Рыскуловдун "конокко кечигип келгенин жактырбаган" Жумадылов. Таберик сүрөт

984
Sputnik Кыргызстан маалымат агенттиги архивде сакталып жаткан сейрек сүрөттөрдү жарыялап, тарыхын баяндайт.
Бала көтөргөн актер Советбек Жумадылов, кичинекей Насрет Дубашев, Кыргыз ССРинин эл артисти Алиман Жангорозова жана СССРдин эл артисти Муратбек Рыскуловдун сүрөтү 1966-жылы Суусамыр жайлоосунда тартылган
© Фото / Александр Федоров

Бала көтөргөн актер Советбек Жумадылов, кичинекей Насрет Дубашев, Кыргыз ССРинин эл артисти Алиман Жангорозова жана СССРдин эл артисти Муратбек Рыскуловдун сүрөтү 1966-жылы Суусамыр жайлоосунда тартылган.

Ал жылы Ленинград шаарындагы Киноинженерлер институтунун электротехника факультетин аяктап жаткан Төлөмүш Океев дипломдук иши катары "Бакайдын жайыты" тасмасын тарткан.

Аталган кинокартинаны жаратууда сүрөтчү кызматын аркалаган Сагынбек Ишенов ошол кезеңди мындайча эскерет:

"Ал жылдары мен Москвадагы Станиславский атындагы театрда башкы сүрөтчү болуп иштеп жүргөм. Бир күнү жумушка Төлөмүш келип "Бакайдын жайытынын" сценарийин окутту. Чынын айтканда, башында аны Москвадан жактырбай, кабыл албай койгон. Жазуучу Чыңгыз Айтматов ортого түшүп комиссиядан өткөрүүгө жардамдашкан. Кийин өзүм сүрөтчү катары фильмди тартууга ылайыктуу жер издеп тоо аралап, жайлоолорду кыдырдым. Ошентип Суусамыр жайлоосундагы Жыламыш суусунун тушунан тартууну ылайык көрдүк. Ал жердин тоолору бийик, чөптөрү жакшы өсүп, шаркырап чоң суу агып турчу. Бир күнү ошол жакка режиссер Төлөмүш Океев, оператор Кадыржан Кыдыралиевди автоунаа менен атайын алып барып көргөзүп, сүрөттү Суусамырда тартып калганбыз. Ал эми актердук курам аябай күчтүү эле. Актриса Алиман Жангорозова Нарын театрынан чакыртылып келген. Муратбек Рыскулов ат минип, тоодо кайраттуу Бакайдай жүрчү. Актер кээде комуз чертип, жайлоодо балык кармаганды жакшы көрчү. Советбек Жумадылов өзүнүн образына жасалмасы жок эле жуурулушуп кеткени бизди аябай кубанткан. Кичинекей Дубашев камера алдында ээн-эркин ойночу, башкалардай болуп коркуп койчу эмес. Тасмага чыныгы залкар таланттар тартылган", — деди Ишенов.

"Бакайдын жайыты" көрүүчүлөргө сунушталганда Италиянын Триест, Германиянын Франкфурт-на-Майне шаарында, Ленинград жана Душанбедеги эл аралык фестивалдарда абройлуу сыйлыктарга татыган.

Кинофильмде Бакайды Муратбек Рыскулов, анын байбичеси Урумду Алиман Жангорозова, алардын уулу Калыктан образын Насрет Дубашев жана Алымдын ролун Советбек Жумадылов аткарган.

Аталган эмгектеги сейрек ирмемдерди Sputnik Кыргызстан агенттигинин материалынан көрүүгө болот.

984
Белгилер:
таберик сүрөт, "Бакайдын жайыты" тасмасы, Муратбек Рыскулов, Советбек Жумадылов
Тема:
"Таберик сүрөт" — сейрек кездешкен ирмемдер (148)
Тема боюнча
Учуп жүргөн кыргызга таң калып... "Ак илбирстин тукумунан" таберик сүрөт
Мурутуна муз тоңуп. Киши чыдагыс аязда кино тартып жаткан мыктылардын таберик сүрөтү
Сегиз саат сазда жүрүп тартылган Айтурган Темирова. "Снайперлердеги" таберик сүрөт

Эл ырчысы Эстебес Турсуналиев 90 жашка чыкмак. Акындын сүрөттөгү элеси

22
  • Эстебес Турсуналиев 1931-жылы 5-майда Талас облусунун Манас районуна караштуу Кара-Арча айылында өнөрпоздордун үй-бүлөсүндө туулган
  • Төкмө акындын энеси Арпаян элдик оозеки чыгармачылыгын мыкты билген жомокчу жана кошокчу болгон
  • Эстебес Турсуналиевдин жубайы Райкүл Деркембаева кыздары жана неберелери менен
  • Улуу талант төкмөлүктөн тышкары балык уулаганды да абдан жакшы көрчү
  • Турсуналиев фольклордук топ менен бирге Индия, Бельгия, Швеция, Франция жана Япония сыяктуу ондогон өлкөлөрдө гастролдо болгон.
  • Эстебес Турсуналиев менен Токтосун Тыныбеков экөө элүүдөй айтыштарды жараткан
  • Жубайы Райкүл апа менен сегиз баланын ата-энеси болушкан
  • Улуттук филармонияда эмгектенип жүргөн кезинде Эл ырчысы Эстебес фольклордук тобун уюштуруп, жетектеп, кыргыздын бир топ таланттуу уул-кыздарын тарбиялаган
  • Төкмө 1967-жылдан бери СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон. Токтогул Сатылганов атындагы мамлекеттик жана эл аралык Руханият сыйлыктары, Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак грамоталары ыйгарылган.
  • Улуу жазуучу Чыңгыз Айтматов менен да пикирлеш болгон
  • Акын Кыргыз ССРинин жана СССРдин эл артисти. Жогорку Кеңештин биринчи чакырылышында депутаттыкты аркалаган
  • СССРдин эл артисти Эстебес Турсуналиев көзү тирүү болгондо быйыл 90 жашка чыкмак. Залкар акын 2005-жылы 11-октябрда 74 жаш курагында дүйнө салган.
Кыргыз элинин залкар төкмөлөрү Калык Акиев, Осмонкул Бөлөбалаев, Алымкул Үсөнбаев баштаган акындардын шакирти аталган төкмө Эстебес Турсуналиев көзү тирүү болгондо быйыл 5-майда 90 жашка чыкмак.

Эстебес Турсуналиев 1931-жылы 5-майда Талас облусунун Манас районуна караштуу Кара-Арча айылында туулган. Атасы Турсуналы мыкты комузчу, апасы Арпаян укмуш кошокчу болгон. Бул киши тогуз жашынан комуз черте баштаган экен. Атасы да мыкты комузчу болгондуктан айылдагы комузду жакшы чапкан кишиге айтып, уулуна атайын комуз чаптырып берет.

Апасы көп бала төрөсө да, балдары токтобой жүрүп, акыры бир уул, бир кыздуу гана болушкан экен. Ошондон улам Эстебес Турсуналиевдин жалгыз бир тууганы, эжеси гана болгон.

Акындын бала чагы согуштан кийинки кыйын заманга туш келет.

"Апасы кырманда иштеп, Эстекем кенедейинен атка минип мала тартыптыр. Бир жолу Алымкул Үсөнбаев айылга барып калып, Эстекемди ырдатып көрүп жактырат. Ошентип 14 жашында филармонияга алып келген экен. Ошол убакта филармонияда Осмонкул Бөлөбалаев, Шекербек Шеркулов, Ысмайыл Борончиев, Токтоналы Шабданбаев, Абды Байсабаев өңдүү залкарлар иштеп турат. Алымкул аксакал Эстебести алардын алдында ырдатат. Осмонкул Бөлөбалаев ырын угуп эле "ой Алыке, бул балаңды мага бер" деп сурап, шакирт кылып алат. Алымкул Үсөнбаев ал кезде депутат болуп, командировкага да көп чыкчу эмес да. Осокем ырдап жатканда Эстекем көрүүчүлөрдүн алдыңкы сабына отуруп алчу экен", — деп эскерет жубайы Райкүл Деркембаева.

Убагында залкарларга шакирт болгон Эстебес Турсуналиев кичи мекени Таластан төкмө акын Амантай Кутманалиевди жана ырчы Малик Аликеевди борборго алып келген. Бала кезинде филармонияга келген таланттар учурда КРдин эмгек сиңирген артисти болууга жетишти.

Эстебес Турсуналиев филармониядагы 60 жылга чукул чыгармачылык өмүрүндө төкмөлүк өнөрдү айкалыштырып, "Акындын үнү", "Айтыштар", "Заман жарчысы", "Эскерүүлөр", "Ыр өмүрүм", "Кайыңды" аттуу китептерин жарыкка чыгарган.

Ага "Кыргыз мамлекеттик консерваториясынын фольклор бөлүмүнүн профессору" деген наам ыйгарылган.

"Ардак белгиси" ордени, "1941-1945-жылдардагы Улуу Ата Мекендик согуштагы каарман эмгеги үчүн", В.И.Лениндин туулган күнүнүн 100 жылдыгынын урматына "Каарман эмгеги үчүн" медалы, Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак грамоталары менен сыйланган.

Жубайы Райкүл Деркембаева экөө алты уул, эки кызды тарбиялаган. Балдары да чыгармачылыкка жакын.

Төкмө акын 2005-жылы 11-октябрда кан басым оорусунан 74 жаш курагында дүйнө салган.

 

22
  • Эстебес Турсуналиев 1931-жылы 5-майда Талас облусунун Манас районуна караштуу Кара-Арча айылында өнөрпоздордун үй-бүлөсүндө туулган
    © Sputnik / Георгий Зельма

    Эстебес Турсуналиев 1931-жылы 5-майда Талас облусунун Манас районуна караштуу Кара-Арча айылында өнөрпоздордун үй-бүлөсүндө туулган

  • Төкмө акындын энеси Арпаян элдик оозеки чыгармачылыгын мыкты билген жомокчу жана кошокчу болгон
    © Фото / из семейного архива Турсуналиевых

    Төкмө акындын энеси Арпаян элдик оозеки чыгармачылыгын мыкты билген жомокчу жана кошокчу болгон

  • Эстебес Турсуналиевдин жубайы Райкүл Деркембаева кыздары жана неберелери менен
    © Фото / из семейного архива Турсуналиевых

    Эстебес Турсуналиевдин жубайы Райкүл Деркембаева кыздары жана неберелери менен

  • Улуу талант төкмөлүктөн тышкары балык уулаганды да абдан жакшы көрчү
    © Фото / из семейного архива Турсуналиевых

    Улуу талант төкмөлүктөн тышкары балык уулаганды да абдан жакшы көрчү

  • Турсуналиев фольклордук топ менен бирге Индия, Бельгия, Швеция, Франция жана Япония сыяктуу ондогон өлкөлөрдө гастролдо болгон.
    © Фото / из семейного архива Турсуналиевых

    Турсуналиев фольклордук топ менен бирге Индия, Бельгия, Швеция, Франция жана Япония сыяктуу ондогон өлкөлөрдө гастролдо болгон.

  • Эстебес Турсуналиев менен Токтосун Тыныбеков экөө элүүдөй айтыштарды жараткан
    © Фото / из семейного архива Турсуналиевых

    Эстебес Турсуналиев менен Токтосун Тыныбеков экөө элүүдөй айтыштарды жараткан

  • Жубайы Райкүл апа менен сегиз баланын ата-энеси болушкан
    © Фото / из семейного архива Турсуналиевых

    Жубайы Райкүл апа менен сегиз баланын ата-энеси болушкан

  • Улуттук филармонияда эмгектенип жүргөн кезинде Эл ырчысы Эстебес фольклордук тобун уюштуруп, жетектеп, кыргыздын бир топ таланттуу уул-кыздарын тарбиялаган
    © Фото / из семейного архива Турсуналиевых

    Улуттук филармонияда эмгектенип жүргөн кезинде "Эл ырчысы Эстебес" фольклордук тобун уюштуруп, жетектеп, кыргыздын бир топ таланттуу уул-кыздарын тарбиялаган

  • Төкмө 1967-жылдан бери СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон. Токтогул Сатылганов атындагы мамлекеттик жана эл аралык Руханият сыйлыктары, Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак грамоталары ыйгарылган.
    © Фото / из семейного архива Турсуналиевых

    Төкмө 1967-жылдан бери СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон. Токтогул Сатылганов атындагы мамлекеттик жана эл аралык "Руханият" сыйлыктары, Кыргыз ССРинин Жогорку Советинин Ардак грамоталары ыйгарылган.

  • Улуу жазуучу Чыңгыз Айтматов менен да пикирлеш болгон
    © Фото / из семейного архива Турсуналиевых

    Улуу жазуучу Чыңгыз Айтматов менен да пикирлеш болгон

  • Акын Кыргыз ССРинин жана СССРдин эл артисти. Жогорку Кеңештин биринчи чакырылышында депутаттыкты аркалаган
    © Фото / из семейного архива Турсуналиевых

    Акын Кыргыз ССРинин жана СССРдин эл артисти. Жогорку Кеңештин биринчи чакырылышында депутаттыкты аркалаган

  • СССРдин эл артисти Эстебес Турсуналиев көзү тирүү болгондо быйыл 90 жашка чыкмак. Залкар акын 2005-жылы 11-октябрда 74 жаш курагында дүйнө салган.
    © Фото / из семейного архива Турсуналиевых

    СССРдин эл артисти Эстебес Турсуналиев көзү тирүү болгондо быйыл 90 жашка чыкмак. Залкар акын 2005-жылы 11-октябрда 74 жаш курагында дүйнө салган.

Белгилер:
сүрөт, төкмө акын, Райкүл Деркембаева, Эстебес Турсуналиев
Тема боюнча
Ашыгына алоолонуп араң жеткен акын. Жолон Мамытов тууралуу 7 факты
Карга акенин (Карга Мендегул уулу) Дархан айылындагы айкели. Архив

Карга аке тууралуу 14 факты. Чачкын болсок чачылабыз, бир балээге кабылабыз

86
(жаңыланган 20:44 15.05.2021)
Мойт аке, Карач аке, Сарт аке, Тилекмат аке, Садыр аке, Кыдыр аке — алты аке тууралуу фактыларды окурмандарыбызга сунуш кылып келдик. Мына ушул алты акеге эгемендүүлүк алгандан кийин бир топ изилдөөчүлөр, нускалуу адамдар жетинчи акени — Карга акени кошо башташты.

Карга аке салттуу акелердин акылмандыгын, кеменгерлигин алып жүрөт жана аке деген атка татыктуу орду бар экендигин көрсөтөт. Аны эл Карга бий, Карга ата, Карга аке деп атап келген жана "акелердин акеси" деп да мүнөздөгөн.

Биз бүгүн Мендегул уулу Карга аке тууралуу 14 факт сунуштайбыз.

Туулган жери, теги. Карга акенин туулган жери так айтылбайт. Бирок көпчүлүк санжырачылар Ысык-Көлдүн азыркы Жети-Өгүз районуна караган Даркан айылы анын киндик кан тамган жери дешет. Туулган жылы 1718-жыл экендиги белгиленип жүрөт. Демек, ал биз буга чейин сөз кылган алты акенин баарынан жашы жагынан улуусу. Атасы – Мендегул, чоң атасы – Түлөке, анын атасы – Желдең. Ошону үчүн анын уруусу бугунун ичиндеги желдең уруусу деп аталат.

Талашка тактык киргизген эмгектер. Карга акени акелердин курамына кошуу же кошпоо тууралуу бир кыйла талкуу жүргөн. Мына ошол талашка даркандык тилчи-профессор, комузчу, Карга акенин урпагы Үсөнбек Асаналиев, тарыхчы-профессор, ошол эле айылдык Эгемберди Маанаев, ысык-көлдүк акелер боюнча изилдөөчүлөр Кашымбек Асанбеков, журналист Кубан Мамбетов кыйла тактык киргизген. Жазуучу Айдарбек Сарманбетов "Капсалаң доор. Карга аке" деген өмүр баяндык романын жазган. Мына ушул эмгектерде Карга акенин акелик даражасы тастыкталган.

Ысымынын сыры. Кыргызда Карга ысымдуу адам сейрек учурайт. Эл ичинде айтылып келген сөзгө караганда, бала туулганда боз үйдүн чамгарагына бир карга конуп алып, кетпей какылыктай берген экен, ошондон атасы Мендегул анын атын Карга койгон. Карга аке жүз он жыл жашаган.

Атасынын малын бөлгөндөгү акылмандыгы. Карга өзүнчө түтүн булатып калган кезде атасы Мендегул каза болот. Адатта атанын жылдык ашы өткөн соң балдары анын мал-мүлкүн бөлүп алат. Бул жолу да салт боюнча ошондой кылышмак болгондо Карга "азыр малды бөлбөй туралы, адегенде бой жүргөн эки инибизди үйлөп-жайлап алалы, анан көрөбүз" деп, Ногой менен Сүйөрдү үйлөнтүшөт, ошондон кийин гана калган малды бөлүштүрөт. Ушул сунушу менен эл оозуна алынат. Мал баарына  тең тийсе да, аны кармап калган эки гана бир тууган – Карга менен Байкиши болуптур. Ошол-ошол болуп, анын байлыгы бийлиги менен кошо көбөйүп отурган экен.

"Түшпөс бий" атыккан. Карга аке отуз-отуз бешинде эле бий болуп, ошол бойдон кызмат аркалап, эл тагдырын оң жагына чечип келген, жүз он жашка чыкканча айткан сөзү эптүү, эл ичинде кептүү болуп жүрдү. Жашаган жери Жуукунун ичин, жайында жайлоосу Каркыраны акылмандыктын алтын ордосуна айландырган. Карга аке менен чер жазышып сүйлөшкөнү, анын батасын алганы Ысык-Көлдөн гана эмес, алыс-жууктан: казактардан, Нарын менен Ат-Башыдан, Чүй менен Кочкордон адилеттик, калыс чечер кеңеш издеп адамдар ат арытып, байы да, кедейи да, манабы да, бийи да, баатыры да үзүлбөй келип турган. Атактуу Сарт аке да, Тилекмат аке да анын кашына келип батасын алып, аке даражасына жеткен.

Сырткы душмандардан коргонуунун жолдорун айткан. Карга акенин жашаган мезгили ойрот-жунгар (калмак) баскынчылары менен кыргыз-казактардын катуу уруштарына туш келген. Мына ошол уруш-талаштан аман чыгуунун жолу анын оюнча ынтымакта болгон, "Ынтымак оңдуу болбой, ырыскы жөндүү болбойт", "Чачкын болсок чачылабыз, бир балээге кабылабыз" деп элди ынтымак-ырыска чакырган. Ошон үчүн "Касиеттүү көл, урпактарга буюру, укум-тукумга буюру!" деп тилек тилеп, "Калмактын камчысы кайрылбасын, калкым көлдөн айрылбасын!", "Жангорлуу жоодон сактасын, жоболоңдуу доодон сактасын!" деген баталарын ыроологон. Ойрот-калмактардын ким экендигин баамдап, аларга "Ойроттон шок чыгат, оюндан от чыгат", "Коктуңду калмак кор кылды, колотуңду тор кылды", "Калмак каймагыңа көз артпайт, баймагыңа көз артат" деп алардын образын так ачып берген. Мына ошол Карга аке сыяктуу акылмандардын даанышман сөздөрүнө шыктанган кыргыз жигиттери өз жеринен баскынчыларды биротоло кууп чыккан.

Орус бийлигинен жардам сураган алгачкылардын бири. Ысык-Көл өрөөнү бир жагынан Кытайдын кысымында калса, бир жагынан уруулук кагылыштар күчөп, бир жагынан казак улам-улам кол салып, бир жагынан Кокон хандыгы көз артып, айтор, кыйын күнгө кабылган. Ошондо 106 жаштагы Карга аке жыйырма үч бий менен кеңеш куруп, 1824-жылы Падышалык Россиянын Батыш-Сибирь генерал-губернатору менен сүйлөшүү үчүн элчилерди жиберүү демилгесин көтөргөн. Алар ошол жылы 6-декабрда Омскиде орус бийлик өкүлдөрүнүн кабыл алуусунда болот.

Уурулукка мамилеси. Асаналиевдин жазганы боюнча, бир жолу атактуу Бирназар бий Алдаш уулу Карга бийге конок болуп келет. Анын минген аты мыкты, ат жабдыгы андан өтөт экен. Бирназар бий "балдарга атты каратып коюңуз" десе, Карга аке "бизде ууру жок" деп коёт. Эртеси жанагы ат жоголот. Ошондо Карга аке "ак болгонуң арыкты аттап өтөсүң, кара болгонуң арыкка кулап өлөсүң" деп балдарынын баарын арыкты аттатат. Анан бир уулу арык четине кулап, ошол замат жан бериптир. Ошондо Карга аке: "Менин мындай уулум жок, мындан ары мунун атын оозуңарга албагыла, эсиңерге салбагыла. Өлдү деп өкүнбөгүлө, чуу чыгарып өкүрбөгүлө. Жамы жар болсун, жаткан жери тар болсун! Жар уратып жашырып койгула, буга бир ууч топурак арам!" — деп чечим чыгарыптыр.

Бугулардын башчылыгына Боромбайдын келишин каалаган. Ыйкы-тыйкы, алай-дүлөй заманда Ысык-Көлдөгү бугу уруусу кыйын кырдаалга кептелет. Аларды хан катары алдыга баштап кетер лидер керек эле. Ар ким ар кимге тартып турганда Карга аке биримдиги жоголуп жаткан бугуларды бир бириктирсе ушул жигит бириктирет деп Бирназар бийдин ашында отуздан эми оогон Боромбайга "Жолубузга сакчы бол, журтубузга башчы бол", "Ар уруу элди курап ал, адилет карап сурап ал", "Көп элди көп экен деп көкөлөтпө, көп элге аз элиңди чөгөлөтпө", "Бирин ашынта мактап, экинчисин басынта мактаба", "Узун карап тең сана, убайга салбай кең кара", "Айтканың жерде калбасын, канатың карып талбасын", "Жүрөгүң кабында болсун, акылың табында болсун", "Сен – түндүк, биз – уукпуз, бирде жылуу, бирде суукпуз" деп келип, батасын берет. Ак боз жорго ат мингизет жана жалпы бугулардын манабы, султан даражасында болсун деп ошол кишинин тегерегине баш кошууга чакырат. Ал Карга акенин осуятын отуз жылдан соң толук аткарып, Россия падышачылыгына Шералы уулу Качыбек баш болгон өкүлдөрүн жиберип, 1855-жылы 17-январда Омск шаарында бугу кыргыздарынын өкүлдөрү кабыл алынып, бугулуктардын Россия менен дипломатиялык байланышы башталат.

Көп жыл жашаган. Карга аке 110 жашка чыккан. Өмүр соңунда, 1828-жылы да акыл-эси кадимкидей болуп, элге батасын аябай берип, акылын айтып турган. "Жаш сурасаң Карга акеге бар" деген сөз анын ошол узак жашаганынан келип чыккан болуу керек. Бир жолу кеч күздө Жуукунун ичиндеги Кыргоо деген кыштоого баратып, аты бир жерге аярлай түшөт, ошондо кенже баласы Жаныбекке "менин сөөгүмдү ушул жерге жашыргыла" деп керээзин айткан. Ал ызгаардуу кышта каза болот. Каза болор алдында келиндерин чакыртып, биринчи жолу бет маңдай көрүп батасын берет, кыздарына кошок коштуруп, небере кызы Аруукенин кошогуна өзгөчө ичи чыгат, эркек балдарын болсо өкүртүп сынайт. Анан балдары кыйналбаш үчүн "Менин сөөгүмдү жаз келгенче музга катып тургула" дейт, балдары сөөктү кырк күн музда кармашат да, кийин жылуу күн келгенде бүт салт-санаасы менен жерге беришет.

Карга акенин урпактары жана руху. Ар кандай согушка жөнөп жаткан, алыс жолго чыккан анын урпактары Карга акенин коргонундагы мүрзөсүнө барып куран окуп, топурагынан бир чымчым жанына сала кеткен. Ал Жаргылчакта арык каздырып, эгин кылдырган экен, ошол арык "Карга акенин арыгы" аталып келген.

300 жылдыгы белгиленди. 1996-жылы 25-октябрда Карга акенин урпактары анын 280 жылдыгына карата Даркан айылындагы мүрзөсүнө чоң күмбөз-монументин тургузган. Ал эми 300 жылдыгы 2018-жылы май айында Бишкекте жана Жети-Өгүз районунун Даркан айылында өттү. Аны Ысык-Көл облустук мамлекеттик администрациясы, эл аралык "Саякбай манасчы" жана "Карга аке" коомдук фонду уюштурган. Иш-чаранын алкагында Айдарбек Сарманбетовдун "Капсалаң доор. Карга аке" деген өмүр баяндык романынын таанытымы да белгиленди.

Карга акенин керемет кептери. "Жетимге санаалаш, жесирге каралаш бол", "Кайратты – элден, келбетти – жерден ал", "Тазалыкты суудан ал, ынтымакты туудан ал", "Туякка – жер тирек, канатка – жел тирек, ханга – эл тирек", "Учугуңар сүзүлбөсүн, тукумуңар үзүлбөсүн", "Тагынан тайыбас хан жок, ажал албас жан жок", "Өмүр – аласа, жан – бересе", "Аз курусун, азга бүткөн жан курусун, көп курусун, көпкө бүткөн мал курусун", "Жоо каптаса өчүлөр, өлүм каптаса өчүгөр", "Кайраты кеткен катыгар, карт болгон оору айыгар", "Жардынын байы бол, жакырдын жайы бол", "Кудайдын бергени угулбайт, жалгаганы туюлбайт", "Сабыр – сакалдууда, сыпаа – акылдууда", "Айткан сөз – абага учкан чымчык, ойлонбой сүйлөгөн – кырсык", "Душманга өздөй караба, түшөрсүң бир күн санаага", "Душманың кылдай болсо тоодой көр, ийнедей болсо төөдөй көр", "Душманга кекти кетиргенче, денеден башты кетир", "Жоо жакаласа, бөрү этектейт", "Сындашкан туугандан сырдашкан тууган озот" ж.б.

Баталары. Карга аке ооруп жатканда кабар алганы барган Сарт акеге жана ал аркылуу бүт элге мындай бата берген экен: "Силерди суу атасы Сулайман колдосун, аалам атасы Көкө-Теңир колдосун, ашуусу бийик тоо атасы Дабан колдосун, мал атасы Кайберен колдосун; Күтүүсүз бүлүк салган көчкүдөн сактасын, жалындап күйгөн өрттөн сактасын. Капыстан келген жоодон сактасын, агымы катуу селден сактасын. Күбүр сөздөн, каардуу кандын касабасынан сактасын. Кор азаптан, жол азабынан сактасын; Айтканыңар элге эм болсун, зоболоңор кандар менен тең болсун; Эл арасы бейкут болсун. Оозуңарга алганыңар чындык болсун, дитиңерге келген оюңар ишке ашсын; Элди бузганды жер көчкү бассын. Жайытыңар жайлуу болсун, өрүшүңөрдү мал бассын; Бала-чакаңар жөндүү болсун, кыз-кыркыныңар эптүү, көрктүү болсун. Үйүңөрдөн ырыскы-даам өксүбөсүн, кап-куржунуңар бөксөрбөсүн. Үйүңөр жыртык болбосун, үзүк-туурдугуңардын өңү өчпөсүн, очогуңардын оту өчпөсүн. Тасмалыңардан аш кетпесин. Элиңерге даанышманыңар баш болсун...".

Же дагы бир батасы: "Жолдо жооң болбосун, башта дооң болбосун. Уулуң угумдуу, айтканың жугумдуу болсун. Түндүгүң түшпөсүн, тууганың түтпөсүн. Ырыскың бүтпөсүн, керегең бек болсун, кебиң эп болсун. Уулга кубат берсин, келинге уят берсин. Барк-баалуу баш берсин, бак-дөөлөттүү жаш берсин. Ирегең майлуу болсун, ишиң жайлуу болсун. Өлүп көбөйгөн мал берсин, ооруп айыккан жан берсин. Малыңа мал кошулсун, жаныңа жан кошулсун. Тузуңду ак санаган татсын, кара санаган пейилинен тапсын" ж.б.

86
Белгилер:
Карга аке, баатыр, Ысык-Көл облусу, кеңеш, акыл, даанышман, бата
Тема:
Кыргыздын көркөм өнөрү, белгилүү инсандары жөнүндө фактылар
Тема боюнча
Тилекмат аке тууралуу 12 факты. "Сөз атасы" аталган элдик дипломат
Сарт аке тууралуу 9 факты. Толсоң – бөксөрбө, чайпалсаң – төгүлбө
Кыргызстандын желеги. Архив

Өкмөт эгемендүүлүк майрамында кыргыздардын дүйнөлүк курултайын өткөрүүнү сунуштады

13
(жаңыланган 20:26 15.05.2021)
Буга чейин президент Садыр Жапаров кыргызстандыктардын бүткүл дүйнөлүк курултайын өткөрүү демилгесин көтөргөн.

БИШКЕК, 15-май — Sputnik. Министрлер кабинети эгемендүүлүктүн 30 жылдыгына карата
кыргыз элинин бүткүл дүйнөлүк курултайын өткөрүүнү сунуштады. Бул тууралуу өкмөт башчы Улукбек Марипов аталган күндү майрамдоо боюнча уюштуруу комитетинин кеңешмесин өткөрүп жатканда сөз болду.

Өкмөттүн маалымат кызматынан билдиришкендей, республиканын түптөлүшүнүн 30 жылдыгын майрамдоо боюнча иш-чаралардын планына Бишкек шаарында жана аймактарда өткөрүлчү 100дөн ашуун иш-чара киргизилген.

“Кеңешменин жүрүшүндө өлкө президентинин кайрылуусуна ылайык, планга кыргыз элинин бүткүл дүйнөлүк курултайын өткөрүүнү киргизүү сунушталды. Министрлер кабинетинин башчысы 30 жылдыкты майрамдоо боюнча иш-чаралар планын толуктап иштеп чыгууну жана сын-пикирлерди эске алуу менен үч күндүн ичинде уюштуруу комитетинин талкуулоосуна сунуштоону тапшырды”, — деп айтылат билдирүүдө.

Маалыматка караганда, юбилейлик датага карата театрлаштырылган оюн-зооктор уюштурулуп, бир катар ири көргөзмөлөр жана ат оюндары өткөрүлөт. Ошондой эле улуу Кыргыз каганатынын түзүлүшүнөн баштап, азыркы мезгилге чейинки басып өткөн жолу тууралуу сүрөт китебин түзүү пландаштырылууда.

Марипов белгилегендей, бардык иш-чаралар республикадагы эпидемиологиялык кырдаалды эске алуу менен санитардык ченемдерге жана талаптарга ылайык жүргүзүлүшү керек.
Буга чейин президент Садыр Жапаров кыргызстандыктардын бүткүл дүйнөлүк курултайын өткөрүү демилгесин көтөргөн. Анткени жаңы Конституцияга Курултай институту тууралуу киргизилген.

13
Белгилер:
план, курултай, Кыргызстандын эгемендүүлүк күнү, майрам, Улукбек Марипов, Кыргызстан
Тема боюнча
Жапаров кыргызстандыктардын бүткүл дүйнөлүк курултайын өткөрүүнү сунуштады