Кыргызстандын желеги. Архив

"Тумар Арт": мүйүздөн жасалган кыл кыяк бизде эле бар

294
(жаңыланган 18:06 06.07.2015)
Сейрек кездешүүчү аспап деп көпчүлүк учурда көңүл сыртында калган кыл кыяк жанданып, улуттук маданиятта кайрадан өзүнүн татыктуу ордун ээлеп келе жатканына аз эле убакыт болду.

Кенедейинен ушул аспаптын артынан сая түшүп, кыргыздын салттуу музыкасына жаңылык киргизген "Тумар Арт" тобунун негиздөөчүлөрү Бактыгүл Асанкулова, Залина Касымова жана Айнура Бердигулова менен кыл кыяк ыргактары, улуттук маданият, чыгармачылык тууралуу баарлаштык.

— Сиздер чыгармачылыкка аралашкан мезгилде Кыргызстан жаңыдан эгемендикке ээ болуп, улуттук маданият эмес, өз айласын таппай турган учур эле. Кичинекей кыздардын кыргыздын аспаптарына, болгондо да көпчүлүк жерип келген кыл кыякка кызыгуусу кайдан пайда болду?

Залина Касымова:

— Баланын жашоодогу багыты ата-энеге байланыштуу болот экен. Атам музыкант, комузчу, комуз ойногонду ошо кишиден үйрөнгөм. Мектепте да атам үйрөткөн "Жаштар маршы" менен көп концертке катышкам. Ал эми кыл кыякты угуп жүргөнүм менен өзүн көрө элек болчумун. Мага үнү абдан жакчу. Мукаш Абдраев атындагы музыкалык мектепке келгенде да ата-энемдин колдоосу менен кыяк бөлүмүнө тапшырып окуп калдым. 

Бактыгүл Асанкулова:

— Менин эжем музыкага абдан жакын болчу. Көп ырдачумун, шыгымды байкап, мени Абдраев мектебине алып келген да ошо эжем болду. Кабыл алуу жүрүп жатыптыр, колдоруңду карап,  эмнеге жөндөмүң бар экенин текшеришет экен. Өзүм биринчи комузду тандап алгам, эжейим манжаларың узун экен, кыякка туура келет дегенинен улам ушул аспапты үйрөнүп калдым.

Айнура Бердигулова:

— Менин чыгармачылыкка аралашып калышыма апамдын салымы чоң. Өзү медик болсо да, ыр жандуу көкүрөк-көөдөнү мени бул дүйнөгө аралаштырды. Мектепке да өзү жетелеп барган. Мугалимдер менин колума кызыгып, кыякка жарай турганын айтышкан. Ошондон бери кыл кыяк кармап келе жатам. Албетте, адамдын өзүнүн кызыгуусу да чоң мааниге ээ. 

— Көп укчу белеңер? Дегеним, ал мезгилде кыл кыяк андай деле кеңири жайылтылган эмес болчу да…

Айнура Бердигулова:

— Өзүн кармап көрбөсөм да үнү аябай жакчу. Тартканда эле бир башкача добуштар чыгып, кандайдыр бир сыйкыры бардай сезилчү. Кичинекей болсом да ушунчалык таасири тийген.

Бактыгүл Асанкулова:

— Биз үчөөбүз бир мугалимден билим алдык. Чынын айтсам, мен бул аспапты билчү деле эмесмин. Алгач төрт кылдуу кыяк черткенди үйрөндүк. Эки кылдуу кыякты кийин көрдүм.

— Эки кылдуу менен төрт кылдуу кыяктын эмне айырмасы бар?

Залина Касымова:

— Эки кылдуу кыяк – бул биздин ата-бабалардан бери сакталып келаткан нукура кыргыздын кыягы. Төрт кылдуу кыяк же прима-кыяк деп атаса да болот, улуттук филармония ачылганда жаңы түзүлгөн оркестрге ылайыкташтырылып жасалган. Бирок, бүгүнкү күндө бул аспап деле өз алдынча оркестрдин коштоосунда ойнолуп келет.

— Шакирт устаты тууралуу айтпай коё албайт, туурабы?

Айнура Бердигулова:

— Үчөөбүз тең Бактыгүл Адышева аттуу мугалимден билим алдык. Эжекебизден тышкары, Бакыт Чытырбаев агай устат болду. Дагы көп мугалимдерден таалим алдык. Ар биринин өзүнө гана тийиштүү өзгөчөлүгү болот. Ушу деңгээлге жетип, чыгармачылыктагы аздыр-көптүр ийгиликтерибизде ушул адамдардын эмгеги ат көтөргүс.

— Адатта "жоону сайса ким сайды, аты калды Манаска" болуп, ийгиликти кошо камсыздашкандар көшөгө артында калып, айтылбай калышат. Келиңиздер, аспаптарды жасаган усталар тууралуу кеп кыла кетели…

Айнура Бердигулова:

— Кыл кыяк жасаган усталар аз санда. Буга чейин Марат Берикбаев аттуу агайыбыз жасап келген. Бүгүнкү күндө кыл кыякка жаңылык киргизип, аны мүйүздөн жасаган Нурлан Турдубаев аттуу мүйүз уста бул ишти улантып келе жатат. Мактаныч кыла кетели — ушу тапта Кыргызстан боюнча үчөөбүздүн эле мүйүздөн жасалган кыл кыяктарыбыз бар. Кадимки тоо текенин мүйүзүнөн куралып жасалат.

 Жыгач кыл кыяк менен мүйүздөн жасалган кыяктын эмне айырмасы бар?

Залина Касымова:

— Жыгач кыл кыяк аба ырайынын өзгөрүшүнө абдан сезимтал келет. Нымдуу, ысык, муздак болуп аба ырайы алмашып кетсе, аны канчалык толгобо, аспаптын үнү бошоп, түшүп калат. Өзүн жакшы ачып бербейт. Бир жолу Тайванга фестивалга барып калдык. Мен эки кыяк ала баргам. Толгоосун келтирип, бир мүнөттөн кийин эле карасаң, үнү өзгөрүп кеткен болот. Улам бурай берип, кыягымды таптакыр бузуп алгам. Экинчи кыягыма тийген эмес элем, он күндөй жүрүп калдык. Кетерде карасам көгөрө баштаптыр. Ал эми мүйүз жыгачка караганда туруктуу келет. Аны деле байма-бай бурап туруу керек, бирок жыгачка караганда көп чыдайт.

— Бүгүнкү күндө кыргыз муузыкасын сүйүүчүлөр кыл кыяк укканды үйрөндүбү?

Бактыгүл Асанкулова:

— Мурда кыл кыякчылардын эсебин чыгаруу үчүн колуңдун манжалары эле жетиштүү болчу. Азыр, кудайга шүгүр, жогорку окуу жайда ушул аспап боюнча билим алгандар да, кызыккандар да көп. Чынында мурда аспапты көп түшүнүшпөй, концерттен кийин "бул скрипкабы?" деп сурагандар көп эле. Азыр кадимкидей кызыккан адамдар көбөйгөнү байкалат. Демек, укканды үйрөнүп келе жатабыз.

Залина Касымова:

— 2-3 жыл мурун Токтогулга барып концерт коюп калдык. Бүткөндөн кийин мектепте окуган бир кыз жаныма чуркап келди. Кыяктын күүлөрү аябай жакканын айтып, бир убакта "Мени ала кетиңизчи" десе болобу. Мен же ооба дей албай, же баш тарта албай кыйналгам. "Бишкекке келгенде сөзсүз байланыш" деп айткам. Бул дагы улуттук маданиятка, баалуулуктарга болгон кызыгуу эмеспи.

— Кыргыз элинин ыргактары оор басырыктуу, сырдуу келет. Бул элдин насилине, мүнөзүнө жараша болсо керек. Ал эми кыл кыяктын үнү өзгөчө табышмактуу, муңдуу чыгат. Уккан адамды чарчатып жиберет деп ойлобойсуздарбы?

Айнура Бердигулова:

— Күү – бул адамдын жан дүйнөсүнүн абалы. Кыргыздын сүйүнгөнүн да, күйүнгөнүн да анын черткен күүсүнөн эле билип койсо болот. Илгери ата-бабаларыбыз кыл кыякты сыркоо адамдарды айыктыра турган аспап катары да колдонуп келген экен. Үйлөмө аспаптар менен жыланды ийнинен чыгаргандай эле, кыл кыяктын созолонто тартылган үнүн уккан оорулуу адам кадимкидей айыгып бутуна туруп кеткен дешет. Биз азыр учурдун талабына жараша башка аспаптардын коштоосу менен кыргыздын табиятын даңазалаган, маанай көтөрө турган күүлөрдү аткарып келебиз. Жогорудагы чыгарманы "Тумар Арт" тобу жаңыдан түзүлгөндө көп ийгиликтерибиздин башаты болсун деп төлгө тартып, "Тумар" деп атап алып чыкканбыз. Автору ар тараптуу музыкант, аранжировкалоочу – Азамат Отунчиев. 

Бактыгүл Асанкулова:

— Анын үстүнө кыл кыяк күүлөрү жаратылыш кубулуштарын, жаныбарлардын кыймыл-аракетин, андан чыккан үндөрдү так өзүндөй кылып берет. "Ак куунун учушу", "Ат кетти", "Топ жылкы", "Тизгин күү", "Кер-Өзөн", "Ботой", "Ак токту" сыяктуу күүлөр буга далил. 

— "Тумар Арттын" түзүлгөнүнө бир жыл болуптур…

Бактыгүл Асанкулова:

— Ооба, бир жыл мурун бир концертке алты кыякчы катышып, эки топко бөлүнүп тартмай болдук. Ошондо бирөөндө үчөөбүз бир туруп калыптырбыз. Сүйлөшүп отуруп, бир топ түзүүнү чечтик. Ошондон бери аздыр-көптүр чыгармачылыктын арабасында чогуу келе жатабыз.

— Топ түзүүнүн күңгөйү менен бирге тескейи да болсо керек?

Залина Касымова:

— Чынын айтсак, биз учурда материалдык жактан бир аз аксап келебиз. Баарыбыз үй-бүлөлүү болгондон кийин тапкан-ташыганыбыз үй-жайга, бала-чакага кетет дегендей. Мыкты чыгарма жаратып, аны жайылтуу үчүн көп адамдар менен иштөөгө туура келет. Демөөрчү болсо, мындан да көп жетишкендиктерди багындырат элек.

294
Белгилер:
Тумар Арт, кыл кыяк, Марат Берикбаев, Бактыгүл Адышева, Айнура Бердигулова, Залина Касымова, Бактыгүл Асанкулова
Тема боюнча
Ат-Башыда "Кыргыз шырдагы" фестивалы өттү
"Мейкин Азия" фестивалынын тандоо туру 9-июлда улутттук филармонияда өтөт
Медициналык кызматкер COVID-19 каршы вакциналарды кармап турат. Архив

Американын вакцинага акчасы жеткен жок

232
(жаңыланган 00:17 13.10.2020)
АКШнын атынан Коопсуздук жана контрчалгын боюнча улуттук борбордун (NCSC) директору Уильям Эванина дем алыш күндөрү Россия, Кытай жана Иранды Американын COVID-19га каршы вакцина алуусуна тоскоолдук жасады деп айыптады.

Вакцинанын айланасындагы кырдаал тууралуу Ирина Алкснис ой толгоду.

Американын контрчалгын кызматынын мындай билдирүүсү президент Дональд Трамптын коронавирус инфекциясына каршы вакцина Америка Кошмо Штаттарында президенттик шайлоодон кийин гана пайда болот деп жар салуусу менен дээрлик бир учурда айтылды.

Анткен менен муну тышкы саясаттагы атаандаштардын жаман ниеттеги кутумдары эмес, кайсы бир ички саясий пикир келишпестик менен деп түшүндүрдү.

"Ал (вакцина – ред.) шайлоого чейин болушу керек, бирок бул жерде саясат аралашып кетти. Макул. Алар өз оюндарын ойногусу келип жатат. Ал шайлоодон кийин дароо болот", — деди ал.

Компенсация катары президент америкалыктарга COVID-19ду дарылоо боюнча, ноокастап калганда өзү ичкен дарыны бекер берүүнү убадалады.

Ал арада Трамптын соңку билдирүүсүн чындыгында эле PR маанисинде да компенсация катары кабыл алууга болот. Себеби вакцина темасы жана анын шайлоого чейин пайда болушу президенттин шайлоо алдындагы кампаниясынын маанилүү бир бөлүгү болчу.

Дарыны иштеп чыгууга Ак үй он эки миллиард долларга жакын каражат бөлгөн. Ал тиешелүү тармактагы америкалык жана чет элдик уюмдарга берилген. Маселен, америкалык биотехнологиялык Novavax компаниясы эле оңбогондой акча, 1,6 миллиард доллар алган.

Анткен менен АКШ администрациясынын негизги үмүтү, ал тургай жалгыз эле алар эмес башкалар да британия-швециялык биргелешкен фармакологиялык AstraZeneca компаниясы жана Оксфорд университетине таянып турган. Бирок аталган тараптардын беркилердин супсунун суутканы белгилүү, себеби түзүлүп жаткан препараттардын кооптуулугу боюнча өтө олуттуу маселелер жаралды.

Белгилүү болгондой, AstraZeneca препаратын клиникалык жактан сыноо эки ирет — июль жана сентябрь айында токтотулган. Ыктыярчы болгон эки адамда адаттагыдан тышкаркы неврологиянын симптомдору байкалган.

Вакцина канчалык кооптуу: АКШ жооп сурап, Европа түшчү пайдасын эсептеп...

Тагыраагы, AstraZeneca боюнча июлдагы чатакта буга чейин жайылган склероздун тастыкталбаган учуру көрсөтүлгөн. Анткен менен Оксфорд университетинин сайтында ал "неврологиялык түшүнүксүз симптом" катары сүрөттөлгөн.

Экинчи, сентябрдагысында, компания ыктыярчы болгон аялда "түшүнүксүз оору" пайда болгондугун жар салган. Ал эми ички документтерде сейрек кездешкен неврологиялык илдет катары жазылып жүрөт.

Россияга штаттык фармацевтикалык капыстан жаралган кыйынчылык биринчи иретте аларга канчалык деңгээлде тиешелүү экени кызык болду. Белгилүү болгондой, жай мезгилинен тарта АКШ, Улуу Британия жана Канада Москваны алар иштеп чыгып жаткан вакцина боюнча маалыматтарды уурдоо үчүн кибер чабуул жасады деп күнөөлөдү.

Эми Эванинанын билдирүүсүнө караганда, концепция өзгөрүп, биринчи планга аларда болуп жаткан ийгиликтерге тоскоолдук кылуудагы россиялык атайын кызматтардын саботажы чыкты.

Негизи эле орустарда эч кандай вакцина жок деген билдирүү дагы деле болсо NCSC директорунун оозунан чыкты.

Жетекчисин кыжаалат кылдырбай, ансыз да чыңалып турган нерв клеткаларын сактоо үчүн америкалык контрчалгын кызматы Россияда бир нече күндөн кийин "Вектор" борборунан экинчи препараттын каттоодон өтө тургандыгы боюнча маалымдабай эле койгону дурус.

"Вектор" борбору коронавируска каршы вакцинасы үчүн патент алды

Бирок бул маселенин тарыхына глобалдык көз караштан мамиле кылганда, Вашингтондун байкап, көз сала берчү адаты, өзүнүн ар бир калпыстыгы үчүн Москвага күнөө арта бергени бир топ сабак болду.

Вакцинаны биринчилерден болуп ойлоп табуу боюнча дүйнөлүк атаандаштык жарышындагы жеңиш Вашингтон үчүн Дональд Трамптын шайлоо алдындагы кампаниясы үчүн эле эмес, Кошмо Штаттардын дүйнөдөгү жеңилбес гегемония символу катары да маанилүү эле. Америка эң өнүккөн, технологиялык жана илимий жактан алдыга кеткен, планетадагы бардык, болгон бүткөн нерселерде оңбогондой кыйын, ири мүмкүнчүлүктөргө ээ деген нерсени көрсөтүү үчүн керек эле.

АКШнын глобалдык лидер макамын орнотууда финансылык фактор адаттагыдай эле олуттуу ролун ойноду. Ал эми планетада башкы басма станогуна ээлик кылуу бүгүнкү күнгө чейин алардын башкы ролдогу негизги идеяларынын бири болуп келе жатат.

Вашингтон тарабынан дүйнө боюнча вакцинаны иштеп чыккан компанияларды ашыкча берешендик каржылоо эки, үч, ал тургай он эсе көп болушу мүмкүн. Бирок акыр аягында америкалыктар чындыгында эле муну пайдалана алышат.

Батыш вакцина жарышынан эмнеге утулууда. Саресеп

Бул бир жагынан алып караганда таасирлентсе, ал эми экинчи жагынан алганда иштин оңунан чыкпай калгандыгынын канчалык экендигин, масштабын көрсөтөт. Себеп дегенде элүү, ал тургай жүз миллион доллар бул учурда, мындай кырдаалда эч нерсени өзгөртө албайт эле. Бир катар маселелерди айрыкча акча менен чече албай, жөнгө сала албай турган учурлар да бар.

Акыркы жылдары Америка Кошмо Штаттарында мезгил-мезгили менен алардын дүйнөдө үстөмдүк кылуусун камсыздаган адаттагы нерселеринен баш тарта баштагандыгын байкоого болот. Америкалыктар өзүнүн вотчинасы деген тышкы саясаттагы кенже өнөктөштөрү менен эл аралык уюмдар көзөмөлдөн чыга баштады. Иштелип чыккан технологиялары, маселен, түстүү ыңкылаптары өзүнүн майнабын бербей жатат.

Эми чакырык дебесек да, кезектеги коңгуроо кагылды, ал — доллар дайыма эле айбаттуу болуп тура албайт деген кулак кагыш болду.

232
Белгилер:
атаандаштык, компенсация, вакцина, коронавирус, Дональд Трамп, Улуу Британия, Канада, Россия, АКШ
Тема:
Дүйнөгө жайылган коронавирус
Тема боюнча
Өз башындагы төөнү көрбөй... Россиялык вакцинанын сынчыларына жооп
Америкалык көп багыттуу F-35 бомбалоочу истребители. Архив

Америкалык F-35тин кезектеги көйгөйү: абада май куюучу учак менен кагышты

194
Америкалык көп багыттуу F-35 бомбалоочу истребители толук иштелип чыкпаган машина экенин айгинелеп келет. Мүчүлүштүктөрү жана кайра-кайра кырсыкка кабылышы менен адистерди улам таң калтырат.

АКШнын Аскер-деңиз флотунун Аскер-деңиз институту 30-сентябрда Калифорния штатындагы Эль-Сентро аскердик базасына жакын жерде АКШнын Деңиз пехотасынын корпусунун KC-130J май куючу учагы жана F-35B Lightning II ("Чагылган") абада кошумча май куюу маалында кагышкан. Бул окуяга жана аталган учактын техникалык мүнөздөмөсүнө аскерий баяндамачы Александр Хроленко сереп салган.

Май куюу технологиясы истребителди май куйгуч учак сүзгөнүн айтып турат, андан соң F-35 кулап түшүп, талкаланган. Учкуч катапульта менен секирген, ушул тапта госпиталда дарыланууда. Анткен менен KC-130J танкеринин сегиз аскер кызматкеринен турган экипажы жабыр тарткан эмес, жерге эсен-соо коно алышкан.

"Абрамстарды" жеткиришти. АКШ Беларусь чек арасында эмне баштоодо?

Америкалык учактардын кырсыкка кабылуу көрсөткүчү салыштырмалуу төмөн деп эсептелип келген. Бирок 2020-жылдын жаз жана жай мезгилдеринин аягында АКШнын Аскер-аба күчтөрү жана Аскер-деңиз күчтөрүнүн жети истребители: F-35A – 19-май жана 9-июнда, F-22 Raptor – 15-майда, F-15C Eagle – 15-июнда, F-18F Super Hornet – 18-июнда, кийинчерээк – F-16C талкаланган. Акыркы кырсыктан улам Шоу (Shaw Air Force Base) базасында чоң жалын тутанган. Булардын баары эксплуатация жана аскердик жөндөм көйгөйлөрүнөн кабар берет.

"Бешинчи муундагы" F-35 истребителдери үч модификацияда: Аскер-аба күчтөрү үчүн F-35A (стандарттык учуш жана конуу), Деңиз пехотасынын корпусу үчүн F-35B (кыска учуш жана жана вертикалдык конуу), Аскер-деңиз күчтөрү үчүн F-35C (авиа ташуучунун катапультасы аркылуу учуш жана аэрофинишерди пайдалануу менен конуу) иштелип чыккан. Кыска убакыт аралыгында эле бул "көзгө көрүнбөстөрдүн тобу" кырсыктарда үч учагынан ажыраган.

Эске салсак, 2019-жылы япониялык Аскер-аба күчтөрүнө таандык F-35A да кулаган.

2018-жылы Түштүк Каролина штатындагы Бофорт америкалык Деңиз пехотасынын корпусунун авиабазасынын жанында F-35B Lightning II истребители талкаланган. Өрт чалган F-35B да жарактан чыгарылган.

Баа жана сапаттын башаламандыгы

Joint Strike Fighter (JSF) программасынын былтыр октябрда долбоордук кубаттуулугу арткан. F-35 Lightening II истребители дал ушул программанын алкагында жасалган. Ушуга байланыштуу Lockheed Martin компаниясы жана АКШ Коргоо министрлиги 478 F-35 учагын сатып алуунун орто мөөнөттүү планын жарыялаган. Алардын 291и Кошмо Штаттардын аба күчтөрүнө, 127 машина JSF программасы боюнча эл аралык өнөктөштөрүнө, 60 истребитель эл аралык сатып алуучуларга бөлүнгөн. 478 бирдиктин жалпы наркы – 34 млрд. доллардын тегерегинде.

АКШны тынч уктатпаган Су-57 неге мынча бүйүр кызытат?

F-35А истребителинин наркы (азыр 100 млн. долларга жакын) анын сериясынын жогорулатылышы менен акырындап ылдыйлашы болжонот. 13-партиядан тарта 80 млн. доллардан төмөн болушу мүмкүн. Бирок "чагылгандардын" арзандашы жарыялангандай бешинчи муундун деңгээлиндеги сапатка жогорулатыларына кепилдик бербейт.

Андан мурун Пентагон менен ымалалаш Defense News басылмасы F-35 Lightning II учагын кескин баасын жарыялаган. Эгер кыскача токтолсок, F-35 – форсажда 1 мүнөттөн кем эмес убакытта ыкчамдай алган үнгө чейинки истребитель. Ал эми 1 Махтан жогорку ылдамдыкта корпусу ысып кетип, кыйроо коркунучу туулат.

Ал эми 1,6 Махтан өйдө учактын куйругу сынып түшүп калат. Анткени бешинчи муундагы истребителдин крейсердик ылдамдыгы 1,4 Махтан төмөн болбоого тийиш, ал эми бул жагынан F-35 Lightening II төртүнчү муунда калган.

Машинанын беш чоң кемчилиги технологиялык жактан жоюлбайт, бул мыйзам ченемдүү түрдө жалпы 1,7 триллион доллардан ашуун нарктагы өндүрүш программасын арсар абалга салат. 2020-жылдын сентябрында F-35 учуш үчүн абдан кымбат деп таанылды. Программа алдыдагы беш жылда 10 млрд доллар өлчөмүндөгү каржылоо таңсыктыгына кабылып отурат.

F-35ти модернизациялоо. АКШнын доо кеткен беделин бийиктетүү аракети

Пайдаланууда оор эки моторлуу F-22 Raptor учагына караганда арзан болгону менен аргасыз "заманбапташтыруу", курал менен жабдуу, күйүүчү май, запастык тетиктерин алуу жана техникалык тейлөөнү уюштуруу боюнча кошумча изилдөө жана иштелмелерден улам F-35 учагынын наркы өтө кымбатка түшкөн.

Мында F-22ден болгону 187 бирдик чыгарылганын, ал эми F-35тен 3000ден ашуун учактан турган серия менен чыгаруу белгиленген. "Чагылгандардын" мындай саны жай убакта Кошмо Штаттарга санаалаш мамлекеттердин жана Пентагондун өзүнүн бюджетин эңшерет. Мындай коркунуч кыйла реалдуу, себеби F-35 программасынын наркынын 75 пайызы эксплуатациялык чыгымдарына туура келет. Мындай чыгымдар техникалык тейлөөгө өтө чоң талаптар жана күйүүчү майдын сарпталышы үчүн болжонгон суммадан алда канча ашып кетет. Башкача айтканда, технологиялык жактан "бышып жетилбеген" F-35ти дайым даярдыкта кармоо F-16 же F-18 истребителдерине караганда кыйын жана бир топ кымбат.

Аскердик күчтү "тууроо"

Болжол менен америкалык армия F-35 Lightening II истребители үчүн талаптарга шайкеш 15 миң тетик алды. Тушуккан көйгөйлөрүн чечүү үчүн жакын арада "молнияларга" 70 млн. доллардан ашуун каражат сарптайт.

F-35 эксплуатациялык чыгымдардын улам өсүшү, өндүрүшчү ишкананын программалык камсыздоосунан (жаңылоосунан) "керектөөчүнүн" көз карандылыгын күчөтүү, тетиктери менен жабдуунун олку-солку болушу сүрдүү учактын "бышып-жетиле" электигин айгинелейт.

"Чагылгандар" теориялык жактан гана радарлардан буйтап, душмандын коргонуучу коен жатагына чейин сокку ура алат. Иш жүзүндө бардык модификациядагы F-35 истребителдери жеткиликтүү бийиктик жана ылдамдыкта, кандай гана куралдануу топтомдуу болбосун, максималдуу аралыктагы потенциалдуу душмандын радиолокациялык станцияларынын экранында ачык байкалат. Башкача айтканда, багыты боюнча милдеттерин концептуалдык-технологиялык жактан аткара албайт. Ал эми согуштук аракеттер аймагында жай жүрүүчү бутага айланат.

Россияда өндүрүлгөн радиолокациялык станцияларын пайдаланган Иран Персид булуңунун аймагында жайгаштырылган америкалык "көзгө чалдыкпастардын" – эки F-35A эскадрилиясын, ал түгүл Катардагы F-22 Raptor эскадрильясын даана көрүп турат.

Тегерандын алда канча натыйжалуу табылгасы С-300ПМУ-2 узун аралыкта абадан коргонуу тутуму болуп саналат. Күчтүү радар жана ракета кое берүүчү орнотмолорун камтыйт. Ирандын "Резонанс-НЭ" абадан коргонуу тутуму да кыйла эффективдүү. Өлкөнүн чек араларына жакын жердеги F-35 истребителдерин ийгиликтүү таап, изине байкоо салат.

Мээлегенин алып түшкөн "Прометей". Бутасын 550 чакырымдан кыйратчу жаңы ракета

Россиялык адистер тарабынан чыгарылган "Резонанс" радиолокациялары 600 чакырым аралыктан 100 чакырымга чейинки бийиктиктен аэродинамикалык аба объектилерин ("көзгө чалдыкпас истребителдерди" да, гипер үндүү ракеталарды да) таап, бута көрсөткүчтөрүн берүүгө жөндөмдүү. Ошону менен бирге эле баллистикалык буталар "Резонанс-НЭнин" байкоо аймагына 1100 чакырым аралыктан "илинет". Негизи эле Иран Ислам Республикасынын абадан коргонуу тумумунун баары Пентагонго 2017-жылдан тарта баш оору болуп келет, ошол себептен да баш ийбеген Тегеранды бомбалоого даабайт.

194
Белгилер:
чек ара, Аскер, АКШ, учак, истребитель, курал
Тема боюнча
100 млн. долларлык парадокс. F-35 истребителинин баага татыбаган сапаты
Экс-президент Сооронбай Жээнбеков. Архив

Жээнбеков жоюп кеткен Антикоррупциялык кызматты Жапаров жандантты

109
(жаңыланган 22:30 20.10.2020)
Жаңы жарлыктын негизинде Жээнбековдун жарлыгынын колдонулушу токтотулуп жана кабыл алынган күндөн тартып күчүн жоготту деп табылды. 

БИШКЕК, 20-окт. — Sputnik. Президенттин милдетин аткаруучу Садыр Жапаров Коррупцияга каршы күрөшүү кызматынын ишин жандандыруу боюнча жарлыкка кол койду. Бул туурасында президенттик аппарат билдирди.

Белгилей кетсек, экс-президент Сооронбай Жээнбеков кызматтан кетип жатып аталган кызматты жоюу туурасында жарлыкка кол койгон

Жапаровдун чыгарган жарлыгына ылайык, Жээнбековдун жарлыгынын колдонулушу токтотулду жана кабыл алынган күндөн тартып күчүн жоготту деп табылды.

Буга байланыштуу Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитетинин Антикоррупциялык кызматынын иши улантылат.

УКМКга төмөнкүдөй тапшырмалар берилди:

  • Антикоррупциялык кызматтын иштөөсүн камсыз кылсын;
  • Антикоррупциялык кызматтын мындан аркы ишин оптималдаштыруу боюнча сунуштарды киргизсин.

Жарлык расмий жарыяланган күндөн тартып күчүнө кирет.

109
Белгилер:
кызмат, коррупция, жарлык, Садыр Жапаров, Сооронбай Жээнбеков
Тема боюнча
Экс-президент макамы Жээнбековго кандай артыкчылык берет? Тизме
Жээнбеков расмий түрдө экс-президент болду. Жапаровдун биринчи жарлыгы