Кишинин бош чөнтөгү. Архив

Айлык айдан-айга өп-чап жетеби? Акча топтоо боюнча кыргызстандыктарга кеңеш

645
(жаңыланган 15:56 26.10.2020)
Кыргызстандыктардын арасында каржылык сабаттуулук кеңири тарап барат. Анын ажырагыс бөлүгү — акчага зарыл болгон күнгө топтоо же каржылык коопсуздук жаздыкчасы.

"Эгер мени иштен кетиришсе, айлыгы алда канча аз болсо да дароо биринчи табылган ишке орношушум керек. Антпесе, жашоого тыйын табыш кыйын", — деп калды курбуларымдын бири. Мындай көрүнүш тааныштарыма, досторума жана анын ичинде мага деле тиешелүү.

Жумуш алмаштырып, жакшы тапкан ишке кирдим. Бирок кирешемдин көбөйүшү тапканыма таасир деле этпеди. Каржылык тартип жана сабаттуулуктун жоктугунан мурдагыдай эле ай аягында маянам калбай калат.

Казына менен капчык бош, бирок өлкөдө акча көп. Эки ача көрүнүшкө сереп

Ай аралыгында бир нече күн падышадай жашайм, андан кийин өп-чап күн өткөрөм. Май токоч, 18 сомдук пакеттеги ботко – түшкү тамагым ушундай болуп калат. Батир ижаралабайм, бензин же тетик алчу унаам жок, дегеле милдеттүү чыгымдарым деле аз болчу.

Досум таамай мүнөздөгөндөй, "акча турса кытыгылай берип" так эсеп менен жашаганды билчү эмесмин. Чыгымдарың тапканыңа теңме-тең болсо, ашыкча каражаттын жоктугу жумуштан кеткениңде азапка салышы ыктымал. Айрыкча пандемиядан улам карантин убагында тыйын топтой билүү маселесинин актуалдуулугу артты. Анткени кыргызстандыктардын көбү жумушсуз калып же кирешеси бир топ кыскара түштү.

Каржылык коопсуздук жаздыкчасы деген эмне?

Бул — турмушубузга киргенине көп боло элек жаңы термин. Эртеңки күнгө ишенимдүү арыш таштоо үчүн кайсы бир көлөмдө тыйын топтоп коюуну туюндурат. Бирок, албетте, бул көрүнүштүн өзү жаңы эмес, ата-энелерибиз "кыйын күнгө" же зарылып калбайлы деп тыйын жыйнап коюшчу.

Тысячные сомовые купюры внутри барсетки
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Эксперттер эң оболу бир айлык чыгымдарды эсептеп алып, ошого жараша акча топтоону сунуштайт

Каржылык коопсуздук жаздыкчасы эмне үчүн зарыл?

Көптөгөн каржылык ресурстар, банк жана эксперттер мунун бир нече себебин аташат:

  • Капыстан кармаган оору (ден соолук көйгөйү);
  • Ишмердик чөйрөнү алмаштыруу чечими. Жумуш издеп же жаңы жөндөмдү өздөштүрүү маалында жашап турууга мүмкүндүк берет. Жаңы багытта ишти тез таап алсаңыз деле башта маяна төмөн болот эмеспи, каржылык коопсуздук жаздыкчасы аны толуктоого шарт түзөт;
  • Кокустан иштен кетүү. Жаңы иш тапканча топтогон тыйындан коммуналдык кызматтарга төлөп, насыяларды жаап, эң башкысы, азык-түлүк сатып алып турууга болот. Ошондой эле жакшыраак төлөнчү иш издегенге да убакыт берет. Маселен, колуңузда акча болбосо, маянасы 20 миң сомдук жумушка кирүүгө да аргасыз болосуз. Ал эми чогултуп койгон акча капчыкта турса, 30 миң сом айлыгы менен иш табылганча күтө аласыз. Жылдык кирешеңиздин айырмасы 120 миң сомду түзүп калат. Албетте, бул сандарды мисал катары гана келтирип турам, бирок миң же эки миң сомдук айырма да жыйынтыгында олуттуу сумма болуп калат;
  • Башка учурларга: жакындардын жаназасы, батирдин же үйдүн пландалбаган ремонту жана башка.

Ар бир адам өз тажрыйбасына жараша запаста акча кармоону талап кылган себептер тизмегин толуктай алат.

Кыргызстанда банктык карталар менен кантип акча табууга болот? Жол-жобосу

Жеке тажрыйба

Бир нече ирет тыйын топтоого тырыштым, бирок бир-эки аптадан ары ашпай койду. Кийинки айлыкка аз калганда чогулткандарым да короп кетет. Анан андайга кол шилтеп койдум. Бирок бир нече жыл мурун бир досум мага акча топтоо тууралуу кеңешин кайталай берди. Майнапсыз аракеттеримди айтып берсем, ал мага белгилүү бир убакытка чейин, тагыраак, мөөнөттүү аманат ачууну сунуштады. Досумдун кеңеши жакты, анткени топтогон тыйынымды оолак кармап, бир имаратта болбошум керектигин түшүнүп калгам.

Үч аманат ачтыргам. Сөздүн ачыгы, үчөөнү тең мөөнөтүнөн эрте алып, пайыз албай калдым. Чындыгында бул жол мага акчаны көбөйтүү эмес, топтоо каражатындай эле болду. Анткени анчалык деле чоң сумма эмес болчу.

Биринчисин жакын адамымды, дагы бирин көзүмдү дарылатууга, үчүнчүсүн досумдун үйлөнүү тоюна күйөө жолдош болгондуктан жаңы костюм, кошумча жана майда-чүйдөгө сарптадым. Көзүмдү дарылатуу акысын толук жаппаса да, насыя алууда жакшы негиз болуп берди.

Девушка пользуется банкоматом в Симферополе.
© Sputnik / Константин Михальчевский
Үйдө сактоо өңдүү ыкмадан тарта варианттар толтура. Бирок бул учурдун кемчил тарабы бар: уурдап кетиши, чычкан же келемиш кемирип салышы, ал эми кокус өрт чыкса топтогон тыйыныңыз күлгө айланып калышы мүмкүн

Запаста канча каражат болууга тийиш?

Эксперттер эң оболу бир айлык чыгымдарды эсептеп алып, ошого жараша топтоону сунуштайт. Өлчөмү боюнча пикирлер ар кыл. Кээде эки жылдык чыгымга тете запас кармоого кеңеш беришет. Бирок көбүнесе кеминде үч айлык запас кармап туруу керектигин айтышат. Кандай болгон күндө да эки жумалык топтогонуңуз деле жоктон көрө жогору.

Кайда сактоо зарыл?

Үйдө сактоо өңдүү ыкмадан тарта варианттар толтура. Бирок бул учурдун кемчил тарабы бар: уурдап кетиши, чычкан же келемиш кемирип салышы, ал эми кокус өрт чыкса топтогон тыйыныңыз күлгө айланып калышы мүмкүн. Бул өңдүү кырсык тоорубаган күндө деле акча жөн жата берсе, инфляциянын айынан акырындап нарксыздана берет (айтмакчы, быйыл анын көлөмү 5-7 пайыз болору болжонууда).

Эң кеңири таралганы — банктык аманаттар. Бир нече артыкчылыгы бар:

  • көрсөтүлгөн мөөнөткө чейин алуу машакаттуу болгондуктан заматта сарптап жибере албайсыз. Бирок каражатыңызды кайтарып алууда көйгөй жаралчудай деле татаал эмес;
  • пайыздары, башкача айтканда, бир аз үстүнө топтоп же куру дегенде инфляцияны жаап койчу каражат кошулуп калат (улуттук валютада жылдык 11 пайыз, доллар менен жылына 4 пайызга дейре, бирок көбүнесе андан төмөн болот);
  • 200 миң сомго чейинки салымдар мамлекет тарабынан кепилденет. Жакында эле Улуттук банктын төрагасы Толкунбек Абдыгулов айткандай, дал ушул себептен кыргызстандыктар топтогонун ар кайсы банкка 200 миңден бөлүп салышат.

Ошондой эле оригиналдуу, ошону менен бирге эле кызыктуу бир кеңеш россиялык интернет айдыңында жүрөт. Эгер бир жылдык чыгымыңызга чамалуу суммаңыз бар дейли, анда аны төрт жылдык салымга бөлүп, улам үч ай өткөрүп аманат ачуу да мүмкүн. Ар үч айда депозиттердин биринин мөөнөтү аяктайт, эгер тыйынга зарылбасаңыз, дагы узартып коюуга болот. Зарылдыгы чыкпаса, пайыздарын да кошо алуу үчүн бирдиктүү аманатты бөлбөй эле койгонуңуз оң.

Дагы бир кеңеш — үйдө накталай түрдө азыраак акча же киреше картасын кармаңыз. Кам санабаңыз, бизде андай бар. Мындай оперативдик резерв тезинен акча керек болгондо, мисалы, ооруканага жатууга туура келип, ал эми ошол убакта банктар жабык болуп калса, жардамга келет.

Мындан сырткары, башка ыкмалары да бар: облигациялар, алтын, мал, кыймылсыз мүлк. Бирок кандай болсо да акчага бачым айлана турган нерселерди кароо абзел.

Рублдин арзандашы КР экономикасына жана сомго кандай таасир этет? Саресеп

Негизги кеңештердин бири — бул диверсификация. Шарттуу айтканда, бир продукуга эле болгон акчаны сала берген болбойт. Диверсификациянын түрү көп. Эгер салымдар тууралуу айта турган болсок, анда бул ар башка банк, валюта, ал эми кеңири мааниде, бул шарттуу түрдө — облигация жана аманат.

Өлкөнүн башкы банкири топтогон тыйыныңызда үчкө бөлүп: экөөнү сом жана доллар түрүндө банкка салып, үчүнчү бөлүгүн алтын куймаларын сатып алууга кеңеш берет. Бирөөндө баарын кармоо кооптуу.

"Өз "портфелиңизди" дайым диверсифицикациялоого болот. Сом, доллар же алтын түрүндө гана сактоо — натуура жол", — деп түшүндүрөт Абдыгулов.

Денежные купюры
© Sputnik / Владимир Трефилов
Акча топтоонун эң кеңири таралганы — банктык аманаттар

Кыргызстандыктар акчаларын кандай кармайт?

Калк жалпысынан канча каражат үнөмдөп топтоорун аныктоо кыйын экенин белгилейт Улуттук банк. Бирок накталай акча көлөмүн карасак болот.

"2020-жылдын 30-июлуна карата банктар тышындагы накталай акча көлөмү 120,6 миллиард сомду түзгөн. Жыл башында бул көрсөткүч 96 миллиарддын деңгээлинде эле. Мындай өзгөрүү карантиндик жана чектөө чараларынан улам калктын накталай каражатка талабынын өскөнүнө байланыштуу", — дешти банктагылар.

Жеке жактардын банктардагы аманат жана эсептери июндун аягында 89 миллиард сомду (мөөнөттүү аманаттарда – 47 миллиард) түзгөн. Жалпысынан кандайдыр бир каржылык коопсуздук жаздыкчасы кеңири жайыла баштаганын айтсак болмок. Бирок анткен менен жеке жактардын 4 миллион гана салымы бар, алардын ичинен 122си мөөнөттүү.

"Каржылык жаздыкча жаратуу ыкмасы элге кеңири таралбаганын каржылык ортомчулардын кызматтары аркылуу бүтүм чыгарууга болот", — деп эсептейт Улуттук банктагылар.

Өлкөнүн башкы банкы белгилегендей, кыргыздар көчмөн калк катары жана экономиканын айыл чарба багытынан улам, айрыкча, аймактарда топтогон акчасына мал сатып алып коет.

Бюджеттик чыгым 10,3 млрд сомго кыскарат. Капчыгы жукарчулардын тизмеси

Ошондой эле тыйын топтоонун эффективдүү жана заманбап түрлөрү да арбын, маселен, баалуу кагаздарга инвестиция (акциялар, облигациялар), алтын жана баалуу материалдар, кыймылсыз мүлк же кирешенин альтернативдик булактарын (ишкерлик) да карап чыгууга болот.

"Пандемия каатчылык адамдардын каржылык абалына жана алардын азык-түлүк коопсуздугуна терс таасир этерин көрсөттү. Ошондон улам каржылык коопсуздук жаздыкчасын түзүп алуу бүгүн актуалдуу жана аны өрчүтүү абзел", — дейт Улуттук банктагылар.

Бул багытта иш жүрүүдө. Улуттук банк 2016-2020-жылдарга Калктын каржылык сабаттуулугун жогорулатуу программасынын негизги координатору болуп саналат.

Акча топтоо боюнча кеңештер

Бул багытта эксперттердин кеп-кеңеши мол. Бирок сиздерге маанилүүсүн, ошондой эле өзүмдүн жана досторумдун жеке тажрыйбаларынан кошумчалайын:

  • Чыгымдардын эсебин жүргүзүү керек. Бир айлык мониторинг болбогон нерселерге, кофе жана байкалбаган чыгымдарга бир нече миң сом кетерин көрсөттү. Мына, сиздерге акча үнөмдөөнү баштоонун бир жолу;
  • Кошумча айлык издөө же иштеген жериңизде маянаны жогорулатууга тырышуу зарыл. Чыгымдарды гана азайтууга умтулбастан, кирешени да жогорулатуунун жолун издөө керек;
  • Кирешенин 10 пайызынан кем эмес бөлүгүн топтоо. Албетте, жылдык запасты жыйноого 10 жыл керектелет. Ошондуктан мүмкүнчүлүккө жараша улам топтой берген оң. Ушунун эле аркасынан түшүп алган да болбойт, анткени акча үнөмдөйм деп ачка-ток калып жүрүп зыян тартып калышыңыз ыктымал. Баары чеги менен болгону жакшы;
  • Биринчи кезекте каржылык коопсуздук жаздыкчасын толуктоо абзел. Менин биринчи жана үчүнчү депозитим бирдей болду. Бирок биринчисин толуктоого эки жыл, ал эми үчүнчүсүнө сегиз айдай убакыт кеткен. Ыкмасы гана ар башка эле. Биринчи учурда карызымдан кутулуп, ата-энеме берип, өзүм каалаган нерселерди сатып алып, кийин калган акчаны которуу ушунчалык оор болгон. Ошол себептен, аманат сарамжалдуу болгондо гана толукталчу. Экинчисинде аны толуктамайынча бир тыйын да коротчу эмесмин. Мындай учурларда эксперттер "адегенде өзүңө төлө" деп калышат.

Албетте, акча топтоо же топтобой коюу өзүңүзгө гана жараша. Бакыт акчада болбогону менен колуңуздагы каражат бактысыздыктан качууга жана анын кесепеттерин жумшартууга көмөкчү болот.

645
Белгилер:
айлык-акы, киреше, чыгым, топтоо, каражат, акча
Тема боюнча
Кыргызстанда алтын менен акча табууга болобу? Кеңири саресеп
Портфель менен киши. Архив

Беш кредитор Кыргызстандын карызын төлөө мөөнөтүн жылдырып берди. Тизме

183
(жаңыланган 23:57 27.11.2020)
Өлкө бийлиги тышкы карызды тейлөө боюнча бир катар мамлекеттер менен мөөнөттү жылдыруу боюнча сүйлөшүүлөрдү жүргүзүп жатат.

БИШКЕК, 27-ноя. — Sputnik. Кыргызстандын тышкы карызын тейлөө мөөнөтүн жылдыруу боюнча беш мамлекет менен макулдашуулар болду. Бул тууралуу Sputnik Кыргызстан агенттигине Финансы министрлигинен билдиришти.

"Бүгүнкү күндө нөл пайыздык чен менен карыздарды төлөп берүү мөөнөтүн жылдыруу боюнча беш кредитор менен макулдаштык. Алар: БАЭ, Сауд Аравиясы, Германия (KfW, Euler Hermes) жана Түркия”, — деп айтылат билдирүүдө.

Пролонгация кылынган каражаттын көлөмү 51 миллион долларга жетти. Аны мамлекет төрт жылдын ичинде кутулушу керек.

Дагы алты кредитор, анын ичинен Париж клубунун мүчөлөрү (Франция, Дания, Түштүк Корея, Япония) менен дагы сүйлөшүүлөр уланып жатат.

Эске салсак, Кыргызстандын мамлекеттик карызы 4,8 миллиард доллардан жогору. Анын ичинен дээрлик 4,2 миллиарды тышкы карызга туура келет.

183
Белгилер:
Тышкы карыз, Финансы министрлиги, Кыргызстан
Тема боюнча
КР экономикасын 2021-жылы эмне күтүп турат? ЕАБРдин сценарийи
Кытай карыз төлөө мөөнөтүн узартууга макул болуп, кошумча 3 млрд. сом сурады
Министрлик тышкы карызды төлөөнүн жолун айтып, ачылган эсепти жарыялады
Россия рубли. Архив

Күтүүсүз кымбаттоо. Рублдин мындан аркы бекемделиши болжолдонууда

376
Ноябрда рубль күтүүсүз жерден долларга карата беш пайызга кымбаттап кетти. Мындай кескин бурулуш он жылдан бери боло элек болчу.

Россиялык валютанын куну түшүп кетүүсүн Швейцария банкынын аналитиктери убактылуу деп эсептешүүдө. Вакциналар жана улам кымбаттап бара жаткан нефть рублдин баасын калыбына келтирүүгө шарт түзөрү айтылып келет. Аталган акча бирдигинин абалына РИА Новости баам салган.

Наркы жогорулап кетти

АКШда өтчү шайлоонун алдында рублдин куну түшүп кетип, бул окуяга байланышкан негативдин баары билинбей калды. Андан кийин долларды артка таштап кайра кымбаттап кетти. Ири банктар буга чейин эле Байдендин келиши менен америкалык валюта эч жакшылык көрбөй турганын саймедиреп келишкен.

Рубль үчүн быйылкы ноябрь ар кыл болду. 2010-жылдан 2019-жылга чейин бул айда рубль, тескерисинче, орто эсеп менен үч пайызга арзандап калчу. Быйыл баасы беш пайызга жогорулап кетти.

Буга Pfizer жана Moderna вакциналарынын жогорку эффективдүүлүгү тууралуу жаңылыктар негиз болду. Инвесторлор күүлөнүп-күчтөнүп, нефтинин баасы өстү. Brent үлгүсүнүн бир баррели марттан бери 48 долларга көбөйдү. Мындан улам инвесторлордун тобокелчилиги жогору болгон активдерге табити "ачылып" кетти. Мында көбүнесе тезирээк калыбына келе турган баалуу кагаздар менен өнүккөн өлкөлөрдүн валюталары тууралуу сөз болууда. Алардын арасында рубль да бар экенин QBF аналитиги Ксения Лапшина билдирди.

"Нефтинин баррели 45-50 доллар болуп турган чакта курс бир бочкасына 3,5 миң рублден тарта коюлат. Башкача айтканда, 70-77 килограмм. Демек, ушу тапта рубль тең чамалаш болуп турган абалга жакын", — деди ал.

Рублдин кадырын билбей жатышат

Россиялык валюта Чыгыш Европадагы эң алсыз акча болуп калганын Швейцариянын Credit Suisse банкынын аналитиктери коронавирус пандемиясынын кесепеттерин талдап жатып айтышты. Январдан бери рубль долларга карата 19 пайызга арзандап кеткен.

Банк эксперттеринин айтымында, буга өлкөдөн капиталдын чыгышы, акча сактоо структурасынын өзгөрүшү, башкача айтканда, банк депозиттеринен каражаттын агымы башкы себеп болгон. Анан, албетте, геосаясат. Навальный окуясы, Беларустагы шайлоо, Тоолуу Карабах чыры да терс салымын кошту.

Бирок ошол эле Credit Suisse банкы негативдүү факторлордун баары убактылуу экенин белгиледи. Экономикалык өсүү, жүрүп жаткан операциялардын эсеби жана реалдуу пайыздык коюмдар сыяктуу негизги көрсөткүчтөр боюнча алып караганда рублдин баа-баркы кадимкидей эле. Геосаясий жактан күтүүсүз окуялар болуп кетпесе рубль долларга карата 70-72нин тегерегинде болуп курсу бекемдей берери божомолдонду.

Custodian инвестициялык компаниясынын директорлор кеңешинин төрагасы Андрей Плотников жыл аягына чейин бир доллар 73-74 рубль болору күтүлүп жатканын айтты.

"Рубль сырье валютасы катары рынок нефтисиндеги суроо-талаптын калыптанышына карата бекемделе берет. Вакцина багытындагы ийгиликтер тууралуу жаңылыктардын фонунда активдердин баасы өсө турганы айгине болуп калды. Рублдин жыл аягына чейин үч-беш пайызга кымбатташын болжолдоп жатабыз", — деди GB CLUB инвестициялык клубунун негиздөөчүлөрүнүн бири Хачатур Гукасян.

Ал эми Евразиялык өнүктүрүү банкынын божомолу бир аз башкачараак. Рубль арзан бойдон калууда, бирок анын күчтөнүшү үчүн мейкиндик чектелүү дейт банктын өкүлү Алексей Кузнецов.

Ак барактан

Аналитиктердин көбү 2021-жылдын биринчи кварталында эле нефтинин бир баррели 55-60 долларга көтөрүлөт деп айтууда, дал ушул убакытта массалык вакцинация башталат. Демек, бул маалда бир доллар 71-73 рубль болуп калышы толук ыктымал.

Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG) божомолу боюнча нефтинин кымбатташы менен доллардын арзандашын биринчи кезекте нефть валюталары колдоого алат, анын эң мыктысы рубль болуп калышы мүмкүн. "Рубль кымбаттоого кызыкдар, ал нефть бааларынан катуу артта калды", — дешти MUFG аналитиктери.

Ал эми долларды айта турган болсок, вакциналарды сыноо процедураларынын аяктап, жапырт колдонула башташы шайын бир топ оодарчудай. Мындай күтүүсүз бүтүмгө АКШнын Citigroup банкынын стратегдери келишкен. Дарылардын натыйжалуулугу дүйнөлүк сооданы жандантат. 2000-жылдардын башындагыдай окуя кайталанат: анда Кытайдын Дүйнөлүк соода уюмуна кириши глобализацияны тездетип, доллардын баасы түшүп кеткен. Бул көрүнүш бир нече жылга созулган эле.

Азыр алты негизги валютага карата доллардын баасын чагылдырган DXY индекси сентябрдан бери минимум көрсөткүчтө, ага Байдендин келиши жана экономикалык саясаттын өзгөрүүсү таасир этип турат. Goldman Sachs ири инвестициялык банкынын эсеби боюнча азыркы абал эки жыл мурунку минимумга кайтарат. Ал эми Citigroup вакциналардын пайда болушу менен 20 пайызга да төмөндөп кетиши болжолдонууда. Дүйнөлүк валюта үчүн маңдай жарчу кабар эмес.

376
Белгилер:
экономика, аналитика, эксперт, банк, валюта, курс, Рубль, доллар
Тема боюнча
Тыным албай... Улуттук банк ноябрдан бери долларды тогуз жолу сатыкка чыгарды
УКМКнын төрагасынын мурдагы орун басары Дүйшөнбек Чоткараев. Архив

УКМК төрагасынын мурдагы орун басары алтын аткезчилиги боюнча суракка чакырылды

0
(жаңыланган 23:02 27.11.2020)
Эске салсак, Дүйшөнбек Чоткараев 2016-2018-жылдары УКМКнын төрагасынын орун басары болуп Коррупцияга каршы кызматты жетектеген.

БИШКЕК, 27-ноя. — Sputnik. УКМКнын төрагасынын мурдагы орун басары Дүйшөнбек Чоткараев УКМКга алтын аткезчилиги боюнча тергөө амалдарына катышуу үчүн чакырылды. Бул тууралуу аталган комитеттен билдиришти.

Маалыматка караганда, иштин чоо-жайы тууралуу тергөө амалдарынан кийин айтылат.

Эске салсак, Дүйшөнбек Чоткараев 2016-2018-жылдары УКМКнын төрагасынын орун басары болуп Коррупцияга каршы кызматты жетектеген.

Учурда ал президенттикке талапкерлердин бири Абдил Сегизбаевдин штабын координациялап жатат.

0
Белгилер:
аткезчилик, алтын, Дүйшөнбек Чоткараев, УКМК
Тема боюнча
УКМК төрагасы Камчыбек Ташиев ооруканага түштү
УКМК башчысы Матраимовдун өкүл баласын кабыл алды. Видео