Кыргыз көчү комузчулар ансамблинин жетекчиси Мастура Бердибекова

Комузчу Бердибекова: күүлөрүн нотага түшүргөндө Нурак агай катуу толкунданган

374
(жаңыланган 19:21 19.11.2020)
"Сейтек" улуттук балдар жана өспүрүмдөр борборунун тарбиялануучулары жакында эле Польшада өткөн эл аралык фестивалда 1-орунду алышкан. Буга чейин да "Кыргыз көчү" комузчулар ансамбли бир катар ийгиликтерди багынткан. 

Sputnik Кыргызстан агенттигинин кабарчысы ансамблдин жетекчиси, күү изилдөөчү Мастура Бердибекова менен баарлашты. 

Мастура Бердибекова комуз күүлөрү, салттуу музыка жаатында да жакшы эмгектерди жаратып келүүдө. 

— "Кыргыз көчү" ансамблин жетектеп келе жатканыңызга канча болду?

— "Сейтек" улуттук балдар жана өспүрүмдөр борборунда иштеп жатканыма жети жыл болуп калды. Ага чейин башка окуу жайларда сабак берчүмүн. "Сейтек" борборунда балдарга комуздан сабак берип, "Кыргыз көчү" комузчулар ансамблин жетектеп жатам. Анда алты жаштан 17 жашка чейинки балдар кенже топ, орто топ жана жогорку топ болуп үч тайпада окушат. Алардын жаш өзгөчөлүгүнө жараша жеке ыкмам менен комуз үйрөтүп келе жатам. Алты жашынан баштап комуз кармаганга көндүрүп, балдарга арналган чакан чыгармаларды черттирип телчиктирип отурабыз. 

— Шакирттериңиз менен бир катар ийгиликтерге жетишкен экенсиздер...

— Ооба. Былтыр март айында Москвада өткөн "Увеличительное стекло" деген аталыштагы музыкалык аспаптарда ойноо боюнча эл аралык фестиваль-сынактан баш байгени алып келгенбиз. Мында ар бир топ өзүнүн улуттук аспаптарында ойноп, чеберчилигин көрсөтүп берүүсү кажет. Фестивалга ата-энелердин, демөөрчүлөрдүн жардамы менен 15 окуучуну алып барганбыз. Ошол эле жылы күзүндө Санкт-Петербург шаарында өткөн "Невские перспективы" фестивалына катыштык. Мында комуздун өзгөчөлүгү бааланып, бизге атайын сыйлык катары баш байге берилди. Негизи 2016-жылдан бери эле комуз менен Казакстан, Индия, Түркия өңдүү бир катар мамлекеттерде өткөн сынактарга катышып, ийгиликтерге жетишип келе жатабыз. Быйыл Беларусь менен Польшада өткөн дистанттык сынакка да катыштык. 

— Польшага видео жөнөттүңүздөрбү?

— Ооба. Польшада элдик аспаптар боюнча "Калейдоскоп талантов" деген аталыштагы фестивалга комузда күү ойногонубузду атайын видеого тартып жөнөткөнбүз. Ал жактан дүйнөнүн ар кайсы өлкөсүнөн чогулган калыстар тобунун мүчөлөрү биздин чыгармабызга жогорку баасын берип, 1-орунду ыйгарыптыр. Азыр шакирттерим менен кошо ата-энелери да кубанып, жай турмуш келип, фестивалга чакыруу келсе барабыз деп сүйүнүп турабыз. Кызыгы, 6-октябрда өлкөдө ызы-чуу, митинг болуп жатканда биз толкунданып залда даярдык көрүп, комузда күү ойногонубузду видеого тартып, сынак менен алпурушуп жаттык. Ошентип 8-октябрда видеону жиберип үлгүрдүк. 

Ансамбль комузистов Кыргыз көчү
© Фото / Олег Коженков
Мастура Бердибекова: кызыгы, 6-октябрда өлкөдө ызы-чуу, митинг болуп жатканда биз толкунданып залда даярдык көрүп, комузда күү ойногонубузду видеого тартып, сынак менен алпурушуп жаттык.

— Аталган фестивалдын шарты кандай экен? Кайсы чыгармаларды жибердиңиздер?

— Негизи шарт боюнча эки чыгарма жиберүү зарыл эле. Экөө тең эки башка мүнөздө болуусу керек болчу. Мисалы, бири салмактуу, жай темпте болсо, экинчиси шайыр, ылдам ыргактагы күү болуусу абзел. Биринчисине Токтогул Сатылгановдун терип черте турган "Бала кербез" күүсүн, экинчисине Айдаралы Бейшүкүровдун "Көйрөң күүсүн" жибердик. Кыргызстандын атынан катышып, комузду татыктуу көргөзө алдык деп ойлойм. 

— Өзүңүз комузду канча жашыңызда колуңузга кармагансыз?

— Мен Ош шаарына караштуу Жолон Мамытов, Гапар Айтиевдер өскөн Төлөйкөн айылынан болом. Комузду алгач 2-3-классымда колума алгам. Алгач Оштогу музыкалык училищеден окудум. Кийин Бишкектеги консерваториядан окуп, Калыбек Жекшенов, Самара Токтакуновадан сабак алгам. Азыркы учурда Ишеналы Арабаев атындагы окуу жайда аспирантмын. Комузчулук боюнча илимий иштер менен алпурушуп жүрөм. 

Руководитель ансамбля комузистов Кыргыз көчү Мастура Бердибекова на концерте
© Фото / Олег Коженков
Азыркы учурда Ишеналы Арабаев атындагы окуу жайда аспирантмын. Комузчулук боюнча илимий иштер менен алпурушуп жүрөм.

— Бизде күү өнөрү жетишерлик изилденген эмес дешет...

— Негизи кыргыз элинде күү деген түшүнүк жашашы керек. Аны ЮНЕСКОго каттатуу маселеси да бар. Бексултан Жакиев агай баш болуп 2003-жылы "Манасты" материалдык эмес баалуулуктардын катарына киргизип каттатышпадыбы. Ага айтуучулук, дастанчылык, төкмөлүк камтылып, күүчүлүк өнөр кошулбай калган. Мунун да тарыхый себеби бар. Бизде комуздун деңгээлин көрсөтө турган ноталык, илимий жана аткаруучулук жагы изилденбей, дың бойдон турат. Сөз өнөрүнө көбүрөөк басым жасалып, биздин музыкалык тилибиз казылбай калган. Ошол себептен кошулбай калды. Кыргыздын музыкалык тилин, кыраатын, интонациясын изилдеш үчүн сөз жок комузга кайрылабыз. Андан нары музыкалык аспаптарда аткарылуучу күү өнөрү өзүнөн-өзү калкып чыгып, изилденмек. Кыргыз-казакка төкмөлүк өнөр берилгендей эле күү жанры да берилген. Булар ата-бабадан калган улуу өнөр, салтка айланган музыка. Аны изилдөө жагынан аксап турабыз. Негизи бизге музыкалык тилде нотага түшүрүлгөн пианино, скрипканын деңгээлинде ой жүгүртүп, алардын фонунда салттуу күүлөрдүн ыкмалары унутта калган, буга жетишерлик көңүл бурулбай келген.

— Улуу таланттардын бири Нурак Абдрахмановдун күүлөрүн да нотага түшүргөн жайыңыз бар экен...

— Агайдын күүлөрүн нотага түшүрүп, чыгармачылыгын изилдедим. 2008-жылы швейцариялык бюро мага 1500 доллар грант берген. Анын эсебинен Нурак агайдын чыгармачылыгын изилдеп, 22 чыгармадан турган китеп чыгардык. Анда Абдрахмановдун 17 күүсү жана Карамолдонун, Болуш Мадазимов, Токтогул Сатылгановдун күүлөрүнөн бешөө китепке кошулду. Агайдын комузчулук бейнесин алып калдым десем болот. Нотага түшүрүүдө ал кишинин комузда кол ойноткон 41 ыкмасын аныктап, ага атайын белгилерди коюп басып чыгардык. 2009-жылы Алыкул Осмонов атындагы улуттук китепканада бет ачары өткөн, ал китеп музыкалык мектептерге жана ЖОЖдорго бекер берилди. Нурак агайдын бардык күүлөрү китепке түшкөн. Бир гана китеп чыккандан кийин жарык көргөн "7-Апрель" күүсү кирбей калды. Өкүнүчтүүсү, ырлары өзү менен кетти. Агайдан төрт китеп жазып калууну сүйлөшкөнбүз. Бирок күүчүлүгүн эле жазып калууга үлгүрдүм. Калганына агайдын ден соолугу жол берген жок. Ооруп тез эле арабыздан кетип калбадыбы...

Ошентсе да комуз күүлөрү боюнча чоң эмгек таштап кетти. "Кызым жаз, менин күүлөрүм момундай" деп,  кызганбай, ичи тарланбай ыкмаларынын баарын көргөзүп берди. Күүлөрү боюнча китеп чыгарып жатканда бир сыйра чыгармаларын кайра анализдеп, кээ бир жерлерин өзгөртүп берди. Нотага түшүргөндө аябай толкунданып "комуздун күүсү деле нотага түшөт турбайбы. Японияга барсаңар деле нота менен мен черткендей туура чертүүгө мүмкүн экен да" деп айткан эле. Ага чейин Самара Токтакунованын тапшыруусу менен Чалагыз Исабаевдин 1987-жылы жарык көргөн китебине акыркы чыгармаларын кошуп, кайрадан редакциялап чыкканбыз. 

Ансамбль комузистов Кыргыз көчү и ее руководитель Мастура Бердибекова
© Фото / Олег Коженков
Нурак агайдан Агайдан төрт китеп жазып калууну сүйлөшкөнбүз. Бирок күүчүлүгүн эле жазып калууга үлгүрдүм. Калганына агайдын ден соолугу жол берген жок.

— Бир жылдары теле жаатында да кыргыз күүлөрүнө байланышкан долбоорлор менен иштеп жүрдүңүз эле?

— Бул иштер 2018-жылы башталган. Алгач бул багытта америкалыктардан билим алдым. Алардын жолдомосу боюнча "Күүнүн теги" долбоорун жазып, КТРКга кайрылсам, продюссер Назира Аалы кызы дароо эле колдоп, кабыл алган. Негизи бул берүүнүн аталышы Ниязалы комузчунун "күүнүн тегин айтып черт" деген сөзүнөн улам коюлган. 24 берүү жасап, республиканын аймагындагы ар башка тармакта иштеп, комузга, музыкалык аспаптарга жана салттуу музыкага ыктаган өнөрпоздорду, ушул чөйрөдөгү илимпоздорду чакырып, күү деген феномендин тегерегинде баарлашып, талкуулаганбыз.

374
Белгилер:
китеп, ансамбль, Нурак Абдрахманов, фестиваль, комуз, күү
Тема боюнча
Суеркулова: комуз өнөрүн жайылтууда педагогдор колдоого муктаж
Комуздун коштоосундагы орусча ырлар. Бишкекте Россия күнү белгиленди. Видео
Көйкашка коомдук бирикмесинин мүчөсү, манасчы Нурбек Талантбеков. Архив

Талантбеков: "Манаста" тамактануу убактары "нанүштө", "жагына" делген

85
(жаңыланган 12:19 01.12.2020)
"Көйкашка" коомдук бирикмесинин мүчөсү, манасчы Нурбек Талантбеков "Манас" эпосунан тамактануу боюнча дагы маалыматтарды алса болорун белгиледи.
Талантбеков: "Манаста" тамактануу убактары "нанүштө", "жагына" делген

Таңкы тамактануу "нанүштө", түшкө маал тамак ичүү "түштөнүү", ал эми кечки курсак тойгузуу "жагына" деп аталат. Бул тууралуу Нурбек Талантбеков Sputnik Кыргызстан радиосунун "Көөнө сөз" рубрикасында маалымдады.

Анын айтымында, мындай сөздөр эпосто колдонулуп, ал тургай кандай тамактануу туура боло турганы айтылган.

"Көбүнесе тамактанууну эртең мененки, түшкү жана кечки деп бөлүп айтылып жүрөт. Айрым учурда бул дагы колдонулбай "завтрак, обед, ужин" делип орусчасы колдонулууда. "Манас" баянында таңкы тамактануу "нанүштө" делип, анда жеңил-желпи тамак желген. Ал эми "түштөнүүдө" абдан күчтүү тамактануу зарылдыгы белгиленген. Ошол эле эпосто кечки курсак тойгузуу "жагына" делип, ал өтө кечке калтырылбастыгын аңдасак болот", — деди Талантбеков.

Манасчы эпостогу көөнө сөздөрдү колдонуп аны коомго жайылтуу керектигин кошумчалады.

85
Белгилер:
тил, Манас эпосу, Нурбек Талантбеков
Тема боюнча
Талантбеков: "Манаста" кадимки факелдер колдонулган, аталышы — "шамала"
Кыргызстандык аткаруучу Исламбек Кемелов

Исламбек Кемелов Москвада орус романстары сынагынын финалына чыкты

120
(жаңыланган 17:44 30.11.2020)
Сынактын тандоо турунда финалга беш өлкөдөн мыкты делген жаш он эки аткаруучу чыккан. Алар Россия, Армения, Казакстан, Өзбекстан жана Кыргызстандан.

БИШКЕК, 30-ноя. — Sputnik. Кыргызстандык аткаруучу Исламбек Кемелов Москвада орус романстарынын эл аралык сынагынын финалында ырдайт. Бул тууралуу Кыргызстандагы Россиялык илим жана маданият борборунан кабарлашты.

Заслуженный деятель искусств России, заслуженная артистка России Галина Преображенская на открытии IV Открытого международного конкурса исполнителей русского романса Среднеазиатская романсиада В Бишкеке. 19 ноября 2020 года
© Фото / пресс-служба РЦНК в Бишкеке
Сынакка РФтин эмгек сиңирген артисти, Москва "Романстар үйүнүн" директору, профессор Галина Преображенская жетекчилик кылат

5-декабрда орус романстарынын жаш аткаруучуларынын москвалык "Романсиада" деп аталган XXIV эл аралык сынагынын финалы өтөт. Тандоо турунда финалга беш өлкөдөн мыкты делген жаш он эки аткаруучу өткөн. Алар Россия, Армения, Казакстан, Өзбекстан жана Кыргызстандан чыккан таланттар.

"Кыргызстандын атынан финалга Калый Молдобасанов атындагы консерваториянын студенти Исламбек Кемелов чыгат. Ал Бишкекте өткөн орус романстарын аткаруучулар арасындагы "Орто Азия романсиадасы" аттуу IV эл аралык сынактын жеңүүчүсү. Иш-чараны Россотрудничествонун Кыргызстандагы өкүлчүлүгү, Москванын "Романс үйү" жана "Гармония" орус маданий борбору өткөргөн", — деп айтылат маалыматта.

Жарышка катышкандар классикалык, заманбап болгон бир нече жанрдагы романстарды аткарышы керек. Алардын талантына эл аралык деңгээлдеги калыстар баа берет. Сынакка РФтин эмгек сиңирген артисти, Москва "Романстар үйүнүн" директору, профессор Галина Преображенская жетекчилик кылат.

Сынакты 5-декабрда саат 15:00дөн тарта (Бишкек убактысы боюнча) интернеттен, "Русский мир" телеканалынан жана Кыргызстандагы Россиялык илим жана маданият борборунун Facebook баракчасынан көрүүгө болот. Эфирдин жүрүшүндө каалагандар сүйүктүү ырчысына добуш бере алат.

120
Белгилер:
романс, конкурс, Москва, Кыргызстан
Тема боюнча
Музыка менен АКШны багынткан кыргыз кызы: ыйлаган күндөрүм көп болду
ЖККУнун  жыйыны. Архив

ЖККУнун коргоо министрлеринин отуруму өттү. Талкууланган маселелер

22
(жаңыланган 19:43 01.12.2020)
Кыргызстандын атынан Генералдык штабдын жетекчиси Таалайбек Өмүралиев катышты. Отурумдун аягында бир топ документтер кабыл алынды.

БИШКЕК, 1-дек. — Sputnik. Бүгүн Жамааттык коопсуздук келишими уюмуна кирген өлкөлөрдүн коргоо министрлеринин кеңешинин жыйыны өттү. Бул тууралуу Генералдык штабдын маалымат кызматынан кабарлашты.

Кыргызстандын атынан Генералдык штабдын жетекчиси Таалайбек Өмүралиев катышты. Иш-чара Россиянын коргоо министри Сергей Шойгунун төрагалыгы алдында өттү.

Жыйын видеоконференция форматында уюштурулду.

"Иш-чаранын жүрүшүндө ЖККУнун БУУ менен өз ара кызматташуусу, аталган уюмдун алдында тынчтык орнотуучу иштерге катышуу боюнча маселелер талкууланып, пикир алмашуу болду", — деп айтылат маалыматта.

Андан сырткары, жыйындын соңунда ЖККУнун Жамааттык күчтөрүн материалдык-техникалык жана медициналык жактан биргелешип камсыздоо боюнча бир нече документтер макулдашылган. Буга авиациялык тармактын өнүгүшү жана аны изилдөө маселелери, аскердик кызматташууну өнүктүрүүнүн планын кароо кошулган.

Келерки жылы төрагалык кылуу Тажикстанга өтмөкчү.

22
Белгилер:
кызматташуу, ЖККУ, Кыргызстан
Тема боюнча
Кооптуулуктун таасири талкууланды. Мусаев ЖККУ жыйынына катышты