Малдар. Архивдик сүрөт

Кыргызстандын кайсы аймагында уй багуу пайдалуу? Адистердин кеңеши

4008
(жаңыланган 09:07 25.01.2018)
Фермерлердин айтымында, Кыргызстандын түштүгүндө уйду бир нече айдан көбүрөөк багуунун пайдасы жок

БИШКЕК, 24-янв. — Sputnik. Бишкекте 23-январь күнү өткөн жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу жөнүндөгү мыйзамды жакшыртуу боюнча жыйында президент Сооронбай Жээнбеков миграцияны азайтуу үчүн ар бир үй-бүлөгө уй багуу керек деген сунушутан айтты.

Өлкө башчысы 3-4 уйу бар үй-бүлө сүт сатуудан эле күнүнө 1200 сомдой тапса болорун кошумчалады.

Мындан улам Sputnik Кыргызстан агенттиги уй багуунун киреше-чыгашасын тиешелүү адистерден жана жер-жерлердеги фермерлерден сурап билди.

Кыргызстанда канча уй бар?

Ушул тапта Кыргызстанда 770 миң саан уй бар экенин Айыл чарба министрлигинин мал чарба боюнча бөлүм башчысы Сулайман Мамаев билдирди. Алардын көбү Чүй, Ысык-Көл жана Талас облустарында.

"Бул үч облуста сүттү көп берген жергиликтүү Ала-Тоо породасындагы уйларды багышат. Негизи алар 20 литрдей сүт бериши керек. Бирок бардыгы тоютуна жараша, канча көп тамактанса, ошончо сүттүү болот", — деди Мамаев.

Учурда уй эти жана эт азыктары Кыргызстандын аймагында гана сатылат. Анткени 2007-жылдын июль айында Чүй жана Баткен облусунда шарп илдети табылгандыктан, Казакстан эт киргизүүгө тыюу салып койгон. Ошондон бери Кыргызстан бир дагы өлкөгө эт чыгара албай келет.

Бул чектөөнү жоюу үчүн  Ветеринария жана фитосанитария мамлекеттик инспекциясы аракет кылып жатканын Малды көзөмөлдөө башкармалыгынын башкы инспектору Чыңгыз Романов айтып берди.

"Эки жылдан бери Кыргызстанда уйлар арасында өтө кооптуу илдеттер катталган жок. Ооруларды алдын алалы деп иштеп жатабыз. Бирок чектөөнү алып салуу үчүн бул жетиштүү эмес. Биз ЕАЭБдин шарттары боюнча бардык малды идентификациялап, мындан тышкары, мал союучу заманбап жайларды курушубуз зарыл", — деди ал.

Уйдун дары-дармегине канча акча кетет?

Ветеринария жана фитосанитария инспекциясынан билдиришкендей, уйларда көбүрөөк кездешчү тогуз илдетке каршы эмдөөчү каражаттарды мамлекет мал доктурларга бекер берет.

"Бирок ветеринарлардын кызматына мал ээси төлөйт. Бирдиктүү баа коюлган эмес. Ошондуктан мал доктур аймактын социалдык абалына жараша ар кандай сумманы алат. Мисалы, бул баа Чүйдө 30-50 сом", — деди инспекциянын өкүлү Романов.

Ар бир малдын кулагына тагылчу бирканын мамлекетке төгүлчү баасы — 38 сом (бир баш малга), ал эми ветеринардын кызматын кошкондо 70 сомго чыгат.

Уй багуу кайсы региондо кирешелүү?

Башында айтылгандай, негизинен сүт берүүчү уйлар Ысык-Көл, Чүй жана Талас облустарында багылат. Адистердин айтымында, буга аталган аймактарда тоюттун көптүгү себеп.

Өлкөнүн түндүгүндө бир уй багууга бир жылда жалпысынан 10 миң сомдун (бул сумманын ичине тоют, малчынын эмгек акысы, ветеринардын кызматы кирет) тегерегиндеги акча кетет.

Түптүк фермер Турат Алиевдин пикиринде, Ысык-Көл, Талас жана Чүйдө бир уйдун баасын алты айлык сүтү эле жаап коет.

"Кунажынды 35-40 миңге сатып алсаң болот. Ал байып кеткиче алты ай бою 15 литрден сүт берет. Сүттүн орточо баасын 15 сомдон эсептеп көрөлү, анткени баа жайкысын 12, кышкысын 20 сом болот. Ошондо ал уйдун сүтү алты айда 40 миң сомго жетип калат", — деди фермер.

Ал эми түштүктө бир уйга кеткен чыгым жылына 30-40 миң сомго чыгып кетет.

"Ошондуктан сатып алган уйларды 3-4 гана ай багып туруп, союп сатып жиберем. Ар бир уйдун жем-чөбүнө ай сайын 4 миң сомдун тегерегинде акча кетет. Анүстүнө быйыл тоюттун баасы өткөн жылга салыштырмалуу 5-6 сомго кымбаттап кетти. Мисалы, кебек Казакстандан келет, килограммы — 12 cом, күнжара (чемичкенин майын сыгып алгандан кийинки калдыгы — ред.) — 20 сом, бир таңгак чөптүн баасы — 180-200 сомго чыкты", — деди баткендик фермер Асатулло Хабибуллаев.

Анын айтымында, бир уйдан 200 килограммдын тегерегинде эт алган фермерлер ар бир килограммын 300 сомдон өткөрүшөт. Ал эми сүтүн айтсак, күнүнө 7-8 литрден алып, 20 сомдун тегерегинде сатат. Эсептеп көрсөк, 60 миң сом сомдон ашыгыраак акча болот экен. Ал эми бир уйдун баасы түштүк райондордо 40 миң сомдон башталат.

Хабибуллаев өзү айткандай, фермер бардык чыгымын эсептегенден кийин бир уйдан 4-5 миң сом гана таза киреше көрөт.

4008
Белгилер:
уй, фермер, Кыргызстан
Тема боюнча
Нарын казыяты муктаж үй-бүлөлөргө бирден бооз уй берди
Жеке мал доктурлар малды идентификациялоону үйрөнүп жатат
Жээнбеков миграцияны кантип токтотуу керектигин айтты
Жүк ташуучу унаа. Архив

Баткенде аткезчиликке бөгөт коюу үчүн мобилдүү топтор иштеп жатат

54
(жаңыланган 17:47 03.03.2021)
Мобилдик топ май куюучу жайлардын ээлерине мыйзам чегинде иш алып баруу боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүүдө.

БИШКЕК, 3-мар. — Sputnik. Баткен облусунун чек аралаш аймактарында мобилдүү топтор иштеп, аткезчиликке каршы күрөш күчөтүлдү. Бул тууралуу өкмөттүн Баткен облусундагы өкүлүнүн маалымат кызматы билдирди.

УКМК, чек ара, салык, милиция, бажы, экономикалык кылмыштуулукка каршы күрөшүү кызматынын, ӨКМдин облустук башкармалыгы жана аймактык экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча башкармалыгынын адистеринен түзүлгөн мобилдүү топтор аткезчилик тобокелчилиги жогору болгон аймактарда атайын мониторинг жүргүзүүдө.

"Кечээ, 2-мартта, мобилдүү топ Лейлек районунун чек арадагы Жаңы-Жер айыл аймагынын Арка айылында, кыргыз-тажик чек арасынан өткөн Исфара — Худжанд жолунун боюнда жайгашкан (аталган жол Кыргызстандын аймагы аркылуу да өтөт) Кыргызстанга тийиштүү май куюучу жайларга (АЗС) кароо жүргүзүштү", — деп айтылат маалыматта.

Мобилдик топ май куюучу жайлардын ээлерине мыйзам чегинде иш алып баруу боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүп, иштебей турган жайлардын ээлерине мыйзамсыз иш-аракеттерден алыс болууну эскертишкен.

Белгилеп кетсек, эл арасында иштебей турган май куюучу жайлар кошуна мамлекеттерге аткезчилик жол менен күйүүчү май саткан учурлар жөнүндө такталбаган маалыматтар айтылып келет.

Аймактык салык кызматынын маалыматына ылайык, Исфара — Худжанд жолунун боюнда эле Кыргызстанга тийиштүү 26 май куюучу жай жайгашкан. Анын ичинен бүгүнкү күндө салык кызматы тарабынан мунай заттарды берүүнүн автоматташтырылган электрондук системасына (АСУ) туташкан 17 АЗС иштеп жатат.

Ал эми калган 9 АЗС АСУ системасына туташпагандыктан салык кызматы тарабынан жабылган.

Лейлек районунда жалпы 73 май куюучу жай катталган. Учурда анын 42си АСУ системасына туташтырылып, иштеп жатат. 25 салык кызматы тарабынан жабылып, дагы алтоо ишке жараксыз экендиги аныкталган.

Белгилей кетсек, 1-мартта өкмөттүн облустагы ыйгарым укуктуу өкүлү Өмүрбек Суваналиев облустун күч түзүмдөрү менен кеңешме өткөргөн. Анда аткезчиликке каршы күрөштү күчөтүү боюнча тапшырмаларды коюп, мыйзамсыз иш-аракеттерге токтоосуз чара көрүү талабын айткан.

Ошондой эле ыйгарым укуктуу өкүлдүн аткезчиликке каршы күрөшүү боюнча мониторинг жүргүзүү тууралуу атайын буйругу чыкты.

54
Белгилер:
мобилдик топ, аткезчилик, чек ара, Баткен
Тема боюнча
Баткен: 2020-жылы аткезчиликтен казынага 10 миллион сомдон ашык каражат түштү
Айыл чарба өсүмдүктөрүн экспертизалоо департаментинин директору Таалайбек Айдаралиев

Айдаралиев: дотация менен берилген үрөндүн сапатына кепилдик берилет

20
Айыл чарба өсүмдүктөрүн экспертизалоо департаментинин директору Таалайбек Айдаралиев учурда республика боюнча 58 миң тонна үрөн керектелсе, ошонун 26 миңи текшерүүдөн өтүп даярдалганын маалымдады.
Айдаралиев: дотация менен берилген үрөндүн сапатына кепилдик берилет

Дотациялык үрөндүн сапатына аны саткан инспекция кепилдик берет. Бул тууралуу Таалайбек Айдаралиев Sputnik Кыргызстан радиосуна маек куруп жатып билдирди.

Анын айтымында, кардын жазга жетпей эриши дыйкандардын айдап-себүү иштерине эрте даярдануусуна түрткү болгон.

"Мындан тышкары, былтыр үрөндүн 30 пайызын дотациялоонун алкагында 2 миң 300 тонна үрөндү элге таратканбыз. Быйыл дагы 17 миллион сомго 1600 тонна үрөн даярдалып таратылууда. Быйыл керектелүүчү үрөндүн 20 пайызы былтыркы күздөгү түшүм. Башкача айтканда, сапаттуу үрөн дыйкандар аркылуу дагы таратылууда. Бул жерден үрөндүн сапаты боюнча суроо жаралышы ыктымал. Үрөн инспекциясынан сертификат алган үрөндүн түшүмүнө кепилдик берилет. Болгону анын тийиштүү документи болушу шарт. Ошондой учурда комиссия жиберилип, тийиштүү экспертиза жүргүзүлөт. Эгерде үрөндөн кемчилик болуп түшүм начар болуп калса, аны саткан инспекция жооп берет", — деди Айдаралиев.

Аткаминер дотациялоо боюнча долбоор 2-3 жыл ушундай темп менен көбөйсө, анда 3-4 жылда жалпы Кыргызстанды сапаттуу үрөн менен камсыздоого мүмкүн болорун кошумчалады.

20
Белгилер:
дыйкан, айыл чарба, үрөн, Таалайбек Айдаралиев
Тема боюнча
Баткенде айыл чарбаны өнүктүрүүгө жеңилдетилген насыя бериле баштады
Партктагы гүлдөр. Архив

Бейшембиге карата аба ырайы

0
(жаңыланган 21:08 03.03.2021)
4-мартка караган түнү республиканын көпчүлүк аймактарында жаан, тоо этектеринде жана тоолуу райондорунда кар жаашы күтүлөт. Жолдорго муз тоңуп, тайгак болот.

БИШКЕК, 3-мар. — Sputnik. Бейшемби күнү өрөөндөрдө жаан-чачын күтүлбөйт. Батыштан соккон шамалдын ылдамдыгы секундасына 4-9 метрден кээ бир аймактарда 14 метрге жетет. Бул тууралуу Кыргызгидромет билдирди.

Абанын температурасы Чүй, Талас жергесинде +9...+14 градус, Ош, Жалал-Абад жана Баткен облустарында +10...+15, Ысык-Көлдө +3...+8, ал эми Нарын аймагында -1...+4 градуска чейин жылуу болору айтылды.

Борбор калаада күн ачык болуп, күндүн табы +12...+14 градуска чейин көтөрүлсө, Ош шаарында мезгил-мезгили менен жаан жаап, +13...+15 градус жылуу болот.

0
Белгилер:
март, Кыргызстан, аба ырайы
Тема боюнча
Төө-Ашуудагы тайгактан жүк ташуучу унаалар өйдө чыга албай жатат. Видео