Сабактагы окуучулар. Архив

Кыргызстанда билим берүү толук акы алмайга өтсө кандай болот? 5 пикир

796
(жаңыланган 11:35 11.03.2019)
Билим алуу толугу менен акы төлөнө турган болду дейли, ансыз да мектепти камсыздоого ай сайын акча чогулткан ата-энелер андай шартта мыйзамда белгиленген өлчөмдө акы төгүшөт. Мындай өзгөртүүнүн натыйжасы эмнеге алып келет? Бул туурасында Sputnik Кыргызстандын "Эгерде..." рубрикасындагы пикирлер түрмөгүнө көз жүгүртүңүз.

Кыргызстанда билим берүүгө миллиарддаган каражат жумшалат. Улуттук статистикалык комитеттин маалыматы 2017-жылы бюджеттен бул тармакка 37 миллиард сомдон ашуун акча бөлүнгөнүн айгинелейт. Ал сумманын жарымынан көбү орто билим берүү зарылдыгына кетет.

Кыргызстандыктардын акысыз билим алуусун Конституциянын 45-беренеси кепилдейт. Бирок ар ай сайын көпчүлүк окуучулардын ата-энеси "көңүлдөн чыгарып" акча төгүүгө аргасыз. Борбор калаадагы мектептерде орточо бир жарым миңден ашык окуучу бар, дээрлик ар биринен айына 500 сомдон чогулат. Баса, мектеп жетекчилиги жана мугалимдердин акча топтоого акысы жок, көбүнчө аны ата-энелер комитети тарабынан түзүлгөн коомдук фонддор ишке ашырат. Айрым мектептерде баланы 1-класска кабыл алууга да акы төлөөнү талап кылышат.

Айына төгүлгөн төлөмдөр көпчүлүк ата-энелерде суроо жаратпай койбойт, себеби топтолгон каражаттын сарпталышы ийне-жибине чейин талданып отчет берилиши чанда кездешет. Ата-энелер мыйзам менен белгиленген өлчөмдө акы төгүүгө даяр экендигин белгилешет, алардын пикиринде ошондо акча мектептин гана муктаждыктарын жабууга жумшалып, ал эми отчеттор ачык болмок.

Sputnik Кыргызстандын редакциясы "Мектептерде акча чогултуу бирдиктүү жана милдеттүү түргө өтсө кандай болот?" деп суроо салды. Мындай аракет ата-энелердин акчасын чыгымдоону тартипке салып, көзөмөлдөөгө жол ачабы? Же тескерисинче, бир топ баланын билим алышына бөгөт коебу? Бул боюнча серепчилер жана ата-энелер жооп берди.

Бардык маселе чечилет

Керектөө төгүмдөрү тууралуу мыйзам мектептин дарегине айтылган бардык доомат жана айыптоолорду токтото алат. Бишкек шаардык кеңештин депутаты Валентина Лисниченко дал ушундай пикирде.

Депутат Бишкекского городского кенеша Валентина Лисниченко
© Фото / Рахмат Керимбаев
Бишкек шаардык кеңештин депутаты Валентина Лисниченко

"Биз жүргүзгөн эсеп боюнча билим берүү мекемесин кармоого жылына ар бир окуучудан 1500 сом топтолот. Бул суммадан эле керектөө төгүмүн аныктоого болот. Ата-энелер акчаны жыл башында төгөт, андан кийин алардан бир тыйын да талап кылынбайт, анткени бардык чыгымдар эсептелип, төгүмдүн өлчөмүнө камтылат", — деп белгиледи Лисниченко.

Төгүмдүн суммасы экономикалык жактан негизделип, ата-энелерге ал эмнеге сарпталары так түшүндүрүлүүгө тийиш. Депутаттын пикиринде, баары балдарынын татыктуу билим алуусун каалайт, ошол себептен жарандар мындай демилгеге каршы болушпайт.

"Мектеп жетекчилиги топтолгон акчаны атайын жободо көрсөтүлгөн максаттарга гана жумшашы зарыл. Анда майда-чүйдөсүнө чейин, лампочка менен тактага жазчу борго кеткен чыгымдардын баары көрсөтүлүүгө тийиш. Ата-энелер каражат кайда жумшаларын так билсе, алар мектепке каржылык көмөк көрсөтүүгө даяр", — деди депутат.

Лисниченко калаа жана айыл мектептериндеги керектөөчүлүк төгүмдөр айырмаланып, мындан тышкары, аз камсыз болгон үй-бүлөлөрдүн, жетим жана социалдык жактан аяр категориядагы балдарга мамлекет тарабынан жеңилдик берилиши керек экенин кошумчалады.

Борбордогу мектептердин окуучусунун апасы да мыйзамда белгиленген акы төлөнсө, көйгөй да, күмөн да жараткан суроолор азаяр эле деген пикирде.

"Азыр акча кайда жумшаларын так билбейбиз. Бир класста 40тан окуучу, класстарга көбөйтсөк, жакшы эле акча чогулат. Эгер төгүм мыйзамда көрсөтүлсө, анда максатсыз пайдаланылган учурда тийиштүү органдар ага чара көрө алат", — деди бишкектик окуучу кыздын апасы.

Ал эми Лисниченконун айтымында, акча чогултуу ачык-айкын жүрбөгөндүгү ата-энелерди кыжырдантат. Ар бир иште так отчеттуулук зарыл.

"Мектеп директору болуп иштеген кезимде далисте керектүү жабдыктардын тизмеси илинип турчу, мисалы, дене тарбия сабагы үчүн топ менен секирме жиптин саны жана баасы жазылуу болчу. Ата-энелерде эч кандай күмөн ой туулчу эмес, ар жарым жылда жетекчилик канча каражат чогулуп, эмнеге жумшалганы боюнча отчет берчү", — деп билдирди депутат.

Эл өкүлү Бишкек шаардык кеңешинин депутаттарына баланы мектепке киргизүүдө мажбурланган акы боюнча даттануулар көп түшөрүн белгиледи.

Башка жолун табалы. Демилгеге каршы чыккандар

Билим берүү жана илим министрлигинин мектепке чейинки, мектепте жана мектеп тышында билим берүү башкармалыгынын башкы адиси Гүлшан Абдылдаева ата-энелердин акча төгүүсү ыктыярдуу түрдө болууга тийиш деген пикирин билдирди.

Ведущий специалист Министерства образования и науки Гульшан Абдылдаева во время беседы
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Билим берүү жана илим министрлигинин мектепке чейинки, мектепте жана мектеп тышында билим берүү башкармалыгынын башкы адиси Гүлшан Абдылдаева

"Мыйзам бизге милдеттүү негизде акча топтоого жол бербейт. Билим берүү акысыз болушу шарт. Биз шарты начар жана аз камсыз болгон үй-бүлөлөрдүн балдарын мектепке киргизе алсак сүйүнөбүз. Эгер ата-энелер кааласа, мектепке жардам берет, көмөк көрсөтө албаса, мажбурлоого эч кимдин акысы жок", — деди ал.

Абдылдаеванын айтымында, билим берүү мекемеси үчүн ата-энелердин төгүмүнө эч байланышпаган кошумча каражат булактарын табууга болот.

"Көп учурда мектепке мурдагы бүтүрүүчүлөр, меценат, бизнесмендер жакшы жардам берет, көбүнесе, аймактарда демөөрчүлөр көп. Бир ата-эне өз көңүлүнөн чыгарып чатырды жаап, башкасы класстык такта сатып берет. Депутаттар да окуучулар үчүн шарттарды жакшыртууга аракет кылышат", — деди адис.

Жогорку Кеңештин депутаты Аида Исмаилова өлкөдө мамлекеттик акысыз билим берүүнү өнүктүрүү керек экенин белгиледи.

Депутат Жогорку Кенеша Аида Исмаилова во время интервью на радиостудии Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Жогорку Кеңештин депутаты Аида Исмаилова

"Кыргызстан чет өлкөдөн алган грант жана башка жардамдар аз санда эмес. Эгер аларды туура бөлүштүрсөк, мектептин керектөөсүн жабат. Азыр акча натыйжасыз бөлүштүрүлгөндүктөн, социалдык тармак ушундай кейиштүү абалда", — деди ал.

Исмаилова акы төлөө киргизилсе, аз камсыз болгон үй-бүлөлөрдүн балдары билим ала албай каларын, андыктан, республика иштин көзүн билген менеджерлерге муктаж экендигин кошумчалады.

"Жетекчилер жөн гана акча жасашканы ачуумду келтирет. Кымбат унаадан, сый акыдан баш тартып, иш сапарларды азайтышсын", — деген пикирин билдирди эл өкүлү.

Педагогика илимдеринин доктору Жангороз Каниметов акысыз билим берүүнү токтотуу жана атайын төлөм киргизүү деген таптакыр эки башка демилге экенин түшүндүрүп берди.

Доктор педагогических наук Жанкороз Каниметов
© Фото / предоставлено Жанкорозом Каниметовым
Педагогика илимдеринин доктору Жангороз Каниметов

"Биздин азыркы шартта акы алынчу орто билим тууралуу кеп козгоого да болбойт, окуу акысы элиталык менчик мектептердин деңгээлине көтөрүлүп кетет. Мамлекет билим берүү мекемелерин өнүктүрүү үчүн бөлөк жолдорду табууга тийиш. Ишмердиги ачык-айкын болушу үчүн мектептердеги коомдук фонддор өкмөттүн деңгээлинде иш алып барышы кажет, ал эми төгүмдөр белгилүү бир өлчөмдө, мисалы, ар бир окуучудан жылына 1000-1500 сом чогултулат", — деди Каниметов.

Ал ыктыярдуу төгүмдөр деп жарыяланганы менен ата-энелерди окуу китептери үчүн акы төлөөгө мажбурлашарын кошумчалады.

Коомдук фонддор зарылбы?

Валентина Лисниченко соңку он жылда мектептер "ата-энелердин эсебинен жашап келерин" моюнга алды. Анын айтымында, бул жашыруун эмес.

"Билим берүү бизде акысыз, бирок мамлекеттин каражаты мугалимдердин маянасы, коммуналдык чыгымдарды гана жабат, ал эми мектепти каржылоо толугу менен ата-энелердин мойнунда экендигин түшүнүү керек. Ошондой эле коомдук фонддордун каражатына компьютер, интерактивдик такталар, методикалык адабияттар сатып алынат", — деди депутат.

Гүлшан Абдылдаеванын пикиринде, Кыргызстандын мектептери жык толгон, ошондуктан ата-энелердин ыктыярдуу көмөгүнө муктаждык жаралды.

"Коомдук фонддор жана камкордук кеңештери мыйзам алкагында иштейт. Алардын өкүлдөрү окуучулардан акча талап кылышпайт, ата-энелер менен иш алып барышат. Бирок мындай учурда да ата-энелердин мектепке көмөгү өз каалоосу менен көрсөтүлүшү зарыл", — деген оюн айтты адис.

Ал ата-энелер мектеп жетекчилигинен иштин ачыктыгын талап кылууга тийиш экенине токтолду. Эгер директор же мугалимдин өз ыйгарым укуктарынын чегинен тыш аракеттери аныкталса, анда мыйзамга ылайык чара көрүлөт.

796
Белгилер:
ата-эне, окуучу, акы, билим берүү
Тема боюнча
Мектеп окуучуларынын жазгы каникулу 10 күнгө созулат
Европа менен Азияны бириктирген окуу жай. Чет элдик студенттердин артыкчылыгы
Акча жана Кыргызстандын желеги. Архивдик сүрөт

Казына менен капчык бош, бирок өлкөдө акча көп. Эки ача көрүнүшкө сереп

76
(жаңыланган 15:13 15.07.2020)
Соңку эки айда Кыргызстанда акчанын көлөмү кеминде эле 13 миллиард сомго чыкты. Мындай "барчылык" эмнеге байланыштуу жана кесепети кандай экенин Sputnik Кыргызстан сураштырып көрдү.

Бюджет менен калктын капчыгы бош, ал эми КР Улуттук банкынын маалыматында өлкөдөгү каражаттын көлөмү бардык рекордду кагарын укканда мындай көрүнүштү акылга сыйдырыш кыйын.  Аталган жагдайдын себебин тактоо үчүн серепчилерге кайрылып, бул баанын өсүшүнө алып келер-келбесин сурап көрдүк.

Азыноолак терминдер

Айлантуудагы акча — калктын насыялык уюмдардын кассаларындагы каражат калдыктарын эске алгандагы каражаты.

Акча базасы — каржылык (аманат) уюмдардын сом түрүндөгү айлантуудагы акчасы жана резервдери.

Кеңири аныктамадагы акча базасы — айлантуудагы акча, ага кошумча, каржылык уюмдардын Улуттук банктагы бардык резервдери (чет элдик валюта жана сом) жана аманаттары.

Акча азбы же көппү?

Майдын башында акча көлөмү КР Улуттук банкынын негизги үч көрсөткүчү боюнча рекорд койгон. Улам жогорулап отуруп, июндун аягында дагы 13,2-16,7 миллиард сомго көбөйгөн (көрсөткүчкө жараша).

Кайрадан боор көтөрүп... РФтеги мигранттардын абалы жакшырдыбы

Ошону менен бирге эле пандемия импорттун бир топ бөлүгүн токтоткон, бардык ишканалар жана экономиканын бүт тармактары иштеген жок. Натыйжада быйыл казына 30 миллиард сомго кем толот, негизинен салык жана бажы төгүмдөрүнүн эсебинен. Ошол себептен Кыргызстан кырдаалды жөнгө салуу, анын ичинде маяна жана пенсияны берүү үчүн бюджетти колдоого да грант, насыя алууда. Калктын кирешеси да кыскарды, анткени көптөгөн тармактардын иши убактылуу токтоп же узак убакыт бою иштеген жок.

Эмнеге анда акча көп? Улуттук банктын түшүндүрмөсү

Өлкөнүн башкы банкы акча базасынын жана айлантуудагы акчанын өсүшүнүн негизги себеби катары "мамлекеттик каржы секторундагы чыгым операцияларынын көбөйүшүн" атайт.

"Бул операциялар маяна, жөлөк пул жана субсидия берүү, медициналык товар жана кызматтарды алуу зарылдыгынан, ошондой эле COVID-19дун таралышынын кесепеттерине байланышкан башка чыгымдар менен шартталган", — деп билдирет Улуттук банктан.

Каржы министрлигинин соңку маалыматына ылайык, мамлекеттик бюджеттин алгачкы беш айындагы чыгымдары 52,3 миллиард сомдон ашкан. Бул 2019-жылдын ушул мезгилиндеги көрсөткүчтөн дээрлик 3,5 миллиардга көп. Мында кеп атайын каражаттарды эсепке албагандагы бюджеттик акча туурасында.

Көбөйүшүндө таң каларлык нерсе жок

Экономист Нургүл Акимованын пикиринде, республикада май айынан тарта акчанын көлөмү өскөнүнө таң калып деле болбойт. 

Эксперт по экономическим вопросам Нургуль Акимова у здания ИА Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Экономист Нургүл Акимова

Ал төмөнкү себептерин санады:

  • карантиндик чектөөлөр майдын башында алына баштады, ага дейре рыноктук жана коомдук кызмат көрсөтүүлөр жана иштер, ошондой эле товарларды керектөө ооздукталып турган;
  • мурда калк эс алууга сарптаган бардык каражатын керектөө, медициналык кызмат жана дары-дармекке жумшаган;
  • бюджетке салык аз түшүп, бирок Кыргызстанга насыялык жана гранттык каражаттардын келиши токтогон жок;
  • акча базасынын көлөмүнө кайрымдуулук таасир этет, себеби мурда топтолгон каражат деп каралган акча керектөөгө жумшалууда;
  • мурун капиталдык курулуш жана ремонтко деп каралган бардык бюджеттик каражаттарды зарыл товар жана кызматтарды сатып алууга багыттай башташты.

ЕЭК Кыргызстан, Казакстан жана ЕАЭБ ортосундагы көйгөйдү кантип чечет?

Акимова белгилегендей, акыркы айларда жүк ташуу жана эл аралык соода акырындап калыптана баштаган. Кыргызстандыктар негизинен импорттук товарларды керектейт, андыктан алар канчалык көп сатып алган сайын каржы тутумундагы каражат айлануу ошончолук көп болууга тийиш.

"Бирок акча айлантуу бөлүгүндөгү тең салмактоочу учур эмгек мигранттарынын которгон акчаларынын кыскарышы болуп саналат. Башкача айтканда, эгер андай кыскаруу болбогондо, Улуттук банктын бардык үч көрсөткүчүнүн тең өсүшү көп болмок", — деп түшүндүрөт экономист.

Инфляция коркунучу барбы?

Акимованын айтымында, эгер жагдай өзгөрбөсө, дүрбөлөң токтобосо, инфляция 11-15 пайызга жетиши ыктымал. Эң оболу бул азык-түлүк жана медикаменттердин баасына чагылат.

"Менимче, инфляция товарлардын көптүгүнөн эмес, акча массасынын эсебинен, тагыраак, монетардык болот. Анткени акчанын баары (жеке жана мамлекеттик) керектөөгө кетүүдө. Мурда каржы балансталып бөлүнчү: бир бөлүгү топтолгон каражат катары калып, башка бир бөлүгү курулуш жана ремонтко, үчүнчү бөлүгү керектелген. Ал эми азыр баланс жок", — дейт серепчи.

Инфляцияга капиталдык курулуш же топтолгон каражатты толуктоого багытталган акча таасир этпей турганын баса белгилейт, себеби алар "тоңдурулуп, капиталга кошумчаланган".

Кыргызстан чет жактан канча акча алып, канчасын коротту. Кыскача түшүндүрмө

"Керектөө акча айлантууну жандантат. Башкача айтканда, сиз көп товарды сатып алсаңыз, дүкөндүн кожоюнун товарды көп алууга түртөсүз. Инфляция – акча айлантуунун ылдамдыгынын өлчөгүчү", — деп түшүндүрөт Акимова.

Банктар тобокелдик жана потенциалдык жоготуулардын өсүшүнүн эсебинен, балким насыялар боюнча ченемдерди көбөйтүшү мүмкүн, бирок алар ансыз деле эң жогору. Ошондуктан КР Улуттук банкы инфляциялык көрүнүштөрдүн алдын алуучу чараларды көрүүгө тийиш.

Бирок Финансы министрлигинин коомдук кеңешинин башчысы Бактыбек Сатыбеков таптакыр башка ойдо. 

Представитель общественного совета Министерства финансов КР Бактыбек Сатыбеков в мультимедийном центре Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Финансы министрлигинин коомдук кеңешинин башчысы Бактыбек Сатыбеков
"Адамдар карантин маалында бардык ресурстарын сарпташты, ал эми азыр психологиялык жактан чыгымдарын ооздуктап, эң зарыл гана нерселерди сатып алышууда. Көңүл ачууга чыгымдоого мүмкүнчүлүк жок, антпесе деле көп жайлар жабык. Соода борборлору бош, ал жакта сатуучулар гана отурат. Баанын өсүшүнө (инфляцияга) өбөлгө жок", — деп билдирет Бактыбеков.

Башка бир себеби катары ал сезондук факторду атайт.

"Жайкысын азык-түлүк тобунун баасы төмөндөйт, базарга жаңы түшүмдөн мөмө-жемиш жана жашылча келип түшөт. Бул багытта баанын өсүшү күтүлбөйт, тескерисинче ылдыйлайт. Жогорку инфляциялык көрүнүштөр болорун ойлобойм", — деп баса белгилейт адис.

Улуттук банк кандай инфляцияны болжоодо?

КР УБ билдиргендей, ушул тапта мамлекеттик каржы тармагынын чыгым операцияларын көбөйтүү инфляциялык басымдын себептеринин бири болуп саналат. Анын таасири дароо эмес кийинчерээк байкалат (убактылуу чеги — бир жылдай убакыт).

Беш айда Кыргызстандан чет жакка 163,7 млн. доллар которулду

Өлкөнүн башкы банкындагылар жалпысынан Улуттук банк жыл аягында инфляциянын орточо мааниси акча-насыялык саясаттын максаттуу багыттарынын орто мөөнөттүк алкагында 5-7 пайыздын чегинде болорун боолголой турганын айтышты .

76
Белгилер:
баа, насыя, инфляция, эксперт, экономика, Улуттук банк, акча
Тема боюнча
Кыргызстан чет жактан канча акча алып, канчасын коротту. Кыскача түшүндүрмө
Өкмөт быйыл саламаттыкты сактоо тармагына канча акча бөлүнгөнүн жарыялады
Госгвардия үчүн кеме куруу иштери. Архивдик сүрөт

Россиянын жаңы флоту: бир күндө дароо алты кеменин курулушу башталат

39
(жаңыланган 13:59 15.07.2020)
Россия 2018-2027-жылдарга чейинки куралдануу боюнча мамлекеттик программасын ырааттуулук менен ишке ашырууда.

Артыкчылык берилген бутактарынын бири Аскердик-деңиз флотунун кеме курамын жаңылоо болуп саналат. Бул флоттун РФ Деңиз доктринасына шайкештикте өз милдеттерин ийгиликтүү аткарууга жана улуттук кызыкчылыктарын коргоого мүмкүндүк берет. Аскерий баяндамачы Александр Хроленко кезектеги макаласын дал ушул РФ флотундагы саамалыкка арнаган.

FlotProm басылмасына аталган тармактагы булактар 16-июлда үч кеме куруу жайында РФтин Аскердик-деңиз флоту үчүн дароо алты суу түбүндөгү кеме жана субмаринаны куруу иши башталарын маалымдашкан. Курулуштун арышы пландалгандай жүрүүдө, аны менен катар кыйла таасирдүү бюджетке таянат.

Аскердик-деңиз флоту – кандай гана өлкө болбосун куралдуу күчтөрдүн кымбат баалуу компоненттеринин бири. Эгер 2018-2027-жылдарга Куралдануу боюнча мамлекеттик программасын ишке ашырууга жалпы 20 трлн рубль каралган, бул каражаттардын басымдуу бөлүгү деңиз "жыттанат", башкача айтканда, суудагы кеме, субмарина жана аскердик флоттун базаларын курууга жумшалмакчы.

"Акыр заманга кадам". АКШ СНВ-3 келишиминен чыккандан кийин эмне өзгөрөт

Мамлекеттик программа курал-жарак, аскердик техниканы синхрондоштурулган тартипте камсыз кылуу жана инфраструктураны өнүктүрүүнү камтыйт. Инфраструктуранын өнүгүшү жаңы долбоор жана муундагы аскердик кемелер, учак жана сооттолгон техниканы ийгиликтүү жана узакка пайдалануу үчүн айрыкча маанилүү.

Аскердик моряктар алгач ирет 2020-жылы өндүрүштөн дароо алты суу түбүндө жүрүүчү: төрт өзөктүк – 955А жана 885М, ошондой эле 636,3 жана 677 долбоорлорундагы эки дизелдик-электрдик кайыкты (өткөн жылы 35тен ашуун кеме жана камсыздоочу суднолор катарга кошулган) кабыл алышмакчы.

Куралдануу боюнча мамлекеттик программанын аткарылышында Аскердик-деңиз флотунун заманбап куралдануусунун үлүшү 63 пайыздан ашкан. Бул эң өнүккөн өлкөлөргө салыштырмалуу кыйла жогору (50%). Максат – заманбап куралданууну 70 пайызга жеткирүү. Россиянын Аскердик-деңиз флоту 2027-жылга чейин 180ден ашуун жаңы долбоорлонгон кеме жана суднолорго ээ болушу күтүлөт. "Ясень-М" (көп буталуу) жана "Борей-Б" (стратегиялык, 955А долбоорунун андан ары өркүндөтүлгөн) суу түбүндөгү атомдук крейсерлерди, таамай тийчү ракеталык куралданган, суудагы кемелер, жаңы Ка-52К "Катран" деңиз тик учактары менен жабдылган эки тик учак ташуучу кемени куруу караштырылган.

Петербургдун ракеталык фрегаттары

Куралдануу боюнча мамлекеттик программанын деңиз бөлүгүндө таамай курал, "Калибр-НК" жана гипер үндүү "Циркон" ракеталары жабдылган 22350 жана 22350М долбоорлорунун фрегаттарын, 20385 жана 20386 долбоорлорунун корветтерин (кемелерин) курууга артыкчылык берилет.

Санкт-Петербургдагы "Северная верфь" кеме куруучу заводунда 16-июлда 22350 долбоорунун дароо эки фрегатынын курулушу башталат. Ыраак деңиз аймакка чыгарылчу бул кемелер "адмиралдык" сериядагы жетинчи жана сегизинчи көлүк болуп саналат. Аларга орус адмиралдары Иван Юмашев жана Эмиль Спиридоновдун ысымдары ыйгарылат.

Ыраак деңиз аймактагы, сыйымдуулугу 5 миң тонна заманбап фрегаттар суудагы кеме жана суу түбүндөгү кайыктарды издөө жана жок кылууга, ошондой эле абадан коргонуу, ракетага каршы, суу түбүндө да, абадагы буталарга да каршы күрөшүүгө багытталган кеме жана суднолор, деңиз десанттары менен биргелешкен аракеттер, жарандык суднолорду жана өндүрүштүк объектилерди коргоого багытталган. 22350 долбоорунун фрегаттары душмандын кемелерин жана жээктеги буталарын кыйратууга жөндөмдүү "Оникс", "Калибр-НК" же "Циркон" өңдүү 16 канаттуу ракета менен жабдылган.

Пайдасы жокпу? Америкалык Patriot комплексинин натыйжасыздыгы

Ачык булактардагы маалыматтарга таянсак, 400 чакырым аралыкка каралган "Циркон" комплексинин гипер үндүү 3М22 ракеталары универсалдык вертикалдык 3С14 октоо орнотмосунан старт алат. Бул тутум "Калибр" жана "Оникс ракеталары үчүн да колдонулат. Алардын бири-бирин алмаштыра алышы ар бир аскердик милдетти аткарууда ажырата карай билүүгө мүмкүндүк берет.

Кеменин суу түбүндө коргонуу тутуму абадан коргонуунун атмосфералык системасын элестетет, дүйнөдө теңдеши жок. Кеменин корпусу көзгө чалдыгуусун төмөндөтүү технологиясы менен жасалган, касташкан тараптардын радиолокациялык станциясы аны байкабай да калышы ыктымал.

Көзгө көрүнбөс кеменин наркы 500 млн долларга чейин чыгат, бирок ракеталык кемелердин бүт сериясы флоттун мүмкүнчүлүктөрүнүн сапаттуулугун кыйла арттырат. Эске салсак, 22350 долбоорунун "Адмирал флота Касатонов" биринчи сериялык фрегаты Түндүк жана Балтика флотторунда ийгиликтүү сыналган, жакын арада Россиянын Аскердик-деңиз флотунун курамына кирет. 4500 милге чейин сүзүп, деңизде 30 сутка кала алат, экипажы 170 кишиден турат.

Северодвинскинин дабышсыз субмариналары

Россия Дүйнөлүк океандын кандай гана бөлүгүндө болбосун улуттук кызыкчылыктарын коргоого жөндөмдүү суу түбүндөгү жаңы флотту жаратууда. Бул вазыйпаны аткарууга "Ясень" сериясындагы жети кеме жардамга келет. 885М долбоорунун суу түбүндөгү атомдук эки "Ясень-М" крейсеринин курулушу да эртең Северодвинскиде башталат.

Заманбап көп буталуу субмариналар "Калибр" канаттуу ракеталары, "Оникс" үндөн ыкчам кемеге каршы ракеталары, гипер үндүү "Циркон", 533 миллиметрлик торпедалар менен куралданат. "Владивосток" жана "Воронеж" деген аталыш берилет.

F-35тин мүчүлүштүктөрү: америкалык учактын мандеми эмнеде?

885М долбоорунун биринчи сериялык көп буталуу "Новосибирск" субмаринасын 2019-жылдын аягында сууга кое беришкен, жакында экипаж аскердик кызматка чыгат. Заманга бапташтырылган "Ясендин" негизги милдети – потенциалдуу душмандын стратегиялык багыттагы суу түбүндөгү крейсерлерин же учак конуу жана учууга багытталган кеме тобуна көз салып, буталарын жана коркунучтарын жок кылууга дайым даяр туруу.

Мында бир эле америкалык "Огайо" ракета ташуучу 24 UGM-133 "Трайдент" II D5 баллистикалык ракеталарын ташыйт. Ар биринде 475 килотонналык W88 12 өзөктүк дүрмөт учу бар экенин эстен чыгарбоо абзел.

Күзөт аймагында россиялык аскердик моряктар мындай арсеналдардын ар бирине күнү-түнү көз салууга тийиш. 885М долбоорунун өтө байкалбаган, сыйымдуулугу 13800 тонна болгон суу түбүндөгү атомдук крейсердин уникалдуу мүмкүнчүлүктөрү бар. Аларды жогорку технологиялык тутумдары жана курал-жарак комплекстери камсыз кылат.

Субмарина абдан ынанымдуу ОК-650В өзөктүк реакторлор менен жабдылып, 520 метрге чейинки тереңдикте милдетин аткара алат. Сууда 100 сутка жүрүп, суу түбүндөгү ылдамдыгы 31 узелди түзөт. Экипаж 64 адамдан турат.

"Мистралга" крымдык айбат ("жооп")

Эртең Керчь калаасындагы "Залив" кеме куруу заводунда 23900 долбоорунун (француз "Мистралдарынын" аналогдору) эки универсалдык десанттык кемесинин курулушу башталат. Мурда Россияда мындай кемелер курулбаган болсо да, негизги универсалдык десанттык кеме РФ Аскердик-деңиз флотунун аскердик курамына пландалгандай, 2026-жылы кирмекчи.

Долбоордун баасы 100 млрд рублдин тегерегинде. Сириядагы РФ аскердик операциясы Аскердик-деңиз флотуна алыскы райондордо оперативдүү орун алууга жөндөмдүү, 25000 тоннага чейин суу сыйдыра алган ири десанттык кемелерге ээ болуунун маанилүү жана зарылдыгын тастыктады.

Америка да алсам дейт. Калашников автоматы дүйнөнү багынтууда

Жаңы кемелердин так мүнөздөмөлөрү азырынча белгисиз. Мурда кабарлангандай, бул универсалдык десанттык кеме бортунда 16–20 тик учак, десанттык жана чабуулдук катер (кургак док палубаларында), 75 сооттолгон техника бирдиги жана штаттык куралданган 1000 чакты деңиз пехотачы, олуттуу арсенал, куралдуу күчтөрдүн ыкчам топ штабын ташымакчы. Артиллерияны, зениттик-ракеталык комплекстерди, суу түбүндөгү коргонуу каражаттарын, радиоэлектрондук күрөшүү жана навигация системаларын, аскердик тескөөдөгү интеграциялык тутумдарын санабай деле коелу.

Бул абдан татаал кеменин негизги милдети – аскердик колдоочу (кемелик авиатоп) тик учактардын катышуусундагы десанттык операциянын жүрүшүндө күчтөрдү жана техниканы деңиздеги миң милге чейинки аралыкка жана жабдылбаган жээктерге жеткирүү.

Санкт-Петербург, Северодвинск жана Керчь шаарларында эртең, 16-июлда, курулушу баштала турган кемелердин мүмкүнчүлүктөрүн талдасак, Россиянын Аскердик-деңиз флотунун күчтүү жана үндөшүп турган өнүгүүнүн белгилерин баамдоого болот. Алар планеталаш коңшуларынын жүрөк үшүн алуу үчүн курулуп жаткан жери жок. Сууда жана суу түбүндөгү, ошондой эле согуштук аракеттердин суу жээгиндеги театрларындагы агрессордун мизин натыйжалуу кайтарууга багытталган. Россиялык флоттун негизги максаты – улуттук кызыкчылыктарды, чек араларды жана союздаштарын коргоо.

39
Белгилер:
экипаж, курал, операция, курулуш, аскер-деңиз флоту, кеме, Россия
Тема боюнча
Россиялык "Циркон" Дүйнөлүк океандагы нукту өзгөртөт. Ага каршы курал жок
Дүйнөдө Т-15 "Арматанын" теңдеши жокпу? Cууга чөкпөс, отко күйбөс курал
Медсестра утешает пациента с болезнью Ковид-19, который только что проснулся от потери сознания после операции в отделении анестезии, хирургии и интенсивной терапии больницы им. Херлева, в Копенгагене. Дания, в начале мая 2020 года

"Сактап кал" деп жалдыраган көздөр жүрөгүмдү тилип кетти. Ыктыярчылардын маеги

0
(жаңыланган 16:06 15.07.2020)
Sputnik Кыргызстан агенттиги азыркы күндүн баатырлары жана алардын жасап жаткан иштери туурасында айтып берүүнү туура көрдү. Өлкө кыйын кырдаалга кептелгенде демилгени колго алып, бир жакадан баш, бир жеңден кол чыгарган жаштар арабыздан суурулуп чыкты.

Ыктыярчылар пандемия маалында элге, мекенге кызмат кылууну түздөн-түз жарандык милдет катары эсептейт. Арасында медиктер, айдоочулар, медиктерди тамак менен камсыздагандар бар.

Бул ыктыярчылар азыр да буту-бутуна тийбей чуркап эл кызматында жүрүшөт. Кыргызстандыктардын биримдигин чет элдик замандаштар да баса белгилеп, баа берип жаткандыгы көңүл көтөрөт.

Ушундай учурда элиме пайдам тийбесе анда качан?

Ынтымак Бейшенбек уулу учурда ыктыярчы катары айдоочулук ишти аркалоодо. Ал мурда атайын кызматта иштеп, кийин жеке бизнес менен алектенип кеткен. 

Волонтер Ынтымак Бейшенбек уулу во время выездов к пациентам
© Фото / Ынтымак Бейшенбек уулу
Волонтер Ынтымак Бейшенбек уулу

30 жаштагы жигит төрт баланын атасы. Кыргызстандагы оор кырдаалды четте карап турууга жүрөгү чыдаган эмес. Азыркы учурда иштеп жаткан медиктерди жана ыктыярчыларды ушул замандын баатырлары деп эсептейт. Анткени ажалдан адам өмүрүн талашкан медиктердин каармандыгына күн сайын күбө. Ынтымак үйдө дарыланып жаткан бейтаптарга медиктерди өз унаасы менен ташыйт.

Четте карап тура албадым. Кыйын күндө мекенге кайткан дарыгердин маеги

"Ар замандын өз каармандары болот. Пандемия маалында жанын оозуна тиштеп "элим" деп чыккан улан-кыздарга таазим кылам. Булардын катарына кошулганымдын себеби, ушундай учурда элиме пайдам тийбесе, анан качан деп ойлондум. Бишкекте бир миллион адам жашаса, бир жарым миңдей ыктыярчы иштеп жүрөт. Ыктыярчылар дагы керек. Мен жаштарды, өзгөчө жигиттерди ушундай оор кырдаалда элге жардам берип, катарыбызга кошулууга чакырат элем. Азыр мурункуга салыштырмалуу бир аз кырдаал жеңилдеп калганы байкалууда",  — деди Ынтымак.

Анын айтымында, ыктыярчылар баштагыга салыштырганда вирустан коргонуунун жолун үйрөнүп, медицинадан бир аз болсо да түшүнүк алып калды. Ыктыярчы медайымдар учурда тамак-аш, атайын коргонуучу кийим-кечек менен толук камсыздалган. 

Волонтер Ынтымак Бейшенбек уулу во время делает укол пациенту
© Фото / предоставлено Ынтымак Бейшенбек уулу
Волонтер Ынтымак Бейшенбек уулу во время выездов к пациентам

"Азыр ыктыярчылар алгач өзүбүздү карап, вирустан сактануунун жол-жобосун өздөштүрдүк. Медайымдар ар бир бейтапка кирип чыккандан кийин бет кап менен кол каптарды алмаштыруусун талап кылабыз. Айдоочу болсом дагы врачтын кесибин кайсы бир деңгээлде түшүнүп, билдим. Көп адам кайрылат. Ыктыярчылардын баары эле коронавирус боюнча консультант болуп калды. Мага чалгандардан врачтын жыйынтыгын, өпкөсүн текшерткен-текшертпегенин, анализдерин, дарыгер жазып берген дарыларды тактап туруп, оорунун деңгээлине жараша күндүзгү стационардын ыкчам тобундагыларга маалымат берем. Эгер бейтаптын акыбалы оор болсо, ыкчам топтогу дары-дармеги, унаасы менен жүргөн реаниматологдорго кайрылам. Оорунун белгилери жаңы байкала баштаса онлайн консультанттарга беребиз. Ооруп калгандыгы аныкталып, дарыгерлер дарылоо жолдорун жазып берсе, медайымдарды алып барып, тамчылатма ийнелерин сайып беребиз. Бейтаптарга барганда жаркылдап, жакшы маанайда мамиле кылууга аракет жасайбыз", — деди Ынтымак. 

Өпкөмдүн 80 пайызы жабыркаптыр. Пневмониядан сакайган жигиттин маеги

Ал белгилегендей, мындан тышкары, учурда дары-дармек маселеси да курч болуп турат.

"Республиканын ар кыл аймагынан дары издеген бейтаптар чалат. Ыктыярчылар бири-бирибиз менен байланышта болуп, кайсы дарыны кайдан алууга болору тууралуу маалымат алышып турабыз. Ушундай кырдаалда элге жардам колун сунганга жарабаган фарм компаниялардын ээлерин эл душманы катары көрүп калдым", — деп белгиледи ал.

Ыктыярчыларга тигүү цехтеринде иштегендерден да кайрылып, "коргоочу формаларды бекер тигип берет элем же даяр формаларды өз баасында берет элем, жардамым ушул болсун" дегендер да көп болот. Учурда ушундай жарандардын жана демөөрчүлөрдүн жардамы менен коргонуучу форма жетиштүү.

Мамлекеттик мекеменин медиктерин да тамак менен камсыздайбыз

Ыктыярчы Айгерим "Ынтымак" күндүзгү стационары тууралуу интернеттен маалымат алып, уюштуруучуларга кандай жардам керектигин сурап кайрылган. Айгерим жашоодо баштаган ишинин майын чыгара аткарбаса алымсынбайт. Ал азыр коронавирус менен кармашып жаткан Бишкектеги медиктерди тамак-аш менен камсыздоо боюнча координатор.

"Ыктыярчы болуу тууралуу ниетимди билдиргенде эле жардам керек экенин жана медиктер тамак-аш жагынан аксап жатканын айтышып, координатор болуп берүүнү сунушташты. Мен макул болдум. Чынында ага чейин эле интернеттен түндө бейтаптан чыгып көчөдө гамбургер, сендвич жеп отурган ыктыярчы медиктердин сүрөтүн көрүп боорум ооруган. Сыртта карап тура алган жокмун. Алгач бул ишке досторумду, тааныштарымды чакырдым. Алар өздөрүнүн тааныштарын кошту. Ошентип чынжырча түрүндө уланып отуруп, азыр чоң команда түздүк. Биз колубуздан келишинче жардам берип жатабыз. Күнүнө жардам берүүнү каалагандар "мен мынча адамга, мындай тамак жасап берсем болобу?" деп сурап көп кайрылышат. Алар тамак жасап беришет, биз баш тартпайбыз. Барып тамакты алып, билдирүү түшкөн мекемедеги медиктерге жеткирип беребиз", — деди координатор.

Ыктыярчыларга мамлекеттик мекемелерде иштеп жаткан медиктер да чалып, тамак-аш жагынан жардам сурап көп кайрылышкан.

Ноокаттык медиктер кан куюп COVID-19дан айыктырышууда. Дарыгер Марипов менен маек

"Мисалга бир-экүн мурда эле КММАда госпиталь ачылып, медиктер бир күн бою тамак-аш ичпептир. Бул жакка да 50 адамга жетерлик түшкү тамак таштап келдик. Вирусология институтунда иштеген медиктер да күнү-түнү иштешет. Алар марттан бери болгон тыйын-тыпырын чогултуп, өз акчасына тамактанып келишкенин айтып кайрылышты. Ушундай мамлекеттик мекемелерде, поликлиникада иштеп кайрылган медиктер көп. Буларды күнүнө түшкү жана кечки тамак менен камсыздоо милдетин мойнубузга алганбыз. Жеткирип берүү жагын да шаардагы эле машинасы бар ыктыярчы балдар аткарып жатышат. Медиктерге жардам беребиз дегендерден жардам катары акча албайбыз, ошол акчага тамак жасап бергиле дейбиз. Андан соң демөөрчүлөргө фото отчёт жиберип турабыз. Азыр ыктыярчы медиктерди күнүнө биринчи, экинчиси менен салат, десерт кылып тамагын камсыздоодобуз. "Кожомкул", "Уста" кафелери, "Грамотей" мектеби, Каныкей, Назима, Гүлзада, Назира деген эжелер да биздин катарыбызга кошулуп, күнүнө демөөрчү болуп тамак-аш жасап жатышат. Азыр демөөрчүлөр да WhatsApp менен өз алдынча топторго биригип, бизге күнүнө ар бир топ 50-60 порция тамак жасап берип турушат. Азыр Бишкекте күнүнө 200-300 адамга жете тургандай тамак таратабыз. Андан тышкары, эл арасындагы муктаж адамдар да кайрылууда. Жакында эле бир окуя болду. Эки баласы менен үйүндө ачка калган эже чалып "нан болсо да жардам бере аласыңарбы?" деп ыйлады. Тамак даяр болгондо чалсак, ал эже "Орто-Сай" базарынан Ак-Ордого жөө кетип баратыптыр. Биз барып, эжени үйүнө жеткирип, он порция тамак таштап келдик. Ушундай кайрылгандар да көп болууда. Жардам сурагандардын алыс-жакынына карабай үйүнө жеткирип беребиз", — деди Айгерим.

Пульмонолог Сооронбаев: 30 жыл иштеп мындай пневмонияны көргөн эмесмин

Ал азыр Бишкекте жардам берейин, медиктерди кайда алып баруу керек, тамак-аш жеткирип берели деп кайрылган жаш ыктыярчы балдар көп экенин кошумчалай кетти.

Бейтаптарымдын арасында каза болгондор жана жаш балдар болбогонуна кубанам

24 жаштагы Гүлүмжан Жумамүдүнова ыктыярчы медик. Гүлүмжан мурда реанимацияда медайым болуп иштеген, учурда жеке стоматологиялык клиниканын медайымы. Ал Бишкекте оору жуктургандар көбөйүп баштаганда эле ыктыярчы болуу демилгесин колго алган. 

Волонтер Ынтымак Бейшенбек с коллегой
© Фото / Ынтымак Бейшенбек
Волонтер Ынтымак Бейшенбек уулу
"Республикада кырдал күчөгөндө өзүм эле жеке үйлөргө барып бейтаптарга ийне сайып жаттым. Бирок такси менен жүрүүгө туура келип абдан кыйналдым. Ошентсе да бир күндө 7-8 бейтапка ийне саюуга жетиштим. Андан кийин "Элдик жардам" штабына өз каалоом менен кошулдум. Мага бир топ эле жеңилдиктер жаралды. Бул жакта бейтаптарга ыктыярчылар жеке унаасы менен жеткирет, форма жана үч маал ысык тамак менен камсыздашат. Башта эртең мененки убактан кечки саат алтыга чейин өзүмдүн жумушумда иштеп, түнгө чейин ыктыярчы болуп үйлөргө барчумун. Он күнгө жумушубуз токтогондо күнү-түнү штабда иштедик. Адамдар жакшы болуп жатса сүйүндүк", — деди ал.

Медайым азыр баштагыга салыштырганда абал бир аз жакшырганын билдирди. Пандемия маалындагы вирус жуктурган бейтаптар анын жүрөгүндө өчпөй тургандай так калтырган. 

"Чынында бир даректен экинчи дарекке жетүү абдан кыйын болуп жатты. Алгач абал курч болуп жатканда үч сутка уктаган жокмун. Эң эле эсимде калганы жаны кыйналып турган бейтаптардын абалы болду. Алар ыйласа ыйлап, күлсө күлүп жанында отурганым, алардын жалооруп "баарына макулмун, эптеп аман алып кал, жардам бер" деп жалдыраган көздөрү жүрөгүмдү тилип кетти. "Баары жакшы болот" деп аларды жубатып, бейтаптарымдын ден соолугун кудайдан тиледим. Телефонум шыңгыраганда алсам, аркы тараптан: "кызым кел, тезирээк, аба жетишпей бара жатат, кыйналып жатам" деген сөздөрдү укканда, тимеле ар бирин алаканыма салып карагым келди. Бирок убакыт тардык кылып, баарына бирдей жетишпей жаттым. Жол алыстыгынан кээ бирлерине бир аз кечигип барууга туура келди. Ошентсе да баарынын ийнесин сайып, дарылоого аракет жасап жаттым. Ушул мүнөттөрүм эсимде калды. Баарына чың ден соолук каалайм. Эч ким оорубасын", — деди медайым. 

Волонтер Гулумжан Жумамудунова
© Фото / предоставлено Гулумжан Жумамудуновой
Волонтер Гулумжан Жумамудунова

Гүлүмжан бейтаптарынын арасында кичинекей наристелер жана каза болгон бейтаптар катталбаганына шүгүр кылат.

Дары-дармек табууга да жардам беребиз

22 жаштагы Илгиз Султандын кесиби журналист. Ал "Элдик жардам" мобилдик тобунун түзүүчүлөрүнүн бири. Алар дары-дармек таппай кыйналган бейтаптарга препараттын кайсы дарыканада бар экендиги тууралуу маалымат берип келишет.

"Биз мобилдик топ түзүп жатканда социалдык тармактын күчүн колдондук. Telegram, WhatsApp социалдык тармактарында атайын топторду ачканбыз. Бизге муктаждар кайрылышат. Биз интернет аркылуу изделип жаткан дарыларды жазып, социалдык тармактарга таратканда кадимкидей эле даректери табылат. Коомчулук жардамга келет. Муктаж тарапка дарынын дарегин, телефон номерлерин таап беребиз", — деди ал.

Бирок айрым учурда издегендери ордунан чыкпай калган да учурлар кездешет.

Жээнбеков ыктыярчыларга: мындай уул-кыздарыбыз барда дартты жеңерибизге ишенем

Республика боюнча коронавирус жуктуруп алгандардын саны 11 977ге жетти. Азыркы тапта стационарда 645 бейтап дарыланып жатат, анын 18и реанимацияда. Үй карантининде дарыланып жаткандардын саны - 5 858. Ал эми 1 654 адам толук айыгып үй карантинден чыгарылды. Ооруканадан 3 660 адам чыкса, тилекке каршы, 160 киши каза болуп калды.

Ал эми пневмониядан март айынан бери өлкөдө 571 бейтаптын көз жумганы маалым болду.  Мындан сакайгандардын саны 3 415ке жетти.

0
Белгилер:
дарыгер, кийим, тамак-аш, дары-дармек, бейтап, стационар, медайым, ыктыярчылар
Тема боюнча
Өзгөчө жан эле... Курсташтары стационарда иштеп көз жумган Адинайды эскеришти