Евробиримдиктин желеги. Архив

Чыдамдын да чеги болот! Евробиримдик доллардан баш тартууда

(жаңыланган 16:56 02.02.2021)
Европа биримдиги америкалык валютадан көз карандысыздыгын басаңдатып, келишимдерди евро менен түзүүнү көбөйтүп, ошондой эле чет өлкөлүк ишканалардын европалык компанияларды "өзүнө багынтып" алышына бөгөт болууга ниеткер.

Эми бул улуттук коопсуздукка келтирилген коркунуч катары кабылданат. Эмнеге Брюссель доллардан чечкиндүүлүк менен арылууда? Дүйнөлүк үстөмдүгүнөн аны ажырата алышабы? Ушул жана башка суроолорго кесиптешибиз Наталья Дембинская жооп издөөгө аракет кылган.

Ынанымсыз союздаш

Евронун ролун жогорулатуу демилгесин алгач жолу Европа биримдигинин күн тартибине Европалык комиссиянын мурдагы төрагасы Жан-Клод Юнкер 2018-жылы эле киргизген. АКШнын ал кездеги президенти Дональд Трамп тутанткан соода согушунан улам Евробиримдик миллиарддарды жоготуп жатканын билдирген. Ошондуктан долларды башкы дүйнөлүк валюта макамынан ажыратуу керектиги айтылып, көнгөн системаны бузууну мунай-долларлардан баштоо сунушталган: Юнкер энергетикалык импорттун 80 пайызын Европа америкалык валюта менен төлөп жатканына өкүнгөн.

Европалык учактарды Европа биримдигинде еврого эмес, долларга сатып алышканы акылга сыйбастыгын белгилеген. Вашингтон континенттин компанияларына доо кетирген бир тараптуу санкцияларын көп колдонгонун да эске салган Еврокомиссиянын ошондогу башчысы.

Трамп Кошмо Штаттарды Ирандын өзөктүк программасын чектеген эл аралык келишимден чыгарып, аталган Ислам Республикасы менен соода байланыштарына тыюу салган санкцияларды кайрадан жарыялаганда кырдаал ого бетер курчуган. Эгер бул аткарылбаса, Тегерандын контрагенттерине америкалык рынокко жол буулмак.

Евробиримдик Иран менен эсеби үчүн башка жолдорду издөөгө аргасыз болгон. Франция, Германия, Улуу Британия "европалык экономикалык оюнчулар жана Ирандын ортосундагы мыйзамсыз коммерциялык транзакцияларды жөнөкөйлөштүрүүгө" багытталган атайын механизмди — INSTEX инструментин түзүшкөн. Ал 2019-жылдын башында ишке кирген. Кечирээк ага Бельгия, Дания, Нидерланды, Норвегия, Финляндия жана Швеция кошулган.

Ашыкча көйгөйлөр

Маңызында механизм АКШнын каржылык тутумунан кыйгап өтүп, Вашингтондун каарына калбастан европалык өлкөлөргө Тегеран менен соода жүргүзүүгө мүмкүндүк берет. Иран менен Европанын ортосундагы реалдуу акча айлантуудан качып, INSTEX насыялык баллды (упайларды) пайдаланган.

The Washington Post түшүндүргөндөй, Иран бул насыяларды товар сатып алууга багыттаган. Андан өз жабдуулары менен кутулат. Бирок механизмди ишке ашыруу абдан татаал болуп чыкты.

Кеп Иран мунайы жөнүндө, бирок бул туурасында унутууга туура келген. INSTEX дары-дармектерди, азык-түлүк жана башка гуманитардык өндүрүмдөрдү сатып алуу жана сатуу боюнча транзакциялары менен гана чектелген.

Чайпалтчу соңку тамчы

Акыры, АКШ принципиалдуу европалык энергетикалык инфраструктуралык долбоорлордун бирине – "Түндүк агым — 2ге" чоң сокку урду. Вашингтондун коркунучунан улам айрым европалык компаниялар түтүк коюу иштеринен баш тартты.

2019-жылдын декабрында швейцариялык Allseas компаниясы кеткенден кийин кеме кожоюндарын өз ара камсыздоо клубдарынын эл аралык тобу долбоордон чыккан. Январда норвегиялык Det Norske Veritas сертификациялык компаниясы да долбоордон байланышын үзгөн. Кызматташууну токтоткондугун даниялык Ramboll инжинирингдик фирмасы, ага удаа эле германиялык Bilfinger SE курулуш компаниясы жар салды.

Вашингтондун так максаты бар, суюлтулган жаратылыш газын экспорттоону жогорулатып, аны менен катар эле еврону колдонбогон жана Америка тарапка ыктаган Чыгыш Европа өлкөлөрү аркылуу күйүүчү май транзитин колдойт.

Сөздөн ишке

Financial Times басылмасындагы маалыматтарга таянсак, бул ишке чекит коюу үчүн Еврокомиссия алдын ала план даярдаган. Еврону ар кыл товарларды жеткирүүгө колдонуу, негизги каржылык багыттарга байланышкан жоболорду кайра карап чыгуу жана зарыл учурда аларды өзгөртүү боолголонот. Мындан тышкары, жөнгө салуучуларга чет элдик фирмалардын европалык компанияларды "багындырып алышына" бөгөт коюу укугун берет. Натыйжада ал компания экстерриториалдык санкцияларды аткарууга мажбур болуп калар-калбасын аныктоо үчүн келишимдерди текшеришет. Бул үчүн чет элдик түз инвестицияларды көзөмөлдөөнүн жаңы тутуму колдонулат. Эми андай аракеттер, тагыраак, башка бир ишкананы келип, багынтып алуу улуттук коопсуздукка коркунуч деп саналмакчы.

"Үчүнчү өлкөлөр тарабынан бир тараптуу санкциялардын экстерриториалдык пайдаланылышы Европа биримдигинин ал санкцияларга себепчи болгон өлкөлөр менен эки тараптуу алакаларды башкаруу жана эл аралык келишимдердин сактоо жөндөмүнө олуттуу таасир этти, — деп айтылат документте. — Үчүнчү өлкөлөрдүн бир тараптуу аракеттери ЕБдин мыйзамдуу соода жана ишканалардын инвестицияларын коркунучка кептеп турат".

Дагы бир урунттуу учур – чет элдик каржылык уюмдардан, эң оболу америкалык банктардан көз карандысыздык. "Каржылык каатчылык маалында алар Европа биримдигиндеги ишмердигин кыскартып, өздөрүнүн ички рыногуна басым жасай турганы турулуу иш", — деген пикирде долбоордун демилгечилери.

"Евронун эл аралык ролун күчөтүү биздин экономиканы жана каржылык тутумду валюталык солгундоолордон коргоп, башка валюталардан көз карандылыкты басаңдатып, алда канча төмөн транзакциялык жана финансылык чыгымдарды камсыздайт", — дейт экономикалык маселелер боюнча еврокомиссар Паоло Жентилони.

Долларга альтернатива

Европалык борбордук банктын маалыматына караганда, евро дүйнөдө кеңири колдонулушу боюнча доллардан кийинки сапта турат. Пандемиядан кийинки Европанын экономикасынын 750 миллиард евро көлөмүндөгү калыптандыруу фонду чөлкөмдөгү орток валютанын баркын ого бетер көтөрөт. Европалыктар жашыл деп аталган облигацияларга айрыкча басым жасоодо. Бул экологиялык долбоорлорго инвестиция тартуу үчүн колдонулган карыздык инструменттер.

750 миллиарддын үчтөн бири ушул жаатка сарпталат. Долбоордо чечмеленгендей, мында максат – Европа биримдигинин финансылык рынокторун "жашыл каржылоонун" глобалдык борборуна айлантуу. Евро туруктуу каржылык өндүрүмдөр көрсөтүлгөн валюта катарында бекемделет.

Долларга каршы дагы бир фактор – Европалык борбордук банктын "ЕБдин каржылык тейлөө жаатындагы ачык стратегиялык көз карандысыздыгын жана өз каржылык туруктуулугун коргоо жөндөмүн чыңдоо" үчүн санарип евро киргизүүгө умтулуусу. Америкалык маалымат каражаттары европалыктардын планы жүзөгө ашпай турганын жоромолдошот. "Саясат же мыйзам демилгелери жагынан алып караганда Европа биримдиги көп нерсеге жөндөмсүз" экенин белгилейт Bloomberg агенттиги.

Биринчи кезекте европалык өлкөлөрдүн өкмөттөрүнүн ортосундагы пикир келишпестиктер буга тоскоол. Бирок алдыңкы инвестициялык банктардын баасы боюнча доллардын абалы анчалык деле чексиз эмес. Бара-бара Евробиримдиктин карыз милдеттенмелери АКШ казыналык облигацияларына альтернативага айланышына көзү ачыктык кылат JP Morgan. Бул дүйнөлүк валюталык резервдердин диверсификациясын өбөлгөлөп, ал эми доллардын үлүшү натыйжада 1990-жылдардагы минимумга жетиши ыктымал.

Белгилер:
экономика, каражат, финансы, фонд, АКШ, доллар, Евробиримдик
Тема боюнча
"Талуу жерден согобуз": НАТО эмнени көздөп турат?
Көп кабаттуу үйдүн курулушу. Архив

Кыймылсыз мүлккө акча салуу пайдалуубу? Артыкчылыгы, кемчилиги

Кыргызстанда батир сатып алып, аны кийин ижарага берүү менен пайда табуу жолу бар. Sputnik Кыргызстандын редакциясы салымдын бул түрүнүн артыкчылык-кемчилигин карап көрдү.

Үстүңдө үйүң болгонуна не жетсин! Бул ойго кошулбагандар чанда чыгар. Конуштуу болгон киши батирден-батирге көчмөйдөн же туугандардыкында батышып баш калкалагандан кутулат .

Там-таштуу болуунун айласын издеп көпчүлүк карызга батып же ипотека алат. Бирок биз бул материалыбызда кыймылсыз мүлккө байланышкан башка бир жагдайга токтолууну чечтик: өлкөдө турак жайга салым салуу менен пайда табууга болобу?

Артыкчылыгы

Кыймылсыз мүлк агенттиктеринин биринин жетекчиси Елена Гононова борбор шаардан батир сатып алуу инвестициялоонун бир түрү экенин айтат. Мисалы, ал банкта депозит кармагандан көрө ушул вариантка көбүрөөк ыктайт.

Директор одного из агентств недвижимости в Бишкеке Елена Гононова
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Кыймылсыз мүлк агенттиктеринин биринин жетекчиси Елена Гононова
"Банктын иши токтоп калышы ыктымал, бир топ мезгилден бери мындай көрүнүш кайталана элек деңизчи. Бирок андай болуп калса, сизге салымыңыздын бир бөлүгү гана кайтарылат (200 миң сомго чейинки гана аманаттар — ред.)", — деди ал.

Дагы бир жакшы жагы — уттурбайсыз, баа дээрлик түшпөйт. Сатып алган убактагы эле каражатты кайра чыгарып алууга болот.

"2014-жылдан бери доллар менен бычылган баа өзгөргөн деле жок. Башкача айтканда 2014-жылы сатып алынган батирди азыр деле ошол акчага сатууга болот. Наркында азыраак өзгөрүү байкалат. Андан бери эконом-класстагы үйлөр кымбаттады. Анткени аларга талап чоң. Элиталык турак жайлардын баасы бир аз арзандай түштү", — деп түшүндүрдү Гононова.

Кошумча вариант

Ашыкча кыймылсыз мүлкүңүз зарыл учурда сизге запастык вариант болуп бериши мүмкүн (жашап турган үйүңүз табигый кырсык же дагы бир көйгөйлөрдөн улам бузулса же карызыңыз үчүн алдырып жиберсеңиз). Балдарыңыз үйлөнгөндө бөлүп койсоңуз да ажеп эмес. Ошондой эле акчага зарыгып калсаңыз күрөөгө кое турууга да батир дурус вариант.

Жилой дом для переселения по программе реновации в Москве
© Sputnik / Евгений Биятов
Балдарыңыз үйлөнгөндө бөлүп койсоңуз да ажеп эмес. Ошондой эле акчага зарыгып калсаңыз күрөөгө кое турууга да батир дурус вариант

Туруктуу киреше

Ижарага берсеңиз ай сайын кошумча киреше алууга болот. Шартыңызга жараша керектеп же дагы бир башка ишке салым салууга жарайт. Кокус жумуштан кетип же башка киреше булагынан ажырап калган убакта кыймылсыз мүлк жагдай жайгарылганга дейре кыйналбай жашап турууга көмөкчү болот.

Эми бул багыттын кемчиликтерине токтололу. Алардын айрымдары артыкчылыктарынын дал карама-каршысы.

Салыктар

Турак жайды ижарага берүүдө патент сатып алууга туура келет. Мамлекеттик салык кызматынын расмий сайтында Бишкек шаары боюнча бир айлык чендер төмөнкүчө көрсөтүлгөн:

  • Калаанын чордонундагы бир бөлмөгө — 1500 сом. Бөлмөгө улам 500 сомдон кошулуп отурат. Мисалы, эки бөлмөгө – 2000 миң сом, үч бөлмөлүү батирге – 2500 сом;
  • Турак жай аймактары, жаңы конуштарда — бир бөлмөгө 500 сом, улам бир бөлмөгө 300 сомдон кошулат;
  • Бишкектин калган райондорундагы батирлер — бир бөлмөгө 800 сом, улам кийинкисине 400 сомдон кошулат.
Кыргызские монеты через лупу
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Турак жай аймактары, жаңы конуштарда — бир бөлмөгө 500 сом, улам бир бөлмөгө 300 сомдон кошулат

Өзүн актоо мөөнөтү

Ижарага берилген турак жайдын өзүн-өзү акташы бир топ убакытты алат. Маселен, Бишкектеги бир бөлмөлүү батир кеминде эле 20-25 миң долларга келсе, анын ижара акысы 200 доллардан азыраак. Башкача айтканда ал өзүн эң аз дегенде 10 жылда барып актайт.

Ижарачылар ынанымсыз чыгышы ыктымал

Кыймылсыз мүлктү ижарага берүүдө кардарлар ар кыл, анын ичинде, тилекке каршы, жоопкерчиликсиз да болушу мүмкүн экенин эске алуу абзел. Убагында акыны бербей, ижара да, коммуналдык кызмат акыларын да төлөбөй кетип же мүлкүңүзгө сиз күткөндөй кылдат мамиле кылбаганы да четтен чыгат. Ошондой эле батирди ижарага берүүнүн — ижарачыларды издөө, аларга батирди көрсөтүп, коммуналдык тейлөө акыларынын төлөнүшүн көзөмөлдөө жана башка машакаты да арбын.

Кээде берилбей туруп да калат. Бирок анткен күндө да коммуналдык кызмат үчүн үзгүлтүксүз төлөөгө тийишсиз. Башкача айтканда, кыймылсыз мүлк кошумча киреше каражатынан айрым убакта дагы бир чыгым агымына айланышы ыктымал.

Акчага айлантууга убакыт керек

Бир жакка салым салууда каалаган убакта сатып жиберүү мүмкүнчүлүгүнө көңүл бурушат. Бирок батирди акчага айлантуу дайым эле тез ишке аша бербейт. Кээде шашылыш сатууда акча да жоготуп алышыңыз мүмкүн, себеби андайда бааны түшүрүүгө туура келет эмеспи.

Одна тысячные купюры сома в руках человека
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Бирок батирди акчага айлантуу дайым эле тез ишке аша бербейт. Кээде шашылыш сатууда акча да жоготуп алышыңыз мүмкүн, себеби андайда бааны түшүрүүгө туура келет эмеспи

Кайсы багытка салым салууну, албетте, өзүңүз гана чечесиз. Бирок алгач дайым артыкчылык жана кемчиликтерин салмактап алууга чакырар элек.

Белгилер:
кемчилик, Кыргызстан, артыкчылык, чыгым, киреше, инвестициялар, акча, кыймылсыз мүлк
Тема боюнча
Кыргызстанда ипотеканын баштапкы төлөм маселесин кантип чечсе болот. Варианттар
Кыргызстандагы электрондук капчыктар. Колдонуу шарттары
Доллар акчасы. Архивдик сүрөт

Быйыл эки айда Кыргызстандан 74,5 млн. доллар чыгарылып кетти

(жаңыланган 10:15 13.04.2021)
Статистикага ылайык, январь-февраль айына карата каражаттын агымы боюнча быйылкы көрсөткүч үчүнчү орунда турат.

БИШКЕК, 13-апр. — Sputnik. Үстүбүздөгү жылдын эки айында Кыргызстандан 74,5 миллион доллар чыгарылып кетти. Бул туурасында Улуттук банктын ачык маалыматында жазылган.

Мында жеке жактардын акча которуу системасы аркылуу жүргүзгөн транзакциялар камтылган.

Январь-февраль айына карата каражаттын агымы боюнча ар жылкы статистика менен салыштырганда быйылкы көрсөткүч үчүнчү орунда турат. Өткөн жылдын ушул мезгилинде өлкөдөн чыгарылган каражаттын суммасы рекорд коюп, 74,9 миллион долларга жеткен. Ал эми 2019-жылы 74,8 миллион долларды түзгөн.

2020-жылы жалпысынан 488 миллион доллар чет жакка которулган.

Белгилер:
чыгаруу, Акча которуулар, каражат, Улуттук банк
Тема боюнча
Депутаттыкка аттанган талапкерлер шайлоого 155,2 млн. сом коротту
Жанып турган лампа. Архив

Эртең Бишкектин бир нече көчөсүндө жарык болбойт. Тизме

Шаршемби күнү тиешелүү адистер подстанциялардагы электр жабдыктарын оңдоп, бутактарды кыйышат.

БИШКЕК, 13-апр. — Sputnik. Эртең, 14-апрелде, Бишкек шаарынын бир нече жеринде электр жарыгы өчүрүлөт. Бул тууралуу "Түндүк электр" ачык акционердик коомунан кабарлашты.

Ал күнү адистер подстанциялардагы электр жабдыктарын оңдоп, бутактарды кыйып жана башка жумуштарды жасамакчы.

Жарык берүү үзгүлтүккө учурай турган аймактар:

  • 9:00дөн 13:00гө чейин — Дэн Сяопин, Алыкулов, Астрахань, Белгород, Камчатка көчөлөрүнүн кесилишинде;
  • 9:00дөн 17:00гө чейин — Каховский көчөсүндөгү №37 үйдө жана Абдымомунов, Фрунзе, Осмонкул көчөлөрүнүн кесилишинде;
  • 9:00дөн 18:00гө чейин — Лев Толстой, Леваневский, Профсоюз, Фучик жана Арча-Бешик жаңы конушунун кээ бир бөлүгүндө (Ак-Түз, Кызыл-Адыр, Садыбакасов көчөлөрүндө);
  • 9:30дан 17:00гө чейин — Жибек жолу жана Манас проспектилеринин кесилишинде, Осипенко, Тюмень, Күрөңкеев, профессор Зима, Ананьев жана Ташкент көчөлөрүнүн кесилишинде;
  • 9:30дан 18:40ка чейин — Фере көчөсүндө;
  • 9:30дан 19:00гө чейин — Жогорку Төкөлдөш жаңы конушунда жана Литов, Кийизбаев, Октябрь, Армейская көчөлөрүнүн кесилишинде;
  • 9:40тан 18:00гө чейин — Байтик баатыр, Үсөнбаев, Абдрахманов көчөлөрүнүн кесилишинде.
Белгилер:
электр жарыгы, Бишкек
Тема боюнча
Бишкекте түркүн түстүү жоогазындар гүл ачты. Ажайып сүрөттөр