Сабактагы окуучулар. Архив

Кыргызстанда билим берүү толук акы алмайга өтсө кандай болот? 5 пикир

804
(жаңыланган 11:35 11.03.2019)
Билим алуу толугу менен акы төлөнө турган болду дейли, ансыз да мектепти камсыздоого ай сайын акча чогулткан ата-энелер андай шартта мыйзамда белгиленген өлчөмдө акы төгүшөт. Мындай өзгөртүүнүн натыйжасы эмнеге алып келет? Бул туурасында Sputnik Кыргызстандын "Эгерде..." рубрикасындагы пикирлер түрмөгүнө көз жүгүртүңүз.

Кыргызстанда билим берүүгө миллиарддаган каражат жумшалат. Улуттук статистикалык комитеттин маалыматы 2017-жылы бюджеттен бул тармакка 37 миллиард сомдон ашуун акча бөлүнгөнүн айгинелейт. Ал сумманын жарымынан көбү орто билим берүү зарылдыгына кетет.

Кыргызстандыктардын акысыз билим алуусун Конституциянын 45-беренеси кепилдейт. Бирок ар ай сайын көпчүлүк окуучулардын ата-энеси "көңүлдөн чыгарып" акча төгүүгө аргасыз. Борбор калаадагы мектептерде орточо бир жарым миңден ашык окуучу бар, дээрлик ар биринен айына 500 сомдон чогулат. Баса, мектеп жетекчилиги жана мугалимдердин акча топтоого акысы жок, көбүнчө аны ата-энелер комитети тарабынан түзүлгөн коомдук фонддор ишке ашырат. Айрым мектептерде баланы 1-класска кабыл алууга да акы төлөөнү талап кылышат.

Айына төгүлгөн төлөмдөр көпчүлүк ата-энелерде суроо жаратпай койбойт, себеби топтолгон каражаттын сарпталышы ийне-жибине чейин талданып отчет берилиши чанда кездешет. Ата-энелер мыйзам менен белгиленген өлчөмдө акы төгүүгө даяр экендигин белгилешет, алардын пикиринде ошондо акча мектептин гана муктаждыктарын жабууга жумшалып, ал эми отчеттор ачык болмок.

Sputnik Кыргызстандын редакциясы "Мектептерде акча чогултуу бирдиктүү жана милдеттүү түргө өтсө кандай болот?" деп суроо салды. Мындай аракет ата-энелердин акчасын чыгымдоону тартипке салып, көзөмөлдөөгө жол ачабы? Же тескерисинче, бир топ баланын билим алышына бөгөт коебу? Бул боюнча серепчилер жана ата-энелер жооп берди.

Бардык маселе чечилет

Керектөө төгүмдөрү тууралуу мыйзам мектептин дарегине айтылган бардык доомат жана айыптоолорду токтото алат. Бишкек шаардык кеңештин депутаты Валентина Лисниченко дал ушундай пикирде.

Депутат Бишкекского городского кенеша Валентина Лисниченко
© Фото / Рахмат Керимбаев
Бишкек шаардык кеңештин депутаты Валентина Лисниченко

"Биз жүргүзгөн эсеп боюнча билим берүү мекемесин кармоого жылына ар бир окуучудан 1500 сом топтолот. Бул суммадан эле керектөө төгүмүн аныктоого болот. Ата-энелер акчаны жыл башында төгөт, андан кийин алардан бир тыйын да талап кылынбайт, анткени бардык чыгымдар эсептелип, төгүмдүн өлчөмүнө камтылат", — деп белгиледи Лисниченко.

Төгүмдүн суммасы экономикалык жактан негизделип, ата-энелерге ал эмнеге сарпталары так түшүндүрүлүүгө тийиш. Депутаттын пикиринде, баары балдарынын татыктуу билим алуусун каалайт, ошол себептен жарандар мындай демилгеге каршы болушпайт.

"Мектеп жетекчилиги топтолгон акчаны атайын жободо көрсөтүлгөн максаттарга гана жумшашы зарыл. Анда майда-чүйдөсүнө чейин, лампочка менен тактага жазчу борго кеткен чыгымдардын баары көрсөтүлүүгө тийиш. Ата-энелер каражат кайда жумшаларын так билсе, алар мектепке каржылык көмөк көрсөтүүгө даяр", — деди депутат.

Лисниченко калаа жана айыл мектептериндеги керектөөчүлүк төгүмдөр айырмаланып, мындан тышкары, аз камсыз болгон үй-бүлөлөрдүн, жетим жана социалдык жактан аяр категориядагы балдарга мамлекет тарабынан жеңилдик берилиши керек экенин кошумчалады.

Борбордогу мектептердин окуучусунун апасы да мыйзамда белгиленген акы төлөнсө, көйгөй да, күмөн да жараткан суроолор азаяр эле деген пикирде.

"Азыр акча кайда жумшаларын так билбейбиз. Бир класста 40тан окуучу, класстарга көбөйтсөк, жакшы эле акча чогулат. Эгер төгүм мыйзамда көрсөтүлсө, анда максатсыз пайдаланылган учурда тийиштүү органдар ага чара көрө алат", — деди бишкектик окуучу кыздын апасы.

Ал эми Лисниченконун айтымында, акча чогултуу ачык-айкын жүрбөгөндүгү ата-энелерди кыжырдантат. Ар бир иште так отчеттуулук зарыл.

"Мектеп директору болуп иштеген кезимде далисте керектүү жабдыктардын тизмеси илинип турчу, мисалы, дене тарбия сабагы үчүн топ менен секирме жиптин саны жана баасы жазылуу болчу. Ата-энелерде эч кандай күмөн ой туулчу эмес, ар жарым жылда жетекчилик канча каражат чогулуп, эмнеге жумшалганы боюнча отчет берчү", — деп билдирди депутат.

Эл өкүлү Бишкек шаардык кеңешинин депутаттарына баланы мектепке киргизүүдө мажбурланган акы боюнча даттануулар көп түшөрүн белгиледи.

Башка жолун табалы. Демилгеге каршы чыккандар

Билим берүү жана илим министрлигинин мектепке чейинки, мектепте жана мектеп тышында билим берүү башкармалыгынын башкы адиси Гүлшан Абдылдаева ата-энелердин акча төгүүсү ыктыярдуу түрдө болууга тийиш деген пикирин билдирди.

Ведущий специалист Министерства образования и науки Гульшан Абдылдаева во время беседы
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Билим берүү жана илим министрлигинин мектепке чейинки, мектепте жана мектеп тышында билим берүү башкармалыгынын башкы адиси Гүлшан Абдылдаева

"Мыйзам бизге милдеттүү негизде акча топтоого жол бербейт. Билим берүү акысыз болушу шарт. Биз шарты начар жана аз камсыз болгон үй-бүлөлөрдүн балдарын мектепке киргизе алсак сүйүнөбүз. Эгер ата-энелер кааласа, мектепке жардам берет, көмөк көрсөтө албаса, мажбурлоого эч кимдин акысы жок", — деди ал.

Абдылдаеванын айтымында, билим берүү мекемеси үчүн ата-энелердин төгүмүнө эч байланышпаган кошумча каражат булактарын табууга болот.

"Көп учурда мектепке мурдагы бүтүрүүчүлөр, меценат, бизнесмендер жакшы жардам берет, көбүнесе, аймактарда демөөрчүлөр көп. Бир ата-эне өз көңүлүнөн чыгарып чатырды жаап, башкасы класстык такта сатып берет. Депутаттар да окуучулар үчүн шарттарды жакшыртууга аракет кылышат", — деди адис.

Жогорку Кеңештин депутаты Аида Исмаилова өлкөдө мамлекеттик акысыз билим берүүнү өнүктүрүү керек экенин белгиледи.

Депутат Жогорку Кенеша Аида Исмаилова во время интервью на радиостудии Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Жогорку Кеңештин депутаты Аида Исмаилова

"Кыргызстан чет өлкөдөн алган грант жана башка жардамдар аз санда эмес. Эгер аларды туура бөлүштүрсөк, мектептин керектөөсүн жабат. Азыр акча натыйжасыз бөлүштүрүлгөндүктөн, социалдык тармак ушундай кейиштүү абалда", — деди ал.

Исмаилова акы төлөө киргизилсе, аз камсыз болгон үй-бүлөлөрдүн балдары билим ала албай каларын, андыктан, республика иштин көзүн билген менеджерлерге муктаж экендигин кошумчалады.

"Жетекчилер жөн гана акча жасашканы ачуумду келтирет. Кымбат унаадан, сый акыдан баш тартып, иш сапарларды азайтышсын", — деген пикирин билдирди эл өкүлү.

Педагогика илимдеринин доктору Жангороз Каниметов акысыз билим берүүнү токтотуу жана атайын төлөм киргизүү деген таптакыр эки башка демилге экенин түшүндүрүп берди.

Доктор педагогических наук Жанкороз Каниметов
© Фото / предоставлено Жанкорозом Каниметовым
Педагогика илимдеринин доктору Жангороз Каниметов

"Биздин азыркы шартта акы алынчу орто билим тууралуу кеп козгоого да болбойт, окуу акысы элиталык менчик мектептердин деңгээлине көтөрүлүп кетет. Мамлекет билим берүү мекемелерин өнүктүрүү үчүн бөлөк жолдорду табууга тийиш. Ишмердиги ачык-айкын болушу үчүн мектептердеги коомдук фонддор өкмөттүн деңгээлинде иш алып барышы кажет, ал эми төгүмдөр белгилүү бир өлчөмдө, мисалы, ар бир окуучудан жылына 1000-1500 сом чогултулат", — деди Каниметов.

Ал ыктыярдуу төгүмдөр деп жарыяланганы менен ата-энелерди окуу китептери үчүн акы төлөөгө мажбурлашарын кошумчалады.

Коомдук фонддор зарылбы?

Валентина Лисниченко соңку он жылда мектептер "ата-энелердин эсебинен жашап келерин" моюнга алды. Анын айтымында, бул жашыруун эмес.

"Билим берүү бизде акысыз, бирок мамлекеттин каражаты мугалимдердин маянасы, коммуналдык чыгымдарды гана жабат, ал эми мектепти каржылоо толугу менен ата-энелердин мойнунда экендигин түшүнүү керек. Ошондой эле коомдук фонддордун каражатына компьютер, интерактивдик такталар, методикалык адабияттар сатып алынат", — деди депутат.

Гүлшан Абдылдаеванын пикиринде, Кыргызстандын мектептери жык толгон, ошондуктан ата-энелердин ыктыярдуу көмөгүнө муктаждык жаралды.

"Коомдук фонддор жана камкордук кеңештери мыйзам алкагында иштейт. Алардын өкүлдөрү окуучулардан акча талап кылышпайт, ата-энелер менен иш алып барышат. Бирок мындай учурда да ата-энелердин мектепке көмөгү өз каалоосу менен көрсөтүлүшү зарыл", — деген оюн айтты адис.

Ал ата-энелер мектеп жетекчилигинен иштин ачыктыгын талап кылууга тийиш экенине токтолду. Эгер директор же мугалимдин өз ыйгарым укуктарынын чегинен тыш аракеттери аныкталса, анда мыйзамга ылайык чара көрүлөт.

804
Белгилер:
ата-эне, окуучу, акы, билим берүү
Тема боюнча
Мектеп окуучуларынын жазгы каникулу 10 күнгө созулат
Европа менен Азияны бириктирген окуу жай. Чет элдик студенттердин артыкчылыгы
Медициналык кызматкер COVID-19 каршы вакциналарды кармап турат. Архив

Американын вакцинага акчасы жеткен жок

232
(жаңыланган 00:17 13.10.2020)
АКШнын атынан Коопсуздук жана контрчалгын боюнча улуттук борбордун (NCSC) директору Уильям Эванина дем алыш күндөрү Россия, Кытай жана Иранды Американын COVID-19га каршы вакцина алуусуна тоскоолдук жасады деп айыптады.

Вакцинанын айланасындагы кырдаал тууралуу Ирина Алкснис ой толгоду.

Американын контрчалгын кызматынын мындай билдирүүсү президент Дональд Трамптын коронавирус инфекциясына каршы вакцина Америка Кошмо Штаттарында президенттик шайлоодон кийин гана пайда болот деп жар салуусу менен дээрлик бир учурда айтылды.

Анткен менен муну тышкы саясаттагы атаандаштардын жаман ниеттеги кутумдары эмес, кайсы бир ички саясий пикир келишпестик менен деп түшүндүрдү.

"Ал (вакцина – ред.) шайлоого чейин болушу керек, бирок бул жерде саясат аралашып кетти. Макул. Алар өз оюндарын ойногусу келип жатат. Ал шайлоодон кийин дароо болот", — деди ал.

Компенсация катары президент америкалыктарга COVID-19ду дарылоо боюнча, ноокастап калганда өзү ичкен дарыны бекер берүүнү убадалады.

Ал арада Трамптын соңку билдирүүсүн чындыгында эле PR маанисинде да компенсация катары кабыл алууга болот. Себеби вакцина темасы жана анын шайлоого чейин пайда болушу президенттин шайлоо алдындагы кампаниясынын маанилүү бир бөлүгү болчу.

Дарыны иштеп чыгууга Ак үй он эки миллиард долларга жакын каражат бөлгөн. Ал тиешелүү тармактагы америкалык жана чет элдик уюмдарга берилген. Маселен, америкалык биотехнологиялык Novavax компаниясы эле оңбогондой акча, 1,6 миллиард доллар алган.

Анткен менен АКШ администрациясынын негизги үмүтү, ал тургай жалгыз эле алар эмес башкалар да британия-швециялык биргелешкен фармакологиялык AstraZeneca компаниясы жана Оксфорд университетине таянып турган. Бирок аталган тараптардын беркилердин супсунун суутканы белгилүү, себеби түзүлүп жаткан препараттардын кооптуулугу боюнча өтө олуттуу маселелер жаралды.

Белгилүү болгондой, AstraZeneca препаратын клиникалык жактан сыноо эки ирет — июль жана сентябрь айында токтотулган. Ыктыярчы болгон эки адамда адаттагыдан тышкаркы неврологиянын симптомдору байкалган.

Вакцина канчалык кооптуу: АКШ жооп сурап, Европа түшчү пайдасын эсептеп...

Тагыраагы, AstraZeneca боюнча июлдагы чатакта буга чейин жайылган склероздун тастыкталбаган учуру көрсөтүлгөн. Анткен менен Оксфорд университетинин сайтында ал "неврологиялык түшүнүксүз симптом" катары сүрөттөлгөн.

Экинчи, сентябрдагысында, компания ыктыярчы болгон аялда "түшүнүксүз оору" пайда болгондугун жар салган. Ал эми ички документтерде сейрек кездешкен неврологиялык илдет катары жазылып жүрөт.

Россияга штаттык фармацевтикалык капыстан жаралган кыйынчылык биринчи иретте аларга канчалык деңгээлде тиешелүү экени кызык болду. Белгилүү болгондой, жай мезгилинен тарта АКШ, Улуу Британия жана Канада Москваны алар иштеп чыгып жаткан вакцина боюнча маалыматтарды уурдоо үчүн кибер чабуул жасады деп күнөөлөдү.

Эми Эванинанын билдирүүсүнө караганда, концепция өзгөрүп, биринчи планга аларда болуп жаткан ийгиликтерге тоскоолдук кылуудагы россиялык атайын кызматтардын саботажы чыкты.

Негизи эле орустарда эч кандай вакцина жок деген билдирүү дагы деле болсо NCSC директорунун оозунан чыкты.

Жетекчисин кыжаалат кылдырбай, ансыз да чыңалып турган нерв клеткаларын сактоо үчүн америкалык контрчалгын кызматы Россияда бир нече күндөн кийин "Вектор" борборунан экинчи препараттын каттоодон өтө тургандыгы боюнча маалымдабай эле койгону дурус.

"Вектор" борбору коронавируска каршы вакцинасы үчүн патент алды

Бирок бул маселенин тарыхына глобалдык көз караштан мамиле кылганда, Вашингтондун байкап, көз сала берчү адаты, өзүнүн ар бир калпыстыгы үчүн Москвага күнөө арта бергени бир топ сабак болду.

Вакцинаны биринчилерден болуп ойлоп табуу боюнча дүйнөлүк атаандаштык жарышындагы жеңиш Вашингтон үчүн Дональд Трамптын шайлоо алдындагы кампаниясы үчүн эле эмес, Кошмо Штаттардын дүйнөдөгү жеңилбес гегемония символу катары да маанилүү эле. Америка эң өнүккөн, технологиялык жана илимий жактан алдыга кеткен, планетадагы бардык, болгон бүткөн нерселерде оңбогондой кыйын, ири мүмкүнчүлүктөргө ээ деген нерсени көрсөтүү үчүн керек эле.

АКШнын глобалдык лидер макамын орнотууда финансылык фактор адаттагыдай эле олуттуу ролун ойноду. Ал эми планетада башкы басма станогуна ээлик кылуу бүгүнкү күнгө чейин алардын башкы ролдогу негизги идеяларынын бири болуп келе жатат.

Вашингтон тарабынан дүйнө боюнча вакцинаны иштеп чыккан компанияларды ашыкча берешендик каржылоо эки, үч, ал тургай он эсе көп болушу мүмкүн. Бирок акыр аягында америкалыктар чындыгында эле муну пайдалана алышат.

Батыш вакцина жарышынан эмнеге утулууда. Саресеп

Бул бир жагынан алып караганда таасирлентсе, ал эми экинчи жагынан алганда иштин оңунан чыкпай калгандыгынын канчалык экендигин, масштабын көрсөтөт. Себеп дегенде элүү, ал тургай жүз миллион доллар бул учурда, мындай кырдаалда эч нерсени өзгөртө албайт эле. Бир катар маселелерди айрыкча акча менен чече албай, жөнгө сала албай турган учурлар да бар.

Акыркы жылдары Америка Кошмо Штаттарында мезгил-мезгили менен алардын дүйнөдө үстөмдүк кылуусун камсыздаган адаттагы нерселеринен баш тарта баштагандыгын байкоого болот. Америкалыктар өзүнүн вотчинасы деген тышкы саясаттагы кенже өнөктөштөрү менен эл аралык уюмдар көзөмөлдөн чыга баштады. Иштелип чыккан технологиялары, маселен, түстүү ыңкылаптары өзүнүн майнабын бербей жатат.

Эми чакырык дебесек да, кезектеги коңгуроо кагылды, ал — доллар дайыма эле айбаттуу болуп тура албайт деген кулак кагыш болду.

232
Белгилер:
атаандаштык, компенсация, вакцина, коронавирус, Дональд Трамп, Улуу Британия, Канада, Россия, АКШ
Тема:
Дүйнөгө жайылган коронавирус
Тема боюнча
Өз башындагы төөнү көрбөй... Россиялык вакцинанын сынчыларына жооп
Америкалык көп багыттуу F-35 бомбалоочу истребители. Архив

Америкалык F-35тин кезектеги көйгөйү: абада май куюучу учак менен кагышты

194
Америкалык көп багыттуу F-35 бомбалоочу истребители толук иштелип чыкпаган машина экенин айгинелеп келет. Мүчүлүштүктөрү жана кайра-кайра кырсыкка кабылышы менен адистерди улам таң калтырат.

АКШнын Аскер-деңиз флотунун Аскер-деңиз институту 30-сентябрда Калифорния штатындагы Эль-Сентро аскердик базасына жакын жерде АКШнын Деңиз пехотасынын корпусунун KC-130J май куючу учагы жана F-35B Lightning II ("Чагылган") абада кошумча май куюу маалында кагышкан. Бул окуяга жана аталган учактын техникалык мүнөздөмөсүнө аскерий баяндамачы Александр Хроленко сереп салган.

Май куюу технологиясы истребителди май куйгуч учак сүзгөнүн айтып турат, андан соң F-35 кулап түшүп, талкаланган. Учкуч катапульта менен секирген, ушул тапта госпиталда дарыланууда. Анткен менен KC-130J танкеринин сегиз аскер кызматкеринен турган экипажы жабыр тарткан эмес, жерге эсен-соо коно алышкан.

"Абрамстарды" жеткиришти. АКШ Беларусь чек арасында эмне баштоодо?

Америкалык учактардын кырсыкка кабылуу көрсөткүчү салыштырмалуу төмөн деп эсептелип келген. Бирок 2020-жылдын жаз жана жай мезгилдеринин аягында АКШнын Аскер-аба күчтөрү жана Аскер-деңиз күчтөрүнүн жети истребители: F-35A – 19-май жана 9-июнда, F-22 Raptor – 15-майда, F-15C Eagle – 15-июнда, F-18F Super Hornet – 18-июнда, кийинчерээк – F-16C талкаланган. Акыркы кырсыктан улам Шоу (Shaw Air Force Base) базасында чоң жалын тутанган. Булардын баары эксплуатация жана аскердик жөндөм көйгөйлөрүнөн кабар берет.

"Бешинчи муундагы" F-35 истребителдери үч модификацияда: Аскер-аба күчтөрү үчүн F-35A (стандарттык учуш жана конуу), Деңиз пехотасынын корпусу үчүн F-35B (кыска учуш жана жана вертикалдык конуу), Аскер-деңиз күчтөрү үчүн F-35C (авиа ташуучунун катапультасы аркылуу учуш жана аэрофинишерди пайдалануу менен конуу) иштелип чыккан. Кыска убакыт аралыгында эле бул "көзгө көрүнбөстөрдүн тобу" кырсыктарда үч учагынан ажыраган.

Эске салсак, 2019-жылы япониялык Аскер-аба күчтөрүнө таандык F-35A да кулаган.

2018-жылы Түштүк Каролина штатындагы Бофорт америкалык Деңиз пехотасынын корпусунун авиабазасынын жанында F-35B Lightning II истребители талкаланган. Өрт чалган F-35B да жарактан чыгарылган.

Баа жана сапаттын башаламандыгы

Joint Strike Fighter (JSF) программасынын былтыр октябрда долбоордук кубаттуулугу арткан. F-35 Lightening II истребители дал ушул программанын алкагында жасалган. Ушуга байланыштуу Lockheed Martin компаниясы жана АКШ Коргоо министрлиги 478 F-35 учагын сатып алуунун орто мөөнөттүү планын жарыялаган. Алардын 291и Кошмо Штаттардын аба күчтөрүнө, 127 машина JSF программасы боюнча эл аралык өнөктөштөрүнө, 60 истребитель эл аралык сатып алуучуларга бөлүнгөн. 478 бирдиктин жалпы наркы – 34 млрд. доллардын тегерегинде.

АКШны тынч уктатпаган Су-57 неге мынча бүйүр кызытат?

F-35А истребителинин наркы (азыр 100 млн. долларга жакын) анын сериясынын жогорулатылышы менен акырындап ылдыйлашы болжонот. 13-партиядан тарта 80 млн. доллардан төмөн болушу мүмкүн. Бирок "чагылгандардын" арзандашы жарыялангандай бешинчи муундун деңгээлиндеги сапатка жогорулатыларына кепилдик бербейт.

Андан мурун Пентагон менен ымалалаш Defense News басылмасы F-35 Lightning II учагын кескин баасын жарыялаган. Эгер кыскача токтолсок, F-35 – форсажда 1 мүнөттөн кем эмес убакытта ыкчамдай алган үнгө чейинки истребитель. Ал эми 1 Махтан жогорку ылдамдыкта корпусу ысып кетип, кыйроо коркунучу туулат.

Ал эми 1,6 Махтан өйдө учактын куйругу сынып түшүп калат. Анткени бешинчи муундагы истребителдин крейсердик ылдамдыгы 1,4 Махтан төмөн болбоого тийиш, ал эми бул жагынан F-35 Lightening II төртүнчү муунда калган.

Машинанын беш чоң кемчилиги технологиялык жактан жоюлбайт, бул мыйзам ченемдүү түрдө жалпы 1,7 триллион доллардан ашуун нарктагы өндүрүш программасын арсар абалга салат. 2020-жылдын сентябрында F-35 учуш үчүн абдан кымбат деп таанылды. Программа алдыдагы беш жылда 10 млрд доллар өлчөмүндөгү каржылоо таңсыктыгына кабылып отурат.

F-35ти модернизациялоо. АКШнын доо кеткен беделин бийиктетүү аракети

Пайдаланууда оор эки моторлуу F-22 Raptor учагына караганда арзан болгону менен аргасыз "заманбапташтыруу", курал менен жабдуу, күйүүчү май, запастык тетиктерин алуу жана техникалык тейлөөнү уюштуруу боюнча кошумча изилдөө жана иштелмелерден улам F-35 учагынын наркы өтө кымбатка түшкөн.

Мында F-22ден болгону 187 бирдик чыгарылганын, ал эми F-35тен 3000ден ашуун учактан турган серия менен чыгаруу белгиленген. "Чагылгандардын" мындай саны жай убакта Кошмо Штаттарга санаалаш мамлекеттердин жана Пентагондун өзүнүн бюджетин эңшерет. Мындай коркунуч кыйла реалдуу, себеби F-35 программасынын наркынын 75 пайызы эксплуатациялык чыгымдарына туура келет. Мындай чыгымдар техникалык тейлөөгө өтө чоң талаптар жана күйүүчү майдын сарпталышы үчүн болжонгон суммадан алда канча ашып кетет. Башкача айтканда, технологиялык жактан "бышып жетилбеген" F-35ти дайым даярдыкта кармоо F-16 же F-18 истребителдерине караганда кыйын жана бир топ кымбат.

Аскердик күчтү "тууроо"

Болжол менен америкалык армия F-35 Lightening II истребители үчүн талаптарга шайкеш 15 миң тетик алды. Тушуккан көйгөйлөрүн чечүү үчүн жакын арада "молнияларга" 70 млн. доллардан ашуун каражат сарптайт.

F-35 эксплуатациялык чыгымдардын улам өсүшү, өндүрүшчү ишкананын программалык камсыздоосунан (жаңылоосунан) "керектөөчүнүн" көз карандылыгын күчөтүү, тетиктери менен жабдуунун олку-солку болушу сүрдүү учактын "бышып-жетиле" электигин айгинелейт.

"Чагылгандар" теориялык жактан гана радарлардан буйтап, душмандын коргонуучу коен жатагына чейин сокку ура алат. Иш жүзүндө бардык модификациядагы F-35 истребителдери жеткиликтүү бийиктик жана ылдамдыкта, кандай гана куралдануу топтомдуу болбосун, максималдуу аралыктагы потенциалдуу душмандын радиолокациялык станцияларынын экранында ачык байкалат. Башкача айтканда, багыты боюнча милдеттерин концептуалдык-технологиялык жактан аткара албайт. Ал эми согуштук аракеттер аймагында жай жүрүүчү бутага айланат.

Россияда өндүрүлгөн радиолокациялык станцияларын пайдаланган Иран Персид булуңунун аймагында жайгаштырылган америкалык "көзгө чалдыкпастардын" – эки F-35A эскадрилиясын, ал түгүл Катардагы F-22 Raptor эскадрильясын даана көрүп турат.

Тегерандын алда канча натыйжалуу табылгасы С-300ПМУ-2 узун аралыкта абадан коргонуу тутуму болуп саналат. Күчтүү радар жана ракета кое берүүчү орнотмолорун камтыйт. Ирандын "Резонанс-НЭ" абадан коргонуу тутуму да кыйла эффективдүү. Өлкөнүн чек араларына жакын жердеги F-35 истребителдерин ийгиликтүү таап, изине байкоо салат.

Мээлегенин алып түшкөн "Прометей". Бутасын 550 чакырымдан кыйратчу жаңы ракета

Россиялык адистер тарабынан чыгарылган "Резонанс" радиолокациялары 600 чакырым аралыктан 100 чакырымга чейинки бийиктиктен аэродинамикалык аба объектилерин ("көзгө чалдыкпас истребителдерди" да, гипер үндүү ракеталарды да) таап, бута көрсөткүчтөрүн берүүгө жөндөмдүү. Ошону менен бирге эле баллистикалык буталар "Резонанс-НЭнин" байкоо аймагына 1100 чакырым аралыктан "илинет". Негизи эле Иран Ислам Республикасынын абадан коргонуу тумумунун баары Пентагонго 2017-жылдан тарта баш оору болуп келет, ошол себептен да баш ийбеген Тегеранды бомбалоого даабайт.

194
Белгилер:
чек ара, Аскер, АКШ, учак, истребитель, курал
Тема боюнча
100 млн. долларлык парадокс. F-35 истребителинин баага татыбаган сапаты
ИИМ кызматкери. Архив

Милиция БШК мүчөлөрүн эмнеге суракка чакырды? ИИМдин жообу

0
(жаңыланган 18:12 21.10.2020)
Учурда ИИМдин тергөө кызматы 5-6-октябрь күндөрү Бишкектеги массалык башаламандык фактысы боюнча сотко чейинки өндүрүштү иликтеп жатат.

БИШКЕК, 21-окт. — Sputnik. Ички иштер министрлигинин маалымат кызматы Борбордук шайлоо комиссиясындагы абал тууралуу билдирүү таратып, сотко чейинки өндүрүштүн алкагында милиция күбөлөрдү суракка алып келүүгө милдеттүү экенин маалымдады.

Ага ылайык, учурда ИИМдин тергөө кызматы 5-6-октябрь күндөрү Бишкектеги массалык башаламандык фактысы боюнча сотко чейинки өндүрүштү иликтеп жатат. Бул иш Жазык кодексинин 264-беренесинин 1-бөлүмү ("Массалык башаламандык") боюнча Кылмыш жана жоруктардын бирдиктүү реестрине катталган.

"Массалык башаламандыкка түрткү болгон себептерди аныктоо максатында ИИМдин криминалдык милиция кызматы Борбордук шайлоо комиссиясынын бардык мүчөлөрүн күбө катары суракка алуу үчүн кабарлама берүүнү тапшырган", — деп айтылат маалыматта.

Бийлик кантип алмашты? Соңку окуялардагы урунттуу учурлар

Буга чейин ИИМдин кызматкерлери Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөлөрүн суракка алып кетүүгө аракет кылып жатканы кабарланган.

0
Белгилер:
күбө, митинг, сурак, БШК, ИИМ
Тема боюнча
БШК бул жолку шайлоого канча каражат кетерин кабарлады
БШК: милиция биздин мүчөлөрдү суракка алып кеткени жатат