Кыргызстан жана Өзбекстан желеги. Архивдик сүрөт

Кыргызстан менен Өзбекстанды эмне байланыштырып турат. Саресеп

417
(жаңыланган 11:48 05.08.2019)
Кыргызстан жана Өзбекстандын ортосунда айрым келишпестиктер болуп келгенине карабастан, маданий байланышы гана тургай, экономикалык жактан да жакын. Эки өлкө бири-биринен эмнелерге көз каранды экендиги тууралуу Sputnik Кыргызстандын макаласынан окуңуздар.

Бүгүн, 1-августта, Кыргызстанга жумушчу сапары менен Өзбекстандын премьер-министри Абдулла Арипов келди. Эки тарап сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, чек ара жана экономикалык кызматташуу маселелерин талкуулайт.

Кыргызстан жана Өзбекстан узун чек арага ээ, ал 1378 чакырымга созулат. Эки өлкөнүн калкы арасында да маданияттан экономикага чейинки орток нерселер оголе арбын. 

Премьер-министр Кыргызстана Мухаммедкалый Абылгазиев и глава правительства Узбекистана Абдулла Арипов в Бишкеке
© Фото / пресс-служба правительства / Алишер Алиев
Кыргызстанга жумушчу сапары менен Өзбекстандын премьер-министри Абдулла Арипов келди

Транспорттук өз ара байланыш

Бир топ жыл илгери Оштон Баткенге жетүү үчүн Өзбекстандын аймагын аралап өтүүгө туура келчү. Азыр айланма жолдор салынып, Өзбекстан менен мамиле да жакшырып, транспорттук маселелер чечилди. Ошондой эле жакында өзбекстандыктар Стамбулга эки баскычта: Ош аркылуу Бишкекке жана борбор калаабыздан түрк мегаполисине каттай тургандыгы белгилүү болду. Себеби мындай сапар Ташкенттен учууга караганда жолоочуларга арзан түшөт. Президент Сооронбай Жээнбековдон ишкерлер Ош — Стамбул түз каттамын ачуу тууралуу Түркия тарап менен сүйлөшүүнү өтүнүшкөн. Өзбекстан жана Тажикстандын бизге чектеш облустарынын ишкерлери бул каттам менен көп учушмак, ал эми бул КР экономикасына артыкчылык алып келмек.

Ошондой эле өлкөлөр Ташкент — Анжиян — Ош — Эркечтам — Кашкар эл аралык каттамын ачуу аракетинде

Мындан тышкары, туристтик сезон маалында Ысык-Көлгө Ташкенттен учактар каттап, Ташкент — Бишкек — Балыкчы багыты боюнча поезд жүрөт

Анклав жана эксклавдар

Жол боюнча кеп козголгондо анклавдарды унуткара албайбыз. Кыргызстандын аймагында өзбекстандык эки анклав — Сох менен Шахимардан жайгашкан, бул аймактарда он миңдеген эл жашайт. Кыргызстандын Барак эксклавы Өзбекстандын территориясында. Ошондой эле Чарбак сымал Өзбекстандын аймагындагы кыргызстандык бир нече кыштак тоо кыркаларынан улам калган бөлүгү менен Сохтун территориясы аркылуу гана байланыша алат.

Анклавдардын тургундары үчүн, албетте, саясий туруктуулук маселеси өтө маанилүү.

Чек аралар

Жогоруда айтылгандай, кыргыз-өзбек чек арасынын узундугу 1373 чакырымды түзөт. Бир нече жыл мурун алардын 1058 чакырымы такталган. Бирок былтыр эки өлкөнүн президенттери чек аранын 85 пайызын сызууну чечишкен. Бүгүнкү күндө чек аранын 92 пайызы такталып, 10 тилке талаштуу бойдон калууда. Жер тилкелери менен алмашуу маселеси каралган эмес.

Суу жана энергетика

Бул - эки өлкө арасындагы татаал маселелердин бири. Кыргызстан жана Тажикстан Борбордук Азиянын чоң дарыялары Амударыя жана Сырдарыянын башында жайгашкан, Сырдарыянын негизги куймасы болуп Нарын дайрасы эсептелет. Өзбекстан жана Казакстан суу этегинде турат. Эки өлкө ортосундагы суу маселеси энергетикалык тармагыбызга да таасир этет. Жайында Өзбекстанда сугат иштери башталганда сууну коё берүү кээде Кыргызстанга пайдасыз, себеби электр энергиясын керектөө кескин көтөрүлгөн кыш мезгилинде Токтогул ГЭСи аны иштеп чыгара алгыдай көлөмдө суу сактагычка топтоо зарыл. Былтыр эки өлкө өз ара кызыкчылыктар корголо тургандай так эсептин негизинде Борбор Азиянын чек аралар аралык дайраларынын суу-энергетикалык ресурстарын рационалдуу пайдалануу маселелеринде биргеликте аракет көрүүгө даяр экендигин тастыкташкан.

Өзбекстан Ислам Каримов башкарып турган убакта Камбар-Ата ГЭСинин курулушуна каршылыгынан эч жазган эмес. Ал тургай, ал суу маселесинен улам аймактык чырлар тутанышы мүмкүн экендигин да айткан. Бирок 2017-жылы өлкөнүн азыркы башчысы Шавкат Мирзиёев Бишкекке болгон мамлекеттик сапарында долбоордун курулушу зарыл экендигин белгилөө менен анын ишке ашырылышына катышууга макулдугун билдирген. Долбоор алигиче башталбаса да ГЭСтин курулушунун башкы каршы тарабы оюн өзгөрткөн.

Кыргызстан негизинен электр энергиясын өлкөнүн түштүгүндө өндүрөт, ал эми керектөөчүлөрдүн басымдуу бөлүгү түндүктө. Пайдалануучуларга киловатт-сааттар Өзбекстан, андан кийин Казакстан аркылуу транзит менен жеткирилчү. Бул  Борбордук Азиянын бириккен энерготутуму деп аталчу. Өзбекстан ал тутумдан чыга тургандыгын көп айткан, бул Кыргызстанды энерготуңгуюкка кептемек. Бирок "Датка-Кемин" ЭӨЧ жана ушундай эле аталыштагы подстанциялардын курулушу менен КР бир топ жыл мурун энергетикалык көз карандылыкты жойгон.

Газ маселеси да көйгөй жаратып келген, "Кыргызгаз" Газпром тарабынан сатып алынганы Өзбекстан 2014-жылы өлкөнүн түштүгүнө газ берүүнү токтоткон. Суунун аздыгы Кыргызстандын энерготармагын катуу аксатып, өлкө жарыкты импорттоого мажбур болгон.

Ошол эле 2014-жылдын аягында газ берүү кайра жанданган.

Соода

Улуттук статистикалык комитеттин маалыматына ылайык, былтыр Өзбекстанга 158,5 миллион долларлык товар экспорттолсо, 178 миллион долларлык товар импорттолгон.

Калк

Кыргызстанда жана Өзбекстанда көптөгөн тургундар бири-бирине тууган болушат. Маселен, быйылкы жылга карата жасалган билдирүүдө КРде 940 миң өзбек тектүү эл жашары айтылган. Ал эми алты жыл мурунку маалыматка ылайык, Өзбекстанды 422 миң кыргыз жерлеген.

Инвестиция жана жумушчу күчү

Кыргызстанга былтыркы жылы Өзбекстандан түз инвестиция түрүндө 1,8 миллион доллар келген. Ал эми 2017-жылы бир миллион долларга аз каражат тартылган. Ошондой эле Кыргызстанда ачылып жаткан бир катар өзбекстандык компаниялар бар. Маселен, кир жуугуч машиналарды куроо боюнча ири заводу. Белгилей кетсек, Кыргызстанга көбүнесе Өзбекстандан бизнес эмес, жумушчу күчү келет. Кыргызстанда 100 миңдин тегерегинде өзбекстандык мигрант иштейт.

Мегадолбоорлор

Кыргызстан менен Өзбекстан Кытайдын ири долбоорлоруна катышууга ниеткер. Кытай — Кыргызстан — Өзбекстан темир жолун куруу боюнча сүйлөшүүлөр 20 жылдан бери уланып келет. Мында каржылоо жана жолдун туурасы сыяктуу эки көйгөй бар. Алсак, Кытайда темир жол эл аралык стандартка туура келсе, Кыргызстанда ал совет доорунан калган. Бул жолду курууга кызыкдар экенин Сооронбай Жээнбеков да, Шавкат Мирзиёев да бир нече ирет жар салышкан

417
Белгилер:
инвестициялар, Кытай, өкмөт, иш сапар, Абдулла Арипов, Өзбекстан, Кыргызстан
Тема боюнча
Чет элдик мигранттардан жылына Кыргызстанга 8 млн. доллар түшүрсө болобу? Демилге
Өзбекстандын өкмөт башчысы менен талкуулана турган маселелер аталды
Кыргыз күрөшү.  Архивдик сүрөт

Улуттук банк "Кыргыз күрөш" коллекциялык монеталарын жүгүртүүгө чыгарат

33
(жаңыланган 11:17 30.11.2020)
"Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары" сериясынын "Кыргыз күрөш" коллекциялык монеталары IV Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарына арналган.

БИШКЕК, 30-ноя. — Sputnik. Өлкөнүн Улуттук банкы 2020-жылдын 1-декабрынан тартып "Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары" сериясынын "Кыргыз күрөш" коллекциялык күмүш жана жез-никель монеталарын жүгүртүүгө чыгарат. Бул тууралуу башкы банктын сайтында айтылат.

"Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары" сериясынын "Кыргыз күрөш" коллекциялык монеталары улуттук спорттун түрүн жандандыруу жана даңазалоо максатында чыгарылып, IV Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарына арналган.

Монетанын сүрөттөлүшү

Национальный банк вводит в обращение серебряную и медно-никелевую коллекционные монеты Кыргыз күрөш (кыргызская национальная борьба)
© Фото / пресс-служба НБКР
"Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары" сериясынын "Кыргыз күрөш" коллекциялык күмүш жана жез-никель монеталары

Көрүүчүлөрдүн, боз үйлөр менен тоолордун фонунда күрөшүп жаткан балбандар монетанын алдыңкы бетинин негизги сюжетин түзөт. Монетанын жогору жагында Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарынын логотиби жана "Кыргыз күрөш / Kyrgyz kurosh" жазуусу түшүрүлгөн. Монетанын оң жагында номиналы (10 сом) көрсөтүлгөн. Төмөн жагында улуттук оюулар түшүрүлүп, металлдын сапат белгиси (Ag 925°) жана салмагы (31,10 g) берилген.

Монетанын арткы бетинде күндүн сүрөттөлүшү түрүндөгү оюу-чийменин ичинде Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарынын программасына кирген улуттук оюндардын ар кандай түрлөрү чагылдырылган. Ал эми оймо-чийменин ортосунан күрөшүп жаткан балбандардын сүрөтүн көрүүгө болот. Монетанын оң жагында КР герби жайгаштырылып, монетанын чыгарылган жылы (2020) көрсөтүлгөн. Ал эми сол жагында "Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары / World nomad games" жазуусу түшүрүлгөн.

Ар бир күмүш монета акрил капсуласына жайгаштырылып, сапатты тастыктаган сертификат менен өзүнчө кутучага таңгакталган.

Бардык коллекциялык монеталар Кыргызстандын аймагында расмий төлөм каражаты статусуна ээ.

33
Белгилер:
монета, Улуттук банк
Тема боюнча
Улуттук банк Жеңиштин 75 жылдыгына карата коллекциялык монета чыгарды. Сүрөт
Дүйнөдөгү эң баалуу монета аукционго коюлду. Өзгөчөлүгү эмнеде?
Аял калькулятор менен сом купюраларды санап жатат. Иллюстративдик сүрөт

Суммасы канча? Кыргызстанда былтыр 624,5 миң адам кредит алды

71
2019-жылы кредит алгандардын 56,7 пайызы (354,2 миң) аялдар экени белгиленет. Калган 43,3 пайызын (270,3 миң) эркектер түзөт.

БИШКЕК, 30-ноя. – Sputnik. Былтыр бир жылдын аралыгында өлкөнүн 624,5 миң жараны кредит алган. Бул туурасында Улуттук статистика комитетинин "Кыргыз Республикасынын аялдары жана эркектери 2015-2019" жыйнагында жазылган.

Ага ылайык, өткөн жылы микрокредиттик уюмдар тарабынан 30 миллиард 188,2 миллион сом кредит берилген. 2018-жылга салыштырмалуу насыялардын көлөмү 30,6 пайызга, алгандардын саны 29,6 пайызга же 142,6 миң адамга көбөйгөн.

Ошону менен катар 2019-жылы кредит алгандардын 56,7 пайызы (354,2 миң) аялдар экени белгиленет. Калган 43,3 пайызын (270,3 миң) эркектер түзөт.

Ал эми кайсы багыттарга жумшалганына токтолсок, биринчи орунда 31,2 пайыз менен айыл чарбадагы ишмердикти өнүктүрүү турат. Экинчи орунга керектөөчүлүк (28,3 пайыз), үчүнчүгө соода жана коомдук тамак-аш чөйрөсү (12,4 пайыз) чыкты. Курулуш жаатында колдонгондор төртүнчү орунду (10,4 пайыз) ээлейт.

71
Белгилер:
кредит, статистика, эркек, аял
Тема боюнча
Депутат: өкмөт алынган карызды иштетпей коюп 100 млн. сом айыпка жыгылды
Киши пистолет кармап турат. Архив

Бишкектин чок ортосунан 18 жаштагы куралчан жаран кармалды. Сүрөт

0
(жаңыланган 13:07 30.11.2020)
Жаран көчөдө бара жаткан жеринен текшерүүгө алынган. Анын жанынан алты огу менен белгисиз үлгүдөгү тапанча табылган.

БИШКЕК, 30-ноя. — Sputnik. Милициянын Кайгуул кызматы тапанчаны мыйзамсыз негизде алып жүргөн жаранды кармады. Бул тууралуу мекеменин маалымат кызматы кабарлады.

  • Милициянын Кайгуул кызматы тапанчаны мыйзамсыз негизде алып жүргөн жаранды кармады
    Милициянын Кайгуул кызматы тапанчаны мыйзамсыз негизде алып жүргөн жаранды кармады
    © Фото / пресс-служба УПСМ Бишкека
  • Жаран 29-ноябрда борбор калаанын чок ортосунан колго түшкөн
    Жаран 29-ноябрда борбор калаанын чок ортосунан колго түшкөн
    © Фото / пресс-служба УПСМ Бишкека
1 / 2
© Фото / пресс-служба УПСМ Бишкека
Милициянын Кайгуул кызматы тапанчаны мыйзамсыз негизде алып жүргөн жаранды кармады

Жаран 29-ноябрда борбор калаанын чок ортосунан колго түшкөн.

"Милиционерлер саат 08:30дар чамасында Бишкектин Фрунзе жана Абдрахманов көчөлөрүнүн кесилишинде өзүн адаттан тыш алып жүргөн белгисиз жаранды текшерүүгө алышкан. Натыйжада ал 18 жаштагы А.А. аттуу жаран экени аныкталып, жанынан белгисиз үлгүдөгү тапанча жана алты ок табылган", — деп айтылат маалыматта.

А.А. Свердлов райондук милиция бөлүмүнө өткөрүлүп берилген. Факты Кылмыштардын жана жоруктардын бирдиктүү реестрине катталып, сотко чейинки өндүрүшкө алынды.

0
Белгилер:
тапанча, шектүү, Жол кайгуул кызматы
Тема боюнча
Нарында ресторан алдында ок атылып, 23 жаштагы жигит ооруканага түштү
УКМК Ошто кылмыш топтун өкүлдөрүнүн үйүн тинтип куралдарды тапты. Тизме