Токтогул суу сактагычы. Архив

Токтогул суу сактагычында суу азайды. Жарык кайрадан өчүрүлө баштайбы?

(жаңыланган 17:42 31.03.2021)
Быйыл өлкөнүн эң башкы ГЭСи жылдагыдан миллиарддаган киловатт-саатка азыраак электр кубатын иштеп чыгышы ыктымал. Sputnik Кыргызстан кийинки жылуулук сезонуна электрсиз кирип калбайбызбы деген суроонун тегерегинде ой калчап көрүүнү чечти.

Заманыбызда электр кубатынын маанисин баалоо татаал, ошондуктан энергетикалык фронттогу жаман кабарлар көңүлдү чөгөрбөй койбойт. Өткөн аптада Жогорку Кеңештин экс-депутаты Мирлан Бакиров Токтогул суу сактагычындагы жагдай тууралуу билдирген.

"Бүгүн 8 миллиард куб метр суу бар экени айтылат. Бул жылуулук сезонунда энергетикалык каатчылык күтүлөрүнөн коңгуроо кагат", — деген Бакиров.

Кырдаалды изилдеп, ал канчалык татаал экенине баам салууну чечтик.

Электр кубаты жаатындагы көнүмүш көйгөйлөр

Акыркы 12-13 жылда суу, анын айынан киловатт-саат маселеси Кыргызстанда улам көтөрүлүп келет. 2008-жылы адам фактору, суунун агызылышы жана Токтогул суу сактагычындагы көлөмдү үнөмдөө электр жарыгынын маал-маалы менен өчүрүлүшүнө алып келген. Кыргызстандыктар суткасына алты сааттан жарыксыз отуруп калган. Суу толуп турган 2010–2011-жылдар ошол күндөрдү унуткарганы менен кийинки мезгилдер бул багытта дегеле көңүлдү жайгарууга болбой турганын айгинеледи.

Суу тартыш болгон 2012-жыл айыл чарбасын алсыратса, андан кийинки кургакчыл мезгил (2014-жыл) энергетикага залал келтирген. Дал ошондо Кыргызстан алгач ирет электр кубатын саткандын ордуна сатып ала баштаган. Жайкысын Тажикстандан, кышында Казакстандан кымбат киловаттарды сатып алуу менен өлкө электр кубатынын таңсыктыгынан сактанган.

Кезектеги кыйын кырдаалга да адаттагыдай суунун аздыгы жана керектөөнүн өсүшү себеп катары көрсөтүлүүдө. Келиңиздер, соңку эки жылуулук мезгилин салыштырып көрөлү. Быйыл февралда гана керектөө көлөмү 2020-жылдын ушул айына караганда төмөнүрөөк болгон. Бирок керектөөнүн кыскарышы дайым эле көмөкчү боло бербейт, анткени лимиттен ашканы байкалат. Кыргыз энергетикалык борборунун маалыматы боюнча быйыл 22-мартта өлкө боюнча электр кубатын керектөө деңгээли 46,9 миллион киловатт-саатты түзгөн. Бул былтыркы ушул күнгө карата көрсөткүчкө салыштырмалуу 4,2 миллионго азыраак, бирок чектен 8,2 миллионго көп.

© Sputnik / Акылбек Батырбеков
Токтогул ГЭСи — асмандан жана ички көрүнүшү

Жагдай азыр кандай?

Электр кубатын өндүрүүчүлөрдүн негизгиси болгон "Электр станциялары" ААК бүгүн, 31-мартта, Токтогул суу сактагычындагы суунун көлөмү 8 миллиард 728 миллион куб метрди (максималдуу — 19,5 миллиард) түзгөнүн маалымдайт. Суунун агып кириши секундасына – 178 куб метр, ал эми агып чыккан суунун көлөмү – 340 метрге жеткен. Коркунучтуу нерсе деле жоктой, бирок эки күн мурда эле суунун агымы менен чыгымы бирдей, тагыраагы, 190 куб метрди, ал эми суунун көлөмү 8 млрд. 752 миллион куб метр эле. 29-марттан бери эле суу 24 миллион куб метрге бөксөргөн.

24-мартта энергетика жана өнөр жай министри Кубанычбек Турдубаев былтыркы жылга караганда Токтогул суу сактагычындагы суунун көлөмү 3 миллиард куб метрге азайганын маалымдаган. Эске салсак, бир киловатты иштеп чыгууга орточо бир куб метр суу керектелет.

Токтогул суу сактагычындагы суунун көлөмү эмнеге мынчалык маанилүү?

Токтогул ГЭСи — өлкөнүн ири станциясы жана энергетикалык кыркасы, Кыргызстандын энергетикалык кубаттуулугунун үчтөн бир бөлүгү. Жылуулук мезгилин өткөрүү көбүнесе ушундай эле аталыштагы суу сактагычтагы көлөмдөн көз каранды. Дал үнөмдөө максатында 2008-жылы электр кубатын берүү чектелип, маал-маалы менен өчүрүлгөн. Ал эми 2014–2015-жылдары сырттан сатып алганбыз.

Суу сактагычтагы эң көп көлөм — 19,5 миллиард куб метр, минималдык долбоордук деңгээл — 5,5 миллиард экенин белгилешет "Электр станциялары" ачык акционердик коомундагылар.

Бийлик кандай чара көрмөкчү?

Өткөн аптада энергетика жана өнөр жай министри Кубанычбек Турдубаев калкты электр кубаты менен үзгүлтүксүз камсыздоо үчүн өкмөттө ички керектөөнү кыскартуу, коңшу өлкөлөрдөн электрди импорттоо жана иштеп чыгууну жогорулатуу боюнча каралып жатканын айткан.

Министр энергетики и промышленности Кубанычбек Турдубаев во время принесения присяги в зале заседаний Жогорку Кенеша. 4 февраля 2021 года
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Энергетика жана өнөр жай министри Кубанычбек Турдубаев
"Токтогул суу сактагычындагы суунун көлөмү кооптуу чекке жетип калганын айтып келгенбиз. Ушул тапта кооптуулуктун алдын алуунун ар кыл ыкмаларын карап жатабыз.

Казакстан, Өзбекстан 1 миллиард киловатт-саат импорттоо тууралуу сүйлөшүүлөрдү жүргүздүк. 1-мартта импорт башталган, бүгүнкү күндө эки өлкөдөн 120 миллион киловатт-саат алдык. Мында биз мурдагыдай эле товар алмашуу механизмин пайдаландык. Электр кубаты карызга үч жылга берилди. Ушул убакыт аралыгында биз аны кайра аларга кайтарабыз, биз аны сатып алган жокпуз", — деп түшүндүрдү Турдубаев. Анын айтымында, былтыркы жылдык деңгээлге чыгуу үчүн 3 миллиард киловатт-саат үнөмдөп же кошумча электр кубатын издөөгө туура келет.

"Ошондой эле ички керектөөнү да кыскартуу зарыл. Азыр ушунун жолун кароодобуз", — дейт министр. Быйыл Бишкек ТЭЦинде электр иштеп чыгууну 1 миллиард киловатт-саатка көбөйтүп, 2,5 миллиардга жеткирүү пландалууда.

Тарифтер жогорулайбы?

Эксперт Таалайбек Байгазиев акыркы жылдары керектөө ооздукталгыс деңгээлде өсүп, бирок тарифтер өзгөрүлбөй, ошол себептен энергетикалык тармактын чыгымдары көбөйүп кеткенин белгиледи. Ал төмөндөгү категориялар үчүн тарифтерди көбөйтүүнү сунуштайт:

  • Бардар турган жарандар;
  • Бизнестин айрым түрлөрү (мисалы, мейманкана жана ресторандар).
Директор ОАО Кыргызский энергетический расчетный центр Талайбек Байгазиев на брифинге в мультимедийном пресс-центре Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Эксперт Таалайбек Байгазиев

Ошону менен бирге Байгазиев калктын социалдык жактан аяр катмарына "шарттарды жеңилдетүү" керек деп эсептейт, башкача айтканда, ийкемдүү тарифтик саясатты киргизүүнү сунуштоодо. Анын айтымында, бул чаралар керектөөнү кыскартып, иштеп чыгуучу кубаттуулуктарды жаңыртып, жаңыларын куруу үчүн каражат топтоого мүмкүндүк берет.

Энергетика жана өнөр жай министрлигинин маалымат кызматы азыркы КРдеги социалдык багыттагы тарифтер дүйнөдө эң төмөнкүлөрүнүн бири, энергетикалык тармакты жана аны реформалоонун капиталдык программаларын жетишерлик деңгээлде каржылоого шарт түзө албайт дейт.

"Энергетикалык компаниялардын карыздык милдеттенмелери (насыя, ссудалар) 129 миллиард сомду түзөт. Ошол эле учурда азыркы тарифтердеги электр кубатын сатуудан түшкөн каражат бул ишканалардын насыя төлөмдөрү жана күнүмдүк чыгымдарына караганда аз", — деп айтылат басма сөз кызматтын билдирүүсүндө.

Тарифтердин орточо өлчөмү электр кубатынын өздүк наркын (былтыркы жылдын жыйынтыгы боюнча киловатт-саатына эки сомдон ашуун) жаппай турганы белгиленет.

"Энергетикалык компаниялар чыгымдарын оптималдаштырууга мажбур. Бирок чыгымдарды аргасыз кыскарта берүү, ремонттук иштердин, капиталдык салымдардын кем каржыланышы терс көрүнүштөргө, мисалы, улам бузулуп же жарыктын тез-тез өчүшүнө түртүшү мүмкүн", — дейт маалымат кызматы.

Ошону менен бирге эле "тариф адилет жана экономикалык жактан негиздүү болушу кажет" экенин баса белгилешти.

"Ушуга байланыштуу орточо-мөөнөттүк тарифтик саясатты кайра карап чыгып, калктын чындап муктаж катмары үчүн социалдык тарифти, ал эми калгандары үчүн экономикалык негиздүү бааны колдонуу туура болмок", — деди тийиштүү министрлик.

Мындай жаңы тариф саясаты азыр иштелип чыгууда. Бул туурасында кабарлаган маалымат кызматы ал жакын арада коомго көрсөтүлөрүн да кошумчалады.

Маал-маалы менен өчүрүлүшү мүмкүн

Энергетика боюнча эксперт, "Түндүк электр" ААКтын директорлор кеңешинин мурдагы мүчөсү Сапарбек Аргымбаев энергетикалык каатчылыкка жол бербөө үчүн электрди импорттоп жана Бишкек ТЭЦин иштеп чыгууга толук катыштыруу керектигин айтат. Бирок бул дагы жетишсиздик кылышы ыктымал, анда маал-маалы менен өчүрүүгө туура келет.

"Кыргызстан ошого жакындап калды, бул ыкманы Токтогул суу сактагычында суу топтоп алуу үчүн жайдан тарта киргизүү керек. Маселен, жайкысын кондиционер, муздаткыч иштеткен соода борборлору, компаниялардын кеңселери электр кубатын көп колдонот", — дейт Аргымбаев.

Андан эрте деле маал-маалы менен өчүрүүгө туура келиши мүмкүн. Эксперт Байгазиевдин айтымында, быйыл суу өтө аз, келерки күзгү-кышкы мезгилде Токтогул суу сактагычындагы суунун көлөмү кооптуу деңгээлден түшүп кетет деген коркунуч бар. Ошондуктан керектөөнү 2,5-3 миллиард киловатт-саатка кыскартуу абзел.

"Эгер электр кубатын импорттоо боюнча макулдашууларга кол коюлбаса, гидроэнергетикалык ресурсту жетишерлик топтой албасак, жайга жетпей эле азыртан маал-маалы жана даректүү өчүрүүгө мажбур болобуз", — деп белгиледи ал.

Бирок Энергетика жана өнөр жай министрлиги андай өчүрүүлөр болбостугун айтышат. Өзбекстан жана Казакстан менен товар алмашуу жөнүндө (Кыргызстанга электр кубатын импорттоо) протоколдорго кол коюлганын, Бишкек ТЭЦинин режими өзгөртүлгөнүн, электр иштеп чыгуу жогорулатылганын эске салышты.

"Министрлик тарабынан жүргүзүлгөн иштерди эске алуу менен 2021-2022 күзгү-кышкы мезгилинде чектөөлөр жана маал-маалы менен өчүрүүлөр киргизилбей турганын маалымдайбыз", — деп жазылат мекеменин жообунда.

Канча суу топтолот, дегеле канча суу керек?

"Электр станциялары" ААК жылуулук мезгилине карата Токтогул суу сактагычындагы тийиштүү көлөм — 15 миллиард куб метрден кем болбошу зарыл. 1-октябрга карата канча суу топтоо пландалганы боюнча так маалымат азырынча жок.

"Баары Нарын дайрасында суу кирчү кездин, тагыраагы, апрелден сентябрга чейин созулчу маалдын жыйынтыгына, ошондой эле Казакстан менен Өзбекстан иш жүзүндө канча электр кубатын бере аларына жараша. Ошондой эле бул электр кубатын керектөөдөн да көз каранды", — деп түшүндүрүштү компаниядагылар.

Аны менен бирге эле "Электр станциялары" суу тартыштыгы аяктаары тууралуу Кыргызгидромет борборунун божомолу азырынча жок экенин тактоо менен калкты электр кубатын сарамжалдуулук менен пайдаланууга чакырышты.

Белгилер:
мекеме, министрлик, электр кубаты, жарык берүү, Токтогул суу сактагычы
Тема боюнча
Раимкулов: CASA-1000ге алынган насыя жети жылдан кийин төлөнө баштайт
Дүкөндөгү кумшкекер. Архив

ЕЭК Кыргызстанга шекерди бажы алымысыз алып келип турууга уруксат берди

(жаңыланган 23:58 22.04.2021)
Тарифтик жеңилдик 15-майдан 30-сентябрга чейин болот. Натыйжада Кыргызстанга 40 миң тоннадан ашык кумшекер бажы алымы жок келет.

БИШКЕК, 22-апр. — Sputnik. Евразия экономикалык комиссиясынын кеңеши ЕАЭБ аймагына шекерди импорттоодо бажы алымды убактылуу алып турууну чечти. Бул тууралуу ЕЭКтин маалымат кызматы кабарлады.

Мындай чечим комиссиянын кеңешинин жыйынында кабыл алынган.

Тарифтик жеңилдик 2021-жылдын 15-майынан 30-сентябрына чейин болот. Арменияга 22,4 миң тонна, Казакстанга 134,4 миң тонна, Кыргызстанга 40 миң тонна, Россияга 350 тоннадан ашык эмес өлчөмдө ташылып келген кумшекер бажы алымынан бошотулат.

ЕЭК белгилегендей, комиссиянын кеңешинин чечими расмий жарыялангандан тартып 10 календардык күндө күчүнө кирет.

Эске сала кетсек, азыр ЕАЭБге кирбеген өлкөлөргө шекер ташуунун  бажы алымы тоннасына 340 долларды түзөт.

Белгилер:
импорт, Кумшекер, бажы, чечим, комиссия, ЕЭК, Евразиялык экономикалык биримдик
Тема:
ЕАЭБдеги Кыргызстан
Тема боюнча
Бишкекте азык-түлүк жарманкеси өтөт. Даректери
Кумшекер бир айда 7,2 пайызга кымбаттады. Жер-жерлердеги баалар
Туристтер аэропортто. Архив

Көкөй кескен COVID: Кыргызстанга келем деген турист көп, бирок батынбай жатышат

(жаңыланган 16:22 22.04.2021)
Келе жаткан жайда туризм тармагын калыбына келтирүү үчүн кандай аракеттер көрүлүп жатканын Туризм департаментинен айтып беришти.

Өткөн жылы коронавирус пандемиясынан улам чек аралар жабылып, башка тармактар сыяктуу эле туризм дагы ири чыгымга учураган.

Албетте, бардыгы калыбына келе жатат деп айтууга эрте. Дүйнөнүн көпчүлүк өлкөлөрүндө, анын ичинде Кыргызстанда дагы COVID-19 кайрадан кулачын жая баштады.

Эки анжы болуп турган мындай учурда туризм кайсы багытта кетип, жаңы жагдайга ылайыкташуу үчүн кандай аракеттер көрүлүп жатканын Sputnik редакциясына Экономика жана финансы министрлигине караштуу Туризм департаментинен айтып беришти.

Электрондук сертификаттар

Азыр туристтер Кыргызстанга чет элдиктер үчүн ушул жылдын январь айында иштелип чыккан алгоритмдин негизинде кирип-чыгып жатышат. Тагыраагы, ар бир жүргүнчү ПЦР-тесттин таза деген жыйынтыгын көрсөтүшү керек. Учакта атайын анкеталар таратылып, аларды жүргүнчүлөр толтуруп, санитардык-карантиндик түйүндүн кызматкерлерине көрсөтүшү шарт.

Бирок жакында туристтерге "Коопсуз саякат" (Safe travel) электрондук сертификаты бериле баштай турганын Туризм департаментинин директорунун орун басары Кыял Кенжематова билдирди.

Заведующая отделом правового обеспечения, лицензионного контроля и организационной работы Департамента информации и массовых коммуникаций при Министерстве культуры, информации и туризма Кыял Кенжематова
© Sputnik / Асель Сыдыкова
Туризм департаментинин директорунун орун басары Кыял Кенжематова
"Дүйнө жүзүндө коронавируска каршы эмдөө башталып, учурда чет элдиктер Кыргызстанга вакцина алгандыгы тууралуу сертификат менен кирсек болобу деп кызыгып жатышат. Андыктан эрежелерди бир аз өзгөртүп, электрондук сертификат киргизгени жатабыз. Ал аркылуу адамдын эмделгени тууралуу маалымат алсак болот", — деди Кенжематова.

Визасыз режим

Тышкы иштер министрлиги туризм тармагын өнүктүрүү үчүн Кыргызстанга тогуз өлкөнүн жарандарын 60 күнгө чейин визасыз режим менен киргизүүнү демилгелеп, документ парламентте биринчи окууда каралды.

Бүгүнкү күндө Кыргызстанга 53 өлкөнүн жарандары визасыз кире алса, эми бул тизмеге Албания, Болгария, Вьетнам, Израиль, Кипр, Македония, Румыния, Таиланд жана Мексиканы кошуу сунушталууда.

Автоунааларга уруксат берүү

Туризм департаментинен билдиришкендей, учурда Кыргызстанга автоунаа менен 33 өлкөнүн жарандары кире алат. Калгандары чек араны учак менен гана басып өтүшү керек. Ошол себептүү бул тизмени дагы кеңейтүү маселеси каралып жатат.

"Өзбекстан, Казакстан, Тажикстан мамлекеттеринде алыскы чет өлкөлөрдөн, анын ичинен Европадан келген туристтер көп. Изилдеп көрсөк, алар Борбордук Азияга келген соң бир эле өлкө менен чектелбей бир нечесин кыдыргысы келет экен. Арасында Кыргызстанга келүүнү каалагандар көп. Бирок ушу турган жерден автоунаа менен кире албай жатышат", — деди департамент өкүлү Кенжематова.

Аба каттамдары

Туризмди илгерилеттүү үчүн Тамчы айылындагы "Ысык-Көл" эл аралык аэропортуна аптасына бир иреттен Россиянын Ростов-на-Дону, Санкт-Петербург, Москва, Екатеринбург, Уфа жана Новосибирск шаарларынан чартердик каттамдар жасалууда.

Күндүзгү стационардагы медицина кызматкери. Архив
© Фото / пресс-служба правительства / Алишер Алиев
Туризм департаментинен башка өлкөлөр менен байланышты күчөтүү үчүн Jazeera Airways, Wizz Air жана TMG авиакомпаниялары менен сүйлөшүүлөр жүргүзүлгөнүн айтышты.

"Бардыгы Кыргызстанга каттоого даяр, болгону дүйнөдөгү эпидемиологиялык абал тоскоолдук жаратууда. Jazeera Airways компаниясы Эль-Кувейт — Бишкек — Эль-Кувейт каттамын,  Wizz Air авиакомпаниясы Бишкек —  Будапешт —  Бишкек, Бишкек — Абу-Даби — Будапешт — Бишкек каттамдарын аткарууга, TMG компаниясы Түштүк Кореядан туристтерди алып келүүгө макул болгон", — деди департамент жетекчисинин орун басары.

Чет элдиктер Кыргызстанга келүүнү каалайбы?

Кыргыз туроператорлор ассоциациясы Кыргызстанга алыскы чет өлкөлөрдөн туристтерди тартуу менен алектенет. Анын аткаруучу директору Нурбек Сапаровдун айтымында, чет элдиктер Кыргызстанга келүүдөн чочулап турушат.

Директор Кыргызской ассоциации туроператоров Нурбек Сапаров на брифинге в мультимедийном пресс-центре Sputnik Кыргызстан.
© Sputnik / Асель Сыдыкова
Кыргыз туроператорлор ассоциациясы директору Нурбек Сапаров
"Былтыркыга салыштырмалуу бир аз бар. Ишкерлер бир айда бир группа болсо, ошого ыраазы болуп жатышат. Көпчүлүк чет элдиктер алдын ала жолдомо алганга батынбай турушат. Бүгүн алып алса, эртең чек араны жаап койсо кандай болот деген маселе баарын түйшөлтүүдө", — деди Сапаров.

Ал эми Чолпон-Ата шаарында жайгашкан "Көгүлтүр Ысык-Көл" санаторийине эс алуучулардын басымдуу бөлүгү коңшу өлкөлөрдөн жана Россиядан келишет. Мекеменин директору Лира Батырбекова кыш айларында туристтер көп болгону менен март, апрель айында эл азайып калганын айтат.

Президент Ассоциации курортов Кыргызстана Лира Батырбекова
© Фото / пресс-служба правительства КР
"Көгүлтүр Ысык-Көл" санаторийдин директору Лира Батырбекова
"Орозо айына байланыштуубу же эпидемиологиялык абал таасир этип жатабы, айтор, азыр коноктор азайып калды. Биздин кардарларыбыздын негизги бөлүгү болуп эсептелген россиялыктар дагы кызыгып сурап, бирок ошол бойдон эле токтоп калып жатышат. Жакында Екатеринбургда өткөн туристтик жарманкеге биздин өкүл барып келди. Кызыккандар абдан көп. Анткен менен эпидемиологиялык абал көкөйдү кесип турат", — деди директор.

Буга чейин өкмөттөн мурдагыдай катаал чектөөлөр азырынча киргизилбесин, бирок коомдук жайларда, эл көп топтолгон жерлерде санитардык-эпидемиологиялык коопсуздук нормалары күчөтүлөрүн айтып келишкен.

Анткен менен 22-апрель күнү Саламаттык сактоо жана социалдык өнүктүрүү министрлиги Кыргызстанда коронавирустун төрт — "британиялык", "түштүк африкалык", "индиялык" жана "россиялык" штаммы аныкталганын билдирди.

Белгилер:
коронавирус, алгоритм, каттам, аракет, пандемия, туризм, Кыргызстан
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал
Тема боюнча
Кыргызстандын өкүлдөрү Екатеринбургдагы туристтик көргөзмөгө катышты
Айла кеткенде... Европадагы өлкө ар бир туристке 200 евро төлөп берүүгө даяр