Митинг граждан и представителей партий, которые недовольны результатами выборов в Жогорку Кенеш на площади Ала-Тоо в Бишкеке

30 жылда Кыргызстандын экономика жана саясаты кантип өзгөргөн. Адистердин пикири

217
(жаңыланган 17:27 26.08.2021)
31-август күнү Кыргызстандын эгемендүүлүк алганына туура 30 жыл болот. Бул аралыкта өлкө саясатында кандай өзгөрүүлөр болуп, ал чечимдер экономикага кандай таасир эткенин адистер айтып берди.

БИШКЕК, 26-авг. — Sputnik. Адистер Кыргызстандагы эгемендүү 30 жыл ичиндеги саясий  жана экономикалык системалар тууралуу өз пикирлерин айтышты. 

Бишкекте “Кыргызстан эл аралык саясатта: көз карандысыздыктын 30 жылы” деген аталыштагы онлайн-конференция болуп өттү. Дискуссияны “Евразиялыктар — Жаңы толкун” фонду уюштуруп, ага саясат таануучулар, экономисттер, коомдук ишмерлер, окутуучулар менен студенттер катышты. 

Тышкы иштер министринин мурдагы орун басары, ТИМдин Дипломатиялык академиясынын профессору Аскар Бешимов Кыргызстан эгемендүүлүгүнүн алгачкы этаптарында башкаруунун либералдык моделин тандаганын айтты. Бул экономикалык ишмердүүлүккө мамлекеттин өтө аз кийлигишүүсү, жарандарга сөз эркиндигин жана абийир эркиндигин берүү дегенди туюндурат.

Чрезвычайный и полномочный посол Кыргызстана, профессор Аскар Бешимов на радио Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Асель Сыдыкова
ТИМдин Дипломатиялык академиясынын профессору Аскар Бешимов
"Мындан улам менчиктештирүү процесси башталган. Кыргызстан биринчи болуп өзүнүн улуттук валютасын кабыл алган. Либералдык моделди карманган өлкө Бүткүл дүйнөлүк соода уюмуна мүчө болгон. Мындай кадамдар биздин келечегибизди аныктаган. Жакшы жери Кыргызстан аз убакыт ичинде эң ири реэкспорттук хабга айланган. Кытай товарлары постсоветтик башка өлкөлөргө Кыргызстан аркылуу тарап турган. Бизде Борбор Азия боюнча ири базарлар ачылган. Бирок ошол эле учурда көмүскө экономика пайда болуп, контрабанданын туруктуу системасы түзүлгөн”, — деди Бешимов.

Адистин айтымында, алгачкы президент Аскар Акаевдин экономикалык саясаты жакшы киреше алып келе турган кластерлерди түзүүгө багытталган. Кеп балык, төө буурчак өндүрүү жана туризм (биринчи кезекте тоо лыжа базаларын) тууралуу болуп жатат. Анткен менен айрым либералдык чечимдер күтүлгөн жыйынтыктарды бере алган эмес. 

"Эсимде, ошол кезде Акаевди көпчүлүк элге сөз жана абийир эркиндигин берели, мамлекеттик мүлктү менчиктештирели, валюта курсу эркин болсун деп үндөшкөн. Мунун бардыгы Кыргызстанды алдыга жылдырат деп айтышкан. Ооба, чындап эле бул нерсе керек экен, бирок өнүгүү үчүн ушул эле жетиштүү эмес тура. Тез эле коом бай менен кедей болуп бөлүнүп калды. Мигранттардын ири агымы пайда болду. Ар кайсы булактардагы маалыматтар боюнча, башка өлкөгө иш издеп, 1-1,5 миллион киши кетип калды. Ооба, акча келип, экономикага жөлөк болуп жатат. Бирок биз мээси кыйын иштеген жарандардан кол жууп калып жатабыз”, — деди дипломат.

Саясат таануучу Алина Молдокееванын айтымында, Кыргызстанда суверендешүү процесси радикалдуу либералдык реформаларга багыт алган донор мамлекеттер менен эл аралык уюмдардын каржылык жана институттук колдоосу менен ишке ашкан. Бирок салттуу коом калыптанып калган жерде туруктуу мамлекеттик институттарды түзүү мүмкүн болгон эмес. Молдокееванын айтымында, муну Башкы мыйзамдын бир нече ирет өзгөртүлүшү, 2005, 2010 жана 2020-жылдардагы төңкөрүштөр, ошондой эле өлкөнүн түштүгүндөгү кагылышуулар далилдеп турат. Чыныгы суверенитетти камсыздаш үчүн суверендешүү моделин өзгөртүү керек. Анда улуттук өзгөчөлүктөр, тышкы саясат сыяктуу нерселер эске алынышы зарыл.

"Кайра куруу учурунда көпчүлүк реформаторлор рыноктук институттарды кайсы система болбосун жарай берчү универсалдуу нерсе катары кабыл алды. Ошол эле учурда эч ким стереотиптерди жана баалуулуктарды эске алган жок. Жыйынтыгында Кыргызстан калыптанбаган мамлекетке айланып, эгемендүүлүгүн жоготуп алуу коркунучуна кептелди. Ошол нерсе азыр дагы актуалдуу”, — деди адис.

Экономист Нургүл Акимова бул жылдары кабыл алынган саясий чечимдер боюнча бир нече экономикалык этапты санап өттү. 1998-жылга чейин Кыргызстанда өндүрүш жана айыл чарбасы үстөмдүк кылган. Өлкө Бүткүл дүйнөлүк соода уюмуна мүчө болгон соң экономиканын реэкспорттук модели калыптанган. Ири мекемелер менчиктештириле баштаганынан улам кызмат көрсөтүү рыногу күч алган. Ошондон тарта өлкөнүн соода балансы бузулган. Төлөм балансы менен улуттук валютанын курсун теңеп турууга донорлордун техникалык жардамы жана алтын сатуудан түшкөн киреше жардам берген. 

2005-2010-жылдар ортосунда ички жана тышкы миграция күч алды. Кыргызстанга негизги кирешени алтын сатуу, мигранттардын которгон акчасы, тамак-аш жана аз-маз жеңил өнөр жай экспорту алып келип турган. 

Экономиканын реэкспорттук модели 2015-жылга, тагыраак айтканда, ЕАЭБге киргенге чейин жогору болуп турду. Алты жыл мурда кабыл алынган чечим бажыдагы тазалоолордун эрежесин өзгөрттү.

Экономист Нургуль Акимова в офисе Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Экономист Нургүл Акимова
"Чоң өзгөрүүлөр болду, реэкспорт токтоду. Активдүү соода өлкө экономикасына жакшы таасир эткен. Бизнестин чогулткан каражаты курулушка жана кыймылсыз мүлккө бурулду. ЕАЭБге кошулуу сырткы экономикалык ишмердүүлүктү кыскартты. Анын ордуна товарлар менен кызматтардын интернет аркылуу сатылуусу күч алды. Санариптешүү башталып, экономиканын модели алмашууда”, — деди Акимова.

Эске салсак, 31-август күнү Кыргызстандын эгемендүүлүк алганына туура 30 жыл болот.

217
Белгилер:
Кыргызстан, экономика, саясат, Өнүгүү, модель, пикир
Тема боюнча
Кен байлыктарды пайдаланууга укук берүүнүн жаңы тартиби каралды
Бишкекте таштандыны кайра иштетүүчү завод Түркиянын акчасына курулат
Россия-кыргыз өнүктүрүү фондунун башкаруучулугунун мүчөсү Бакыт Курманбеков. Архив

Курманбеков: Россия-кыргыз өнүктүрүү фонду чакан ГЭС курууну колдойт

8
(жаңыланган 12:55 26.09.2021)
Россия-кыргыз өнүктүрүү фондунун башкаруучулугунун мүчөсү Бакыт Курманбеков РКӨФ чакан ГЭС куруу долбоорлорун каржылоого артыкчылык берерин айтты.

Баткен жана Талас облустарында чакан жана ири ГЭСтерди куруу боюнча долбоорлор каралып, бизнес-план иштелип жатат. Мындай маалыматты Бакыт Курманбеков Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде маек куруп жатып билдирди.

Курманбеков: Россия-кыргыз өнүктүрүү фонду чакан ГЭС курууну колдойт

Анын айтымында, алыскы аймактарда жеңил өнөр жайга басым жасалууда.

"Россия-кыргыз өнүктүрүү фонду насыялык каржылоону энергетика тармагына салууда. Өзгөчө кичи гидроэлектр станцияларын куруу боюнча долбоорлорго артыкчылык берилип жатат. Биздин абдан чоң гидрологиялык потенциалыбыз бар. Учурда Баткенге чакан ГЭС куруу пландалууда. Ал боюнча тиешелүү иштер жүрүп, жабдуулар орнотула баштады. Мындан тышкары, Таласта көзөмөлдө ири ГЭС долбоору турат, ага бизнес-план иштелип чыгууда. Жакында гана өлкө башчы Ысык-Көлдө эки тигүү цехин ачып келди. Көбүнесе алыскы аймактарда аялдарды колдоо максатында да иш жүргүзүп жатабыз. Фонд насыяларды узак мөөнөткө бергенге аракет кылып, пайыздарын да төмөндөтүү боюнча иштерди жасап келет", — деди Курманбеков.

Ошондой эле адис Россия-кыргыз өнүктүрүү фонду ишкерлер үчүн атайын маалыматтык кампания уюштуруп, бизнес-план түзүп, долбоорлордун ишке ашышына көмөк көрсөтөрүн кошумчалады.

Подкасттын толук вариантын видеодон көрүңүз:

8
Белгилер:
Бакыт Курманбеков, Россия-кыргыз өнүктүрүү фонду, насыя, ишкерлик, өнүктүрүү
Тема боюнча
Кыргызстанда ишкер аялдар үчүн онлайн-платформа ачылды
Акча жана көз айнек. Архивдик сүрөт

Тартыштык 9,1 миллиард сом. Кыргызстандын 2022-жылга карата бюджетинин божомолу

379
(жаңыланган 14:00 25.09.2021)
Аткаруу бийлигинин башчысы айткандай, быйыл бир катар маанилүү чыгашалар болгон. Анын катарында айлык-маяналарды жогорулатууга бөлүнгөн каражат бар.

БИШКЕК, 25-сен. — Sputnik. Министрлер кабинетинин жыйынында "Кыргыз Республикасынын 2022-жылга республикалык бюджети жана 2023-2024-жылдарга болжолу жөнүндө" мыйзам долбоору каралды. Бул тууралуу өкмөттүн маалымат кызматы билдирди.

Өкмөт башчы Улукбек Мариповдун айтымында, 2022-жылга республикалык бюджеттин жалпы кирешеси мамлекеттик инвестициялар грантын эске алганда 203,6 миллиард сом же ИДПга карата 28,5 пайыз деңгээлинде болжолдонууда.

2021-жылга белгиленген бюджетке салыштырмалуу мамлекеттик бюджеттин кирешеси номиналдык көрсөткүчтө 30,7 миллиард сомго жогорулайт. Республикалык бюджеттин 2022-жылдагы жалпы чыгаша көлөмү 212,7 миллиард сом деңгээлинде (ИДП карата 31,3 пайыз) белгиленүүдө. Демек, мында тартыштык 9,1 миллиард сомду түзөт.

Марипов белгилегендей, быйыл бир топ маанилүү чыгымдар болду. Анын ичинде медицина, маданият жана аскер кызматкерлеринин айлык маянасы жогорулатылды.

"Көптөн бери биринчи жолу аскерлердин тамак рациону жакшыртылды, азык-түлүк коопсуздугун камсыздоого, ошондой эле кыргыз-тажик мамлекеттик чек арасындагы окуялардан кийин Баткен облусун калыбына келтирүүгө каражат бөлүндү. Коронавирустук инфекцияга каршы вакцина сатып алынды, 1-октябрдан тарта пенсиянын жана социалдык төлөмдөрдүн базалык жана камсыздандыруу бөлүгү жогорулатылат. Мындан тышкары, мамлекет айлыкты жана пенсияны төлөө боюнча социалдык милдеттенмелерин толук аткарууда. Мунун бардыгы экономиканы пандемиядан кийинки кризистен калыбына келтирүү менен катар жүрүп жатат", – деген Марипов.

Ал кошумчалагандай, фискалдык системаны санариптештирүү олуттуу натыйжаларды берип жатат – Салык кызматы салык боюнча белгиленген планды 105 пайызга аткарды.

"Бажы кызматынын иши жөнүндө айта турган болсок, биз канчалык кадрдык өзгөртүүлөрдү жасабайлы, бажы системасын толугу менен автоматташтырбасак, иш оңолбойт. Биз бажы кызматы менен бизнес өз ара байланышпаган процессти түзүшүбүз керек. Жакын арада бажы декларациясын дистанциялык түрдө толтуруу системасы ишке киргизилиши керек", – деген ал.

Талкуунун жыйынтыгы боюнча келип түшкөн сунуштарды жана сын-пикирлерди эске алуу менен "Кыргыз Республикасынын 2022-жылга республикалык бюджети жана 2023-2024-жылдарга болжолу жөнүндө" мыйзам долбооруна макулдук берүү чечими кабыл алынды.

Бюджетти кабыл алуу үчүн парламент менен президенттин макулдугу керек.

379
Белгилер:
Министрлер кабинети, бюджет, киреше, чыгаша, Улукбек Марипов, экономика, Кыргызстан
Тема боюнча
Медиктердин айлыгын көбөйтүүгө бюджеттен канча каражат кеткени айтылды
Алмаз Мамбетов Ош шаарынын бюджетин 500 млн. сомго көбөйтүү тапшырмасын берди
Ош шаарында туристик көргөзмө-жарманкеси башталганын мэриянын маалымат кызматы кабарлады

Мэр Мамбетов Ош шаарынын туристтик брендин түзүү ниетин билдирди

0
Калаа мэри Ош шаарын Улуу Жибек Жолу менен байланышкан брендин түзүү аркылуу туризмди жандандыруу ниетин ортого салды.

БИШКЕК, 26-сен. — Sputnik. Ош шаарында туристик көргөзмө-жарманкеси башталганын мэриянын маалымат кызматы кабарлады.

  • Выступление артистов на туристической выставка-ярмарке в городе Ош
    Ош шаарында туристик көргөзмө-жарманкеси башталганын мэриянын маалымат кызматы кабарлады
    © Фото / пресс-служба мэрии города Ош
  • Мэр Оша Алмаз Мамбетов и министр экономики и финансов КР Акылбек Жапаров на туристической выставка-ярмарке в городе Ош
    Анын алкагында бүгүн калаадагы мейманкалардын биринде "Жаңы шарттарда биргелешкен аракеттер менен туризмди өнүктүрүү. Кыргызстан-2021" аттуу Биринчи аймактык туристтик ири форум болду
    © Фото / пресс-служба мэрии города Ош
  • Мэр Оша Алмаз Мамбетов выступает на туристической выставка-ярмарке в городе Ош
    Анда шаар мэри Алмаз Мамбетов форумдун катышуучуларына "Ош шаарын — Улуу Жибек Жолунун туристтик кызмат көрсөтүүчү провайдери" катары резолюция кабыл алуу боюнча сунушун берген
    © Фото / пресс-служба мэрии города Ош
  • Люди в национальной одежде на туристической выставка-ярмарке в городе Ош
    Ошондой эле борбордук аянтта уюштурулган көргөзмө-жарманкеде туристтик компаниялар, жеке ишкерлер өз тармагын тааныштырып, өндүрүшчүлөр азык-түлүктөрүн көрсөтүшкөн
    © Фото / пресс-служба мэрии города Ош
  • Выступление артистов на туристической выставка-ярмарке в городе Ош
    Ал этномузыка, Болливуд жылдыздарынын бийлери, ата мекендик дизайнерлердин кийимдер көргөзмөсү, жергиликтүү ышкыбоздордун концерттик программасы менен коштолду.
    © Фото / пресс-служба мэрии города Ош
1 / 5
© Фото / пресс-служба мэрии города Ош
Ош шаарында туристик көргөзмө-жарманкеси башталганын мэриянын маалымат кызматы кабарлады

Анын алкагында бүгүн калаадагы мейманкалардын биринде "Жаңы шарттарда биргелешкен аракеттер менен туризмди өнүктүрүү. Кыргызстан-2021" аттуу Биринчи аймактык туристтик ири форум болду.

Анда шаар мэри Алмаз Мамбетов форумдун катышуучуларына "Ош шаарын — Улуу Жибек Жолунун туристтик кызмат көрсөтүүчү провайдери" катары резолюция кабыл алуу боюнча сунушун берген.

"Эки күндүк иш-чара шаарыбыздын туристтик багытына жана инвесторлорду тартуу иш-аракеттерибизге эбегейсиз чоң салым кошот. Тарыхый ордун эске алып Ош шаары Улуу Жибек Жолу менен байланышкан брендин түзүү аркылуу туризмди жандандырууга ниеттенүүдө. Менимче, өзүбүздүн туристтик продукт жана саякат маркабыз шаарыбызга жүз миңдеген туристтерди тартат. Мунун аркасында биз мурдагы улуулугубузду жандандырабыз жана чакан, орто бизнестин, жалпысынан өлкө экономикасынын өнүгүшүнө кубаттуу дем беребиз деп ойлойм. Анүчүн баарыбыз жапа тырмак шаардын тейлөө деңгээлин жана туристтик инфраструктурасын жакшыртуу үчүн аракеттерди көрөбүз", — деп айткан Мамбетов.

Ошондой эле борбордук аянтта уюштурулган көргөзмө-жарманкеде туристтик компаниялар, жеке ишкерлер өз тармагын тааныштырып, өндүрүшчүлөр азык-түлүктөрүн көрсөтүшкөн. Ал этномузыка, Болливуд жылдыздарынын бийлери, ата мекендик дизайнерлердин кийимдер көргөзмөсү, жергиликтүү ышкыбоздордун концерттик программасы менен коштолду.

Аталган форум жана көргөзмө-жарманке эртең да улантылат.

Мындай иш-чара Кыргызстанда алгачкы ирет болуп жатат. Аны Туризм департаменти жана Ош шаардык мэриясы эл аралык жана ата мекендик өнөктөштөрдүн колдоосу менен уюштурууда.

0
Белгилер:
Ош шаары, көргөзмө, жарманке, форум, турист
Тема боюнча
Бишкектин чок ортосуна көчмөндөр айылы курулду. Этнофестивалдан ирмемдер