Китептер жана калем сап. Архив

Бүлөгө башчы боло албаган эрди эч бир аял барктабайт. Кален Сыдыкованын нускасы

342
(жаңыланган 13:36 31.08.2020)
Кален Сыдыкова 1958-жылы 25-январда Жумгал районунун Чаек айылында жарык дүйнөгө келген. Элеттеги мектепти аяктагандан соң Кыргыз мамлекеттик университетине тапшырып, журналистика факультетин 1982-жылы аяктаган.

Эмгек жолун Кыргызстан КП БКнын алдындагы партиянын тарыхы институтунун башкы редакциясында баштап, редактор, улук редактор болгонго чейин жетишкен. Кийин Кыргыз мамлекеттик телерадиокомпаниясында башкы редакторлукту аркалап, бир катар басылмаларда иштеген. Өлкө эгемендүүлүк алган жылдары КРдин президенттик администрациясында сектор башчы, бөлүм башчы, кеңешчи болуп эмгектенген.

2006-жылдан азыркы учурга чейин Китеп палатасында өз ишмердүүлүгүн улантып келет.

Кален Сыдыкова чыгармачылыгында курч макала, аңгеме, очерк, публицистикалары менен окурмандардын жүрөгүнөн орун алган. Калемгер коомдогу көйгөйлөрдү ачык жазып, маселенин маанилүүлүгүн айтып, анын чечүү жолдорун сунуштап келет.

Жакшылык эч качан дооланбайт. Жазуучу Калканбай Ашымбаевдин кеп казынасы

Автор өзгөчө аял-эркек темасына көп кайрылып "Эр издөө", "Ит турмуш", "Насыя нике", "Никесиз үй-бүлө", "Климакс кыяматы", "Күч күйөө" чыгармаларын жазган. Андан сырткары, котормочулук менен дагы алектенип, бир нече илимий эмгекти кыргызчалаган.

Sputnik Кыргызстан агенттиги жазуучунун чыгармаларын барактап, окурмандарга нуска болчу сөздөрүн чогултту.

***

Байыртадан эле "жакшыдан жаман туулса чыгаша, жамандан жакшы туулса киреше" дейт эл. Кейиген менен оңолмок беле, ар бири өз пейилин оңоп адам болоюн дебесе, нааданга үйүрлөр көбөйө берет. "Жакшыны көрсөң жакшы болосуң" деп калк бекер айтпаса керек, бул деле турмуштун бир сабагы го. Азыр "жумушка жалкоо адамдан, жумуртка берген тоок артык" болуп калбадыбы.

***

Жаш токтолуп калганда турмуш куруу — өзгөчө басмырт, оор басырыктуу, шуулдап-дуулдаган куулугу жок түз жүргөн адамга өтө эле кыйын тура. Оозуна наар албай кесерип, өзөрүп жүргөндөй, жалгыздыктын жанга баткан азабын төгүлүп-чачылбай, былк этпей көтөрүү — ар кимдин эле колунан келе бербеген кыямат иш.

***

Көңүл кушу кургур тура, ар нерсени самайт, эргийт, көксөйт, эңсейт, күйдүрөт, айбыктырат, күйгүзөт, мөгдөтөт, убайым жегизет...

***

Жакшылык эч качан дооланбайт. Жазуучу Калканбай Ашымбаевдин кеп казынасы

Ыйманың таза, ырыска шерик адам бол. Кабыргаң кайышып, кайгыга мөгдөп турсаң дагы жакшылыкты караан тут, үмүтүңдү үзүп, жаныңды кыйба. Ылайым бактылуу бол, оомийин, тилегиң кабыл болсун.

***

Пенде бата сурадыбы, демек, жакшылыкка же соопчулукка сураганы, андай жерге соо туруп кыйылып барбай койгон болбойт. Жок эле дегенде "батанын ичиндемин" деп ыраазычылыгын билдириш керек. Бекеринен эл "жамгыр менен жер көгөрөт, бата менен эл көгөрөт" дебестир. Бата — эл ниетинде ак тилек, аруу намыс, ак дил. Салт туткан бүбүнүн түшүнүгүндө бата бербей коюу: пенде алдында уурулукка тете кылмыш, келген ырыскыны тебүү, жосунсуз адаттан тыш, жоболоңдуу жаман жорук эле. Ак батаны дини кайыр капырлар гана билбейт, зили кыргыз баласына бул ыйык деп эсептөөчү.

***

Бу дүйнөдө кебелбестей көрүнгөн чоң аалам тынымсыз өзгөрүп турарын, анын көбү опурталдуу экенин турмуштук тажрыйбалар эзелтен далилдөөдө. Анын бири — согуш. Адамдардын ач көздүгүнөн, нысапсыздыгынан, бирин-бири жек көргөндүгүнөн, түшүнө албоочулугунан, өзүмчүлдүгүнөн, дити, пейили бузулуп кеткендигинен чыгуучу алаамат адамзатты жапа чектирүүдө. Жер талаш, тил, дин талаш, бийлик талаш нечендеген чырдын башаты болгон жана болууда. Зомбулук далай жолу адамзатты артка, көрүнө сүйрөдү. А абийир, нарк, ыйман талашкан кандуу согуштар адамзат эсинде барбы? Ким билет...

***

Бул күнүмдүк өмүр — жалган дүйнө экен. Бардыгынан өлүм ак, бу жалганда албаганды акырет берет. Кайсы мезгил болбосун адамдардын көбү кайрымсыз.

***

Жойпу түлкү бал тилге салат. Акын Жусуп Турусбековдун кеп казынасы

Эң сүйүктүү сүйгөн жар эмеспи, ушуга маани бербей көр оокат үчүн тытышып, болор-болбос нерсе үчүн кер-мур айтышып көңүл калтырып, далай өмүр, аз ырахат, көп кордук менен өтүп атканы өкүнүчтүү... Сыягы, адам ниетин, пейилин оңдоп, абийир күтпөсө тазалануу болору күмөн го...

***

Үй-бүлөсүн бага албаган өтүмсүз, өзү маанисиз, "эринчээк этегине аарчынат" болуп, шымаланып эмгек кылбаган, бүлөгө башчы боло албаган эрди эч бир аял барктабайт. Алар турмушта өөдүк-сөөдүк жашап, аялга төшөк күйөө катары гана кызмат кылат. Өмүр бою "сөзгө сөлтүк, кепке кемтик" болуп жүрүп өтөт.

***

Адам жан дүйнөсүнүн талкаланып бузулушу чоң кыяматтарга алып келүүдө. Баёо жана оңой нерселерге кызыгуу көбөйдү. Жан дүйнөң жарды болсо сезим талаптары дагы төмөнкү деңгээлде болот. Ден соолукту сактоодо биологиялык, адептик, турмуштук жаңы ой жүгүртүүлөрдү калыптандыруу зарылдыгы өзүнөн өзү чыгууда. Бул - турмуш, жашоо чындыгы.

***

Кызык, жалгыз бой адамдын тагдыры жок издеп жүргөн жолоочуга окшош. Бу дайыны жок турмуштан, дайындуу бир нерсе үмүт этет, ой чегет.

342
Белгилер:
Кален Сыдыкова, кеп казына, жазуучу
Тема боюнча
Кыргыз алданса алып түшөт же көктүгүнөн өлүп берет. Мар Байжиевдин нускасы
Душманын баалай билген киши гана жоону жеңет. Султан Раевдин кеп казынасы

Москва сахнасында кыргызды даңазалаган залкарлар. Таберик сүрөт

122
(жаңыланган 13:59 01.10.2020)
Sputnik Кыргызстан маалымат агенттиги архивде сакталып жаткан сейрек сүрөттөрдү жарыялап, анын тарыхын баяндоону улантат.
Дирижер Чанай Жумаканов, белгилүү комузчу Ыбырай Туманов, ырчы Мыскал Өмүрканова, композитор Карамолдо Орозов, актриса Алиман Жангорозова жана улуу манасчы Саякбай Каралаев (солдон оңду карай). 1958-жыл, Москва шаары
© Фото / из семейного архива Орозовых

Солдон оңду карай бала көтөрүп турган хор дирижеру Чанай Жумаканов, белгилүү комузчу Ыбырай Туманов, ырчы Мыскал Өмүрканова, композитор Карамолдо Орозов, актриса Алиман Жангорозова жана улуу манасчы Саякбай Каралаевдин сүрөтү 1958-жылы Москва шаарында тартылган.

Ал жылы Москвада Кыргыз искусствосунун жана адабиятынын экинчи декадасы өтүп, ага кыргыз элинин акын-жазуучу, ырчы, аткаруучу, чыгармачыл инсандары катышкан.

Имараты жок көчөдө калган дымагы күч артисттер. "Туңгучтун" таберик сүрөтү

Ошол учурду КРдин эл артисти, белгилүү төкмө акын Замирбек Үсөнбаев мындайча эскерет:

"Мен сүрөттөгү инсандарды бала кезимде көрүп калдым. Алардын ортодогу жаштарында айырма бар, бирок замандаштар. Ыбырай аксакал Ысык-Көлдө жашап, ошол жакта турчу. Ал эми Карамолдо Орозов, Осмонкул Бөлөбалаев, Саякбай Каралаев, Молдобасан Мусулманкулов жана менин атам Алымкул Үсөнбаев Фрунзе шаарында жашачу. Алардын бардыгы чогулуп алып шерине жеп, комуз чертип ырдап, бири-бири менен жакшы катышта эле. Алардын төкмөлүгүнө, манас айтканына, комуз черткенине күбө болуп калдым. Булардын ар бири жөнүндө бир айлап айтсак дагы сөз бүтпөйт. Убакыттын өтүшү менен эскерилбей, унутуп бара жатабыз. Мисалы, Карамолдо Орозов менен Ыбырай Тумановду комуздун генийи деп айта алам. Экөө тең үч кыл комузга симфонияны батырган инсандар. Аларды белгилүү бир даталарда эстебей, жаштарга байма-бай айтып турушубуз керек", — деди Үсөнбаев.

Арсен Өмүралиевди атасындай көргөн шакирттер. Таберик сүрөт

Эске сала кетсек, 1958-жылы Москвадагы Кыргыз искусствосунун экинчи декадасынын өтөрүнө үч жума калганда Күлүйпа Кондучалова министр болуп дайындалып, ага 1100дөй кыргызстандык катышып, иш-чара жогорку деңгээлде өткөн.

122
Белгилер:
таберик сүрөт, чыгармачылык, Москва, Кыргызстан
Тема:
"Таберик сүрөт" — сейрек кездешкен ирмемдер
Тема боюнча
Кара жумушта жүрүп киного аралашкан Үсөн Кудайбергенов. Таберик сүрөт
"Мугалимим, биринчи сүйүүм, балдарымдын атасы". "Ак кемедеги" таберик сүрөт
"Жылаңач" эпизодго Москвадан кыз алдырып... Асел Эшимбекованын таберик сүрөтү
Талас облусундагы Теодор Герцен атындагы көркөм сүрөт музейи

Маданият министрлиги Таластагы экспонаттарга бай музейди карамагына алат

46
(жаңыланган 08:49 01.10.2020)
Музей 1959-жылы ачылган, анда СССРдин кыл сүрөтчүлөрүнүн айрым эмгектери, тарыхый казууларда табылган буюмдар сакталуу.

БИШКЕК, 1-окт. — Sputnik. Талас облусундагы Теодор Герцен атындагы көркөм сүрөт музейин Маданият министрлигинин карамагына алуу пландалып жатат. Бул тууралуу ведомствонун маалымат кызматы билдирди.

Маданият, маалымат жана туризм министри Азамат Жаманкулов аталган музейге барган. Ал жергиликтүү бийлик органдарынын өкүлдөрү менен маданий мекемени министрликтин карамагына алуу тууралуу сүйлөшкөн.

"Жолугушууда музейдеги экспонаттарды сактоо жана эффективдүү пайдалануу маселеси талкууланды. Буга чейин министрлик тарабынан, Бакай-Ата районунун Ак-Дөбө айылдык кеңеши менен биргеликте Теодор Герцен атындагы көркөм сүрөт музейин мамлекеттик менчикке өткөрүү тууралуу бир катар иш аракеттер жүргүзүлүп келген", — деп айтылат маалыматта.

Таласта табылган петроглифтерди министр көрүп келди. Сүрөт

Музей алгач 1959-жылы сүт ферманын бир бөлмөсүндө ачылып, кийинчерээк эски мектептин имаратына көчүрүлгөн. Азыркы имараты 1989-жылы курулуп колдонууга берилген. Музей экспонаттарга бай, анын ичинде тарыхый казууларда табылган буюмдар да бар. Теодор Герцендин өзүнүн жана уулу Теодордун эмгектеринен тышкары мурунку СССРге кирген 15 республиканын кыл сүрөтчүлөрүнүн айрым эмгектери да орун алган.

46
Белгилер:
сүйлөшүүлөр, Маданият министрлиги, музей, Талас
Тема боюнча
Иштебеген Тарых музейинин айланасына тосмо эмне үчүн коюлган? Расмий жооп
Алайда талкаланган петроглифтер маданий баалуулуктар тизмесинде жок болуп чыкты
Тышкы иштер министри Чыңгыз Айдарбеков

Айдарбеков Улуу жана Кичи Памирдеги кыргыздар боюнча афган кесиптеши менен сүйлөштү

0
Боордошторго байланышкан долбоорлордон тышкары эки аткаминер инфратүзүмдүк долбоорлорду жана региондук интеграцияларды мындан ары өнүктүрүүнүн көрүнүштөрү тууралуу пикир алмашышкан.

БИШКЕК, 1-окт. — Sputnik. Тышкы иштер министри Чыңгыз Айдарбеков афганистандык кесиптеши Мохаммад Ханиф Атмар менен видеобайланыш аркылуу сүйлөшкөнүн ТИМдин маалымат кызматы билдирди.

Сүйлөшүүнүн жүрүшүндө кыргыз-афган мамилелеринин күн тартибинин актуалдуу маселелери, анын ичинде Улуу жана Кичи Памирдеги афган кыргыздарын колдоо боюнча долбоорлор талкууланды. Андан тышкары, тараптар инфратүзүмдүк долбоорлорду жана региондук интеграцияларды мындан ары өнүктүрүүнүн көрүнүштөрү тууралуу пикир алмашышты.

ТИМ: Вандык кыргыздар Түркиядагы Кыргызстандын элчисине ыраазычылык билдирди

Айдарбеков 2020-жылдын сентябрында Доха шаарында башталган элдешүү процессин колдой турганын, ошондой эле Афганистанда тынчтыктын орношу үчүн жана бүтүндөй региондук коопсуздукту бекемдөө максатында ал процесстин ишке ашарына үмүт артарын билдирди.

0
Белгилер:
мамиле, Афганистан, Чыңгыз Айдарбеков, Памир кыргыздары
Тема боюнча
Бутумду кучактап "кыргызга салам айт" деп ыйлаган кандаш. Афганчылардын баяны