Кытайдын желеги. Архив

Кытай кыргызстандык ишкерлердин товарын эмне себептен кармоодо? Абалга сереп

721
(жаңыланган 18:32 25.12.2020)
Учурда кыргызстандык ишкерлер Кытайдан алып келе жаткан товарларын бажыдан өткөрө албай убара. Жагдайдын чыныгы себеби эмнеде?

Бир нече ай мурда "Базарлар, соода ишканалары жана кызмат көрсөтүү тармактары" ассоциациясы өкмөткө кайрылып, Кытайдан товарларын алып келе албай жатканын айткан. Андан бери облус жетекчилиги, Тышкы иштер министрлиги жана өкмөттүн деңгээлинде Кытай бийлиги менен сүйлөшүүлөр жүргүзүлүп, бирок майнап чыга элек.

Бул жөн гана ишкерлердин курулай дооматы эмес. Кытайдан Кыргызстанга чындап эле импорттун көлөмү кескин кыскарганын статистика дагы далилдеди.

Мисалы, Евразия экономикалык комиссиянын (ЕЭК) жана Улуттук статистика комитетинин маалыматтары боюнча Кытайдан Кыргызстанга импорттун көлөмү 2020-жылдын январь-октябрь айларында 55,8 пайызга кыскарган. Тагыраагы, 2019-жылдын 10 айында 1,4 миллиард долларга товар алып келинсе, быйыл бул көрсөткүч араң 6,3 миллион долларга жетти.

Кыргыз өкмөтү чек арадан товар өткөрүү боюнча көйгөйлөргө коронавирус инфекциясынан сактануу чаралары себеп экенин айткан. Бирок ошол эле учурда ЕАЭБге кирген башка мамлекеттерге Кытай товарларды мурдагыдай эле экспорттоп жатат. ЕЭКтин быйылкы жылдын январь-сентябрь айларына карата статистикасында Россия, Беларусь, Арменияга товарлар мурдагыдай эле көлөмдө чыгып жатканын көрүүгө болот. Болгону Казакстанга экспорт кыскарган, бирок биздикиндей 50 пайыздан ашык эмес, 10 гана пайыздын тегерегинде.

Бул эмнеден кабар берет? Абалга коронавирус эмес, башка нерсе себеп болуп жаткан жокпу? Sputnik Кыргызстан редакциясы буга жооп издеп, адистерге кайрылып көрдү.

Экономист Расул Түлеевдин пикиринде, коңшу элдин мындай мамилесине мурдагы өкмөттүн туура эмес аракеттери жана азыркы өкмөттүн ишти жөндөп кете албаганы себеп болууда.

Кыргызстанский экономист Расул Тулеев
© Фото / Бексултан Окенов
Экономист Расул Түлеев

"Кытайды мурдагы бийликтин түшүнүксүз саясаты кыжырлантышы мүмкүн. Мисалы, коронавирус кычап жаткан кезде сооданы токтоткон жокпуз дагы, Кытайда абал турукташып калганда чек араны бир тараптуу жаап алдык. Экинчиден, Ат-Башыга курулчу логистикалык борборду токтотуп койдук. Ооба, чек ара менен жакын, кооптуулугу бар эле. Бирок башка жерди тандап, элге түшүндүрүү иштерин жүргүзбөй койгондуктан, өлкө үчүн өтө маанилүү ири долбоор ишке ашпай калды", — деди экономист.

Анын пикиринде, Кытай Кыргызстан менен мамилени үзүүгө кызыкдар эмес. Анткени биздин өлкө ири держава үчүн Орто Азияга, ЕАЭБдин башка мамлекеттерине чыгууга эң сонун коридор. Бирок азыр бул мүмкүнчүлүктү Казакстан ээлеп калганы турат.

"Казак-кытай чек арасында "Хоргос" логистикалык борбору ачылганда эле Кыргызстандын "Дордой" базары мурдагыдай реэкспорттук вазийпасын аткарбай, товардын көбү Казакстанга агылып калган. Бирок азыркы чабалдыгыбыз ого берет кесепетин тийгизип, казак өкмөтү акылдуулук кылып жатат. Ошол себептүү Кытай Казакстан менен иштешүүгө аракет кылууда", — деди Түлеев.

Ал эми саясат таануучу жана эл аралык мамилелер боюнча адис Чынара Эсенгул кыргызстандык ишкерлердин кыйналып жатканына пандемиядан тышкары биздеги саясий абал себепкер экенин айтат.

Создатель федерации Иайдо Чынара Эсенгул во время беседы на радио Sputnik
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Саясат таануучу жана эл аралык мамилелер боюнча адис Чынара Эсенгул
"Башкаруу системасындагы башаламандыктан, эч ким жоопкерчиликти албагандыктан Кытай инвесторлору абдан чоң жоготууларга дуушар болушту. Бул акчалай гана жоготуу эмес. Кытай жарандарын коопсуздук маселеси түйшөлтүүдө. Ошондой эле саясат турукташа элек. Ал эми экономика, ишкерлик тынчтыкты сүйөт. Андыктан Кытай башка коңшулары менен мурдагыдай эле иштеп, биз менен иштешүүгө көңүлү жок болуп жатканын көрүп жатабыз", — деди саясат таануучу.

Баса, адистин Кытай ишкерлеринин коопсуздугу боюнча айткандарын коңшулар өздөрү деле тастыктаган. Буга чейин чек аранын ишин жакшыртуу үчүн Кытай өкмөтү Кыргызстанга төрт талап койгон. Тагыраагы, транспорт каражаттарынын техникалык параметрлеринин кынтыксыз болушу керектигин айтып келип, соңунда Кытай компанияларынын Кыргызстандагы коопсуздугун камсыз кылуу боюнча маселени коюшкан.

Саясат таануучу азыркы абал бир гана товар алып кирүү эмес, өлкө ичиндеги стратегиялык долбоорлордун дагы токтоп калышына себеп болуп жатканын билдирди.

"Мисалы, Кытай — Кыргызстан – Өзбекстан темир жолунун курулушу кармалып турат. Биз минтип саясий оюндар менен алек болуп жатканда, Кытай башка коңшулар менен тил табышып, экономикалык ири долбоорлорду ишке ашырууда. Биз четте калып баратабыз", — деди Чынара Эсенгул.

Ошондой эле ал Кыргызстандын бажы системасындагы коррупциялык иштер коңшулар менен мамилеге көлөкө түшүрүп жатканын кошумчалады.

Жогорку Кеңештин Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин мүчөсү, депутат Максат Сабиров президент шайланып, парламенттик шайлоо өтмөйүнчө бир гана Кытай эмес, башка мамлекеттер менен деле мамилебиз оор бойдон кала берет деген пикирде.

Депутат Максат Сабиров на заседании Жогорку Кенеша 05 июня 2020 года
© Фото / Пресс-служба ЖК
Жогорку Кеңештин Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук боюнча комитетинин мүчөсү, депутат Максат Сабиров
"Көп эле өлкөлөр президентиңер, өкмөт башчыңар жок деп ачык айтып жатат. Мындай учурда мамлекет менен иштешүү кимге гана болбосун чоң тобокелдик. Анын үстүнө Кытай компаниялары подрядчы болгон Түндүк-Түштүк альтернативдик жолу, "Датка-Кемин" электр берүү линиясы, негизи эле TBEA компаниясынын ишмердүүлүгү тууралуу кеп болуп келет. Кытай мурдагы бийлик учурунда түзүлгөн келишимдер аткарылабы, эртеңки күн кандай болуп кетет деп ойлонуп жатат", — деди эл өкүлү.

Бажы кызматынын маалыматына караганда, акыркы күндөрү "Эркечтам" жана "Торугарт" көзөмөл-өткөрүү пунктуларынан бир күндө 10го чукул автоунаа өтүп жатат. Пандемияга чейин бул көрсөткүч күнүнө 100гө чукулдачу.

Бул учурда Кыргызстандын Тышкы иштер министрлиги абалды жөнгө салуу үчүн аракет көрүп жатканын билдирип келет. Соңку ирет министр Руслан Казакбаев Кытай элчиси Ду Дэвэнь менен декабрь айынын башында жолугуп, тараптар "Эркечтам" жана "Торугарт" көзөмөл-өткөрүү пунктуларынын өткөрүү жөндөмдүүлүгүн жогорулатуу боюнча сүйлөшкөн.

721
Белгилер:
абал, коронавирус, экономика, чек ара, Кытай, Кыргызстан
Тема боюнча
Кыргызстан Кытайга карызын төлөө мөөнөтүн узартуу үчүн сүйлөшүүлөрдү улантууда
Мукамбетов: Кытай — Кыргызстан — Өзбекстан темир жолу ЕАЭБде жаңы рынокторду ачат
Премьер-министрдин милдетин аткарып жаткан Артем Новиков жыйын учурунда

Быйыл башкача болушу керек. Өкмөт жазгы талаа иштери боюнча жаңы тапшырма берди

28
(жаңыланган 11:41 27.01.2021)
Артем Новиков быйыл жазгы талаа жумуштарын уюштурууга даярдык жылдагыдай эмес жаңыча ыкма менен болушу зарылдыгын  айткан.

БИШКЕК, 27-янв. — Sputnik. Премьер-министрдин милдетин аткарып жаткан Артем Новиков жазгы талаа иштерине даярдык көрүү боюнча кеңешме өткөрүп, Айыл чарба, тамак-аш өнөр жайы жана мелиорация министрлигине бир катар тапшырмаларды берди. Бул тууралуу өкмөттүн маалымат кызматы кабарлады.

Ага ылайык, Новиков быйыл жазгы талаа жумуштарын уюштуруудагы даярдыкка жылдагыдай мамиле жасалбашын белгилеген.

"Агроөнөржай комплексин өнүктүрүүдө жаңы кадамдар керек. Эт, сүт, интенсивдүү багбанчылык, балык уулоо жана мөмө-жемиштерди өстүрүү багыттары боюнча кооперацияларды түзүү керек. Биздеги климат айрым өсүмдүктөрдөн жылына эки ирет түшүм алууга мүмкүндүк берет. Өнөктөштөрдүн жардамы менен ишке ашырчу долбоорлор бар. Быйыл айдоо аянттарын 6,5 миң гектарга көбөйтүү маселеси каралып жатат. Жыл сайын 50 миң гектар жер иштетилбей каларына көңүл буруу керек. Ал үчүн ирригация объектилерин текшерип, суу ресурсунун көлөмүн эсептеп чыгуу зарыл. Ойлонуп отурууга убакыт жок, анткени жазгы талаа иштеринин башталарына аз эле убакыт калды", — деди Новиков.

Кеңешменин жыйынтыгында Айыл чарба министрлигине февралдын башына чейин бир катар тапшырмалар берилген. Алар:

  • 2021-жылдын 1-февралына чейин жазгы талаа иштерин өткөрүү боюнча өкмөттүн токтом долбоорун толуктап иштеп чыгуу;
  • райондордо товарлардын айрым түрүн өндүрүү үчүн райондоштуруу тутумуна кайтуу мүмкүнчүлүгүн карап чыгуу;
  • 2021-жылдын 1-февралына чейин "Айыл чарбаны каржылоо – 9" долбоорун бекитүү;
  • 2021-жылдын 1-февралына чейин айыл чарба техникасын алуу үчүн 400 миллион сом кошумча каражаттын бөлүштүрүлүшүн карап чыгуу;
  • айыл чарба өсүмдүктөрүн айдоо көлөмүн көзөмөлдөө үчүн технологияларды ишке киргизүүнү тездетүү;
  • беш багыт боюнча кошумча нарк түзүүнүн конкреттүү долбоорун киргизүү.
28
Белгилер:
Артем Новиков, кеңешме, даярдык, жазгы талаа иштери, айыл чарба, өкмөт
Тема боюнча
Былтыр Баткенде 1000дей ишкер мамлекеттен жеңилдетилген насыя алды
Рейхстагдын байкоо жеринде кишилер. Архив

Германия Кыргызстандын карызын кечет, бирок бир шарты бар 

441
(жаңыланган 00:11 27.01.2021)
Өткөн жылы министрлик тышкы карызды жоюп салуу өтүнүчү менен бир нече мамлекетке кайрылган. Бир гана Германия макулдугун берди.

БИШКЕК, 26-янв. — Sputnik. Германия Кыргызстанга 14,9 миллион евро өлчөмүндөгү карызын кечүүгө даяр. Болгону Кыргызстан ал каражатты ипотекалык кредитке жумшашы керек. Бул тууралуу журналисттерге Финансы министрлигинин Мамлекеттик карыздар башкармалыгынын жетекчиси Руслан Татиков билдирди.

Анын айтымында, өткөн жылы министрлик тышкы карызды жоюп салуу өтүнүчү менен бир нече мамлекетке кайрылган. Бир гана Германия буга макул болду.

Руководитель Управления государственным долгом при Министерстве финансов Руслан Татиков во время беседы на радио
© Sputnik / Асель Сыдыкова
Финансы министрлигинин Мамлекеттик карыздар башкармалыгынын жетекчиси Руслан Татиков
"Жалгыз Германия карызды жоюу боюнча макулдугун берди. Документке кол коюла элек, бирок сүйлөшүүлөр болду”, — деди Татиков.

Ал кошумчалагандай, бул каражат эми Мамлекеттик ипотекалык компанияга жумшалат деп күтүлүп жатат.

441
Белгилер:
Руслан Татиков, Тышкы карыз, Германия, Кыргызстан
Тема боюнча
Кыргызстан карыз төлөөнүн эң жогорку чегине качан жетет? Расмий жооп
Улуттук гвардиянын маршы. Архив

Генералдык штаб кайрадан Коргоо министрлигине айланышы ыктымал

19
(жаңыланган 12:08 27.01.2021)
Учурда КМШ мамлекеттеринин ичинен Кыргызстанда эле аскердик тармактын башкы командалык органы Генералдык штаб экени белгиленди. Куралдуу күчтөр бул мекемеге 2014-жылы бириккен.

БИШКЕК, 27-янв. — Sputnik. Кыргызстандын Куралдуу күчтөрүнүн Генералдык штабын кайрадан Коргоо министрлиги деп өзгөртүү маселеси каралып жатат. Бул тууралуу маалыматты Генштабдын маалымат кызматы тастыктады.

Мекеменин Facebook баракчасында "Жарандар министрликти түзүүгө кандай карайт?" деген сурамжылоо жүргүзүлгөн. Анда элдин көбү бул идеяны колдогон.

"Өлкөгө жаңы жетекчинин келиши менен эски системага кайтуу планы бар. Тагыраагы, мыйзамга өзгөртүүлөр киргизилиши мүмкүн", — деп белгилеген Генералдык штаб.

Учурда КМШ мамлекеттеринин ичинен Кыргызстанда эле аскердик тармактын башкы командалык органы Генералдык штаб экени белгиленди. Коргоо министрлигине кайтуу менен өлкөнүн аскердик доктринасы өзгөрөт.

Эске салсак, Куралдуу күчтөр Генералдык штабга 2014-жылы бириккен.

2018-жылы Жогорку Кеңеште Коргоо министрлигин кайтаруу маселеси көтөрүлгөн. Анда депутат Алмамбет Шыкмаматов Генштабдын генералдары чет мамлекеттерде таанылбай жатканын, анткени мындай орган сыртта анча маанилүү мекеме эместигин белгилеген.

19
Белгилер:
өзгөртүүлөр, мыйзам, реформа, Коргоо министрлиги, Генералдык штаб, Куралдуу күчтөр, Кыргызстан