Жапжаш Базаровду курчаган сулуу кыздар. "Көчөдөгү" таберик сүрөт

534
(жаңыланган 09:48 02.09.2021)
Sputnik Кыргызстан маалымат агенттиги архивде сакталып жаткан сейрек сүрөттөрдү жарыялап, анын тарыхын баяндоону улантат.
Кинооператор Мурат Алиев, режиссер Геннадий Базаров (в центре ), народный артист КР Чоро Думанаев (на заднем фоне) в Ноокатском районе. Ошской области, 1972 год
© Sputnik / Александр Федоров

Камеранын жанында отурган оператор Мурат Алиев, ортодо жаш актрисаларга баш-көз болгон кинорежиссёр Геннадий Базаров жана алардын артында турган КРдин эл артисти Чоро Думанаевдин сүрөтү 1972-жылы Ош облусунун Ноокат районунда тартылган.

Ал жылы драматург Мурза Гапаровдун чыгармасынын негизинде Базаров "Көчө" кинофильмин тартууга киришет.

Ошол кезеңди аталган кинокартинада экинчи оператордун милдетин аткарган Мурат Жыргалбаев мындайча эскерет.

"Жаңы эле Москвадагы Герасимов атындагы мамлекеттик кинематография институтун бүтүп келип фильмге катышып калгам. Ага мени башкы оператор Марлест Туратбеков менен Виктор Дурандин чакырган. Тартуу маалында техникалык мүчүлүштүктөрүн жолго салчумун. Жашоо шартыбыз элеттегидей эле болчу. Режиссёр актёр жана актрисалар менен мейманканада жашаса, биз, жаштар, мектепте турчубуз. Чыгармачылыкта жүргөн адамдар эл артисти, эмгек сиңирген артист, маданияттын мыкты кызматкери деген сыйлыктарды алат. Мен болсо "Көчөдө" өзүмдүн болочоктогу келинчегимди жолуктургам. Менин табылгам да, сыймыгым да ошол адам эле. Режиссёр Геннадий Базаров жөнүндө сөз кылбай кетпесем болбойт. Менимче, ал эл артисттеринин ичинен анык эл баалаган эл артист, күчтүү сүрөткер. Убагында мага окшогон далай жаштарга жол көрсөтүп жардамын аяган жок. Эмгек жолубузда тилектеш, сөзүбүз, оюбуз дал келген адамдардан болдук. Ошол "Көчө" аркылуу табышкан, дүкөнчү кыз Маликенин ролун аткарган Мамлакат Кылычева экөөбүздүн бирге түтүн булатып келе жатканыбызга 50 жылдай болуп калды. Кудайга шүгүр, уулдуу, кыздуу болуп небере күтүп калдык", — деди Жыргалбаев.

"Көчөдө" Муратбек Рыскулов, Исмаилбек Абдубачаев, Сабира Күмүшалиева, Насыр Кытаев, Нуртай Борбиев, Алиман Жангорозова, Советбек Жумадылов, Бакен Кыдыкеева, Чоро Думанаев, Мамлакат Кылычева, Айнура Жумабаева, Светлана Евдокимова жана башкалар роль аткарган. Ал кинофильм Токтогул ГЭСинин жана суу сактагычынын курулуш иштери башталар алдында көчүрүлгөн Беш-Кемпир айылынын тургундарынын турмушун, элеттиктердин кылык-жоругун чагылдырат.

534
Белгилер:
Кыргызстан, режиссер, Геннадий Базаров, 'Көчө' тасмасы, таберик сүрөт
Тема:
"Таберик сүрөт" — сейрек кездешкен ирмемдер (161)
Тема боюнча
Баланын тилин таап, талантын ачкан Океев. "Көк серектеги" таберик сүрөт
27 жаштагы Таттыбүбү... "Отко таазим" тасмасындагы таберик сүрөт
Бала-чакасы менен айлап гастролдогон актёрлор. Нарында тартылган таберик сүрөт
Комуз. Архивдик сүрөт

Ош шаарында төкмө акындардын айтышы өтөт

101
Мэрия шаардыктарды жана анын конокторун акындарды колдоп жана айтыштан эргүү алып кетүүгө чакырды.

БИШКЕК, 20-сен. — Sputnik. Ош шаарында 23-сентябрда республикалык төкмө акындардын "Ак таңдай-2021" деп аталган айтышы башталат. Бул тууралуу Ош мэриясынын маалымат кызматы социалдык тармактагы баракчасына чыгарды.

Бул сынак "Алтын комуз" байгесине арналганы айтылды.

"22-сентябрда "Санжыра" эс алуу жайында тандоо туру, ал эми 23-сентябрда Султан Ибраимов атындагы улуттук драма театрында "Ак таңдай-2021" республикалык төкмө акындардын айтышы башталат", — деп жазылган маалыматта.

Мэрия шаардыктарды жана анын конокторун акындарды колдоп жана айтыштан эргүү алып кетүүгө чакырды.

Ага тиркелген жарнама видеодо Мамлекеттик тил күнү жана Ош шаарынын күнүн утурлай уюштурулган бул иш-чараны "Ак таңдай" коомдук фонду, Ош шаардык мэриясы жана ЭлТР каналы биргелешип уюштургандыгы кабарланган.

101
Белгилер:
Кыргызстан, Ош шаары
Тема боюнча
Кыргыз-казак эл аралык айтыш жыйынтыкталып, жеңүүчүлөр аныкталды
Sputnik Кыргызстан агенттигине Nomad Stunts группасынын каскадёру, Азия чемпиону жана Россиянын трикинг боюнча төрт жолку чемпиону Эрлан Жусупов

"Муланга" тартылган Жусупов: кыргыз каскадёрлору универсал келип өзгөчө бааланат

1792
(жаңыланган 22:36 19.09.2021)
Sputnik Кыргызстан агенттигине Nomad Stunts группасынын каскадёру, Азия чемпиону жана Россиянын трикинг боюнча төрт жолку чемпиону Эрлан Жусупов маек курду. Ал 21 жашынан баштап каскадёрлук менен алектенет.

Nomad Stunts каскадёрлор группасы 2000-жылы негизделген. Жигиттер Кыргызстандагы "Курманжан Датка" тарыхый тасмасынан тарта Голливуддун "Мулан" өңдүү бир катар белдүү фильмдерине чейин тартылып келишет. 

Каскадер группы Nomad Stunts Эрлан Жусупов на радио Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Жусупов: Nomad Stunts каскадёрлор группасы 2000-жылы негизделген. Жигиттер Кыргызстандагы "Курманжан Датка" тарыхый тасмасынан тарта Голливуддун "Мулан" өңдүү бир катар белдүү фильмдерине чейин тартылып келишет

— Каскадёр болуу кыялы спорт тармагында жүрүп пайда болсо керек?

— Бул кесипти аркалашыма атам түрткү болгон. 1-класстан баштап каратэ менен, кийин бокста үч жыл машыктым. Атам 12 жашымда Оштон борбор калаага жөнөтүп, таякем акробатика мектебине киргизген. Ал жерде төрт жыл жүрүп, 16 жашка чыкканда трикинг менен машыга баштадым.

Башында каскадёр болуу кыялым деле жок болчу. Жадагалса ал тууралуу түшүнүк да болгон эмес. Мен үчүн бардык спорттун түрү кызык болчу. Ушу менен жарым жыл машыктым, таэквондодо эки жыл жүрдүм. Андан кийин трикингге кызыгуум башталды. Трикинг — бул салыштырмалуу жаңы спорттук кыймыл. Кыргызстанга Азамат Абдылдаевдин аркасы менен 2006-жылдары келди. Ал өзүнө мушташ искусствосун, гимнастика, ушу, каратэ, кунг-фу, тайбокс, брейкданс жана башка спорттук дисциплиналардын жыйындысын камтыйт. Жөн эле сальто жасап койбостон, секирип баратып тээп же жерге түшкөндөн кийин бийлеп кетиш керек. Беш жыл машыгуудан соң трикинг боюнча 2011-2014-жылдары Россияда өткөн чемпионаттарга катышып, жеңүүчү аталдым. Ал эми каскадёрлукту Зияш Ли (Зияш Турдубеков — ред.) менен баштагам. Сочидеги театрда үч жыл бийчи болуп иштегенден кийин башка багытка өтүүнү чечтим. Ал учурда 21 жашта элем. Каскадёрлук менен артыңда тарых калтыра аласың. Бул өмүргө жаралган соң бир нерсеге жетишүү керек деген ойдомун. 

Каскадер Nomad Stunts, чемпион Азии и четырехкратный чемпион России по трюкам Эрлан Юсупов
© Фото / Эрлан Жусупов
Жусупов: башында каскадёр болуу кыялым деле жок болчу. Жадагалса ал тууралуу түшүнүк да болгон эмес. Сочидеги театрда үч жыл бийчи болуп иштегенден кийин башка багытка өтүүнү чечтим. Ал учурда 21 жашта элем. Каскадёрлук менен артыңда тарых калтыра аласың. Бул өмүргө жаралган соң бир нерсеге жетишүү керек деген ойдомун

— Трикинг спорту боюнча Россиянын бир нече жолку чемпиону экенсиз. Атайын чемпионаттар көп өтүп турабы? Канча ирет катышкан соң чемпиондукка жетиштиңиз?

— Мындай чемпионаттар жылына бир-эки жолу өткөрүлөт. 2011-жылдан бери алты жыл катары менен катышкам. Россияда да эл аралык таймашка спортчуларды тандоо үчүн мелдештер болуп турат. Трикинг боюнча жеңишке жетишкендер Москвада өтүүчү америкалык чемпионатка барганбыз. Мен команданын капитаны болгом. Негизинен 2006-жылдан баштап беш жыл машыккан соң гана мелдештерге чакырылдык. Башында биз деле Москвага эл катары иштөө үчүн барып, жумуштан кийин залда таңкы алтыга же кечки 10го чейин машыкчубуз. Ал убакта организм жаш экен. Кээде жараат алып калган да учурлар болот. Негизи каскадёрлор трюк жасаганда бир жерин жабыркатып алуу тууралуу ойлонбош керек, ошол эле убакта коопсуздукту биринчи орунга коёбуз. Жаракат алган күндө да аны менен токтоп калганга болбойт. 

Каскадер Nomad Stunts, чемпион Азии и четырехкратный чемпион России по трюкам Эрлан Юсупов
© Фото / Эрлан Жусупов
Жусупов: 2015-жылы Акан Сатаевдин "Районы" деген фильмине тартылууга Алматыга бардык. Бул топко ошондон кийин келгем. Nomad Stunts группасында жалпы 85 адам болсо, анын 32си кыргызстандык жигиттер

— Nomad Stunts каскадёрлор тобуна кандайча кирип калдыңыз?

— Nomad Stunts группасы 2000-жылы эле түптөлгөн. Мен кийин келип кошулдум. Алматыда өткөн таймашта аталган топтун өкүлү келип калыстык кылган, бирок ал деле чакырган эмес. Ага чейин эле экшн мушташтарга кызыкчумун. Зияш Ли (Зияш Турдубеков) экөөбүз мушташ тартып интернетке салсак, абдан көп киши көрдү. Кийин экинчисин ишке ашырдык. Анан Зияш Ли мени 6-кичирайондогу машыгуучу чакан залга алып барды. Ал жактан Дамир Ашимов аркылуу Адилет Акматов деген кыргыздын кыйын жигити, каскадёр байкебиз менен тааныштым. 2015-жылы Акан Сатаевдин "Районы" деген фильмине тартылууга Алматыга бардык. Бул топко ошондон кийин келгем. Nomad Stunts группасында жалпы 85 адам болсо, анын 32си кыргызстандык жигиттер. 

Каскадер Nomad Stunts, чемпион Азии и четырехкратный чемпион России по трюкам Эрлан Юсупов с командой каскадеров
© Фото / Эрлан Жусупов
Жусупов: бизде "канчалык кыйын болсо, ошончолук жакшы" деген ураан бар. Тасма учурунда ар кандай учурлар болот, суукта жука же аябай ысыкта калың кийинүүгө туура келет

— Орто Азия менен эле чектелбей Голливуддун фильмдеринде да роль жаратып жатасыздар. Акыркысы эле "Мулан" фильми, ээ?

— Негизи мен үчүн "Мулан" голливуддук биринчи долбоор болду. Бирок биздин топтун аксакалдары Адилет Акматов, Топчубек Серкебаев, Эдил Молдалиев, Мурат Бурхановдор "Кочевники", "Конан-варвар" өңдүү тасмаларда иштеген. "Мулан" фильми тартылып баштаганда ким барары белгисиз эле. Бир күнү эле мага чалышып: "Эрлан, сүйүнчү! Муланга сен бара турган болдуң", — деп айтышты. Ал убакта "Көк бөрү" фильминде тартылып жаткам, андан кийин "Томирис" тасмасына бардык. Аны бүтүрүп эле Дубайга учуп, ал жактан Жаңы Зеландияга жеткенбиз.

Алгач үч жумадай аттарды даярдадык. Бул тасмада биз көбүнчө аттар менен гана иштедик. Аттарга тик турмай, ниндзяларды жана ниндзя атканда ок тийип аттын үстүнөн жыгылган жерлерин жана жөө согушкерлерге дублёр болдук.

Бизде "канчалык кыйын болсо, ошончолук жакшы" деген ураан бар. Тасма учурунда ар кандай учурлар болот, суукта жука же аябай ысыкта калың кийинүүгө туура келет. "Тобол" фильмине тартылууда бир ай бою Сибирдин суугунда жука кийинип жүргөнбүз. Ошол тасмада көпүрөдөн ылдый кулаганыбыз эч эсимден кетпейт. Ал эми "Томиристе" аябай ысыкта кабаттап, сыртыбыздан зоот да кийип тартылып, эки күндүн ичинде 5-6 килограмм салмак таштаганбыз. 

Каскадер Nomad Stunts, чемпион Азии и четырехкратный чемпион России по трюкам Эрлан Юсупов на съемках
© Фото / Эрлан Жусупов
Жусупов: бизге чакырыктар көп келгенинин дагы бир себеби — кыргыз менен казактын каскадёрлору универсал болушат. Ал эми чет элдик каскадёрлор бир гана багыттуу

— Сиздерди Орто Азиядан Голливудга чейин чакырып жатканынын себеби эмнеде? Алар силердин мыктылыгыңарды моюндаганыбы же башкалардан азыраак каражат аласыздарбы?

— Жок, каражат каскадёрлордун баарына бирдей төлөнөт. Себеби атаандаштык чоң. Азыр монголдордон да каскадёрлор чыгып, алар сумманы бир аз түшүрүп жатышат. Бизге чакырыктар көп келгенинин дагы бир себеби — кыргыз менен казактын каскадёрлору универсал болушат. Ал эми чет элдик каскадёрлор бир гана багыттуу. Nomad Stunts группасынын жигиттери ат үстүндө эркин жүрөт. Аттан жерге секирип түшүп, бийиктиктен кулап, сууга секирип, өрттөнгөн эпизоддорго дубляж жасап, согушуп жүрө беришет. Ошонусу менен айырмаланабыз. Анан кыргыздар намыскөй келебиз. Мисалы, мен "Муланга" тартылууга аттанып жатканда агайларыбыз "эми сен барып мыктылыгыңды көргөз. Сыртка чыкканда биз элибиздин жүзү жана намысы болобуз, бекем тур" деп шыктандырышкан. 

— Дублёрлукка көбүнчө кандай учурда чакырышат?

— "Каскад" деген сөз өзү француз сөзүнөн алынган. Ал "жыгылуу" дегенди билдирет. Каскадёрдун милдети — актёрду дубляж кылуу. Биз бут менен тепкенди, кол менен чапканды, жыгылганды, өрттөнүү жана жарылууда иштей алганды, жасалма жардырууну билүүбүз керек. Экшн оператор кайсы жерде кандай кармаш коюла турганын даярдап, аны тасмага түшүрүп карап чыгат. Мунун баары билим. Каскадёрлук мурда кооптуу эпизоддордо кулаган же токмоктошкон менен чектелсе азыр бул тармак да кеңейген. Негизи каскадёрлор тынымсыз, күнүнө машыгып турушу керек. Кайсы тасма болбосун дайыма даярдыкта болуу шарт.

Каскадер Nomad Stunts, чемпион Азии и четырехкратный чемпион России по трюкам Эрлан Юсупов с командой
© Фото / Эрлан Жусупов
Жусупов: азыр биздин кичинекей залыбыз бар. Каалагандар ошол жакка келип машыгып, бизден сабак ала алат. Негизи каскадёрлукту өздөштүрүү үчүн алгач спорттун бир түрү менен машыгып жүрсө бир топ жеңил болот

— Каскадёр болууну каалаган жаштар сиздерге кайрылса болобу?

— Азыр биздин кичинекей залыбыз бар. Каалагандар ошол жакка келип машыгып, бизден сабак ала алат. Негизи каскадёрлукту өздөштүрүү үчүн алгач спорттун бир түрү менен машыгып жүрсө бир топ жеңил болот. Жүрөгүндө жалыны барлар коркпостон бул кесипти тандап кетет. Чындыгында 20 кишинин арасынан бирөө же экөө эле калат. Абдан оор жумуш. Каскадёрлукту өздөштүрүү менен эле көлөмдүү тасмаларга тартылууга кепилдик жок. Мен "Муланга" чейин үч жыл жөн эле жүрдүм. Анан кичинекей эле эпизоддордон баштадым. Бирок кээ бирлер бир айдан кийин, айрымдар жарым же бир жылдан кийин тасмаларга чыга баштайт. Каскадёрго деле билим алып, окуп туруу абзел. Анткени дүйнөлүк кино индустрия бир жерде турбайт. Алардан калбоо үчүн дайыма алдыга чуркаш керек. Бишкекте каскадёрлордун атайын мектеби ачылса болот эле. Буга өзүбүз деле аракет кылып жатабыз, бирок мамлекеттин да колдоосу керек экен. 

Каскадер Nomad Stunts, чемпион Азии и четырехкратный чемпион России по трюкам Эрлан Юсупов на съемках
© Фото / Эрлан Жусупов
Жусупов: Үсөн Кудайбергенов совет убагында эле 1500 кишини чогултуп, кастинг кылып отуруп арасынан 200 кишини тандап алган экен. Совет өлкөлөрүнүн ичинен каскадёрлук топ курап коюптур

— Сиздин оюңузча кыргыз тасмалары мурунку калыбына келе алабы? Ал кезде кыргыз фильмдерин тартуу учурунда укмуштуудай кадрлар коюлган экен. Ошол эле Сүймөнкул Чокморов тартылган тасмаларды алсак...

— Үсөн Кудайбергенов совет убагында эле 1500 кишини чогултуп, кастинг кылып отуруп арасынан 200 кишини тандап алган экен. Совет өлкөлөрүнүн ичинен каскадёрлук топ курап коюптур. Ошондо эле кыргыздар кыйын болушкан. Азыр ал учурга салыштырмалуу алыбыз аз, бирок барган сайын өсүп жатабыз. Бизде көбүнчө тарыхый тасмаларга гана каскадёрлорду чакырышат. "Курманжан Датка" тасмасында биздин балдар иштеген. Ошондой эле кыргыз кинолорунан "Перекупщиктеги" учкан, кулаган жерлерин биз койгонбуз. Голливуддун системасы боюнча каскадёрлорго он күн мурун айтылат. Алар трюктарды даярдап, экшн операторлор тасмага түшүрүп, режиссёрлорго көргөзүп, баарын даяр кылып, анан элге тартууланат. Биздеги кино тартуучуларда андай мамиле болбой жатат.

— Тасмаларда аттар менен да ар кандай трюктар тартылат эмеспи. Аягында "фильмде бир да жаныбар жабыркаган жок" деп жазылат. Чынында эле ошондой болобу?

— Эми жаныбарлар жабыркаган учур өтө сейрек кездешет. Негизинен каскадёрлордун деле иш үстүндө каза болуп калышы толук мүмкүн. Бирок бул өтө чанда кездешкен учур. Ошол себептен кесипкөй каскадёр коопсуздук техникасын биринчи өздөштүрөт. Мен ушуга чейин 20 киного тартылсам, арасынан эки жерде гана ат жаракат алды. Калгандарынын баары аман-эсен. Негизи аттар да съемкага даярдалат, атайын адис бар. Аттарды жыгылтып, алар менен трюк жасоо Кыргызстан, Казакстан жана Россияда гана кездешет. Европа өлкөлөрүндө буга тыюу салынды. Жаңы Зеландия шаарында кадимкидей ат полициясы тасма талаасында көзөмөл жүргүзгөнүн көрдүм. "Ким атты тепсе же урса, дароо үйүнө айдайм" деп эскертип жатты. Алар чарчап калган аттарды да эс алдырууну талап кылышат. Кийин биз да буга келебиз деген ойдомун. 

Каскадер Nomad Stunts, чемпион Азии и четырехкратный чемпион России по трюкам Эрлан Юсупов
© Фото / Эрлан Жусупов
Жусупов: графика өнүккөн күндө да тасмада каскадёр сөзсүз керек. Компьютердик графика колдонулган жерде деле ал каскадёрдун жардамы менен ишке ашырылат

— Тасма тартууда компьютердик графика колдонуу өнүгүүдө. Бул ыкма бара-бара каскадёрлорду толук алмаштырып калбайбы?

— Графика өнүккөн күндө да тасмада каскадёр сөзсүз керек. Компьютердик графика колдонулган жерде деле ал каскадёрдун жардамы менен ишке ашырылат. Мисалы, каармандын ордуна секирген каскадёрдун артынан жип менен тарттырып койгондуктан жерге түшпөй асылып калат. Аны компьютер менен жерге түшкөндөй жасап коюшат. Бул бир аз жумушту жеңилдеткени менен баары бир жасалма экени билинип калат.

1792
Белгилер:
Эрлан Жусупов, каскадер, фильм, Кыргызстан, ат спорту, кино
Тема боюнча
Ат жүрө албаган карлуу тоодо жөө иштеген Токтогулдун энергетиктери. Кызыктуу маек
Кишенчен адам. Архив

Аэропортко бараткан жолдо аялды коюп кеткен мотоциклдин айдоочусу кармалды

24
(жаңыланган 10:39 20.09.2021)
Окуя кечээ, 19-сентябрда, болгон. Кырсыктын кесепетинен 52 жаштагы аял каза тапкан.

БИШКЕК, 20-сен. — Sputnik. Аэропортко бараткан жолдун Манас айылында аялды сүзүп кеткен мотоциклдин айдоочусу кармалды. Бул тууралуу Чүй ОИИББдин маалымат кызматы билдирди.

Окуя кечээ, 19-сентябрда, саат 19:30да болгон. Кырсыктын кесепетинен 52 жаштагы аял каза тапкан. Мындан улам Манас айылынын жашоочулары Бишкек — аэропорт жолун тосуп, нааразычылыктарын билдиришкен.

Милиция кырсык тууралуу маалымат түшөрү менен ыкчам-тергөө тобу жерине барганын белгиледи. Аталган факт Жазык кодексинин 297-беренеси (Жол кыймылы коопсуздугун жана автотранспорт каражаттарын эксплуатациялоо эрежелерин бузуу) менен катталган.

Азыркы тапта мотоциклдин Н.Ф. аттуу 29 жаштагы айдоочусу Сокулук райондук милициясынын убактылуу кармоочу жайына киргизилди.

Тийиштүү экспертизалар дайындалып, сотко чейинки өндүрүш жүргүзүлүүдө.

24
Белгилер:
аэропорт, жол кырсык, айдоочу, кармоо, милиция, мотоцикл
Тема:
2021-жылдын башынан бери Кыргызстанда болгон жол кырсыктар
Тема боюнча
Бишкекте жүк ташыган поездге урунуп 21 жаштагы жигит каза тапты
"Жигулинин" маңдайы жарабай калган. Токтогулда жол кырсыктан үч киши мерт болду