Мунайды кайра иштетүүчү заводу Мандан шаарында (АКШ). Архив

Россия америкалык рынокторду ээлөөдө

244
Россия Тынч океандын башка тарабындагы курчап турган дүйнө үчүн күтүүсүз пьедесталдын экинчи тепкичине көтөрүлдү.

Сергей Савчук

АКШнын Мамлекеттик геологиялык кызматына (USGS) шилтеме кылуу менен Эл аралык энергетикалык агенттик (IEA) быйыл май айындагы жыйынтык боюнча Россия Мексиканы артка калтырып, Канададан кийинки саптагы Америкага мунай жеткирүүчүлөрдүн негизгилеринин бирине айланганын маалымдады. Бул тууралуу РИА Новости сайтына Сергей Савчуктун ой толгоосу жарык көргөн.

Жарыяланган маалыматтар отчеттук мезгилдеги сатып алуулардын көлөмү дароо он пайызга жогорулап, суткасына 840 миң баррелге жеткенин тастыктайт. Албетте, башкы камсыздоочу өлкө – Канададан Россия кыйла артта. Ал мамлекеттен Кошмо Штаттарга түтүктөр аркылуу сутка сайын дээрлик төрт миллион баррель келип түшөт. Экинчи орунду ээлеген Россия Мексикадан гана алдыда эмес. Май айында америкалыктар сатып алган россиялык мунайдын көлөмү Сауд Аравиясынан ташылган танкерлерден да ашып түштү.

Абалды толук түшүнүү үчүн кичине тактоо да киргизүүгө болот. Россия Кошмо Штаттарга эң төмөнкү сырье гана жөнөтпөйт, отчеттордо импорттолгон товардын тиби crude and fuel oils катары көрсөтүлөт. Бул чийки мунай жана жагылуучу мазут дегенди туюндурат. Негизги сатып алуучулар да белгилүү.

Сатып алуулардын басымдуу үлүшү штаб-квартирасы Сан-Антониодогу америкалык Valero мунай ишканасына таандык. Ал сегиз жарым миллион баррелден ашуун сырье ташыган.

Бажы жол-жоболорунан соң Техас, Луизиана жана Калифорния штаттарындагы мунайды кайра иштетүүчү ишканаларга жиберилген. Сатып алуучулардын тизмесинде трансулуттук ExxonMobile жана Chevron өңдүү гиганттар да бар. Маселен, ExxonMobile үч жарым миллион, ал эми Chevron үч миллион баррель сатып алган.

АКШда жайгашкан бул эки компаниянын мунайды кайра иштетүүчү заводдорунун басымдуу бөлүгү Мексика булуңундагы жээктерди бойлоп, ошол эле Техастан Флориданы көздөй созулат.

Америкалык маалымат каражаттары бул көрсөткүчкө өтө нааразы. Ошондой эле Жо Байденди демократиянын тиреги "америкалык Colonial Pipeline түтүгүнө хакердик чабуул жасаган" жана жакын арада АКШнын каршылыгына карабай "Түндүк агым – 2" долбоорун ишке киргизе турган өлкөдөн ресурстарды сатып алып жатканы үчүн жемелеген тейде.

Бийликти күнөөлөө жеңил жана жагымдуу эмеспи, башкалар өлкөнүн жетекчилигинин башка аргасы жок экенин белгилеп америкалык президентке жан тартат эмеспи. Кошмо Штаттар көз алдыбызда өзүнүн тышкы саясатынын "түшүмүн" жыйноодо.

2015-жылдын март айында эле Барак Обама Венесуэла "АКШнын улуттук коопсуздугуна коркунуч туудурат" деген. Ал эми андан кийинки президент 2018-2019-жылдар аралыгында Каракаска кеңири чектөө чараларын киргизген. Алар юридикалык жана жеке жактарга Венесуэланын өкмөтү тарабынан же анын тапшырмасы менен чыгарылган электрондук валюталарда бардык транзакцияларды жүргүзүүгө тыюу салган. Венесуэлалык алтын операциялары жана PDVSA башкы мамлекеттик мунай компаниясы менен кызматташууга да өзүнчө тыюу бар эле. Бирок бул кагазда гана жылмакай жагдай болуп көрүнгөнү менен рыноктогу кыйчалыш абал унуткарылган.

Бир топ жоготууларга тушуккан Каракас сырьену Кытайга жөнөтүүгө өткөн. Ал эми "келбей калган" ар суткасына венесуэлалык мунайдын 500 миң баррели Кошмо Штаттардын түштүгүндөгү мунайды кайра иштетүүчү каатчылыкты козгогон. Ошондо мунай баасы эки-үч ай ичинде беш жылдык рекорд койгон, бирок сырьенун таңсыктыгын бул баары бир чече алган эмес. Анткени ошол эле 2018-жылдын жай мезгилинде Трамп башкарып турган Америка фарсылардын мунай секторуна да санкция коюп, Иран менен болгон өзөктүк келишимден чыккан. Ирандын мунай экспорту суткасына бир жарым милллиондон беш жүз миң баррелге чейинки көлөмгө кыйроого учураган.

Вашингтон саясий жеңишин белгилегени менен Кошмо Штаттардын түштүгүндө компаниялар жалгыз мунайдын – россиялык жана сауд аравиялык ресурстун ар бир танкери үчүн күрөшүшкөн.

Кептин баары Россия, Венесуэла жана Ирандын мунайынын мүнөздөмөлөрү бирдей экенинде. Аталган үч мамлекет тең күкүрт көп камтылган оор мунайды, атап айтканда, Россияда Urals алынса, Венесуэла Santa Barbara жана Tia Juana Heavy сортундагы кара алтынды сатат. Ал эми Иран Iran Heavy жана Foroozan Blend сортундагы рынокторду камсыздайт. Бул маркалардын химиялык курамы жана күкүрттүн камтылышы 1,3-2,3 пайыздын чегинде. Мурдагы кылымдын 80-жылдарында бул өндүрүш дүр өскөн маалда Американын түштүк штаттарындагы мунайды кайра иштетүүчү ишканалар сырьенун дал ушул тибине ылайыкталып курулган.

Ондогон жылдар бою крекинг жана риформингдин америкалык түзүлүштөрүнө дайрадай агылып турган венесуэлалык мунай кан буугандай токтоп калары эч качан эч кимдин оюна да келген эмес.

Жо Байдендин командасында кибер чабуул боюнча курулай жалаа жана Германияда газ түтүгүн курууга каршылыгына карабай Россиядан баштапкы жана экинчи сырьену жапырт сатып алууга уруксат берүүдөн башка аргасы жок.

Дүйнөлүк экономика коргоочу бет кабын чечип, бүт күчү менен колдон чыгарылган позиция, айлантуу жана кирешелерди калыптандырууга жан үрөп жатат. Соңку маалыматтар боюнча, биринчи жарым жылдыкта мунайдын орточо баасы челегине 64 долларды түзүп, былтыркыга караганда он пайызга кымбатыраак болду.

Адатта альтернативдик булактарга басым жасаган жана мунай түтүгүнүн жаңы бутагын куруудан улам Канада менен чырдашкан демократ Байден башкарган Америкага мындай жагдайда ички жана тышкы саясатындагы өз аракеттеринин "акыбети" кайтууда.

Жагылуучу россиялык мазуттун импорту өзүнчө талкууланууга тийиш. Баштапкы мунай сымал эле күйүүчү майдын бул түрү күкүрттүн көп камтылышынан улам кымбат үлгү болуп саналбайт.

Негизинен мазутту пайдалануучулардын бири — деңиз соода флоту, бирок 2009-жылы Россия Федерациясы Деңизди (бункердик күйүүчү май менен булгоодон) коргоо жөнүндөгү эл аралык конвенцияга кошулган. Башка кол койгон өлкөлөр катары Россия күйүүчү майдын экологиялык түрүнө акырындап өтүп, мазут менен сүзүүчү кемелердин санына кыскартууга милдеттенме алган. Алардын бири — суюлтулган жаратылыш газы. Албетте, ага өтүү процесси бачым болчу нерсе эмес, ондогон жылга созулушу ыктымал. Бирок "киргилт" россиялык мазутту сатуу кыйла кыйындап барат.

Катаалдатылган жаңы эрежелер боюнча, бункердик күйүүчү май мүмкүн болушунча зыяндуу аралашмалары аз болушу шарт. Алардан кошумча кайра иштетүү жана тазалоо жолу менен гана арылууга болот.

Россияда мындай өнөр жай түзүлүштөрү аз, алар кымбат жана россиялык мунайды кайра иштетүүчү заводдорду кайра жабдуу ылдам жүрчү процесс эмес. Анткен менен дүйнө картасынын башка бир бөлүгүндө – ишканалары сырьего муктаж Кошмо Штаттар бар. Сырьего ушунчалык зарыгып турушканын мындан билиңиз, алар беттегенин бербеген орустарга чийки затты сатып алууга гана эмес, Россиянын мунайды кайра иштетүүчү тармагын техникалык жабдууга кыйыр түрдө демөөрчү болууга даяр.

244
Белгилер:
Россия, АКШ, Тынч океаны, мунай, рынок
Тема боюнча
Жаңы мунай дүрбөлөңү: Россия кандай пайда көрөт?

Кыргызстанда майды аз ичкен унаалар канчадан сатылууда. Инфографика

330
(жаңыланган 20:39 24.10.2021)
Sputnik Кыргызстан көбүрөөк суроо-талап менен сатылып жаткан майды аз ичүүчү автоунаалардын баасы кандай өзгөргөнүн анализдеп көрдү.
Кыргызстанда эң өтүмдүү  автоунаалардын баасы

Инфографикада чыккан жылы жаңы унаалардын орточо наркы берилген. Мониторинг autobaza.kg, cars.kg, turbo.kg жана mashina.kg ресурстарына чыккан маалыматка карап январь-октябрь айларында жүргүзүлдү.

Эң көп сатылган 10 автоунаага төмөнкүлөр кирди:

  • Daewoo Matiz;
  • Honda Fit;
  • Lada 2107;
  • Toyota IST;
  • Hyundai Getz;
  • Volkswagen Golf;
  • Mazda Demio;
  • Chevrolet Spark;
  • Honda Civic;
  • Toyota Prius.

Дээрлик бардык унаалар 200дөн 1000 долларга чейин кымбаттаган.

Сатуучулар жана эксперттер машинанын баасы улам кымбаттай берет деген пикирде. Экономист Элдар Абакиров буга акчанын кунунун кетиши таасир этерин айтат.

"Элде накталай акча бар, бирок аны менен бай болуп кете албайсың. Болгону акча кунун жоготуп баратат. Ушундан улам баары, анын ичинде машина дагы кымбаттап жатат", — деди эксперт.

Чет өлкөдөн машина ташуучу компаниянын кожоюну Данияр Салякаев баалардын төмөндөшүнө үмүт артпай эле коюу керек деген пикирде.

"Учурда дээрлик баары кымбаттап жатат, ал эми машина суроо-талап менен колдонулат. Мындай кырдаалда эч качан арзандабайт. Бул реалдуулук, жакшы машина алуу үчүн акча чогултуш керек", — деди ал.

"Элчи" социалдык-саясий изилдөөлөр борборунун директору Денис Бердаков мындай жагдайга ири автоконцерндер тушуккан каатчылык түздөн-түз себепкер экенин белгилейт.

"Машина өндүрүүчүлөр кыймылдаткычтар үчүн керектүү тетиктердин тартыштыгына кабылышты. Тагыраагы, башкаруунун электрондук блокторунун, тышкы электр жабдууларынын, жабдыктарды башкаруу панелинин, мультимедиалык системалардын микросхемалары азыр жетишсиз болуп турат. Ушул өңдүү тетиктердин өндүрүш көлөмү пандемиянын, ар кыл мамлекеттердеги ушул багыттагы өндүрүш ишканаларына коюлган чектөө чараларынын айынан азайып кеткен", — деген оюн ортого салды эксперт.

Кыргызстанда автоунаалардын баасы кымбаттап жатканына чет өлкөдөн массалык түрдө транспорт ташылбай калганы да себеп болууда.

330
Белгилер:
Кыргызстан, автоунаа, баа, сатып алуу, кымбат
Тема боюнча
Кыргызстандагы алдыңкы 10 жолтандабас менен кроссовердин баасы кандай өзгөрдү
Экономика жана коммерция министрлигинин экономикалык өнүгүү башкармалыгынын башкы адиси Кубан Айдаралиев

Айдаралиев: алты жылда спирт ичимдиктерин өндүрүү алты эсе кыскарган

26
Экономика жана коммерция министрлигинин экономикалык өнүгүү башкармалыгынын башкы адиси Кубан Айдаралиев көмүскө экономиканын так көрсөткүчүн аныктоо мүмкүн эместигин белгиледи.

Бюджетти 2022-жылда 280 миллиард, 2023-жылы 400 миллиардга жеткирүү жолдорунун бири — көмүскө экономиканы ачыкка чыгаруу. Бул тууралуу Кубан Айдаралиев Sputnik Кыргызстан радиосунда маек куруп жатып билдирди.

Айдаралиев: алты жылда спирт ичимдиктерин өндүрүү алты эсе кыскарган

Анын айтымында, көмүскө экономиканын көлөмү ар кандай булактарга ылайык 23-44 пайыздын тегерегинде.

"Көмүскө экономиканын үлүшү боюнча маалыматтар салыштырмалуу көрсөткүч. Аныктоонун ар кандай механизмдери, ыкмалары болгону менен көмүскө ишкердик көрүнбөй, жашырынып иш алып барат. Мындан тышкары, легалдуу эмес ишкердик деген түшүнүк бар. Ал расмий каттоодон өтүп, салыгын төлөгөнү менен киреше булактарын азайтып көрсөтөт. Министрлер кабинетинин төрагасы бюджетти 2022-жылда 280 миллиард, 2023-жылы 400 миллиардга жеткирүү планын Жогорку Кеңеште айтты. Ага жетүү жолдорунун бири — бул көмүскө экономиканы ачыкка чыгаруу. Мисалы, 2013-жылы 3 миллион 157 миң деколитр спирт продукциясы өндүрүлсө, 2019-жылы бул көрсөткүч 499 миң деколитрге түшүп, алты эсе кыскарган. Тамекини керектөө 2017-2019-жылдар аралыгында 6 миллиард 587 миң даанадан 3 миллиард 752 миңге түшүп кеткен. Албетте, арак, чылымды колдонуунун азайышын колдойбуз, бирок мынчалык азайып кеткен жок да. Унду ички колдонуу 2014-жылы 498 миң тоннадан 2019-жылы 235 миң тоннага чейин төмөндөгөн. Бул көмүскө экономиканын үлүшүнүн өсүп жатканы менен гана түшүндүрүлөт. Анткени керектөө дээрлик азайган жок, калктын саны өсүүдө. Мындай көрүнүш бардык тармакта кездешет, күрөштү күчөтүшүбүз керек. Ошондо бюджетти кошумча кирешелер менен толуктай алабыз. Дагы көңүл бөлө турган жагдай, план айтылганда көпчүлүгү 2020-жылы бажы, салыктан 107 миллиард сом, 2021-жылдын тогуз айында 108 миллиард сом чогултса, кантип 280 миллиардга жеткирилет деген суроо коюлууда. Финансы чөйрөсүндө иштегендер бул жерде консолидацияланган бюджет тууралуу сөз болуп жатканын түшүнөт. Жалпы республикалык, жергиликтүү бюджет, фонддордун төлөмдөрү, салыктык эмес төлөмдөр жана гранттар биригип консолидацияланган бюджетти түзөт", — деди Айдаралиев.

Ошондой эле ал салык, бажы органдарына төлөмдөрдү көтөрүү тапшырмасы коюлуп жатканын кошумчалады.

Подкастты толугу менен видеодон көрө аласыз:

26
Белгилер:
экономика, бюджет, салык, Кубан Айдаралиев
Тема боюнча
Кыргызстанга кайсы өлкөлөрдөн автоунаанын импорту кыскарды. Тизме
Беларусь аскер кызматкерлери

НАТОнун "баш оорусу": Беларусь моюн сунгусу жок

0
(жаңыланган 22:04 24.10.2021)
Беларусь Россия менен союздаштыкты бекемдөөдө. Буга жаңы пландар, биргелешкен машыгуулар, аскердик жана аскердик-техникалык өз ара аракеттешүү, күчтөрдү жана башкаруу органдарын даярдоо масштабын кеңейтүү чаралары далил.

Узаган жумада Беларусь Республикасы жана Россия Федерациясынын коргоо министрлеринин коллегиясы өтүп, 2022-жылга карата кызматташуунун – биргелешкен 139 иш-чаранын пландары бекитилди. Аларда Беларусь жана Россиянын аскердик багыттагы бириккен тутумдарын, эки өлкөнүн күчтөрүнүн чөлкөмдүк топторун өнүктүрүү, ошондой эле радиациялык, химиялык жана биологиялык коргоо, радиоэлектрондук күрөш, топогеодезиялык жана навигациялык камсыздоо тармактарындагы кызматташуу камтылган. Эки союздаш мамлекеттин ортосундагы алакалар жана ушул багыттагы кызматташууларын аскерий баяндамачы Александр Хроленко талдаган.

Минск жана Москва 2023-жылы "Союз калканы" биргелешкен стратегиялык окууларды өткөрүүгө макулдашып, Беларусь Республикасынын аймагында РФтин аскердик объектилерин (Барановичи шаарында ракеталык кол салуунун алдын алуу тутумдар түйүнү жана Вилейка калаасындагы РФ Аба-деңиз флотунун радиостанциясы) жайгаштыруу жөнүндө келишимди узартышты.

Өлкөлөр союздаш мамлекеттердин коргоо тармагындагы аракеттердин биримдигин, милдеттерди аткарууга умтулууну тастыкташты. Батыш өлкөлөрү тарабынан коопсуздук коркунучу, саясий жана экономикалык кысымы аталган Россия менен Беларусту жакын арада союздаш мамлекеттин жаңы аскердик доктринасын кабыл алууга аргасыз кылууда. Беларусь жана Польша, Беларусь - Литва чек араларында кооптуу чыңалуу бар.

Мурда Варшава беларустук чек арачылар польшалык жоокерлерди аткылаганын кабарлаган. Эске салсак, анда жабыр тарткандар болгон эмес. Беларустун "баш ийбестигине" Минскинин Москва менен аскердик кызматташуусуна жамааттык Батыштын кыжыры кайнап келет. Лексингтон институтунун (АКШнын мамлекеттик саясат аналитикалык борбору) улук талдоочусу Сара Уайт: "Беларустун саясий тутуму, экономикасы жана Куралдуу күчтөрүнүн бардык деңгээлдериндеги Россиянын орду НАТОнун батыш фронтун кескин түрдө артка түртөт. Анан да эгер Россия жана Беларусь бир саясий түзүмгө бириксе, НАТОнун аталган фронттун чегиндеги мамлекеттерине тобокелдигин болжоо да мүмкүн эмес" - дегени бар. Кандай тобокелдик болушу мүмкүн экени түшүнүксүз, бирок НАТОго чыгыш европалык өлкөлөрдүн мүчөлүгү, аталган альянстын 1991-жылдан берки абалы сымал эле рационалдуу негизге ээ эмес.

Кимдин ким экени...

РФ коргоо министри Сергей Шойгу 20-октябрда россиялык-беларустук аскердик коллегияда кабыл алынган чечимдер союздаш мамлекеттин коопсуздугун 2024-жылга дейре бекемдөөнү өбөлгөлөй турганын билдирди.

Беларусь жана Россия эч кимге кооптуулук туудурбайт, жамааттык Батыштын саясий, экономикалык жана аскердик кысымына гана жооп кайтарат. РФтин Брюсселден Вашингтонго чейинки мейкиндиктеги агрессорлорго асимметриялык өч алууга кепилдигин туюндурган Аскердик доктринасын Пентагон жана НАТОдогулар көңүлгө түйүп алганы дурус. Кошмо Штаттардын аскердик-саясий эркинен көз каранды болгон европалык 28 өлкөнүн жетекчилери бул механизмдин бар-жогуна ишенип же ишенбей кое алышар, бирок аскер жетекчилери жооп иретиндеги өзөктүк соккунун натыйжалуулугу жана сапатын иш жүзүндө сынабай эле койгону оң.

Чыгыш Европада андай аскердик авантюраларды пландоонун өзү франциялык президент Эммануэль Макрон эки ирет диагноз койгондой НАТО "акылдан тайганы" болмок.

Негизги көйгөй миграция эмес

Балтика өлкөлөрү жана Польшанын аскердик бөлүктөрү НАТОнун контингентинин курамында Ирак жана Афганистандагы тынчтык жана калыптанып калган жашоо образын бузууга катышканы унутула элек. Бүгүн аталган ушул эки мамлекеттен агылган көч Прибалтикага жетип калды. Аларды азыр зым менен тосулган дубалдар да, куралчан чек арачылар да токтото албайт. Варшава менен Вильнюс азыркы окуялардын маңызын түшүнгүсү да жок. Жоопкерчиликти алар Минск менен Москванын "гибриддик агрессиясына" жүктөөгө тырышууда.

Польшанын бийликтеги "Укук жана адилеттүүлүк" партиясынын лидери Ярослав Качиньский 19-октябрда өлкөсүнө каршы "көп тепкичтүү гибриддик согуш" жүргүзүүдө деп Россияны айыптады. Айтымында, бул ири держава дароо эки фронтто, атап айтканда, Беларусь Республикасы менен чектешкен жерде жана Варшавада мигранттарды колдоп чыккан оппозицияны пайдалануу менен Польшага каршы иш жүргүзүп жаткан имиш.

Былтыркы жылдын аягында Польшада стратегиялык командалык-штабдык окуулар өткөн. НАТОнун стратегдеги америкалык Abrams танкалары, HIMARS залптык ок тутумдары, Patriot зениттик-ракеталык комплекстери жана ал тургай F-35 истребителдеринин коштоосундагы "чыгыштагы душман" менен согуштун сценарийин түзүп чыккан. Баса, аталган истребителдер Польшанын колуна 2026-жылдан эрте тийбей турганы анык.

Альянс аскердик инфраструктураны бекемдеп, ошол эле убакта батыш багытында аскердик-саясий кырдаалды курчутууда. НАТОнун коргоо министрлери 21-октябрда "эки деңиз ортосундагы согуш" (Балтика жана Кара деңиз) Россияга каршы стратегиясын макулдашууга чогулганы маалым.

Россия менен альянстын алакасы Брюсселдин демилгеси менен үзүлдү. Пентагондун башчысы жеке өзү Тбилиси, Киев, Бухарестте сателиттердин аскердик духун көтөрүүдө. Батыш аналитиктери бул окуялардын ырааттуулугунан "согушка даярдыкты" баамдап, "эки дөө урушса, ортосунда чымын өлөт" дегендей, АКШ менен РФтин тирешинде чыгыш европалык өлкөлөрдүн жабыр тартарын, кокус куралдуу чоң жаңжал тутанып кете турган болсо, эң оболу НАТОнун чечим кабыл алуучу борборлору жок кылынарын болжошот. Америкалык эксперттер жогорку технологиялык куралдануу жаатында Россия Кошмо Штаттарды караандатпай турганын, Үчүнчү дүйнөлүк согушта утуларын боолголошот.

Вашингтондогу Heritage Foundation аналитикалык борбору АКШнын Аба-аскердик жана Космостук күчтөрүнүн бардык багыттагы дарамети жана согуштук мүмкүнчүлүктөрүн "маргиналдуу" жана "чабал" деп белгилегенинен кабардарбыз. Москвада өткөн Беларусь жана Россиянын күч органдарынын биргелешкен коллегиясы союздаш мамлекеттин коргоо дараметин жогорулатуу, Пентагон менен НАТО аларга чектеш Балтика, Польша жана Украина аймагынан сокку ура турган болсо мизи катуу кайтарыларын дагы бир ирет эскерткендей болду.

Аскерий баяндамачы Александр Хроленконун Telegram каналына жазылыңыздар.

0
Белгилер:
Беларусь, Россия, НАТО, альянс, Аскер, күч, биригүү, машыгуу, техника
Тема боюнча
НАТОнун Steadfast Noon 2021 машыгуусунун сырлары. Максаты эмне?
Дүйнөнү селт эттирип... Украина НАТОго кирсе эмне болот?