Кыргызстан жана Өзбекстан желеги. Архивдик сүрөт

Кыргызстан менен Өзбекстанды эмне байланыштырып турат. Саресеп

417
(жаңыланган 11:48 05.08.2019)
Кыргызстан жана Өзбекстандын ортосунда айрым келишпестиктер болуп келгенине карабастан, маданий байланышы гана тургай, экономикалык жактан да жакын. Эки өлкө бири-биринен эмнелерге көз каранды экендиги тууралуу Sputnik Кыргызстандын макаласынан окуңуздар.

Бүгүн, 1-августта, Кыргызстанга жумушчу сапары менен Өзбекстандын премьер-министри Абдулла Арипов келди. Эки тарап сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп, чек ара жана экономикалык кызматташуу маселелерин талкуулайт.

Кыргызстан жана Өзбекстан узун чек арага ээ, ал 1378 чакырымга созулат. Эки өлкөнүн калкы арасында да маданияттан экономикага чейинки орток нерселер оголе арбын. 

Премьер-министр Кыргызстана Мухаммедкалый Абылгазиев и глава правительства Узбекистана Абдулла Арипов в Бишкеке
© Фото / пресс-служба правительства / Алишер Алиев
Кыргызстанга жумушчу сапары менен Өзбекстандын премьер-министри Абдулла Арипов келди

Транспорттук өз ара байланыш

Бир топ жыл илгери Оштон Баткенге жетүү үчүн Өзбекстандын аймагын аралап өтүүгө туура келчү. Азыр айланма жолдор салынып, Өзбекстан менен мамиле да жакшырып, транспорттук маселелер чечилди. Ошондой эле жакында өзбекстандыктар Стамбулга эки баскычта: Ош аркылуу Бишкекке жана борбор калаабыздан түрк мегаполисине каттай тургандыгы белгилүү болду. Себеби мындай сапар Ташкенттен учууга караганда жолоочуларга арзан түшөт. Президент Сооронбай Жээнбековдон ишкерлер Ош — Стамбул түз каттамын ачуу тууралуу Түркия тарап менен сүйлөшүүнү өтүнүшкөн. Өзбекстан жана Тажикстандын бизге чектеш облустарынын ишкерлери бул каттам менен көп учушмак, ал эми бул КР экономикасына артыкчылык алып келмек.

Ошондой эле өлкөлөр Ташкент — Анжиян — Ош — Эркечтам — Кашкар эл аралык каттамын ачуу аракетинде

Мындан тышкары, туристтик сезон маалында Ысык-Көлгө Ташкенттен учактар каттап, Ташкент — Бишкек — Балыкчы багыты боюнча поезд жүрөт

Анклав жана эксклавдар

Жол боюнча кеп козголгондо анклавдарды унуткара албайбыз. Кыргызстандын аймагында өзбекстандык эки анклав — Сох менен Шахимардан жайгашкан, бул аймактарда он миңдеген эл жашайт. Кыргызстандын Барак эксклавы Өзбекстандын территориясында. Ошондой эле Чарбак сымал Өзбекстандын аймагындагы кыргызстандык бир нече кыштак тоо кыркаларынан улам калган бөлүгү менен Сохтун территориясы аркылуу гана байланыша алат.

Анклавдардын тургундары үчүн, албетте, саясий туруктуулук маселеси өтө маанилүү.

Чек аралар

Жогоруда айтылгандай, кыргыз-өзбек чек арасынын узундугу 1373 чакырымды түзөт. Бир нече жыл мурун алардын 1058 чакырымы такталган. Бирок былтыр эки өлкөнүн президенттери чек аранын 85 пайызын сызууну чечишкен. Бүгүнкү күндө чек аранын 92 пайызы такталып, 10 тилке талаштуу бойдон калууда. Жер тилкелери менен алмашуу маселеси каралган эмес.

Суу жана энергетика

Бул - эки өлкө арасындагы татаал маселелердин бири. Кыргызстан жана Тажикстан Борбордук Азиянын чоң дарыялары Амударыя жана Сырдарыянын башында жайгашкан, Сырдарыянын негизги куймасы болуп Нарын дайрасы эсептелет. Өзбекстан жана Казакстан суу этегинде турат. Эки өлкө ортосундагы суу маселеси энергетикалык тармагыбызга да таасир этет. Жайында Өзбекстанда сугат иштери башталганда сууну коё берүү кээде Кыргызстанга пайдасыз, себеби электр энергиясын керектөө кескин көтөрүлгөн кыш мезгилинде Токтогул ГЭСи аны иштеп чыгара алгыдай көлөмдө суу сактагычка топтоо зарыл. Былтыр эки өлкө өз ара кызыкчылыктар корголо тургандай так эсептин негизинде Борбор Азиянын чек аралар аралык дайраларынын суу-энергетикалык ресурстарын рационалдуу пайдалануу маселелеринде биргеликте аракет көрүүгө даяр экендигин тастыкташкан.

Өзбекстан Ислам Каримов башкарып турган убакта Камбар-Ата ГЭСинин курулушуна каршылыгынан эч жазган эмес. Ал тургай, ал суу маселесинен улам аймактык чырлар тутанышы мүмкүн экендигин да айткан. Бирок 2017-жылы өлкөнүн азыркы башчысы Шавкат Мирзиёев Бишкекке болгон мамлекеттик сапарында долбоордун курулушу зарыл экендигин белгилөө менен анын ишке ашырылышына катышууга макулдугун билдирген. Долбоор алигиче башталбаса да ГЭСтин курулушунун башкы каршы тарабы оюн өзгөрткөн.

Кыргызстан негизинен электр энергиясын өлкөнүн түштүгүндө өндүрөт, ал эми керектөөчүлөрдүн басымдуу бөлүгү түндүктө. Пайдалануучуларга киловатт-сааттар Өзбекстан, андан кийин Казакстан аркылуу транзит менен жеткирилчү. Бул  Борбордук Азиянын бириккен энерготутуму деп аталчу. Өзбекстан ал тутумдан чыга тургандыгын көп айткан, бул Кыргызстанды энерготуңгуюкка кептемек. Бирок "Датка-Кемин" ЭӨЧ жана ушундай эле аталыштагы подстанциялардын курулушу менен КР бир топ жыл мурун энергетикалык көз карандылыкты жойгон.

Газ маселеси да көйгөй жаратып келген, "Кыргызгаз" Газпром тарабынан сатып алынганы Өзбекстан 2014-жылы өлкөнүн түштүгүнө газ берүүнү токтоткон. Суунун аздыгы Кыргызстандын энерготармагын катуу аксатып, өлкө жарыкты импорттоого мажбур болгон.

Ошол эле 2014-жылдын аягында газ берүү кайра жанданган.

Соода

Улуттук статистикалык комитеттин маалыматына ылайык, былтыр Өзбекстанга 158,5 миллион долларлык товар экспорттолсо, 178 миллион долларлык товар импорттолгон.

Калк

Кыргызстанда жана Өзбекстанда көптөгөн тургундар бири-бирине тууган болушат. Маселен, быйылкы жылга карата жасалган билдирүүдө КРде 940 миң өзбек тектүү эл жашары айтылган. Ал эми алты жыл мурунку маалыматка ылайык, Өзбекстанды 422 миң кыргыз жерлеген.

Инвестиция жана жумушчу күчү

Кыргызстанга былтыркы жылы Өзбекстандан түз инвестиция түрүндө 1,8 миллион доллар келген. Ал эми 2017-жылы бир миллион долларга аз каражат тартылган. Ошондой эле Кыргызстанда ачылып жаткан бир катар өзбекстандык компаниялар бар. Маселен, кир жуугуч машиналарды куроо боюнча ири заводу. Белгилей кетсек, Кыргызстанга көбүнесе Өзбекстандан бизнес эмес, жумушчу күчү келет. Кыргызстанда 100 миңдин тегерегинде өзбекстандык мигрант иштейт.

Мегадолбоорлор

Кыргызстан менен Өзбекстан Кытайдын ири долбоорлоруна катышууга ниеткер. Кытай — Кыргызстан — Өзбекстан темир жолун куруу боюнча сүйлөшүүлөр 20 жылдан бери уланып келет. Мында каржылоо жана жолдун туурасы сыяктуу эки көйгөй бар. Алсак, Кытайда темир жол эл аралык стандартка туура келсе, Кыргызстанда ал совет доорунан калган. Бул жолду курууга кызыкдар экенин Сооронбай Жээнбеков да, Шавкат Мирзиёев да бир нече ирет жар салышкан

417
Белгилер:
инвестициялар, Кытай, өкмөт, иш сапар, Абдулла Арипов, Өзбекстан, Кыргызстан
Тема боюнча
Чет элдик мигранттардан жылына Кыргызстанга 8 млн. доллар түшүрсө болобу? Демилге
Өзбекстандын өкмөт башчысы менен талкуулана турган маселелер аталды
АКШ доллары. Архив

Доллардын баасы кескин өсүп жатат. Улуттук банктын түшүндүрмөсү

339
(жаңыланган 19:24 27.10.2020)
Дүйшөмбү күндүн эртең мененки убактысына салыштырмалуу америкалык валюта бир сомдон ашык кымбаттап, 82 сомго жетти.

БИШКЕК, 27-окт. — Sputnik. Доллардын баасы сезондук фактор менен иш активдүүлүгүнөн улам өстү. Бул тууралуу Sputnik Кыргызстан агенттигине Улуттук банктан билдиришти.

Эске салсак, дүйшөмбү күнү эртең менен, 26-октябрда, доллар 80,44 сомдон сатып алынып, 80,82 сомдон сатылган. Кийин америкалык валютанын баасы 81,5-81,65 (сатып алуу) жана 81,8-81,9 (сатуу) сомго жетти.

“Кыргызстанда акча алмаштыруу курсу калкыма режимде болгондуктан баанын динамикасы сунуш менен суроо-талаптан көз каранды. Доллар кымбаттаса, демек, сунушка караганда суроо-талап көбөйгөнүнөн кабар берет. Буга сезондук фактор менен иш активдүүлүгү таасир этип жатат”, — деп айтылат маалыматта.

Улуттук банк акчанын баасы боюнча божомол бербей турганын эскертти. Ошол эле учурда ички жана тышкы валюталык рыноктогу абалга такай көз салып турат. Зарыл учурда тийиштүү операцияларды жасайт.

“Улуттук банктын негизги максаты тийиштүү акча-насыялык саясатты жүргүзүү менен баалардын туруктуулугун кармап туруу”, — деп айтылат маалыматта.

Башкы банк өлкөдөгү акчанын баасын аныктай турчу эсеп коюмун коюп турарын эскертти. Ошондой эле Улуттук банк эл аралык дүң резерви 26-октябрга карата 3 миллиард доллардан ашканын кабарлап, жарым жылдык товар менен кызматтардын импортуна жете турганын белгиледи.

339
Белгилер:
Улуттук банк, баалар, доллар, Кыргызстан
Тема боюнча
Айлык айдан-айга өп-чап жетеби? Акча топтоо боюнча кыргызстандыктарга кеңеш
Мамлекеттик салык кызматынын имараты. Архив

Кымырылган 9 млрд. сом: Салык кызматы Финполдун кинеси негизсиз экенин айтты

923
(жаңыланган 17:46 27.10.2020)
МСК Экономикалык кылмыштарга каршы күрөшүү кызматына тийиштүү материалдарды берүүгө даяр экенин жарыялады.

БИШКЕК, 27-окт. — Sputnik. Салыкчылар алтын казган компания менен жең ичинен сүйлөшүп алып, коррупциялык схема түзгөнү туурасында Финполдун берген маалыматы юридикалык жактан негизсиз. Бул тууралуу Мамлекеттик салык кызматы (МСК) тараткан расмий билдирүүдө айтылат.

Финпол бүгүн алтын казуучу "К.Г.К." жабык акционердик коому бюджетке 9 миллиард сомдон ашык зыян келтиргени аныкталганын жарыялады. Ага ылайык, компания Салык кызматы жана Социалдык фонддун кызматтагы адамдары менен жең ичинен сүйлөшүп, салык жана камсыздандыруу төлөмдөрүн толук төлөбөй келген.

"МСКнын кызматкерлери коррупциялык схема түзүүгө аралашкан деген маалымат чындыкка дал келбейт жана минтип айтууга эч кандай юридикалык негиз жок. Салык кызматынын 2018-жылы "К.Г.К." компаниясына карата жасаган бардык иштери мыйзам чегинде кынтыксыз", — деп жазылат билдирүүдө.

УКМК: коррупциялык иштерге күбө болгондор үчүн ишеним телефондор иштей баштады

Ошондой эле МСК Салык кодексинин 54-беренесине ("Салыктык купуялуулук") ылайык, айыптоолорго жооп катары маалыматты толугу менен коомчулукка ачыктай албай турганын белгиледи. Ал эми Экономикалык кылмыштарга каршы күрөшүү кызматына тергөөнүн алкагында тийиштүү материалдарды берүүгө даяр экени жазылат.

Айып тагылып жаткан ишкана "Кумтөр Голд Компани" экени айтылууда. Бирок аталган компания бул боюнча Финполдон билдирме албаганын билдирди.

923
Белгилер:
казуу, кен, Мамлекеттик салык кызматы, финансы полициясы
Тема боюнча
Финпол: тез жардам унааларын 1 млн. долларга кымбат алгандарга иш козголду
Садыр Жапаров: "Кумтөрдү" мамлекетке алайын деген оюм жок
Камактагы адам. Архив

12 млн. доллар зыян келген! Сот өкүлчүлүктөрү борборунун директору кармалды

49
(жаңыланган 13:33 28.10.2020)
Мекеме башчысы кызмат абалынан кыянаттык менен пайдаланган деп айыпталып жатат. Учурда кылмышка тиешеси бар башка жогорку кызматтагы адамдарды аныктоо боюнча иштер жүргүзүлүүдө.

БИШКЕК, 28-окт. — Sputnik. Экономикалык кылмыштарга каршы күрөшүү кызматы өкмөттүн сот өкүлчүлүктөрү борборунун Ш.Т. аттуу директорун кармады. Бул тууралуу Финполдун маалымат кызматы кабарлады.

Мекеме башчысы кызмат абалынан кыянаттык менен пайдаланган деп айыпталып жатат.

"Тергөөнүн жүрүшүндө кыргыз өкмөтүнүн сот өкүлчүлүктөрү борбору менен Финансы министрлигинин жооптуу кызматкерлеринин мыйзамсыз иш-аракеттеринин натыйжасында мамлекеттик бюджетке өзгөчө ири өлчөмдө — 12 миллион доллардан (1 миллиард сомго жакын) ашык зыян келтирилгендиги аныкталды", — деп айтылат маалыматта.

Кымырылган 9 млрд. сом: Салык кызматы Финполдун кинеси негизсиз экенин айтты

Учурда иш тергелип жатат. Кылмышка тиешеси бар делген дагы башка жогорку кызматтагы адамдарды аныктоо боюнча ыкчам тергөө иштери жүргүзүлүүдө.

49
Белгилер:
директор, кармоо, өкмөт, Экономикалык кылмыштылуукка каршы мамлекеттик кызматы
Тема боюнча
Сыймык Жапыкеев: Финпол ишкерлер менен ачык диалогго даяр