Токтобой, эс албай, тамактанбай, суу ичпей 14 саат 27 мүнөт манас айткан Дөөлөт Сыдыков

Дөөлөт Сыдыков: аянтта манас айтууга бир күн калганда тамакты токтоттум

2963
Дөөлөт Сыдыковдун ысымы мындан бир нече күн мурун эл арасына чагылгандай тарады. Ал ушул жылдын 12-ноябрында токтобой, эс албай, тамактанбай, суу ичпей 14 саат 27 мүнөт манас айтты.

Манасчы мындай демилге менен элди ынтымакка, биримдикке чакыруу жана Гиннестин рекорддор китебине кирүү максатын көздөгөн.

Sputnik Кыргызстан агенттиги манасчы Дөөлөт Сыдыков менен "Манас" эпосу жана жакында өткөн манасчылык боюнча маек курган.

— 14 саат 27 мүнөт тынбай "Манас" эпосун айттыңыз. Учурда абалыңыз кандай? Дарыгерлер эмне дешти?

— Элге ыраазымын. Бата берип, алкап-коштоп турганы мага чоң дем болду деп ойлойм. Дарыгерлер башында илим үчүн текшерет элек, балким, жаңы ачылыш болуп калар деп айтышкан. Ошол күнү таңкы алтыда келип, тамырдан кан, ооздон шилекей алып текшеришкен. Бүткөндө дагы эч кимди жолотпой биринчи медиктер кан басымды текшерип, кайра кан алды. Кээ бирөө жандандыруучу укол сайып жатат деп ойлоп калышыптыр. Андай болгон эмес. Азыр абалым кадимкидей эле, жакшымын. Дарыгерлердин текшерүүсүнүн жыйынтыгы чыга элек. 

— "Манастын" кайсы бөлүгүн айттыңыз?

— Алгач, жомок башынан баштап, Манас атабыздын бабаларын учкай айтып өттүм. Анан төрөлүшүн, бала чагы, эрдиктерин баяндап келип, Ала-Тоону кайра алып, душмандардан бошотордо Кошой бабабыздан бата алат эмеспи, ошол жерге жеткем. Бата алуу үчүн келе жатып Көлгө жеткенде, мени "болду" деп токтотушту.

— Андан ары да айта берет белеңиз?

— Ошол жердеги уюштуруучулар, медиктер "токтотолу" деген чечим кабыл алышыптыр. Негизи андан ары деле айта бермекмин. Ага чамам деле, үнүм деле жетиштүү болчу.

— Бул маанилүү ишке кантип кадам таштадыңыз, канча күн даярдандыңыз?

— Эң биринчи Ат-Башыга, Ысык-Көлгө барып зыярат кылып, руханий жактан даярдандым. Анан жакындаган сайын тамакты тарта ичип, бир күн калганда тамакты токтоттум. Анан денеге азык болсун деп витаминдерди ичтим. 

Манасчи Доолот Сыдыков, который непрерывно сказывал эпос Манас 14 часов 27 минут на площади Ала-Тоо в Бишкеке.
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Дөөлөт Сыдыков: элге ыраазымын. Эл бата берип, алкап-коштоп турганы мага чоң дем болду деп ойлойм.

— Манасты айтып жатканда жана айтып бүткөндөн кийин кандай сезимде болдуңуз?

— Манас айтып жатканда чарчаган деле жокмун. Демим деле, кебим деле жакшы эле болчу. Кээ бирөө манас айтканда аябай чарчап калат деп ойлойт. Тескерисинче, энергияң арбыйт. Жан дүйнөдө аруулануу жүрүп, элге дем-күч бергендей, манас айтуучу да кубат алат.

— Манас айтуудагы максатыңыз, биринчиси, элди ынтымакка чакыруу, экинчиси, Гиннестин рекорддор китебине катталуу болду. Идея кимдики эле?

— Үйдө келинчегим (режиссёр Ырыс Окенова – ред.) экөөбүз сүйлөшүп, бышырып жүргөн идея болчу. Бул идеяны демөөрчү Азат Исакуновго келип айттым, ал киши да баш тарткан жок. Андан кийин Элнура Кулуева эжекебиз менен бөлүшүп, "эже, сиз буга чейин бир топ чоң иш-чараларды өткөрүп жүргөнсүз. Жетектеп бербейсизби?" — деп сунуштасак, каякта өткөрөрүбүздү сурады. Башында күн жылуу кезде Таласта өткөрсөкпү деп жатканбыз. Анан ал эже бир аз ойлонуп "азыр борбордук аянтта ушундай окуялар болуп жатат. Кыргызда мындан ары өсүп-өнүү, ынтымак болсун деген изги тилек менен Манас атанын эстелигинин жанында бийик жерде айтылышы керек. Манас — кыргызда кудайдан кийинки эле ыйык, улуу нерсе. Ал бийик жерде, бир чети аянтты аруулап айтылышы кажет", — деди. Элге ар тарабынан көрүнүп турсун деген ой менен айнек боз үйдө отуруп манас айтуу идеясы да эжеге таандык. Ошентип ал ишке ашырылып калды. 

Манасчи Доолот Сыдыков намеревается сказывать эпос Манас непрерывно для книги рекордов Гиннесса на площади Ала-Тоо в Бишкеке
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Дөөлөт Сыдыков: эң биринчи Ат-Башыга, Ысык-Көлгө барып зыярат кылып, руханий жактан даярдандым. Анан жакындаган сайын тамакты тарта ичип, бир күн калганда тамакты токтоттум.

— Көпчүлүк манасчылар аян берилгенин же түш көргөнүн айтып калышат. Сиз Манас дүйнөсүнө кантип аралашып калгансыз?

— Ооба, кыргызда "аян болбой, баян болбойт" деп коюшат. Чоң аталарым манас айтышкан. Атам да манасчы киши болгон. Мен 7-класста окуп жүргөндө Саякбай атабыз түшүмө кирип "момундай айтып жүр балам" деп улуу дастандан айтып берген. Ошондон кийин көп кирип жүрдү. Манас, Бакай, Күлчоро, Ырчы уул, Семетей аталарыма жолуктурган ушу Саякбай атам болгон деп ойлойм. Түштүн да айтыла турган жана айтылбай тургандары бар. Бул өмүр бою коштоп жүрө турган нерсе экен. Аяндан баш тартып, кабыл албай койсо өмүрү менен кош айтышып же ден соолугу менен жооп берип калган турмуштук окуялар көп эле болгонун билебиз. Мага да тапшырылгандан эле айтып келе жатабыз. Себеби атама берилгенде ал түшүнбөй, убагында кабыл ала албай калган экен. Атам 10 жашында эрте жетим калып, атасы манасчылык өнөрүн баласына өткөрүп бере албай калыптыр. Чоң атам көзү өтөр күнү атам мектептен ойноп келгиче күтүп жатып, үзүлүп кеткен экен. "Атаңгөрү, атамдан жок дегенде 15 жашымда калганымда көп нерсе үйрөнүп, билип калмак экенмин. Жетимчиликтин азабын тартып жүрүп, башынан сылап эл аралатып, өнөрүн өстүргөн киши болгон жок", — деп калчу. Өзү куйма кулак, санжырага, улуу кептерге жакын киши эле. Мен Манас айта баштаганда атам каякта кароо-сынак, иш-чара болсо "бир адамга болсо да айт" деп колуман жетелеп жүрүп, жолумду ачкан ошо киши болгон.

— Кыргызда аял жакшы - эр жакшы, увазир жакшы – хан жакшы дейт. Мындай иш-чарада жубайыңыз, белгилүү режиссёр Ырыс Окенованын колдоосу чоң экени көрүнүп турат. Чынында өзүңүз деле колдоосун сезесиз да?

— Ооба, турмушта негизи аял-эркек бири-бирин түшүнүү менен мамиле кылса жакшы. Сиз айткандай, аял жакшы – эр жакшы деп айтылат. Ырыс деле чыгармачыл адам. Аны деле "аял киши үйдө отурат, иштеп эмне кыласың" деп тыюунун өзү туура эмес. Бул кудайдын мыйзамына деле каршы келгендик. Адамдын көңүлүн караш керек. Ошондой эле экөөбүз "эки бакыр, бир тукур" болуп бири-бирибиздин чыгармачылыгыбызды колдоп келе жатабыз. Болгондо да ал мени жан-дили менен колдойт. Ушул иш-чарада да уктабай жүрдү. Айнек боз үйдү түндө саат 2-3төр чамасында келип "Ала-Тоо" аянтына орноттук. "Кой, кокуй, сен укта үнүң чыкпай калбасын" деп мага кабатырланып жүрүп аябай чарчады. Ырыска да рахмат, өмүрлүү болсун. 

Белгилүү режиссер жана продюсер, манасчы Дөөлөт Сыдыковдун жубайы Ырыс Окенова
© Фото / студия "СинемАрт Продакш"
Дөөлөт Сыдыков: тынбай манас айтуу менен Гиннестин рекорддор китебине катталуу келинчегим экөөбүз сүйлөшүп, бышырып жүргөн идея болчу. Муну демөөрчү Азат Исакуновго келип айттым, ал киши да баш тарткан жок.

— Буга чейин да "Манас" эпосуна байланышкан Манас, Семетей, Аккула деген аталыштардын арак-шараптын атына коюлушуна каршылык көрсөтүп чыктыңыздар эле. Тилекке каршы, акыркы кезде өлкөдө эпидемиологиялык абал курчуп, саясий окуялар болуп кетти. Жыйынтыгы кандай болду?

— Өзүбүздү-өзүбүз сыйлабасак, сырттан эч ким келип "Манастай, Барсбектей бабаларыңар бар экен" деп аздектеп бербейт. Бир акындын "Жакшы кылсаң да өзүңө, жаман кылсаң да өзүңө. Өйдө карап түкүрсөң, кайра түшөт көзүңө" деген сөзү бар. Анын сыңарындай, бабаларды карап түкүрбөй, тескерисинче, аларды баалап, түзөлүп турушубуз зарыл. Бир жыл мурда сиз айткан маселени көтөрүп чыгып куугунтукталганбыз. Убагында президентке чейин кайрылдык. УКМК, ИИМди баш кылып барбаган жер, каккылабаган эшик калган эмес. Бирок ит келдиби, киши келдиби деп эч ким тоготуп койгон жок. Кийин биз "Ата-Мекен" фракциясына кайрылып, партиянын депутаттары көтөрүп чыгуу менен аны Маданият министрлигине тапшырган. Буга пандемия да жолтоо болуп калды. Азыр ал иш Маданият министрлигинде турат.

— Манасчылар "Манас" эпосун элге жайылтууда кылган эмгегиңиздер зор. Гиннестин рекорддор китебине кирүүгө аракетиңиздер буга күбө. Эми алдыда кандай долбоор же пландарыңыздар бар?

— Бизге берилген улуу эпосту өмүр бою барктап, даңктап өтүшүбүз керек. "Манас" эпосу манасчылардыкы эле эмес. "Манаста" эч убакта автор болбойт. Анын автору эл болот. Эл катары мындан ары жашайбыз, улут катары миңдеген жылдар кийин да сакталып калышыбыз керек десек, анда азыртадан аракеттенүү зарыл. Мындан тышкары, "Манас" күнүнө карата эл аралык уюмдар менен биргеликте өтүп кеткен залкар манасчылардын өмүр баянын, тарых-таржымалын анимациялык негизде чагылдырып, тасма жасап жатабыз. Буюрса, аяктап калды. Күндөп-түндөп айткан манасчы аталардын басып өткөн жолу өтө кызык. Аларды ага-туугандарынан, жерге-жээндеринен, академиядан барып изилдөөдөбүз. Ал, буюрса, "Манас" эпосун, манасчылардын жолун билебиз дегендерге чоң табылга болот. 

Манасчи Доолот Сыдыков намеревается сказывать эпос Манас непрерывно для книги рекордов Гиннесса на площади Ала-Тоо в Бишкеке
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Дөөлөт Сыдыков: кыргызда “аян болбой, баян болбойт” деп коюшат. Чоң аталарым манас айтышкан. Атам да манасчы киши болгон.

— Бизде Манас жана Чыңгыз Айтматов академиясы ачылган. Манасчылар аталган жайга байланышыңыздар барбы?

— Ал жакта иштеген мугалимдер менен тааныштыгыбыз бар, бирок барып деле аралашкан жокпуз. Ушул улуу эки ысымды алып жүргөндөн кийин, аларга эл аралык деңгээлдеги мыкты иштерди жасаса жарашат. Эми аракет кылып жатышса керек да.

— Гиннестин рекорддор китебине катталууга жыйынтык качан чыгат?

— Ага дагы эки-үч ай керектелет экен. Ал жакта манасчы деген бөлүм жок болгондуктан, эми кеткен билдирүүгө ылайык, атайын бөлүм ачылышы зарыл. Буга чейин хакас, монголдор төрт сааттан ашык ырдап, коко (тамак) менен ырдоону Гиннестин китебине каттатышыптыр. Мүмкүн ошого негиздеп манас айтууну катташабы, билбейм. Ал жактан атайын өкүлдөрдү алып келген жокпуз. Ал үчүн аябагандай көп каражат керектелет экен. Бирок Манас айтуу учурунда "Ала-Тоого" орнотулган камералардын бири — Гиннестин рекорддор китебинин комиссиясына түз алып көрсөтүп берип жатты.

2963
Белгилер:
Гиннес китеби, Манас эпосу, Дөөлөт Сыдыков
Тема боюнча
Көзгө жаш алып, күпүлдөп манас айткан Сыдыков. Толкунданткан иш-чаранын видеосу
Адистер манасчы Дөөлөт Сыдыковдун феноменин изилдөө үчүн канынан анализ алды
Төкмө акын, кытайлык кыргыз Акмат Султан

Эл өлкө эмес өз камын ойлойт экен. Кытайлык кыргыз акын Акмат Султандын маеги

297
Кыргыз эли эзелтеден сөз багып, сөзгө терең маани берүү менен ааламдын көркүн көз, адамдын көркүн сөз ачарын айтышкан. Манасчылык менен төкмөлүк өнөрдү баалап, кастарлап келишкен эмеспи.

Бул саам Sputnik Кыргызстан агенттиги төкмө акындардын кийинки муунунун катарын толуктаган төкмө акын Акмат Султан менен маек даярдаган. Акмат Султан боюндагы улуу өнөрдүн арты менен Кыргызстанга келген кытайлык кыргыз.

— Учурда эмне менен алексиз?

— Быйыл Улуттук консерваториянын "Элдик ыр" бөлүмүн аяктадым. Ушул жылдын апрелинде устатым Элмирбек Иманалиев күтүүсүз бул дүйнө менен кош айтышып, шакирттери эмне кыларыбызды билбей, баарыбыз дендароо болуп эле жүрүп калдык. Эми гана өзүбүзгө келип, баш көтөрүп, эки жакка абай салып, ишке киришип турган чагыбыз. Азыр "Айтыш" фондуна күндө барып өзүбүзчө билим алып, өзүбүздү маштап жатабыз. "Төкмө келсе төр бошот" теледолбоорун да баштадык.

Акын-импровизатор, этнический кыргыз из Китая Акмат Султан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Султан: Кытайдан келип, анан ушундай залкарды алты жыл ээрчип, тарбиясын алдым

— Элмирбек Иманалиев каза болгондон кийин кайрадан аталган долбоорду жанданткан турбайсыздарбы?

— Ооба, ушуну менен "Төкмө келсе төр бошот" долбоорун эки жолу тарттык. Мындан ары да жолго таштабайбыз. Мунун түбөлүгү түз болушу керек деп ойлойм. Анткени ал элди агартууга багытталып, акты ак, караны кара деп көрсөтүүгө максат койгон. Акындык өнөр да дайыма ушул жагынан актуалдуу жана түбөлүктүү болуп келген. Ошол себептен улантышыбыз зарыл. Бизден кийинки муун да алып кетет. Бул жолкусунда төкмө акын Асылбек Маратов берүүнүн башында турду.

— Кыргыз эли чоң жоготууга учурап, улуу таланттан да айрылып калды. Элмирбек Иманалиевдин орду сиздер үчүн да башкача эле. Эми ал кишинин ордуна акындардын башын кошуучу, бүт дитин шакирттерине арначу устат чыгар бекен?

— Тилекке каршы, азыр андай адам жок го. Ал кишинин ордун эч ким баса албайт. Кыргызда "жүз жылда бир келчү" жана "миң жылда бир келчү" деген жакшы сөз бар. Таланттуу адамдар көп, бирок ошол талантын улуттук максатта, мамлекеттик кызыкчылыкка пайдалангандар аз. Устатымдын артыкчылыгы ушунда. Көбүбүз өнөрдү кыргызга эмес, турмушка кызмат кылдырып бара жатабыз. Элмирбек Иманалиев улуттук наркты, каада-салтты коргоп, аны жаңыча заманга айкалыштырып кетти. Кырк жыл өмүр сүрсө дагы кырк миң жылда эскирбеген эмгегин элине мурастады деп айтар элем. Бул киши карааны алыстаган сайын, калдайып кайра сага жакындаган адам экен да. Ушундай улуу залкар өттү. "Айтыш" коомдук фондунда мен келгенден бери бир тыйын айлык албай иштеди. Кичинекей доскасына ким эртең менен саат жетиге келсе фамилиясын каттап, аларга 100 сомдон берип турчу. Себеби таңдын убактысы түштөн кийинки эки саатка барабар болуп, ишке талпынып турган сергек кезибиз болот экен. Элмирбек Иманалиевди алмазга салыштырам. Алмазды канча кайраган сайын улам миң кырданып жаркырайт. Устатым да ошондой болчу. Кайсы ишке, кайсы өнөргө баш салбасын, ошол өнөрдүн эң тазасын, эң эскирбегенин, жаркыраган берметтерин таап чыкчу. Жакында эле поэзия жыйнагы менен "Ак таңдагы ак бата" деген эки китеби жарык көрдү. Эгемендүү Кыргызстандын тарыхында бир күндө миң китеп сатылып кеткен учур болбоптур. Эми экинчи басылышында эки миң китеп чыгып, ал дагы жетпей калчудай болуп турат.

© Фото / Жанылай Кекеева
Султан: Элмирбек Иманалиев улуттук наркты, каада-салтты коргоп, аны жаңыча заманга айкалыштырып кетти

— Устатыңыздан эмнени алып калдыңыз?

— Мен деги эле бактылуу адаммын. Тээ Кытайдан келип, анан ушундай залкарды алты жыл ээрчип, тарбиясын алдым. Ал киши бизди өнөргө эле эмес, адам болууга жана турмушка тарбиялады. "Бир буюм сатып алсаң, түйшүгүн кошо сатып аласың" деген бир сөзү бар болчу. Мисалга "бир кийим сатып алсаң деле, аны каякка кийип барам деп ойлоносуң. Ошентип көр дүйнөгө алаксып отуруп биз койгон максатыбыздан тайып кетишибиз мүмкүн да. Бул киши ушуну айткысы келиптир. Убактылуу дүйнө менен күрөшүп отуруп, жан дүйнөбүз караңгы бойдон калып жатат. Бактыбызды чет элдин буюмдарынан издеп калдык. Устатым бакыт — өмүрдү жаркырата жашоо деп айтчу. Агай "билгендерге бул дүйнө — күндөн-күнгө үйрөнүү, билбегенге бул дүйнө — көрдөн-көргө сүйрөлүү" деп жакшы ырдаган.

"Жүз жыл деген убакыт — 36 миң күн гана,
Жүз жаштын татып тамагын жүгүрүп жүрөт ким кана?
Кыргызга кызмат кыла алсак,
Ошо кылымдык жашоо бир гана", — деп устатымды туурап мен дагы ырдап калам. Өлөөрүңдө адам артын бир кылчайып карайт да. Ошондо өмүрүн көр дүйнө менен жүрүп эле өткөрсө же анын айынан бирөөлөрдүн көңүлүн оорутуп алганы гана көрүнсө — бул азаптуу сезим болушу керек. Биз акын болгондон кийин колунда бар адамдардын үйүндө ырдап калабыз. Башында кыргызстандыктардын көбү ушундай жакшы турушат турбайбы деп ойлочумун. Бир жолу агайым мага "сен колунда барлар менен көп жандашып баратасың, Кыргызстанда сага акыркы тамагын берип туруп, узатып кала берчү да үй-бүлөлөр бар", — деп айткан эле.

Акын-импровизатор, этнический кыргыз из Китая Акмат Султан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Султан: 2014-жылы Кытайдан келгенде 24 жашта болчумун. Кыргызстан деген эркин, БУУга катталган мамлекет болгону мени эле эмес, чет өлкөдө жашаган кыргыздардын баарын сүйүндүрөт

— Кыргызстанга жаңы келгенде сизге жакканы же көзүңүзгө жат көрүнгөнү эмне болду?

— 2014-жылы Кытайдан келгенде 24 жашта болчумун. Кыргызстан деген эркин, БУУга катталган мамлекет болгону мени эле эмес, чет өлкөдө жашаган кыргыздардын баарын сүйүндүрөт. Мекендин тоолорун, жаратылышын көрүп чоң аталарымды көргөндөй, алар менен учурашкандай кубанып толкундангам.

Жаңы келгенде жумушту тез-тезден бүтүрүп, бат эле өнүгүп кетчүдөй болуп калдастап шашып жүрчүмүн. Бара-бара мен да жай темпке түшө баштадым. Жатаканада жашап калып, жаштардын убакытты туура пайдаланбаганын, маанисиз эле иштер менен алектенип жүрө берерин байкадым. Анан эң күйдүргөнү — уйкучу экенбиз. Бул абдан коркунучтуу. Мурда ашып кетсе сегизге чейин уктачумун. Эми тогузга жылдым. Мен деле көнүп баратам. Биз уктап жатып эле көп нерсе жасай албай калып жатабыз. Калктын мамлекеттин ишине олуттуу мамиле кылбагандыгы аябай байкалды. Кадимкидей салыштырдым. Анан бул жердегилер эгемендиктин баасын билбестен, аткаминер же карапайым жаран болсо да мамлекетти кор кармаганы өкүндүрдү. Ар ким кара башын, кара курсагын гана ойлойт экен. Биз азыр чардай турган абалда эмеспиз, тескерисинче, башыбыз менен жер казып, мамлекетти жөлөп-таяп тургузуп алуунун үстүндө болсок жарашат эле. Эгемендүү мамлекет болуу — бул чоң бакыт да. Ага эринбей кызмат кылуу керек.

— Кытайдан кандайча келип консерваторияда окуп калдыңыз?

— Мен алгач Кыргызстандан 500 долларга чакыртуу кагазын сатып алгам. Келген чакыртуу Ишеналы Арабаев атындагы окуу жайдыкы экен. Анан Топчубек Тургуналиев "сенин талантың бар экен, Искусство институтуна бар" дегенинен аталган окуу жайдын акынчылык өнөр факультетинде окуп калдым. Азамат Болгонбаев бир жумада эки-үч жолу келип сабак берип кетчү. Ал деле 1,5 миң сом айлыкка карабай, Арашандан бери келип балдар үчүн сабак өтчү. Жетише албай калдыбы, айтор, акыры ал агай да жумуштан кетти. Анан 2-курстан "элдик ыр" бөлүмүнө тапшырып, Жолдош Исраилов агайдан сабак алып калдым. Комуздан Самара Токтакунова эже окутту.

Акын-импровизатор, этнический кыргыз из Китая Акмат Султан
© Фото / Эрсен Осмонов
Султан: Жаңы келгенде жумушту тез-тезден бүтүрүп, бат эле өнүгүп кетчүдөй болуп калдастап шашып жүрчүмүн

— Ата-энеңиз да өнөргө жакын адамдарбы?

— Мен ата-энемдикинен да таята-таяне, чоң ата-чоң апамдыкында көп жүрдүм. Карыялардын талашы эле сөз да. Алар дайыма өткөн-кеткенди, нарк-насилди сүйлөшүп отурчу. Чоң атам кыргыз радиосундагы ырларды, манасчыларды аябай угар эле. Ойноп жүргөн мен дагы аябай таасирленчүмүн. Таенем өзү жамакчы киши. Мага көп ырларды жаттатып ырдата берчү.

"Сарбелдин жолу түз болсун,
Айдаган коюм жүз болсун,
Ала турган колуктум,
Айнектей сулуу кыз болсун", — деп ыр үйрөтчү.

Бизде Оркош деген ата бар эле. Анын Эрмек деген багып алган кызы бар болчу. Таенем мага ыр чыгырып берип, аны мен кичине кезимде ырдап жүрчү элем.

"Ош-ошдоп уюн айдаган,
Оркош менин кайнатам,
Эрмекти мага бербесе,
Оркоштун отун жайнатам", — деген ырларым бар эле (күлүп).

Азыр деле кудай өмүрүн берсин, таенем менен интернет аркылуу суйлөшүп турабыз. Кыргызда балага өнөр тай жагынан келет деп айтылат го. Таенемдин апасы Сайракан абдан жакшы ырдаган, жамакчы, кошокчу адам болгон экен. Кызыл-Сууда азыркыга чейин "Дөөлөттүн кызы Сайракан, дөңгө чыгып сайраган" деген ырлар айтылат.

Акын-импровизатор, этнический кыргыз из Китая Акмат Султан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Султан: Кыргызда балага өнөр тай жагынан келет деп айтылат го. Таенемдин апасы Сайракан абдан жакшы ырдаган, жамакчы, кошокчу адам болгон экен

— Эки жыл мурун үйлөндүңүз эле. Бир жума сүйлөшүп эле баш кошконуңузду уккам…

— Ооба, сүйүү турмуш кургандан кийин келет экен (күлүп). Келинчегим да консерваторияны кызыл диплом менен бүткөн. Азыр Мукаш Абдраев атындагы музыкалык мектепте сабак берет. Мен үйлөнгөндө бүт жол-жосунун руханий атам Элмирбек Иманалиев жасаган. Куданын алдына да ал киши ата ордуна атам болуп барган эле. Учурда наристе күтүп жаткан чагыбыз.

— Акындыктан тышкары эмне талантыңыз бар. Ырдаганыңызды угуп жүрөм, обон да чыгарасызбы?

— Үч-төрт обондуу ырларым бар. Алардын ичинен "Арыба, кыргыз" деген ырымды консерваториядагы мугалимим, белгилүү ырчы Токтобек Асаналиев ырдап жүрөт. Агайым былтыр "Санжыра" радиосунун жыл жыйынтыктоочу концертин да ушул ыр менен ачкан эле.

— Кандай пландарыңыз бар?

— Филармонияда атайын концерт берейин деп жүргөм. Тилекке каршы, устатым да дүйнө салып кетти. Экинчи жагынан пандемия да желкеден алып турат. Негизи концерт берүү оюм бар, бирок качан экени белгисиз. Негизи чыгармачылык көп изденүүнү талап кылат. Анын ичинен акындык өнөр көп тармакты камтыйт. Ошол эле сөздүн каймагын терип, чындыгын тепчип, учкул сөздөрдү кереметтүү кайрыктар менен айкаштырып айтуу керек. Жеңижок атабыз аккан сууну жети күн айткандай, акын ар тараптуу, билимдүү болушу абзел. Мен азыр үйрөнүү жолундамын. Дагы да үйрөнө берем.

— Өкүтүңүз барбы?

— Чыгармачылыкка 24 жашымда келдим. Кеч келгениме өкүнөм. Убакыттан уттургандай сезиле берет.

297
Белгилер:
Акмат Султан, консерватория, окуу, өнөр, Кытай, кыргыз, Элмирбек Иманалиев, төкмө акын
Тема боюнча
Дөөлөт Сыдыков: аянтта манас айтууга бир күн калганда тамакты токтоттум

Эл аралап маалымат чогулткан Шамшиев. "Ысык-Көлдүн кызгалдактарындагы" сүрөттөр

110
  • Байзактын образын жараткан Советбек Жумадылов жан-жөкөрлөрү менен
  • Ысык-Көлдүн кызгалдактары тасмасындагы башкы каарман Карабалта — Сүймөнкул Чокморов
  • Жаш режиссёр Болот Шамшиев тоо боорунда кесиптештери менен
  • Апийим талаасындагы Советбек Жумадылов менен Борис Химичев
  • Каличанын образындагы актриса Айтурган Темирова
  • Ортодо турган белгилүү актёр, СССРдин эл артисти Сүймөнкул Чокморов менен анын сол жагында турган экинчи режиссёр Темир Дүйшекеев жана киночулар
  • Кинофильм Ысык-Көл облусундагы Жети-Өгүз, Жууку, Барскоон капчыгайларында тартылган
  • Совет бийлигин жактаган Карабалта жана заставадагы чек арачылар
  • Карабалтанын артынан жөнөгөн Байзактын жигиттери
  • Ысык-Көлдүн кызгалдактары тасмасы тартыла баштаганда Шамшиев 29 жашта болгон
  • Чокморов кинофильмде аткарган Карабалтанын ролу үчүн Тбилисидеги бүткүл союздук кинофестивалда диплом жана премияга ээ болгон
СССРдин эл артисти, белгилүү кинорежиссёр Болот Шамшиев жараткан тасмалар азыркыга чейин Кыргызфильмдин алтын фондунда сакталып келет.

Алардын бири өткөн кылымдын 20-жылдарындагы советтик чек арачылардын аракетин жана Кытайга апийим ташыган кыргыз аткезчилердин турмушун баяндаган "Ысык-Көлдүн кызгалдактары" кинокартинасы. Sputnik Кыргызстан агенттиги Шамшиевдин аталган фильминдеги архивдик ирмемдерди сунуштайт.

КРдин эл артисти Болот Шамшиев 1970-жылы советтик жазуучу Александр Сытиндин 1927-жылы жарыкка чыккан "Тянь-Шандын аткезчилери" романынын негизинде кезектеги тасмасын тартууга киришкен. Анда 29 жаштагы Шамшиев архивден тарыхый материалдарды чогултуп, 1920-жылдардагы жарандык согушка катышкан ардагерлер, карапайым эл менен маектешкен. Анын сценарийин Юрий Сокол жазып, фильмдеги кыргыз тилиндеги диалогдорду белгилүү жазуучу Ашым Жакыпбеков иштеп чыккан.

Кинофильм негизинен Ысык-Көл облусунда тартылып, XX кылымдын 20-жылдарындагы жаңы Совет өкмөтүнүн саясатын жактаган жана ага нааразы болгон эки агымдын күрөшүн көрсөткөн. Тасмада Сүймөнкул Чокморов, Советбек Жумадылов, Борис Химичев, Алиман Жанкорозова, Амина Өмүрзакова, латыш актриса Гунта Виркова, казакстандык Елүбай Умурзаков, Арстанбек Ирсалиев, Чоро Думанаев, Айтурган Темирова, Абды Ибраимов, Ахмед Шамиев, Марклен Ибраев, Бакы Өмүркулов, Зуура Соронбаева, Мукан Рыскулбеков роль жараткан.

Тасманын расмий аталышы "Касиеттүү Ысык-Көл" болгон. Орусчага которулганда эл арасында "Ысык-Көлдүн кызгалдактары" деген аталыш менен белгилүү болуп кеткен. 1973-жылы Страсбург шаарында эл аралык фестивалда атайын сыйлыкка татып, Тбилисидеги бүткүл союздук кинофестивалда Чокморов эркектин ролун мыкты аткаргандыгы үчүн диплом жана премияга арзыган.

110
  • Байзактын образын жараткан Советбек Жумадылов жан-жөкөрлөрү менен
    © Sputnik / Александр Федоров

    Байзактын образын жараткан Советбек Жумадылов жан-жөкөрлөрү менен

  • Ысык-Көлдүн кызгалдактары тасмасындагы башкы каарман Карабалта — Сүймөнкул Чокморов
    © Sputnik / Александр Федоров

    "Ысык-Көлдүн кызгалдактары" тасмасындагы башкы каарман Карабалта — Сүймөнкул Чокморов

  • Жаш режиссёр Болот Шамшиев тоо боорунда кесиптештери менен
    © Sputnik / Александр Федоров

    Жаш режиссёр Болот Шамшиев тоо боорунда кесиптештери менен

  • Апийим талаасындагы Советбек Жумадылов менен Борис Химичев
    © Фото / Александр Федоров

    Апийим талаасындагы Советбек Жумадылов менен Борис Химичев

  • Каличанын образындагы актриса Айтурган Темирова
    © Sputnik / Александр Федоров

    Каличанын образындагы актриса Айтурган Темирова

  • Ортодо турган белгилүү актёр, СССРдин эл артисти Сүймөнкул Чокморов менен анын сол жагында турган экинчи режиссёр Темир Дүйшекеев жана киночулар
    © Sputnik / Александр Федоров

    Ортодо турган белгилүү актёр, СССРдин эл артисти Сүймөнкул Чокморов менен анын сол жагында турган экинчи режиссёр Темир Дүйшекеев жана киночулар

  • Кинофильм Ысык-Көл облусундагы Жети-Өгүз, Жууку, Барскоон капчыгайларында тартылган
    © Sputnik / Александр Федоров

    Кинофильм Ысык-Көл облусундагы Жети-Өгүз, Жууку, Барскоон капчыгайларында тартылган

  • Совет бийлигин жактаган Карабалта жана заставадагы чек арачылар
    © Sputnik / Александр Федоров

    Совет бийлигин жактаган Карабалта жана заставадагы чек арачылар

  • Карабалтанын артынан жөнөгөн Байзактын жигиттери
    © Sputnik / РИА Новости

    Карабалтанын артынан жөнөгөн Байзактын жигиттери

  • Ысык-Көлдүн кызгалдактары тасмасы тартыла баштаганда Шамшиев 29 жашта болгон
    © Sputnik / Александр Федоров

    "Ысык-Көлдүн кызгалдактары" тасмасы тартыла баштаганда Шамшиев 29 жашта болгон

  • Чокморов кинофильмде аткарган Карабалтанын ролу үчүн Тбилисидеги бүткүл союздук кинофестивалда диплом жана премияга ээ болгон
    © Sputnik / РИА Новости

    Чокморов кинофильмде аткарган Карабалтанын ролу үчүн Тбилисидеги бүткүл союздук кинофестивалда диплом жана премияга ээ болгон

Белгилер:
"Ысык-Көлдүн кызгалдактарындагы" тасмасы, Сүрөт, тасма, Сүймөнкул Чокморов, Болот Шамшиев
Тема боюнча
Дүйнөнүн азабын көтөргөн эне. "Саманчынын жолу" киносундагы ирмемдер
Кино менен театрдын залкарларын чогулткан. "Көчө" тасмасындагы ирмемдер
Тыгында турган унаалар. Архив

Боом капчыгайында жол кырсыгы болуп, тыгын жаралды. Видео

0
Жол кыймылынын коопсуздугун камсыздоо башкармалыгы кырсыкка кабылган унаалар жайкы дөңгөлөк менен жүргөнүн билдирди.

БИШКЕК, 28-ноя. — Sputnik. Боом капчыгайында жол кырсыгы болуп, автоунаа тыгыны жаралды. Бул тууралуу Чүй облустук жол кыймылынын коопсуздугун камсыздоо башкармалыгынын маалымат кызматы билдирди.

Окуя бүгүн күндүз болгон. ЖКККБнын маалыматына ылайык, эки айдоочу рулду башкара албай калып, унаалары ортодогу тосмону (парапет) сүзгөн.

"Жол кырсыгынан улам тыгын пайда болду. Жеринде биздин кызматкерлер иш алып барып жатат. Эки айдоочу да жайкы дөңгөлөк менен жүргөн экен", — деп айтылат маалыматта.

Кырсыктын видеосун "Короче" Telegram-каналы жарыялады. Анда парапетти сүзгөн бир гана унаа тартылган. 

ЖКККБнын регионалдык бөлүмү айдоочуларды тоолуу жолдордо тийиштүү ылдамдыкты жана автоунаалардын арасындагы 500 метр аралыкты сактоого чакырат.

0
Белгилер:
тыгын, жол кырсык, Боом капчыгайы
Тема:
2020-жылдын башынан бери Кыргызстанда болгон жол кырсыктар
Тема боюнча
Бишкектин четинде эл ташыган маршрутка оодарылып калды. Видео