Кыргызстан жана Өзбекстан желеги. Архивдик сүрөт

Кыргызстан менен Өзбекстанды эмне байланыштырып турат. Саресеп

426
(жаңыланган 11:48 05.08.2019)
Кыргызстан жана Өзбекстандын ортосунда айрым келишпестиктер болуп келгенине карабастан, маданий байланышы гана тургай, экономикалык жактан да жакын. Эки өлкө бири-биринен эмнелерге көз каранды экендиги тууралуу Sputnik Кыргызстандын макаласынан окуңуздар.

Бүгүн, 1-августта, Кыргызстанга жумушчу сапары менен Өзбекстандын премьер-министри Абдулла Арипов келди. Эки тарап сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, чек ара жана экономикалык кызматташуу маселелерин талкуулайт.

Кыргызстан жана Өзбекстан узун чек арага ээ, ал 1378 чакырымга созулат. Эки өлкөнүн калкы арасында да маданияттан экономикага чейинки орток нерселер оголе арбын. 

Премьер-министр Кыргызстана Мухаммедкалый Абылгазиев и глава правительства Узбекистана Абдулла Арипов в Бишкеке
© Фото / пресс-служба правительства / Алишер Алиев
Кыргызстанга жумушчу сапары менен Өзбекстандын премьер-министри Абдулла Арипов келди

Транспорттук өз ара байланыш

Бир топ жыл илгери Оштон Баткенге жетүү үчүн Өзбекстандын аймагын аралап өтүүгө туура келчү. Азыр айланма жолдор салынып, Өзбекстан менен мамиле да жакшырып, транспорттук маселелер чечилди. Ошондой эле жакында өзбекстандыктар Стамбулга эки баскычта: Ош аркылуу Бишкекке жана борбор калаабыздан түрк мегаполисине каттай тургандыгы белгилүү болду. Себеби мындай сапар Ташкенттен учууга караганда жолоочуларга арзан түшөт. Президент Сооронбай Жээнбековдон ишкерлер Ош — Стамбул түз каттамын ачуу тууралуу Түркия тарап менен сүйлөшүүнү өтүнүшкөн. Өзбекстан жана Тажикстандын бизге чектеш облустарынын ишкерлери бул каттам менен көп учушмак, ал эми бул КР экономикасына артыкчылык алып келмек.

Ошондой эле өлкөлөр Ташкент — Анжиян — Ош — Эркечтам — Кашкар эл аралык каттамын ачуу аракетинде

Мындан тышкары, туристтик сезон маалында Ысык-Көлгө Ташкенттен учактар каттап, Ташкент — Бишкек — Балыкчы багыты боюнча поезд жүрөт

Анклав жана эксклавдар

Жол боюнча кеп козголгондо анклавдарды унуткара албайбыз. Кыргызстандын аймагында өзбекстандык эки анклав — Сох менен Шахимардан жайгашкан, бул аймактарда он миңдеген эл жашайт. Кыргызстандын Барак эксклавы Өзбекстандын территориясында. Ошондой эле Чарбак сымал Өзбекстандын аймагындагы кыргызстандык бир нече кыштак тоо кыркаларынан улам калган бөлүгү менен Сохтун территориясы аркылуу гана байланыша алат.

Анклавдардын тургундары үчүн, албетте, саясий туруктуулук маселеси өтө маанилүү.

Чек аралар

Жогоруда айтылгандай, кыргыз-өзбек чек арасынын узундугу 1373 чакырымды түзөт. Бир нече жыл мурун алардын 1058 чакырымы такталган. Бирок былтыр эки өлкөнүн президенттери чек аранын 85 пайызын сызууну чечишкен. Бүгүнкү күндө чек аранын 92 пайызы такталып, 10 тилке талаштуу бойдон калууда. Жер тилкелери менен алмашуу маселеси каралган эмес.

Суу жана энергетика

Бул - эки өлкө арасындагы татаал маселелердин бири. Кыргызстан жана Тажикстан Борбордук Азиянын чоң дарыялары Амударыя жана Сырдарыянын башында жайгашкан, Сырдарыянын негизги куймасы болуп Нарын дайрасы эсептелет. Өзбекстан жана Казакстан суу этегинде турат. Эки өлкө ортосундагы суу маселеси энергетикалык тармагыбызга да таасир этет. Жайында Өзбекстанда сугат иштери башталганда сууну коё берүү кээде Кыргызстанга пайдасыз, себеби электр энергиясын керектөө кескин көтөрүлгөн кыш мезгилинде Токтогул ГЭСи аны иштеп чыгара алгыдай көлөмдө суу сактагычка топтоо зарыл. Былтыр эки өлкө өз ара кызыкчылыктар корголо тургандай так эсептин негизинде Борбор Азиянын чек аралар аралык дайраларынын суу-энергетикалык ресурстарын рационалдуу пайдалануу маселелеринде биргеликте аракет көрүүгө даяр экендигин тастыкташкан.

Өзбекстан Ислам Каримов башкарып турган убакта Камбар-Ата ГЭСинин курулушуна каршылыгынан эч жазган эмес. Ал тургай, ал суу маселесинен улам аймактык чырлар тутанышы мүмкүн экендигин да айткан. Бирок 2017-жылы өлкөнүн азыркы башчысы Шавкат Мирзиёев Бишкекке болгон мамлекеттик сапарында долбоордун курулушу зарыл экендигин белгилөө менен анын ишке ашырылышына катышууга макулдугун билдирген. Долбоор алигиче башталбаса да ГЭСтин курулушунун башкы каршы тарабы оюн өзгөрткөн.

Кыргызстан негизинен электр энергиясын өлкөнүн түштүгүндө өндүрөт, ал эми керектөөчүлөрдүн басымдуу бөлүгү түндүктө. Пайдалануучуларга киловатт-сааттар Өзбекстан, андан кийин Казакстан аркылуу транзит менен жеткирилчү. Бул  Борбордук Азиянын бириккен энерготутуму деп аталчу. Өзбекстан ал тутумдан чыга тургандыгын көп айткан, бул Кыргызстанды энерготуңгуюкка кептемек. Бирок "Датка-Кемин" ЭӨЧ жана ушундай эле аталыштагы подстанциялардын курулушу менен КР бир топ жыл мурун энергетикалык көз карандылыкты жойгон.

Газ маселеси да көйгөй жаратып келген, "Кыргызгаз" Газпром тарабынан сатып алынганы Өзбекстан 2014-жылы өлкөнүн түштүгүнө газ берүүнү токтоткон. Суунун аздыгы Кыргызстандын энерготармагын катуу аксатып, өлкө жарыкты импорттоого мажбур болгон.

Ошол эле 2014-жылдын аягында газ берүү кайра жанданган.

Соода

Улуттук статистикалык комитеттин маалыматына ылайык, былтыр Өзбекстанга 158,5 миллион долларлык товар экспорттолсо, 178 миллион долларлык товар импорттолгон.

Калк

Кыргызстанда жана Өзбекстанда көптөгөн тургундар бири-бирине тууган болушат. Маселен, быйылкы жылга карата жасалган билдирүүдө КРде 940 миң өзбек тектүү эл жашары айтылган. Ал эми алты жыл мурунку маалыматка ылайык, Өзбекстанды 422 миң кыргыз жерлеген.

Инвестиция жана жумушчу күчү

Кыргызстанга былтыркы жылы Өзбекстандан түз инвестиция түрүндө 1,8 миллион доллар келген. Ал эми 2017-жылы бир миллион долларга аз каражат тартылган. Ошондой эле Кыргызстанда ачылып жаткан бир катар өзбекстандык компаниялар бар. Маселен, кир жуугуч машиналарды куроо боюнча ири заводу. Белгилей кетсек, Кыргызстанга көбүнесе Өзбекстандан бизнес эмес, жумушчу күчү келет. Кыргызстанда 100 миңдин тегерегинде өзбекстандык мигрант иштейт.

Мегадолбоорлор

Кыргызстан менен Өзбекстан Кытайдын ири долбоорлоруна катышууга ниеткер. Кытай — Кыргызстан — Өзбекстан темир жолун куруу боюнча сүйлөшүүлөр 20 жылдан бери уланып келет. Мында каржылоо жана жолдун туурасы сыяктуу эки көйгөй бар. Алсак, Кытайда темир жол эл аралык стандартка туура келсе, Кыргызстанда ал совет доорунан калган. Бул жолду курууга кызыкдар экенин Сооронбай Жээнбеков да, Шавкат Мирзиёев да бир нече ирет жар салышкан

426
Белгилер:
инвестициялар, Кытай, өкмөт, иш сапар, Абдулла Арипов, Өзбекстан, Кыргызстан
Тема боюнча
Чет элдик мигранттардан жылына Кыргызстанга 8 млн. доллар түшүрсө болобу? Демилге
Өзбекстандын өкмөт башчысы менен талкуулана турган маселелер аталды
Премьер-министр Улукбек Марипов Бишкекте өткөн айыл чарба жарманкесинде

Өкмөт суу май жана кумшекер өндүргөндөр менен түз келишим түзүүнү карап жатат

210
(жаңыланган 18:10 06.03.2021)
Премьер-министр азык-түлүк жарманкесине барды. Ал өкмөт бир катар азыктардын баасын кармап туруу үчүн бардык күч-аракетин жумшап жатканын белгилеген.

БИШКЕК, 6-мар. — Sputnik. Өсүмдүк майын жана кумшекер өндүрүүчүлөр менен түз келишим түзүү маселеси иштелип жатат. Бул тууралуу премьер-министр Улукбек Марипов Бишкекте өткөн айыл чарба жарманкесине барганда айтканын өкмөттөн кабарлашты.

Маалыматка ылайык, жарманкеге келгендер азык-түлүк баасынын жогорулашына жана анын пенсионерлер менен калктын аярлуу катмарына бөтөнчө сезилип жатканына тынчсызданган. Бааны жөнгө салуу боюнча мамлекеттик антимонополиялык кызматтын ишине да сын айтылган.

  • Премьер-министр Кыргызской Республики Улукбек Марипов во время посещения сельскохозяйственной ярмарки в Бишкеке.
    Өсүмдүк майын жана кумшекер өндүрүүчүлөр менен түз келишим түзүү маселеси иштелип жатат. Бул тууралуу премьер-министр Улукбек Марипов Бишкекте өткөн айыл чарба жарманкесине барганда айтканын өкмөттөн кабарлашты.
    © Фото / Пресс-служба правительства / Алишер Алиев
  • Премьер-министр Кыргызской Республики Улукбек Марипов во время посещения сельскохозяйственной ярмарки в Бишкеке.
    Маалыматка ылайык, жарманкеге келгендер азык-түлүк баасынын жогорулашына жана анын пенсионерлер менен калктын аярлуу катмарына бөтөнчө сезилип жатканына тынчсызданган.
    © Фото / Пресс-служба правительства / Алишер Алиев
  • Премьер-министр Кыргызской Республики Улукбек Марипов во время посещения сельскохозяйственной ярмарки в Бишкеке.
    Бааны жөнгө салуу боюнча мамлекеттик антимонополиялык кызматтын ишине да сын айтылган.
    © Фото / Пресс-служба правительства / Алишер Алиев
  • Премьер-министр Кыргызской Республики Улукбек Марипов во время посещения сельскохозяйственной ярмарки в Бишкеке.
    Премьер-министр келтирилген жүйөлөр менен макул болуп, учурда өкмөт бир катар азыктардын баасын кармап туруу үчүн болгон күч-аракетин жасап жатканын белгиледи.
    © Фото / Пресс-служба правительства / Алишер Алиев
  • Люди покупают товары в сельскохозяйственной ярмарке в Бишкеке
    Бишкекте өткөн айыл чарба жарманкеси
    © Фото / Пресс-служба правительства / Алишер Алиев
1 / 5
© Фото / Пресс-служба правительства / Алишер Алиев
Өсүмдүк майын жана кумшекер өндүрүүчүлөр менен түз келишим түзүү маселеси иштелип жатат. Бул тууралуу премьер-министр Улукбек Марипов Бишкекте өткөн айыл чарба жарманкесине барганда айтканын өкмөттөн кабарлашты.

Премьер-министр келтирилген жүйөлөр менен макул болуп, учурда өкмөт бир катар азыктардын баасын кармап туруу үчүн болгон күч-аракетин жасап жатканын белгиледи.

"Азык-түлүк коопсуздугу жана негизги тамак-аш азыктарынын баасын жөнгө салуу маселелери менин жеке көзөмөлүмдө турат. Жооптуу мамлекеттик органдарга өсүмдүк майын жана шекерди өлкөгө жеткирүү жана жеткиликтүү баада сатуу үчүн өндүрүүчүлөр менен түз келишимдерди түзүү маселесин иштеп чыгуу тапшырылды. Бул кадамдар өсүмдүк майынын жана кумшекердин баасынын бир аз төмөндөшүнө алып келиши керек. Эт азыктарына бааны жөнгө салуу боюнча зарыл болгон иштер жүргүзүлүп жатат. Өсүмдүк майын өндүрүүгө дараметибиз бар. Мен мурдараак кумшекер жана өсүмдүк майын иштетүү жана өндүрүү максатында кант кызылчасын жана күнкараманы айдоо аянтын кеңейтүүнү тапшыргам", — деди Марипов.

Ошондой эле ал өкмөттүн негизги максаты — тамак-аш азыктарында импорттун үлүшүн 50 пайызга чейин азайтуу болуп саналарын кошумчалады.

210
Белгилер:
май, Кумшекер, кымбаттоо, калк, баа, азык-түлүк, Улукбек Марипов, премьер-министр
Тема боюнча
Былтыр Кыргызстан 6 миң тонна грек жаңгагын экспорттоду. Алган өлкөлөр
Бензин 5 сомго кымбаттап кетти. Нефть ташуучулар себебин түшүндүрдү
Грек жаңгагы. Архив

Былтыр Кыргызстан 6 миң тонна грек жаңгагын экспорттоду. Алган өлкөлөр

119
Кыргызстандын эң белгилүү экспорттук продукциясын 16 өлкө сатып алган. Арасында Араб, Европа мамлекеттери бар.

БИШКЕК, 5-мар. — Sputnik. Өткөн жылы Кыргызстан 6 миң 335,9 тонна грек жаңгагын экспорттоду. Бул тууралуу Улуттук статистика комитети билдирди.

Мында чагылган жана кабыгы менен кошо сатылгандарынын баары кошулуп эсептелген. Жалпы баасы 9,3 миллион долларды түзөт.

Сатып алган өлкөлөр (тонна менен):

  • Афганистан — 44 ;
  • Азербайжан — 21,4;
  • Грузия — 19,5;
  • Германия — 29,6;
  • Индия — 3,1;
  • Иран — 8;
  • Ирак — 71,3;
  • Казакстан — 24;
  • Катар — 0,4;
  • Монголия — 3,2;
  • Молдова — 0,5;
  • БАЭ — 23;
  • Россия — 5 миң 401,4;
  • Түркия — 577,6;
  • Түркмөнстан — 103,9;
  • АКШ — 5.

2019-жылы жалпы баасы 6,2 миллион долларлык 8,2 миң тонна грек жаңгагы экспорттолгон.

119
Белгилер:
чет өлкө, сатуу, экспорт, жаңгак
Тема боюнча
Кыргызстан мал сатууну эселеп көбөйткөн. Былтыркы статистика
Кыргызстан былтыр 500 тонна бал саткан. Экспорттолгон мамлекеттер
Кыргызстан былтыр 987 млн. долларлык алтын экспорттоду
Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров. Архив

Кыргыз аялы үй-бүлө ынтымагынын кам көрүүчүсү. Жапаровдун куттуктоосу

40
(жаңыланган 11:10 08.03.2021)
Мамлекет башчысы аялзаты эзелтеден үй-бүлө очогунун сактоочусу, элдин эркиндикке умтулуусунун ыйык символу болуп келгенин белгиледи.

БИШКЕК, 8-мар. — Sputnik. Президент Садыр Жапаров өлкө айымдарын 8-Март — Аялдардын эл аралык күнү менен куттуктады. Өлкө башчысы куттуктоосунда кыргыз аялын бүгүнкү күндө үй-бүлө ынтымагынын жана бакубаттыгынын кам көрүүчүсү деп сыпаттайт.

"Аялзаты эзелтеден үй-бүлө очогунун сактоочусу, элдин эркиндикке умтулуусунун ыйык символу болуп келген. Кыргыз коомунда аялдарга сый-урмат менен мамиле жасоонун салты калыптанып, алар элибиздин коомдук жана саясий турмушунда маанилүү роль ойношкон. Муундан-муунга өтүп келе жаткан өрнөктүү салт-санааларыбызды үзбөй сактаган кыргыз аялы бүгүнкү күндө үй-бүлө ынтымагынын жана бакубаттыгынын кам көрүүчүсү болуп келет", — деп айтылат куттуктоодо.

Мамлекет башчысы дүйнөнү каптаган коронавирус пандемиясы аялдардын түйшүгүн ого бетер көбөйтүп, алардын мойнуна кошумча мээнет жүктөгөнүн айтат. Анда аял-врачтардын, медайымдардын, ыктыярчылардын каармандыгын, жөнөкөй жарандарыбыздын өтөгөн эмгеги эч качан унутулбастыгын, бул күтүлбөй келген кырсыкка каршы күрөштө алардын алдыңкы катарда турушканын өзгөчө белгилеген.

Аялдар коомдун бардык тармактарында эмгектенип, жумушка жооптуу жана жаңычыл мамиле жасоонун өрнөгүн, реформаларды жүзөгө ашырууга дилгирлигин көрсөткөнү куттуктоодо айтылат.

Жапаров аялдардын жетишкендиктерин андан ары бекемдөө үчүн жакында өтүүчү жергиликтүү кеңештерге шайлоо учурунда биринчи жолу аялдарга 30 пайыз квота берилгенин кошумчалады.

40
Белгилер:
куттуктоо, Садыр Жапаров, Аялдардын эл аралык күнү, 8-март
Тема боюнча
Садыр Жапаров канайым экөө өзгөчөлөнгөн айымдарды куттукташты. Сүрөт