Май куйуучу жай. Архив

Мунайдын арзандашы сомго жана КР экономикасына коркунуч келтиреби?

462
(жаңыланган 16:26 22.04.2020)
Кыргызстан мунай өндүрбөйт, экспорттобойт, бирок "кара алтынды" өндүрүүчүлөр менен тыгыз байланышта. Көмүрсуутектер рыногу алдастап турат. Мунайдын төмөн баасы КР экономикасына жана сомдун кунуна кандай таасир этерин Sputnik Кыргызстандын бул материалынан окуңуздар.

Бир күн мурун мунайдын WTI үлгүсүнүн май айындагы наркы таптакыр түшүп кетти. Мурда 40 долларга чейин арзандап, кайра көтөрүлүп турган. Бул көрүнүш сомдун курсу жана Кыргызстандын экономикасына кандай чагыларына кызыгып көрдүк.

Мунайдын үлгүлөрү боюнча азыноолак кеп

Мунайдын үлгүлөрү арбын, бирок биз азыр алардын айрымдарынан гана кеп козгойлу.

Brent (Brent Crude Oil) — мунайдын эң белгилүү маркердик сорту, Түндүк деңиздеги кендин урматына ушундай аталган. Эң башта ошол кенден алынган.

Ушул тапта бир региондогу төрт бөлөк кенден алынган сорттордун аралашмасы болуп саналат, алар Норвегия жана Шотландиянын жээктеринде жайгашкан. Brent үлгүсүнүн наркы Европа менен Азиядагы мунайдын сортторунун баасына таасир этет.

WTI (West Texas Intermediate, Light Sweet Crude Oil деп да аталып жүрөт) — мунайдын өзгөчө маанидеги үлгүлөрүнүн экинчи сабында. Ал АКШнын Техас штатында өндүрүлөт. Сыпаттамасы боюнча WTI дагы Brent үлгүсүнө окшош, ошондой эле жеңил жана аз күкүрттүү катары бөлүнөт.

WTI баасын белгилөөнүн негизи катары АКШ жана Батыш жарым шарындагы мунайдын башка сортторунун наркы каралат.

Urals — бул жеңил сибирь (Siberian Light) жана Урал менен Поволжьенин оор мунайынын аралашмасы. Адатта Brent үлгүсүнөн алда канча арзан сатылат. Эске салсак, Россияда "кара алтындын" экспорттук бир нече сорт бар, бирок Urals — эң кеңири экспорттолгондорунан.

Эмнеге мунай баасы түшүүдө?

Коронавирустун жайылышы мунай баасына болгон суроо-талапты кескин азайтты, анткени көптөгөн мамлекеттер чек араларын жапты, ал эми компаниялар ишин убактылуу токтотконун жазып чыкты РИА Новости агенттиги.

Баанын төмөндөшүнө март айында ОПЕК+ катышуучуларынын жаңы мунаса боюнча тил табыша албай калышы да себеп болгон. Алар жаңы келишимди апрелдин ортосунда гана түзө алышты, бирок бул дагы бааны турукташтыра албады.

ОПЕК жана Эл аралык энергетикалык агенттик рынокто мунайдын ашкере көптүгүнөн улам быйыл сырьёго болгон суроо-талап да кескин түшүшүн болжоодо.

WTI үлгүсү кандай күнгө кабылды?

Минустук баа аптанын шейшембиси — май айындагы келишимдер боюнча мунайдын аталган маркасын сатуунун соңку күнү болгону менен түшүндүрүлөт. Анан калса сырьёну сактай турган жер жок, суроо-талап кескин түштү, ал эми мунай сактагычтар дээрлик толуп калды. Бирок минустук баа бир учурда катталып, кайра мунай кымбаттап турган.

Саат 16.00гө карата коюлган бааларга ылайык, WTI баррелинин баасы 16,5-17 долларды, ал эми Brent — 21,5 тегерегинде болгон. Булардын баары июнь айына карата келишимдер эле. Кечээ кечинде алар 3-4 долларга кымбатыраак турду.

Urals канча турат жана Кыргызстанга анын тиешеси кандай?

Өткөн түнү россиялык экспорттук Urals мунайы баррелине минус 2 долларга дейре түштү. Россиялык маалымат каражаттары жазгандай, Бишкек убактысы боюнча саат 15:13кө карата баа 8,5 долларды түзгөн. Мунайдын баасы рублдин курсуна таасир этерин унуткарбоо зарыл, ал эми РФ валютасынын абалы кыргыз сомуна кыйыр түрдө чагылат.

Марттын башында, мунай баасы ылдыйлаган соң рубль арзандаган, КР Улуттук банкы Кыргызстан менен Россиянын улуттук валюталарынын курстарынын ортосунда түз жана тыгыз байланыш жоктугун белгилеген.

"Ошентсе да негизги экономикалык өнөктөштөрдүн бири катары Россия биздин өлкөнүн экономикасына өз ара соода жана акча которуулар аркылуу таасир этет", — деп билдирген Улуттук банк.

Эске салсак, эртеси күнү эле доллар үч сомго көтөрүлүп, 73 сомго чейин чыккан, андан кийин 85 сомго көтөрүлүп кеткен.

Сомдун куну не болот?

Каржылык тармактагы серепчи Илимбек Абдиев мунай наркынын ылдыйлашы экспорттоочу өлкөлөргө түздөн-түз таасир этерин айтып, ал эми бул мурдагыдай көлөмдө валюталык пайда менен бекемделбеген улуттук валютанын арзандашына алып келерин түшүндүрөт. Анын пикиринде, Кыргызстанда доллардын өтө жогорулап кетиши арсар.

Кандидат экономических наук Илимбек Абдиев во время беседы на радио Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Асель Акматалиева
Каржылык тармактагы серепчи Илимбек Абдиев
"Сомдун куну инвесторлорго карата багыт менен мүнөздөлөт, ал өйдө-ылдый болушун гана жымсалдап турбаса, рубль менен түздөн-түз дал келиши сейрек. Сомдун нарксызданышы тышкы карызды кайра баалап чыгууга, импорттун кымбатташына алып келип, тышкы карыздар боюнча эсептерде татаалдык сымал кесепеттери болушу ыктымал", — деп белгилейт Абдиев.

Кыргызстандын экспортунун көлөмү импорттон алда канча аз болгондугунан улам курсту экспорттоочулар үчүн гана төмөндөтүү негизсиз деп эсептейт ал.

"Альянс" акча алмаштыруучу бюролор биримдигинин төрагасынын орун басары Думан Рыскулов сомдун кунуна россиялык валютанын жагдайы таасир этерин тактады. Бирок бүгүнкү күндөгү реалдуулуктарда урунттуу учур бар.

"Өтө жогорулабайт, анткени долларга болгон суроо-талап пандемияга чейинки кездегидей анчалык көп эмес, товар айлантуу да кыйла өзгөрдү. Негизи азыр ички валюта алмашуу жүрүүдө", — дейт Рыскулов.

Сомдун куну жана рублдин курсу кандай?

Бүгүн таңда доллардын сатып алуудагы курсу 79,14 сомду, ал эми сатыкта — 79,83 сомду түздү.

Саат 14:00гө карата доллардын курсу төмөнкүчө болгон:

  • сатуу — 80 сомдон 80,1 сомго чейин;
  • сатып алууда — 80,6 сомдон 80,8 сомго чейин.

Москва биржасындагы доллардын курсу тууралуу маалыматтар (Бишкек убактысы боюнча 13:54):

  • бүгүнкүгө — 76,73 рубль;
  • эртеңкиге — 76,75.

Мурдагы күнкү акыркы келишимге салыштырмалуу доллар 1,45-2,54 рублге арзандаган.

Ишкерлер эмне дешет?

Эл аралык ишкердик кеңештин аткаруучу директору Аскар Сыдыков Кыргызстандын экономикасы россиялык жана Казакстандыкы менен тыгыз байланышканын эске салат. Биринчи кезекте алар мунайдын баасынан көз каранды.

Глава Международного делового совета Аскар Сыдыков
© Sputnik / Асель Акматалиева
Эл аралык ишкердик кеңештин аткаруучу директору Аскар Сыдыков
"Мынчалык масштабда мунай рынокторундагы баанын өйдө-ылдый болушу алардын экономикасына, андан соң соода өнөктөштөрүнө, анын ичинде бизге да чагылат. Ошондуктан валюта курсу жана башка алмашуулар иш активдүүлүгүнүн өзгөрүшүнө байланыштуу. Биздин негизги өнөктөштөр канчалык аз акча табышса, биз да ошончолук аз алабыз", — деп түшүндүрөт Сыдыков.

Анын айтымында, мунай баасынын ылдыйлашы Кыргызстанга да пайдасыз. Буга байланыштуу Сыдыковго: "Карантиндин айынан КРдин Казакстан жана Россия менен болгон соода-сатык көлөмү кичирейген. Мунай баасынын түшүшү Кыргызстандын экономикасына анчалык таасир этпейт деп билсек болобу?" деген собол салдык. Эл аралык ишкердик кеңештин өкүлү пандемияга байланыштуу кырдаалдан улам сомдун куну төмөндөшү мүмкүн экенин белгилеген.

ЕАЭБ өлкөлөрүнүн президенттери видео жыйыны
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
"Башка жагынан биз Россия жана Казакстандан биз көп товар алабыз, ал эми азык-түлүктү керектөө бир топ деңгээлде азайбайт. Эң зарыл товарлардын бир бөлүгүн валюта менен алып келебиз. Андан улам бул товарлар кымбаттайт,— дейт серепчи.

Айтмакчы, жакында эле МВФ коронавирус пандемиясынын айынан дүйнөлүк экономика эч болуп көрбөгөндөй каатчылыкка кабыларын жана 170 өлкөдө ИДП төмөндөй турганын болжолдоодо. Кыргызстандын экономикасынын көйгөйлөрүн жакында эле ишкерлер айтып беришкен.

Күйүүчү-майлоочу майдын баасы арзандайбы?

Бензин жана дизелдин басымдуу бөлүгүн КР Россиядан сатып алат. Мунай сатуучулар биримдигинин аткаруучу директору Канат Эшатов мунай баасы тез алмашкандыктан, бул күйүүчү-майлоочу майга кандай чагыларын жоромолдоп болбойт.

Исполнительный директор Ассоциации нефтетрейдеров КР Канат Эшатов на радиостудии Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Азамат Тотубаев
Мунай сатуучулар биримдигинин аткаруучу директору Канат Эшатов

"Майга карата россиялык өндүрүшчүлөр өткөргөн бааны кийинчерээк билебиз. Азыр айтыш эрте", — дейт ал. Бирок Кыргызстандагы чекене баага өткөрүлгөн баа дагы таасир этет.

"Туруктуу кырдаалда күйүүчү майдын наркынын түзүлүшүндө өткөргөн баа 20 пайыздан ашпайт. Калганынын баары — салыктар, жеткирүү, сактоо жана сатуу чыгымдары", — деп түшүндүрөт Эшатов.

462
Белгилер:
экономика, доллар, сом, Рубль, Күйүүчү май, нефть
Тема боюнча
Мамлекеттик ипотекалык насыянын пайызы төмөндөй турган болду
WTI үлгүсүндөгү мунайдын баасы 34 жыл мурдагы абалына түштү
Биринчи вице-премьер Артем Новиков

Новиков: товар өткөрүү маселесин Кытай менен эмки жумада сүйлөшөбүз

1
(жаңыланган 14:30 30.10.2020)
Эске салсак, ишкерлер "Торугарт" жана "Эркечтам" өткөрүү пункттарында товар өткөрүү боюнча чоң көйгөйлөр жаралып жатканын айтып, өкмөттөн маселени чечип берүүсүн суранган.

БИШКЕК, 30-окт. — Sputnik. Келерки жуманын аягына чейин Кытай тарап менен товар ташуудагы тоскоолдуктар боюнча кеңири сүйлөшүүлөр жүргүзүлөт. Бул тууралуу Sputnik агенттигинин мультимедиалык маалымат борборунда өткөн онлайн-брифинг учурунда биринчи вице-премьер Артем Новиков билдирди.

Анын айтымында Кытай менен буга чейин деле Тышкы иштер министрлиги, Бажы кызматы жана облус жетекчилигинин деңгээлинде сүйлөшүүлөр болгон.

Кыргызстан малдын 800 тонна ичеги-карынын чет өлкөгө сатты

"Кыргыз-кытай чек арасында товар өткөрүү боюнча көйгөйлөргө коронавирус инфекциясынан сактануу чаралары себеп болууда. Маселени бир гана кыргыз тарап чече албайт, Кытай Эл Республикасы менен дагы деле сүйлөшүүлөрдү жүргүзүшүбүз керек. Кеңейтилген форматтагы консультациялар келе жаткан аптанын аягына чейин жүргүзүлөт. Анда көптөгөн маселелер чечилип калат деп ишенебиз", — деди Новиков.

Эске салсак, Базарлар, соода ишканалары жана кызмат көрсөтүү тармактары ассоциациясынын президенти Дамира Дооталиева өткөн аптада өкмөттү Кытайдан товар ташуу боюнча көйгөйдү тез арада чечип берүүгө чакырган. Анын айтымында, буга чейин "Торугарт" жана "Эркечтам" өткөрүү пункттарында суткасына 300дөй жүк ташуучу унаа өтчү. Учурда бештен ашпаган авто араң өтүп жатат, себеби түшүнүксүз. Мындан улам ишкерлер бир топ көйгөйлөргө кептелүүдө.

1
Белгилер:
базар, товар, экономика, чек ара, Кытай, Артем Новиков, Кыргызстан
Тема боюнча
Чек арачылар Садыр Жапаровдун тапшырмасы менен күчөтүлгөн тартипке өттү
Көмүр сатуу. Архив

Көмүр кымбаттап жатабы? Кара алтындын баасына саресеп

53
(жаңыланган 14:14 30.10.2020)
Күн сууктап кыш жакындаганы калк да көмүр алууга камылга көрө баштайт. Күн жылуу кезде кара алтындын баасы арзаныраак болгону менен күн сууктаган сайын ортомчулар бааны көтөрө берери белгилүү.

Sputnik Кыргызстан агенттиги калаадагы айрым көмүр кампаларын кыдырып, республика боюнча көмүрдүн баасын сурап билди.

Ушу тапта Бишкектеги көмүр сатуучу кампаларда Казакстандан келүүчү Каражыра, Шабыркүл көмүрлөрүнүн баасы 4000 сомдон сатылып жатат. Жеткирип берүү үчүн жолдун алыс-жакынына жараша шаар ичинде 500 сомдон 1500 сомго чейин акча сарптайсыз.

Биз шаардагы айрым кампаларды кыдырган убакта Каражыра көмүрүн саткан кээ бир базалар жабык экен. Ошол жерге келген кардар бул көмүр келери менен эле эл дароо алып кетип жатканын кеп кылды.

Ал эми Шабыркүл көмүрүн сатуучу кампанын жумушчусунун айтымында, быйыл жылдагыга караганда Казакстандан көмүр аз ташылууда. Бирок ал мунун себебин түшүндүрө алган жок.

"Кыргыз көмүр" мамлекеттик ишканасынын маалымат кызматынын билдирүүсү боюнча, быйыл жалпы 2 миллион 460 миң тонна көмүр даяр болушу керек. Анын бир миллион 110 миң тоннасы (480 миң тоннасы даяр) калкка пайдаланууга берилсе, бир миллион 110 миң тоннасы (261 миң тоннасы даяр) ЖЭБге жана 240 миң тонна (140 миң тоннасы даяр) көмүр бюджеттик социалдык мекемелерге сарпталат. Ошондой эле республика боюнча жалпы 710 көмүр кампасы иштеп жатат.

Ушу тапта Кара-Кеченин көмүрү Бишкекке эч үзгүлтүксүз ташылып жатат.

"Кара-Кечеден азыр кесек көмүрлөр казылууда. Күнүнө карьерден 3500 тоннадан 5000 тоннага чейин чыгып, 200-300 машинага жүктөлүп турат. Биз карьердеги казуу иштерин онлайн көзөмөлдөп турабыз. Пандемия маалында, андан кийин басып алуулар болгондо дагы ишти токтотпостон көмүр казуу күнү-түнү жүрүп жатты" , — деди аталган ишкананын маалымат катчысы Жийде Зоотбекова.

Кара-Кечеден Бишкекке көмүр ташып иштеген Бактияр Айткул уулунун айтымында, ушу тапта Кара-Кечеде таразалар убагы менен иштебей бир аз кыйынчылыктар жаралууда.

Грузовик на месте месторождения Кара-Кече в Нарынской области
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Кара-Кече көмүр кени

"Кара-Кече көмүр кенинде негизинен өздөрүнүн эле машинасы кирип-чыгып иштеп жатат. Эми таразанын түбүнө келип эки күндөй түнөп калган учурлар да болууда. "Бузулуп калды, свет жок" деген шылтоолорду айтып эле ары-бери басып кетишет. Биздей карапайымдарга кыйын эле. Кезекке турсаң деле кароолдо тургандар өздөрүнүн тааныштарын дароо киргизишет. Биз жумалап жатабыз. Ошонун баарына каражат кетип жатпайбы. Мисалга, тамагынын бир порциясы 200 сом. Жардамчы балдарды да ээрчите барууга туура келгендиктен тамагыбызга эле бир топ акча чыгып кетет. Суукта машинаны жылытуу үчүн улам от алдырганыңа да күйүүчү май сарпталат. Ошого карабай, Бишкекке келгенде көмүрдү 3200-3300 сомго чейин дүңүнөн сатып кетип жатабыз. Ортомчулар каалаган бааны коюп жатат. Эгер кезекте тургандагы чыгымды кошсок, элге эле кыйын болуп калат. Ошол себептен аны баага кошкон жокпуз", — деди Бактияр.

Кара-Кечедеги карьерден чыккан көмүрдүн бир тоннасы 1 330 сомду түзүүдө.

"Жол киресин кошкондо Бишкекте көмүрдүн баасы канчага чыгып жаткандыгын айта албайбыз. "Кыргыз көмүр" ишканасы баа саясатын көзмөлдөй албайт. Кампаларды кыдырып чыгып, быйыл былтыркыга салыштырмалуу көмүр сатып алуучулардын саны көп болуп жатканына күбө болдук. Учурда Кара-Кечеден көмүр эч үзгүлтүксүз ташылууда", — деди Зоотбекова.

Шаар ичинде Кара-Кече көмүрүнүн баасы 3700дөн 4200 сомго чейин болуп жатат. Ал эми бир кабы 180 сомдон 200 сомго чейин сатылууда. Шаар тургундарынын божомолунда, суук түшсө бул баа дагы өсүшү мүмкүн.

Продажа угля на улице Мурманская в Бишкеке
© Sputnik / Бактияр Бердибеков
Кара алтындын туруктуу баасын бир дагы мамлекеттик орган ишкерлерге бекитип бербейт. Мамлекет тарабынан көзөмөлгө алынбайт.

Кара алтындын туруктуу баасын бир дагы мамлекеттик орган ишкерлерге бекитип бербейт. Мамлекет тарабынан көзөмөлгө алынбайт. Монополияга каршы жөнгө салуу агенттигинин Жөнгө салынуучу аймактар башкармалыгынын жетекчиси Сагындык Маматоморовдун бизге берген маалыматы боюнча, бааны көзөмөлдөө үчүн Экономика министрлиги өкмөткө атайын токтомдун долбоорун жиберген.

"Эгер ушул токтом кабыл алынып калса, биз көмүрдүн баасын аныктап, жер-жерлерде наркты коюп беребиз. Бүгүнкү күндө баага көзөмөл жок. Бирок керектөөчүлөрдүн укугун коргоо мыйзамынын негизинде көмүр саткандар менен сүйлөшүүлөр жана түшүндүрүү иштери жүргүзүлүп жатат. Саткан жеринде сөзсүз түрдө тараза жана көмүрдүн баасы жазылышы керек. Көмүр кампалары жана ташып келүүчүлөргө да түшүндүрүү иштери жүргүзүлүүдө. Себеби эртең бирдиктүү баа коюлуп калса, бааны көтөрбөө маселесин алдын ала түшүндүрүп жатабыз", — деди Маматоморов.

Алайда талкаланган петроглифтер маданий баалуулуктар тизмесинде жок болуп чыкты

Бишкектеги көмүр сатылган жайлардын даректери:

Ленин району:

  • "Ак-Жол" ЖЧКсы, Мурманск көчөсү, №1а;
  • "Торг-Синтез" ЖЧКсы, Мурманск көчөсү, №59а;
  • Кара-Кече, Мурманск көчөсү,186;
  • "Береке" ЖЧКсы, Мурманск көчөсү, 259;
  • "КЭЧ" ЖЧКсы, Ден Сяопин көчөсү ("Акундун" маңдайы);
  • Гагарин көчөсү, 67;
  • Гагарин көчөсү, 86;
  • Баррикадный туюк көчөсү;
  • Саранск туюк көчөсү;
  • Пушкин көчөсү, 182
  • Алыкулов көчөсү (темир жолдун жанында);

Биринчи май району:

  • Ден Сяопин көчөсү, 451
  • Месарош көчөсү, 100
  • Кайназаров/ Профсоюз көчөлөрүнүн кесилиши;
  • Щербаков көчөсү, 121;

Свердлов району

  • Фере — Орозбеков көчөлөрүнүн кесилишинде;
  • Достоевский көчөсү, 1;
  • Орозбеков — Саадаев көчөлөрүнүн кесилишинде;
  • Келечек жаңы конушу (мектептин жаны);
  • Ак-Бата ж/к (айланма жолдун жаны, контейнерде сатылып жатат);

Октябрь району

  • "Торго Синтез" ЖЧКсы, Төкөлдөш жаңы конушу, "Аламедин" станциясы.
  • Даректер "Кыргыз көмүр" мамлекеттик ишканасынан алынды.

Ал эми түштүк тарапта калк Сүлүктү, Таш-Көмүр, Кызыл-Кыя жана Чоң Алайдан казылып алынган Сары-Могол көмүрүн пайдаланышат.

Ош шаарынын тургуну Жеңиш Жолоев билдиргендей, эл көбүнчө сапаты жакшы Сары-Могол көмүрүн алат.

"Түштүк аймагында көмүр кени көп, бирок жолу алыс болгону үчүн казганга караганда алып келүү бир топ татаал. Ош облусунда Сары-Могол көмүрүнүн тоннасы 5300 сомго туура келген. Азыр суук түшкөнгө байланыштуу 6000 сомго чыгып кетти. Мындан тышкары, сапаты начар көмүрлөр бар. Эл аларды мешти ыштап салат деп анча албайт. Сүлүктүнүн көмүрүн көбүнчө нан жапкандар колдонушат. Кечинде салып койсо чок болуп тура берет. Анын тоннасы азыр 9 миңден 12 миңге чейин жетти. Түштүк аймакта көмүрдүн баасы кымбат болгондуктан көбү электр кубаттуулугу менен отурууга муктаж. Анткени элдин жашоо шарты кыйын болуп турат", — деди Жолоев.

Анын айтымында, Таш-Көмүр көмүрүн көбүнчө Жалал-Абад облусунун тургундары колдонот. Аны Ошко алып келгенде жол киресине бир топ чыгым болгондуктан тоннасы 7000 сомго чыгып кетет.

Мешки с углями на улице Мурманская в Бишкеке
© Sputnik / Бактияр Бердибеков
Нарында ушул тапта Кара-Кеченин көмүрүнүн тоннасы 3500-3800 сомдон сатылып жатат

Ал эми Нарында ушул тапта Кара-Кеченин көмүрүнүн тоннасы 3500-3800 сомдон сатылып жатат. Ак-Тааладагы Турук кени учурда жабык. Көмүр сатуу менен алектенген Улан Кыштообаевдин айтымында, кар жааганда эле Туруктан көмүр ташылбай калат.

"Себеби жол аябай жаман. Былтыркыга салыштырмалуу быйыл Туруктун көмүрү начар чыкты. Ошол себептен учурда Бишкекте дээрлик сатыкта жок",  - деди ал.

Негизинен Турук көмүрүнүн тоннасы 4000 сомдун тегерегинде сатылчу.

53
Белгилер:
баалар, Казакстан, Сүлүктү, Кара-Кече, көмүр
Тема боюнча
Кара-Кече кени кадимки калыбында иштеп, көмүр ташып чыгуу токтогон жок
Мамыралиев: электр энергиясын колдонуу жыл сайын өсүп жатат