Манас эпосунун 1000 жылдыгы

Акаев байгесине автоунаа коюп... "Манас" эпосунун 1000 жылдыгы кантип өткөн

678
(жаңыланган 15:24 30.08.2020)
Мындан 25 жыл мурун өлкө аймагында “Манас” эпосунун 1000 жылдыгы чоң салтанат менен белгиленип, беш күнгө созулган маараке 30-августта жыйынтыкталган.

Эгемен Кыргызстандын тарыхындагы алгачкы масштабдуу иш-чарага миңдеген жергиликтүү тургун, ишкерлерден баштап, ондогон чет мамлекеттин өкүлдөрү да катышкан. Sputnik Кыргызстан маалымат агенттиги ошол ири салтанаттагы кызыктуу фактыларды сунуштайт.

Жалил Садыковдун "Манастын уулу Семетей" драмасы тууралуу 10 факты

Жылдап көрүлгөн даярдык. Кыргызстан жаңы эгемендүүлүк алып, ички чарбасын жолго салууга аракет кыла баштаган жылдары “Манас” эпосунун 1000 жылдыгын белгилөө демилгеленген. Аны биринчилерден болуп Улуттук илимдер академиясынын окумуштуулары көтөрүп чыккан. Алгачкы кадамдары 1992-жылы эле башталып, Кыргызстандын ошол кездеги президенти Аскар Акаев атайын Жарлык чыгарган. Ага ылайык, өкмөткө 1993-1995-жылга чейин пландарын карап чыгуу тапшырылып, мааракени өткөрүү жана уюштуруу боюнча мамлекеттик дирекция түзүлүп, даярдык көрүү үч жылга созулган. 

Трехэтажная юрта на праздновании 1000-летия эпоса Манас в Таласе. 1995 год
© Sputnik / Александр Федоров.
“Манас” эпосунун 1000 жылдыгын белгилөөнү Улуттук илимдер академиясынын окумуштуулары демилгелеп чыккан. Алгачкы кадамдары 1992-жылы эле башталып, даярдык көрүү үч жылга созулган.

Кыргыздын каймактары башында турган. Эл аралык деңгээлдеги иш-чараны уюштуруу вазийпасы кыргыз интеллигенциясына жүктөлгөн. Анын башкы режиссеру Болот Шамшиев, көркөм жетекчиси драматург Бексултан Жакиев болгон. Андан сырткары, президент, өкмөт башчы, министрлер, эл өкүлдөрү, акын-жазуучу, окумуштуу да кирип, Кыргызстанда "1995-жыл — “Манас” эпосунун жылы" деп жарыяланган. 

Писатель Чингиз Айтматов и манасчи, дастанчи и общественный деятель Жусуп Мамай на праздновании 1000-летия эпоса Манас в Таласе
© Sputnik / Александр Федоров.
Башкы режиссеру Болот Шамшиев, көркөм жетекчиси драматург Бексултан Жакиев болгон. Андан сырткары, президент, өкмөт башчы, министрлер, эл өкүлдөрү, акын-жазуучу, окумуштуу да кирип, Кыргызстанда "1995-жыл — “Манас” эпосунун жылы" деп жарыяланган.

Дүйнө коомчулугу колдогон. Кыргызстандын “Манас” эпосунун 1000 жылдыгын белгилөө демилгесин Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясы колдоп, аны дүйнө жүзүндө өткөрүү боюнча резолюция кабыл алган. Ал эми ЮНЕСКОнун генералдык директору Федерико Майор уюштуруу иштерине көмөктөшө тургандыгын билдирген.

Арманы - "Манас" көркөм фильмин тартууга жетишпей калган. Убукеев жөнүндө 7 факты

КРге чет элдиктер агылган. Улуттук эпоско байланышкан салтанатты көрүүгө Казакстан, Өзбекстан, Түркмөнстан, Түркия, Азербайжандын башчылары, 80ге жакын мамлекеттин расмий өкүлдөрү катышкан. Мааракени чагылдырууга CNN, BBC, Reuter, France Press, Xinhua өңдүү чет элдик басылмалардын кабарчылары келген. Программада спорттук оюндар, бир топ маданий иш-чара, көргөзмөлөр уюштурулган. Алсак, чабандестер аттарын Ашхабаддан Таласка чейин чаап, көк бөрү ойнолгон. 

Зрители на праздновании 1000-летия эпоса Манас в Таласе. 1995 год
© Sputnik / Александр Федоров.
Улуттук эпоско байланышкан салтанатты көрүүгө Казакстан, Өзбекстан, Түркмөнстан, Түркия, Азербайжандын башчылары, 80ге жакын мамлекеттин расмий өкүлдөрү катышкан.

“Манастын” алдында бириккен эл. Эл аралык деңгээлдеги иш-чаранын алкагында борбор калаада “Манас айылы” маданий-этнографиялык комплекси, Талас облусунда “Манас-Ордо” тарыхый-маданий жайы курулган. Ошондой эле музей ачылып, анын жанына “Президенттик аллея” түшкөн. Ири мааракенин камылгасына жөнөкөй элден тарта өлкө башчысына чейин катышкан. Алсак, Аскар Акаев ат оюндарынын байгесине жеңил автоунаасын койсо, малчылар спортчуларга малын берип, ишканалар түрдүү материалдык колдоо көргөзгөн. Карапайым эл эле кыска убакыт ичинде 800 миң сомдой акча чогултканга жетишкен. 

Торжественные мероприятия на праздновании 1000-летия эпоса Манас в Таласе. 1995 год
© Sputnik / Александр Федоров.
Эл аралык деңгээлдеги иш-чаранын алкагында борбор калаада “Манас айылы” маданий-этнографиялык комплекси, Талас облусунда “Манас-Ордо” тарыхый-маданий жайы курулган. Ошондой эле музей ачылып, анын жанына “Президенттик аллея” түшкөн.

Дүйнөнү дүңгүрөткөн Манастын урпактары. Кыргызстандык жөө күлүктөр Төлөн Насырбеков, Сагынбек Токонов, Нургазы Мамакеев колуна “Манас-1000” туусун көтөрүп алып Бишкектен Стамбулга чейин чуркаган. Жалпы аралыгы 6 000 чакырым болгон жолду спортчулар 21-апрелден 7-июнга чейин багындырган. Эл Талас облусундагы “Манас” айылына миңден ашык ак боз үй тигип, дасторкон жайып кучак жайып чет элдик меймандарды тоскон. Мыкты уста, уздардын сегиз, он эки канат жана үч кабаттуу боз үйлөрү көпчүлүктүн назарына сунушталган. Мунун баары чет элдик меймандарды таң калтырбай койгон эмес.

Тасмаларына илимий мамиле жасачу. Убукеевдин "Манас ааламынан" таберик сүрөт

Боз үйлөр сынагында баш байгеге ээ болгон үч кабаттуу өргөө ушу тапта Ош шаарынын чок ортосундагы "Алымбек датка" этнографиялык комплексинде тигилип турат. Ал окумуштуу-энциклопедист Лутфилла Жусупакматов жетектеген топтун колунан чыккан. 

Мальчик на коне на праздновании 1000-летия эпоса Манас в Таласе. 1995 год
© Sputnik / Александр Федоров.
Театралдаштырылган программа Кароол чокуда, ачык асман алдында өткөн. Ага каскадер, актер, студенттер, таластык тургундар, өлкөдөгү бүт маданият кызматкерлери катышкан.

Дүйнөнүн булуң-бурчунан чогулган илимпоздор. Беш күнгө созулган маараке жөн гана той сыяктуу болбостон, 40ка жакын өлкөдөн 150дөй окумуштууну чогултуп, 100гө жакын түрдүү эмгектердин кыргыз жана чет тилдерде басылып чыгуусуна өбөлгө түзүлгөн. Жыйынтыгында “Манас” декларациясы кабыл алынып, киночулар бир катар тасмаларын көрүүчүлөргө сунуштаган.

Таласта чогулган маданият өкүлдөрү. Иш-чараны жыйынтыктоочу бөлүгүнө миңдеген маданият кызматкери катышып, ага оң миңдеген көрүүчү күбө болгон. Ошол кезеңди драматург, жазуучу Бексултан Жакиев мындайча эскерет:

"Таласта өткөн спектаклдин сценарийин жазып, көркөм жетекчиси болуп бардык ишине катыштым. Мен ал кызматка келгенге чейин жогору жактагылар эки жумалык программаны бекитип коюшуптур. Мен "бул убакыт аралыгында коноктор гана эмес, биз дагы бири-бирибизди көргүбүз келбей калат" деп айтып, беш күндүк программа түзгөм. Аны Таласта эмес, Ысык-Көлдө, Баткенде, Суусамырда өткөрөбүз деп да чыгышкан. Биз Кароол чокунун жанында өткөрөбүз деп чечим кабыл алганбыз. Ачык асман алдында, ээн талаада театралдаштырылган программа өтүп, каскадер, актер, студенттер, таластык тургундар, өлкөдөгү бүт маданият кызматкерлери барган. Алардын санын санаган да эмеспиз".

678
Белгилер:
факты, маараке, Манас эпосу, Кыргызстан
Тема боюнча
Жалил Садыковдун "Манастын уулу Семетей" драмасы тууралуу 10 факты
Тасмаларына илимий мамиле жасачу. Убукеевдин "Манас ааламынан" таберик сүрөт
Арманы - "Манас" көркөм фильмин тартууга жетишпей калган. Убукеев жөнүндө 7 факты
Алп жазуучу Чыңгыз Айтматов. Архивдик сүрөт

"Боз кырдын ойгонушу: Чыңгыз Айтматов". Залкарга арналган китеп түрк тилинде чыкты

67
(жаңыланган 16:17 18.09.2020)
Улуу жазуучуга арналган жыйнактын баш сөзүн эки мамлекеттин президенттери Сооронбай Жээнбеков менен Режеп Тайип Эрдоган жазгандыгы айтылган.

БИШКЕК, 18-cен. — Sputnik. Түркияда Чыңгыз Айтматовго арналган "Боз кырдын ойгонушу: Чыңгыз Айтматов" аттуу илимий изилдөө китеби түрк тилинде жарык көрдү. Бул тууралуу Маданият, маалымат жана туризм министрлигинен кабарлашты.

Ага эки бөлүктөн туруп, 23 мамлекеттин окумуштууларынын 98 макаласы киргизилген.

Китеп түркиялык продюсер, режиссёр жана жазуучу Өмер Эрдогандын редакторлугу алдында КАФ басма үйү жана "Чыгыш менен батыштын ортосундагы Анатолья маданий долбоорунун" алкагында жарык көргөн.

Айтматовдун тиши өтпөгөн эки нерсе... Жазуучу жана Түркия тууралуу 17 факты

Маалыматта жыйнактын баш сөзүн эки мамлекеттин президенттери — Сооронбай Жээнбеков менен Режеп Тайип Эрдоган жазгандыгы айтылган.

"Демилге Түркия президенти Режеп Тайип Эрдогандын 2018-жылы Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарынын урматына Кыргызстанга жасаган иш сапарында башталган Айтматов тууралуу макалалар жыйнагы эки жыл ичинде даярдалды", — деген Түркиянын Кыргызстандагы элчилигинин маданият жана маалымат боюнча кеңешчиси Нури Шимшеклер.

Китептин бет ачары Бишкек шаарындагы Улуттук илимдер академиясында өткөн.

Чыңгыз Айтматов атындагы Тил жана адабият институтунун директору Абдылдажан Акматалиев китептеги макалалардын авторлорунун көбү кыргызстандык окумуштуулар экендигин жана кийинки этапта дүйнөнүн башка тилдерине которуларын билдирген.

67
Белгилер:
китеп, Чыңгыз Айтматов, Түркия, Кыргызстан
Тема боюнча
Анкарада жамгыр алдында ачылган Айтматовдун эстелиги. Сүрөттөр

Арсен Өмүралиевди атасындай көргөн шакирттер. Таберик сүрөт

75
(жаңыланган 16:27 18.09.2020)
Sputnik Кыргызстан маалымат агенттиги архивде сакталып жаткан сейрек сүрөттөрдү жарыялап, анын тарыхын баяндоону улантат.
Флейта ойноп турган мурдагы маданият, маалымат жана туризм министри, режиссёр Алтынбек Максутов, жанындагы театрдын костюмери, комуз кармап отурган ырчы Элмира Кайып кызы менен актриса Айида Өмүрбекова, артта турган белгилүү театр жана кино актёр Арсен Өмүралиевдин сүрөтү 1990-жылдардын ортосунда тартылган.
© Sputnik / Александр Федоров.

Флейта ойноп турган мурдагы маданият, маалымат жана туризм министри, режиссёр Алтынбек Максутов, жанындагы театрдын костюмери, комуз кармап отурган ырчы Элмира Кайып кызы менен актриса Айида Өмүрбекова, артта турган белгилүү театр жана кино актёр Арсен Өмүралиевдин сүрөтү 1990-жылдардын ортосунда тартылган.

Ал жылдары Арсен Өмүралиев Бишкек шаарындагы Жаштар театрын жетектеп, бир топ шакирттерди өстүргөн.

Кара жумушта жүрүп киного аралашкан Үсөн Кудайбергенов. Таберик сүрөт

Ошол кезеңди мурдагы маданият, маалымат жана туризм министри Алтынбек Максутов мындайча эскерет:

"Сүрөт тартылган маалда президенттик балатыны өткөргөнү даярданып жатканбыз. Анда мен үйлөмө аспаптарда ойноп, спектаклда да ойночумун. Москвадан окуп келгенден кийин жаштар театрында жалпы 20 жыл иштедим. Биздин жетекчибиз Арсен Өмүралиев агай болуп, ал инсандан көп таалим-тарбия алдык. Азыр республикалык деңгээлде таанылып калган бир топ театр ишмерлерди, артисттерди тарбиялады. Устатыбыздын демилгеси менен көз карандысыздыктын алгачкы жылдарында Францияга чейин гастролдоп барып, келишим менен иштеп жүрдүк. Кыргызстанда биринчилерден болуп эксперименталдуу театрды түзгөн. Анын ошол ыкмасын өлкөдөгү көпчүлүк театрлар азыр колдонуп жатат. Мыкты уюштуруучу, психолог эле. Мени ээрчитип алып ар кандай адамдар менен мамиле курууну, жада калса телефон менен сүйлөшүү маданиятын да үйрөттү. Мындайча айтканда, атабыздай эле болуп калган, ал кишинин колунда 10 жыл тарбияланып, көп нерсе алдым", — деди Максүтов.

Ал ошондой эле сүрөттөгү белгилүү ырчы Элмира Кайып кызы дагы сахнада ырдап, ошол эле маалда театрда спектаклдерде ар түрдүү ролдорду аткарып жүргөнүн кошумчалады.

Бурят кызга үйлөнүп... Арсен эмес, Асанбек Өмүралиев тууралуу 6 факты

Ал эми Айида Өмүрбекова учурда Италиянын театрларында иштеп, 2005-жылдан бери ошол жакта жашайт.

Актёр Арсен Өмүралиев чыгармачылык жолун Токтоболот Абдумомунов атындагы Кыргыз улуттук драма театрында баштаган. 1993-жылы театр сынчысы Цыцыгма Умуралиева менен чогуу Бишкек шаардык драма театрын негиздеген. Өнөрпоздун жетекчилиги алдында бир нече көрүнүктүү спектаклдер коюлуп, артисттер дембе-дем гастролго чыгып турган. Ал ошондой эле драмалык, фольклордук "Саамал" жана джаз-инструменталдык "Аура" ансамблин башкарган. Каза тапкандан кийин анын ысымы ошол театрга ыйгарылган.

75
Белгилер:
Бишкек, театр, Кыргызстан, маданият, таберик сүрөт
Тема:
"Таберик сүрөт" — сейрек кездешкен ирмемдер
Тема боюнча
"Мугалимим, биринчи сүйүүм, балдарымдын атасы". "Ак кемедеги" таберик сүрөт
Кара жумушта жүрүп киного аралашкан Үсөн Кудайбергенов. Таберик сүрөт
Кино камындагы Жакиев, Базаров, Кыдыралиев... Мөлтүрөгөн жаштык кезден таберик сүрөт
Шайлоо участкасында добуш берип аткан бишкектиктер. Архивдик сүрөт

БШК: көпчүлүк “баарына каршы” добуш берсе да ушул партиялар кайра шайлоого катышат

0
(жаңыланган 11:27 20.09.2020)
Соңку убакта социалдык тармактарда азыркы партиялардын парламентке келишине бөгөт коюу максатында баарына каршы добуш берүүнү активдүү үгүттөгөндөр болууда.

БИШКЕК, 20-сен. — Sputnik. Эгер парламенттик шайлоодо “баарына каршы” графасына добуш бергендер көп болуп чыга турган болсо кайрадан ушул эле партиялар, азыркы тизмедеги талапкерлери менен шайлоого катышат алат. Бул туурасында Sputnik Кыргызстан агенттигине Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөсү Кайрат Осмоналиев билдирди.

Белгилей кетсек, мыйзам боюнча бир дагы партия жети пайыздык босогодон жогорку добуш ала албаса жана “баарына каршы” графасы биринчи сапка чыкса, кайрадан шайлоо өткөрүлөт.

Шайлоочу кимге добуш бергенин партиялар текшере алабы? БШКнын жообу

Соңку убакта социалдык тармактарда баарына каршы добуш берүүнө активдүү үгүттөгөндөр болууда. Алар эгер “баарына каршы” графасы биринчи орунга чыкса кайра шайлоо өтүп, азыркы партиялар ага катыша албай турганын айтып келишкен.

“Азыркы жана башка партиялар кайрадан катышууга укуктуу болот. Ошондой эле талапкерлердин тизмесин да өзгөртө алышат. Кайра шайлоо өткөрүү дайындалганда катышууну каалаган бардык партиялар арыз жазып, кайра башынан БШКдан каттоодон өтөт”, — деди Осмоналиев.

Ошондой эле ал “Президентти жана Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоо жөнүндө” Конституциялык мыйзамдын 38-беренесинде партияларга тиешелүү эреже жазылганын белгиледи.
Ага ылайык, кайра шайлоо өткөрүлгөн учурда, иш аракеттери шайлоону жараксыз деп таануу үчүн негиз болгон талапкерлер кайрадан шайлануучу укугуна ээ боло албайт.

Шайлоодо ат салышчу партиялардын талапкерлери. Толук тизме

Эгерде мамлекеттик бийлик, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын, шайлоо комиссиясынын кызматкерлеринин чечимдери шайлоонун жыйынтыгын жараксыз деп тааныса, биринчи турдагы шайлоого катышкан партиялардын баары жана башкалары катыша алат.

Учурда Жогорку Кеңештин депутаты мандатын алууга 16 партия ат салышууда. Шайлоо 4-октябрга дайындалган.

0
Тема:
Шайлоо-2020
Тема боюнча
Админресурс колдонгондор кандай жазаланат? Мамкызматкерлер үчүн маалымдама