Кыргызстан жана Өзбекстан желеги. Архивдик сүрөт

Кыргызстан менен Өзбекстанды эмне байланыштырып турат. Саресеп

415
(жаңыланган 11:48 05.08.2019)
Кыргызстан жана Өзбекстандын ортосунда айрым келишпестиктер болуп келгенине карабастан, маданий байланышы гана тургай, экономикалык жактан да жакын. Эки өлкө бири-биринен эмнелерге көз каранды экендиги тууралуу Sputnik Кыргызстандын макаласынан окуңуздар.

Бүгүн, 1-августта, Кыргызстанга жумушчу сапары менен Өзбекстандын премьер-министри Абдулла Арипов келди. Эки тарап сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, чек ара жана экономикалык кызматташуу маселелерин талкуулайт.

Кыргызстан жана Өзбекстан узун чек арага ээ, ал 1378 чакырымга созулат. Эки өлкөнүн калкы арасында да маданияттан экономикага чейинки орток нерселер оголе арбын. 

Премьер-министр Кыргызстана Мухаммедкалый Абылгазиев и глава правительства Узбекистана Абдулла Арипов в Бишкеке
© Фото / пресс-служба правительства / Алишер Алиев
Кыргызстанга жумушчу сапары менен Өзбекстандын премьер-министри Абдулла Арипов келди

Транспорттук өз ара байланыш

Бир топ жыл илгери Оштон Баткенге жетүү үчүн Өзбекстандын аймагын аралап өтүүгө туура келчү. Азыр айланма жолдор салынып, Өзбекстан менен мамиле да жакшырып, транспорттук маселелер чечилди. Ошондой эле жакында өзбекстандыктар Стамбулга эки баскычта: Ош аркылуу Бишкекке жана борбор калаабыздан түрк мегаполисине каттай тургандыгы белгилүү болду. Себеби мындай сапар Ташкенттен учууга караганда жолоочуларга арзан түшөт. Президент Сооронбай Жээнбековдон ишкерлер Ош — Стамбул түз каттамын ачуу тууралуу Түркия тарап менен сүйлөшүүнү өтүнүшкөн. Өзбекстан жана Тажикстандын бизге чектеш облустарынын ишкерлери бул каттам менен көп учушмак, ал эми бул КР экономикасына артыкчылык алып келмек.

Ошондой эле өлкөлөр Ташкент — Анжиян — Ош — Эркечтам — Кашкар эл аралык каттамын ачуу аракетинде

Мындан тышкары, туристтик сезон маалында Ысык-Көлгө Ташкенттен учактар каттап, Ташкент — Бишкек — Балыкчы багыты боюнча поезд жүрөт

Анклав жана эксклавдар

Жол боюнча кеп козголгондо анклавдарды унуткара албайбыз. Кыргызстандын аймагында өзбекстандык эки анклав — Сох менен Шахимардан жайгашкан, бул аймактарда он миңдеген эл жашайт. Кыргызстандын Барак эксклавы Өзбекстандын территориясында. Ошондой эле Чарбак сымал Өзбекстандын аймагындагы кыргызстандык бир нече кыштак тоо кыркаларынан улам калган бөлүгү менен Сохтун территориясы аркылуу гана байланыша алат.

Анклавдардын тургундары үчүн, албетте, саясий туруктуулук маселеси өтө маанилүү.

Чек аралар

Жогоруда айтылгандай, кыргыз-өзбек чек арасынын узундугу 1373 чакырымды түзөт. Бир нече жыл мурун алардын 1058 чакырымы такталган. Бирок былтыр эки өлкөнүн президенттери чек аранын 85 пайызын сызууну чечишкен. Бүгүнкү күндө чек аранын 92 пайызы такталып, 10 тилке талаштуу бойдон калууда. Жер тилкелери менен алмашуу маселеси каралган эмес.

Суу жана энергетика

Бул - эки өлкө арасындагы татаал маселелердин бири. Кыргызстан жана Тажикстан Борбордук Азиянын чоң дарыялары Амударыя жана Сырдарыянын башында жайгашкан, Сырдарыянын негизги куймасы болуп Нарын дайрасы эсептелет. Өзбекстан жана Казакстан суу этегинде турат. Эки өлкө ортосундагы суу маселеси энергетикалык тармагыбызга да таасир этет. Жайында Өзбекстанда сугат иштери башталганда сууну коё берүү кээде Кыргызстанга пайдасыз, себеби электр энергиясын керектөө кескин көтөрүлгөн кыш мезгилинде Токтогул ГЭСи аны иштеп чыгара алгыдай көлөмдө суу сактагычка топтоо зарыл. Былтыр эки өлкө өз ара кызыкчылыктар корголо тургандай так эсептин негизинде Борбор Азиянын чек аралар аралык дайраларынын суу-энергетикалык ресурстарын рационалдуу пайдалануу маселелеринде биргеликте аракет көрүүгө даяр экендигин тастыкташкан.

Өзбекстан Ислам Каримов башкарып турган убакта Камбар-Ата ГЭСинин курулушуна каршылыгынан эч жазган эмес. Ал тургай, ал суу маселесинен улам аймактык чырлар тутанышы мүмкүн экендигин да айткан. Бирок 2017-жылы өлкөнүн азыркы башчысы Шавкат Мирзиёев Бишкекке болгон мамлекеттик сапарында долбоордун курулушу зарыл экендигин белгилөө менен анын ишке ашырылышына катышууга макулдугун билдирген. Долбоор алигиче башталбаса да ГЭСтин курулушунун башкы каршы тарабы оюн өзгөрткөн.

Кыргызстан негизинен электр энергиясын өлкөнүн түштүгүндө өндүрөт, ал эми керектөөчүлөрдүн басымдуу бөлүгү түндүктө. Пайдалануучуларга киловатт-сааттар Өзбекстан, андан кийин Казакстан аркылуу транзит менен жеткирилчү. Бул  Борбордук Азиянын бириккен энерготутуму деп аталчу. Өзбекстан ал тутумдан чыга тургандыгын көп айткан, бул Кыргызстанды энерготуңгуюкка кептемек. Бирок "Датка-Кемин" ЭӨЧ жана ушундай эле аталыштагы подстанциялардын курулушу менен КР бир топ жыл мурун энергетикалык көз карандылыкты жойгон.

Газ маселеси да көйгөй жаратып келген, "Кыргызгаз" Газпром тарабынан сатып алынганы Өзбекстан 2014-жылы өлкөнүн түштүгүнө газ берүүнү токтоткон. Суунун аздыгы Кыргызстандын энерготармагын катуу аксатып, өлкө жарыкты импорттоого мажбур болгон.

Ошол эле 2014-жылдын аягында газ берүү кайра жанданган.

Соода

Улуттук статистикалык комитеттин маалыматына ылайык, былтыр Өзбекстанга 158,5 миллион долларлык товар экспорттолсо, 178 миллион долларлык товар импорттолгон.

Калк

Кыргызстанда жана Өзбекстанда көптөгөн тургундар бири-бирине тууган болушат. Маселен, быйылкы жылга карата жасалган билдирүүдө КРде 940 миң өзбек тектүү эл жашары айтылган. Ал эми алты жыл мурунку маалыматка ылайык, Өзбекстанды 422 миң кыргыз жерлеген.

Инвестиция жана жумушчу күчү

Кыргызстанга былтыркы жылы Өзбекстандан түз инвестиция түрүндө 1,8 миллион доллар келген. Ал эми 2017-жылы бир миллион долларга аз каражат тартылган. Ошондой эле Кыргызстанда ачылып жаткан бир катар өзбекстандык компаниялар бар. Маселен, кир жуугуч машиналарды куроо боюнча ири заводу. Белгилей кетсек, Кыргызстанга көбүнесе Өзбекстандан бизнес эмес, жумушчу күчү келет. Кыргызстанда 100 миңдин тегерегинде өзбекстандык мигрант иштейт.

Мегадолбоорлор

Кыргызстан менен Өзбекстан Кытайдын ири долбоорлоруна катышууга ниеткер. Кытай — Кыргызстан — Өзбекстан темир жолун куруу боюнча сүйлөшүүлөр 20 жылдан бери уланып келет. Мында каржылоо жана жолдун туурасы сыяктуу эки көйгөй бар. Алсак, Кытайда темир жол эл аралык стандартка туура келсе, Кыргызстанда ал совет доорунан калган. Бул жолду курууга кызыкдар экенин Сооронбай Жээнбеков да, Шавкат Мирзиёев да бир нече ирет жар салышкан

415
Белгилер:
инвестициялар, Кытай, өкмөт, иш сапар, Абдулла Арипов, Өзбекстан, Кыргызстан
Тема боюнча
Чет элдик мигранттардан жылына Кыргызстанга 8 млн. доллар түшүрсө болобу? Демилге
Өзбекстандын өкмөт башчысы менен талкуулана турган маселелер аталды
вице-премьер-министр Эркин Асрандиев Ак-Тилек көзөмөл-өткөрүү жайында

Жагдай оор. Асрандиев кыргыз-казак чек арасындагы тыгындын себебин айтты

159
(жаңыланган 22:33 04.06.2020)
Асрандиев Кыргызстан былтыртан бери ЕАЭБ регламентинин алкагында Коллегияга кайрылып жатканын айтты. Ал чек арадагы кырдаалды жасалган тоскоолдук катары баалай турганын билдирди.

БИШКЕК, 4-июн. — Sputnik. Кыргыз-казак чек арасындагы абал союздаш мамлекеттердин келишимдерине карама-каршы келет. Бул тууралуу вице-премьер-министр Эркин Асрандиев "Ак-Тилек" көзөмөл-өткөрүү жайында өткөн көчмө жыйында билдирди.

"Казакстан менен чек арада көптөн бери кыйынчылыктар болуп келүүдө. Абал былтыртан бери начарлап кетти. 300-400 автоунаа көп күндөн бери кезек күтүп турат. Жеке өзүм айдоочуларды Казакстандын чек арасынан Кыргызстанга өткөрүү тартибин көрдүм. Ал паспорттук көзөмөлдөн, андан аркы көзөмөлдөө үчүн медицина кызматкерлеринин анкеталык маалыматтарын топтоодон, вирустун бар-жогуна анализ тапшыруудан турат. Андан соң жүк ташуучу Кыргызстандын аймагында тесттин жыйынтыгын күтөт. Өлкөгө кирүү тартиби дагы татаал эмес. Ал эми казак тараптан бардыгы жай жүргүзүлүүдө", —  деди Асрандиев.

Асрандиев белгилегендей, Кыргызстан ЕАЭБ аянтында тоскоолдуктарды четтетүү үчүн иштерди жүргүзүп жатат.

  • Вице-премьер-министр КР Эркин Асрандиев во время выездного совещания на контрольно-пропускном пункте Ак-Тилек — Автодорожный.
    Кыргыз-казак чек арасындагы абал союздаш мамлекеттердин келишимдерине карама-каршы келет. Бул тууралуу вице-премьер-министр Эркин Асрандиев "Ак-Тилек" көзөмөл-өткөрүү жайында өткөн көчмө жыйында билдирди.
    © Фото / Пресс-служба правительства/ Алишер Алиев
  • Стоящие в очереди фуры на контрольно-пропускном пункте Ак-Тилек — Автодорожный на кыргызско-казахской границе
    Асрандиев белгилегендей, Кыргызстан ЕАЭБ аянтында тоскоолдуктарды четтетүү үчүн иштерди жүргүзүп жатат.
    © Фото / Пресс-служба правительства / Алишер Алиев
  • Стоящие в очереди фуры на контрольно-пропускном пункте Ак-Тилек — Автодорожный на кыргызско-казахской границе
    "Ак-Тилек" көзөмөл-өткөрүү жайындагы абал
    © Фото / Пресс-служба правительства/ Алишер Алиев
  • Вице-премьер-министр КР Эркин Асрандиев во время выездного совещания на контрольно-пропускном пункте Ак-Тилек — Автодорожный.
    Вице-премьер-министр Эркин Асрандиев "Ак-Тилек" көзөмөл-өткөрүү жайында
    © Фото / Пресс-служба правительства/ Алишер Алиев
  • Стоящие в очереди фуры на контрольно-пропускном пункте Ак-Тилек — Автодорожный на кыргызско-казахской границе
    "Ак-Тилек" көзөмөл-өткөрүү жайындагы абал
    © Фото / Пресс-служба правительства/ Алишер Алиев
1 / 5
© Фото / Пресс-служба правительства/ Алишер Алиев
Кыргыз-казак чек арасындагы абал союздаш мамлекеттердин келишимдерине карама-каршы келет. Бул тууралуу вице-премьер-министр Эркин Асрандиев "Ак-Тилек" көзөмөл-өткөрүү жайында өткөн көчмө жыйында билдирди.
"Тилекке каршы, союздун ички чек арасында жагдай кыйын. Тышкы чек арага караганда бир кыйла татаал. Биз өткөн жылдан бери ЕАЭБ регламентинин алкагында Коллегияга кайрылып жатабыз, анткени кырдаалды тоскоолдук катары баалайбыз. Жана бул биздин ички союздук макулдашууларга каршы келет. Жакын арада маселе чечилет деп ишенебиз", - деп жыйынтыктаган ал.

Эске салсак, бир нече күндөн бери "Ак-Тилек" көзөмөл өткөрүү жайында жүк ташуучу автоунаалардын чек арадан өтө албай, кезеги бир нече чакырымга созулуп кеткендигин көрүүгө болот.

Sputnik Кыргызстан бул боюнча видеорепортаж жасаган.

159
Белгилер:
жүк ташуучулар, кезек, узундук, коронавирус, Ак-Тилек, чек ара, Казакстан, Кыргызстан
Тема боюнча
Ысыкта зарыгып, күнгө какталган айдоочулар. Кыргыз-казак чек арасынан сүрөт баян
Казакстанга өткөрчү "Акжол" бекетинде ремонт качан бүтөрү айтылды
Табло курса доллара, евро, рубля и тенге на обменном бюро в Бишкеке

Ката кеткен. Акча алмаштыруу жайларын жабуу мыйзам долбоору ЖКга киргизилди

187
(жаңыланган 13:23 04.06.2020)
Мыйзам долбоору үстүбүздөгү жылдын апрель айында коомдук талкууга коюлуп, бир топ сын-пикирлерди жараткан.

БИШКЕК, 4-июн. — Sputnik. Кыргызстандагы акча алмаштыруу жайларын жабуу боюнча мыйзам долбоору Жогорку Кеңештин кароосуна киргизилди. Бул тууралуу парламенттин сайтында жарыяланды.

Сурамжылоо

Акча алмаштыруу бюролорун жабуу демилгесин колдойсузбу?
  • Жабыш керек! Акча алмаштыруу жайларын банктарга салыштырмалуу көзөмөлдөө оор
    0% (0)
  • Мен каршымын. Валюта рыногунда атаандаштык болушу керек
    0% (0)
  • Азыр ишсиз отургандар ансыз да көп. Дагы башкаларды жумушсуз калтыруунун эмне кереги бар?
    0% (0)
  • Мага баары бир, менин киреше-чыгашамдын бардыгы сом менен
    0% (0)
Добуш бергендер:
Аталган документ үстүбүздөгү жылдын апрель айында коомдук талкууга коюлган. Мыйзамды демилгелеген депутаттар менчик бюролор операциялар тууралуу маалыматты жашырып, валюта курсун негизсиз жогорулатып, мындай аракети менен сомдун кунун кетирет деген жүйө келтирген.

Долбоордун негиздемесинде 2015-жылы Улуттук банк акча алмаштыруу жайларын жабууга аракет кылып, бирок коомдук талкуу учурунда колдоо таппай калганы жазылган.

"Акча алмаштыруу операцияларын банктар, кредиттик союздар, чакан финансылык жана кредиттик компаниялар гана жүргүзүшү сунушталууда. Бул улуттук валюта рыногунун коопсуздугун, валюта операцияларынын ачык-айкындуулугун камсыздоого жана көбүрөөк салык түшүшүнө шарт түзөт", — деп жазылган мыйзам долбоорунда.

Документтеги ката

Деген менен мыйзам долбоорунун расмий тилде жазылган негиздемесинде ката кетип калган. Мүмкүн болуучу терс кесепеттердин болжолу бөлүмүндө "Мыйзам долбоорду кабыл алуу "Медицина кызматкерлеринин макамы жөнүндө" КР мыйзамдарына өзгөрүтүүлөрдү киргизүү" терс кесепеттерди алып келбейт" деп жазылып турат. Чынында бул мыйзам валюта рыногуна эмес, медицина тармагына тиешелүү.

Ал эми жөндөө таасирин талдоо жөнүндө маалыматында "Мыйзам долбоору жөндөө таасирине талдоо жүргүзүүнү талап кылбайт, себеби ал ишкердик ишти жөнгө салууга багытталган эмес" деп жазылган.

Законопроект о закрытии обменных пунктов в Кыргызстане
скриншот с сайта Жогорку Кенеша
Акча алмаштыруу жайларын жабуу боюнча мыйзам

Мыйзам долбоорун депутаттар Гүлшат Асылбаева, Алиярбек Абжалиев, Салайдин Айдаров, Искендер Гайпкулов, Пархат Тулендыбаев, Айнура Осмонова, Экмат Байбакпаев сунуштаган. Негизги демилгечиси Гүлшат Асылбаева.

187
Белгилер:
Жогорку Кеңеш, депутат, мыйзам, акча алмаштыруу жайы
Тема боюнча
Акча алмаштыруу жайларын жабуу мыйзамы боюнча Улуттук банк комментарий берди
Жалаа жаппасын! Акча алмаштыруу жайлары мыйзам жазган депутаттарга жооп берди

Нью-Йоркто акцияга чыккандар камалууда. Видео

0
АКШда башаламандык афроамерикалык Жорж Флойддун өлүмүнөн кийин башталып, бир катар мамлекеттерге жайылды.

Нью-Йорк полициясы АКШдагы полициянын зомбулугуна нааразы болуп, акцияга чыккандардын арасынан 60 кишини камакка алды. Полиция департаментинин жетекчисинин айтымында, кармалгандар коменданттык сааттын эрежесин бузушкан.

Ал тартип сакчылары мыйзамдын бузулушуна жол бербей турганын айтып, шаар тургундарынын коопсуздугу үчүн бардык кадамдарга барарын белгиледи.

0
Белгилер:
башаламандык, Жорж Флойд, Нью-Йорк, АКШ, полиция
Тема:
АКШда афроамерикалыктын өлүмүнөн кийинки башаламандык
Тема боюнча
Мен — Жорж Флойдмун. АКШдагы акциялар дүйнөгө жайылды. Видео
Унчукпай кутулушту. Ак үйдү митингчилерден кайтарган аскерлердин видеосу
Кайрадан орустар. АКШдагы козголоңго Москваны айыптоо кимге зарыл?