Токтогул суу сактакчы. Архивдик сүрөт

Токтогул суу сактагычында суу аз, жарыксыз калабызбы? Энергетиктер эмне дейт

1183
(жаңыланган 09:49 29.05.2019)
Өлкөдө энергетикалык кризис болобу? Суу сактагычтагы абал жана эмне себептен Кыргызстан үчүн ТЭЦ пайдалуураак экенин энергетиктер айтып беришти.

Республикада электр энергиясынын негизги бөлүгүн иштеп чыккан суу сактагычтагы суунун көлөмүнүн аздыгын ЖК депутаты Жыргалбек Турускулов айтып чыккан. Ал өкмөттү бул маселеге терең көңүл бурууга чакырып, электр энергиясын ашкере пайдалануунун кесепети жана өлкөдө суунун тартыштыгынан улам калкты жарык менен камсыз кылууда гана тургай, 2020-жылдан тарта CASA-1000 долбоору боюнча милдеттенмелерди аткарууда да көйгөй жараларын эскерткен.

Депутаттын билдирүүсүнөн көп өтпөй окурман Sputnik редакциясына Токтогул суу сактагычынын сүрөтүн жиберип, суунун мынчалык аздыгын эч качан көрбөгөнүн билдирген. Ал кышында кыргызстандыктар жарыксыз калат го деген кооптонуусун да жашырган эмес. 

Вид на Токтогульскую водохранилищу во время маловодного периода
© фото очевидца, отправленное по WhatsApp-каналу.
Окурман Sputnik редакциясына Токтогул суу сактагычынын сүрөтүн жиберди

Белгилей кетсек, буга чейин суунун азайышы электр энергиясынын байма-бай өчүрүлүшүн шарттап, импорттон улам электр кубатына болгон баа кескин жогорулап кеткен. Кыргызстан бир нече жыл мурун эле Тажикстан менен Казакстандан миллиондогон киловатт-саат электр энергиясын сатып алууга аргасыз болчу.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Михаил Дудин (@mikedudin)

Sputnik Кыргызстан өлкөнүн эң чоң суу сактагычында суу чындап эле кескин тайыздап-тайыздабаганын, кырдаал энергетикалык коопсуздукка кандай таасир этерин тактап көрдү. Мында редакция өлкөнүн энергетика тармагынын өнүгүү стратегиясын да аныктап алууну максат кылган. Суу сактагычты жөнгө салган "Электр станциялары" ишканасына, андан тышкары, энергетик, ушул эле компаниянын гидротехникалык кызматынын жетекчисинин орун басары Жолдошбек Байызбековго жана "Электр станциялары" ААК директорлор кеңешинин мурдагы төрагасы, "КУЭТ" ААК ("Кыргызстандын улуттук электр тармагы") директорлор кеңешинин эски мүчөсү, профессор, техникалык илимдеринин доктору Карыпбек Алымкуловго бул маселенин тегерегинде суроо салдык.

Өлкөнүн бүтүндөй энергетикалык тармагын тескеген Өнөр жай, энергетика жана жер казынасын пайдалануу мамлекеттик комитетинен (ӨЭЖМК) редакциябыздын өтүнүч катын алганын, бул боюнча кеңири жооп даярдалып жатканын кабарлашты. Sputnik Кыргызстандын сайтында ал жакын арада сөзсүз жарыяланат.

Суу чынында эле аз

"Электр станциялары" ишканасынын маалымат катчысы Тагжана Айдаралиева Токтогул суу сактагычында 22-майга карата суунун көлөмү 13 миллиард 575 миллион куб метрди түзгөнүн билдирди. 

Пресс-секретарь компании Электрические станции Тагжана Айдаралиева в пресс-центре Sputnik Кыргызстан на мастер-класс Как уберечься от удара током — самое важное об электричестве.
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
"Электр станциялары" ишканасынын маалымат катчысы Тагжана Айдаралиева

"Туура бир жыл мурун бул көрсөткүч 15 миллиард 124 миллион куб метр эле, башкача айтканда, 1 миллиард 549 миллион куб метрге көбүрөөк болчу. Токтогул суу сактагычында суунун эң жогорку көлөмү 19,5 миллиард куб метр экенин эске сала кетейин", — деди Айдаралиева.

Эмнеге мындай жагдай жаралды?

"Электр станциялары" ААКтын гидротехникалык кызматынын жетекчисинин орун басары Жолдошбек Байызбековдун маалыматында, Токтогул ГЭСинде суунун чыгымы бир кылка эмес жана керектөөчүлөрдүн талабына жараша болот.

"Суткада электр энергиясын пайдалануу көбөйгөн таңкы жана кечки убак бар. Бирок баары бир абоненттер электрди кечинде — саат 18.00дөн 21.00гө чейин көп коротот. Дал ушул маалда кыргызстандыктардын көпчүлүгү жумуштан кайтат, үйлөрүндө телевизор, электр меш, нан бышыргыч, кир жуугуч машина, үтүк, компьютер өңдүү электр жабдыктары иштей баштайт. Ушул учурда ГЭСте да суунун чыгымы көбөйөт, ошондой эле энерготутумдагы жыштык жана чыңалуу жөнгө салынат. Токтогул ГЭСинде суунун чыгымы бүгүн секундасына 348 куб метр болсо, туура бир жыл мурун чыгым азыраак, секундасына 271 куб метрди түзгөн", — деп түшүндүрдү Байызбеков.

Анын айтымында, Нарын каскадынын ГЭСи таңкы жана кечки "жүктү" көтөрүүгө катышат.

"Мында жөнөкөй схема иштейт. Электрди көп пайдаланууда гидроагрегаттар аркылуу суу көп иштелет, ошондо андан кийинки ГЭСтин чек белгисинин деңгээли бийиктейт. Ал эми керектөө төмөндөгөндө ГЭСтин чек белгисинин деңгээли түшөт. Кыргызстанда калк жайкысын суткасына 20-25 млн кВт/ч электр энергиясын, ал эми кышкысын андан үч эсе көп (70 млн кВт/ч) сарптайт. Ошондуктан суу сактагычты толтуруу маалы май айынан сентябрга чейинки сугат учуруна туш келет. Ушул айларда суунун агымы бир канча эсеге жогорулайт", — деди Байызбеков.

Энергетикалык туңгуюк коркунучу барбы?

"Электр станциялары" ишканасынын басма сөз катчысынын маалыматына таянсак, 2019-жылдын 10-апрелиндеги Кыргызгидрометтин соңку божомолуна ылайык, быйылкы сугат убагында Токтогул суу сактагычына суунун агып кириши көп жылдык орточо ченемдин 86 пайызын түзмөкчү.

"Суунун бүгүнкү көлөмүн, синоптиктердин божомолун, күзгү-кышкы маалдын башталышына карата өлкөнүн электр энергиясын болжолдуу ички керектөөнү эске алсак, Токтогул суу сактагычында суунун көлөмү өз ченеминде — 17,3 миллиард куб метр болору күтүлөт", — деп түшүндүрүштү тийиштүү ишканадагылар.

Суунун пайдалуу көлөмү 14 миллиардды, ал эми суунун "өлүү" көлөмү 5,5 миллиард куб метрди түзөт. Окурман билдирген суунун азыркыдай төмөн көлөмү ал деңгээлден эки жарым эсе жогору, андай болсо, ГЭСтин иштеши эч мүмкүн эмес.

"Электр станциялары" ААК директорлор кеңешинин мурдагы төрагасы, "КУЭТ" ААК ("Кыргызстандын улуттук электр тармагы") директорлор кеңешинин эски мүчөсү, профессор, техникалык илимдеринин доктору Карыпбек Алымкулов суунун тартыш убагынан улам кырдаалды курчутуу орунсуз деп эсептейт.

"Бул жагдай республиканын энергетикасына олуттуу коркунуч туудурбайт. Албетте, адистер мындай маалдын таасирин азайтууга тырышууда, бирок колубуздагы мүмкүнчүлүктөр менен ички керектөөнү гана жаппастан, электр энергиясынын өндүрүш өзгөчөлүгүн эске алуу менен экспорттоону да уюштура алабыз. Жылдан-жылга электр энергиясын керектөө жогорулап баратканы чын, мында электр натыйжалуулук технологиясынын жардамы аркылуу керектөөнү азайтуу жаатында аракет көрүү зарыл, маселен, биз билген эле LED — энергияны үнөмдөөчү лампалар, ошондой эле энергетиканы өнүктүрүү багытында да иш алпаруу шарт", — деди Алымкулов.

CASA-1000 долбоору эмне болот?

CASA-1000 долбоору Борбордук жана Түштүк Азияны Кыргызстан, Тажикстан, Афганистан жана Пакистандын аймагы менен өтүүчү электр зымдар аркылуу байланыштырмакчы. Долбоор аталган өлкөлөргө электр энергиясын өндүрүүдөн пайда көрүүгө шарт түзөт. Электр кубатын пайдалануунун жеткен чеги Кыргызстанда кыш мезгилине туура келсе, Пакистан менен Афганистанда тетирисинче, жайкы маалга туш келет.

"Кыргызстандын улуттук электр тармагы" ААКтын маалымат жетекчиси Элзада Саргашкаева аталган долбоор боюнча электр энергиясын экспорттоо жайкысын гана каралат деди. 

Руководитель пресс-службы ОАО Национальная электрическая сеть Кыргызстана Эльзада Саргашкаева
© Фото / Вячеслав Оселедко
"Кыргызстандын улуттук электр тармагы" ААКтын маалымат жетекчиси Элзада Саргашкаева

"Май айынан сентябрга дейре Кыргызстанда электр энергиясын пайдалануу азаят, жайында иштелип чыккан электр энергиясы Афганстан менен Пакистанга жөнөтүлөт. Бул долбоор боюнча электрди экспорттоого ийкемдүү ыкма каралганы да өтө маанилүү. Башкача айтканда, CASA-1000 келишиминдеги милдеттенмелерди аткарууда биз өз мүмкүнчүлүктөрүбүзгө жараша бул ишти жөнгө сала алабыз", — деди Саргашкаева.

Алымкуловдун айтымында, CASA-1000 долбоору абалыбызга жараша түзүлгөн, Кыргызстан долбоор алкагында өз милдеттерин толук аткарат.

"Эл аралык милдеттенмелерге кол коюлган, аларды аткарууга тийишпиз. Азыркы энергетикалык тутум менен аларды эч кыйынчылыксыз эле аткарууга болот", — деди профессор.

Кыргызстандын энергетикасынын келечеги кандай?

Кыргызстанда өлкөнүн электр кубаттуулугун жогорулатуу боюнча бир нече ирет аракеттер көрүлгөн. Жогорку Нарын каскадында ГЭС куруу долбоорун жандантуу кадамдары жасалып, ошондой эле Кара-Кече кенинин жанына жылуулук электр станциясын куруу тууралуу сөз болгон. Бирок, тилекке каршы, айтылган бир да долбоор иш жүзүнө аша элек. ЖК депутаты Жыргалбек Турускулов өлкө энергетикалык коопсуздукту камсыздоого эмитен олуттуу чара көрүүгө тийиш деген пикирде. 

Лидер фракции Республика — Ата-Журт Жыргалбек Турускулов во время беседы на радио Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Асель Акматалиева
ЖК депутаты Жыргалбек Турускулов

"Менимче, ири курулуштарга умтулгандан көрө чакан ГЭСтерди курууга басым жасообуз кажет. 90 чакан ГЭС курууга болот, бул колубуздан келчү, биз так билген иш. Ал станциялар биригип келип, кыйла кубаттуулукту жарата алат. Кыргызстан биринчи кезекте өзүн камсыздап, анан, албетте, экспорттук дараметти жогорулатуу үчүн энергетика тармагына инвестиция тартууга аракет көрүүсү шарт", — деди Турускулов.

Байызбековдун ою боюнча, "Электр станциялары" ААК — кыргыз энергетикасынын өзөгү.

"Компания Кыргызстандын электр да, жылуулук энергиясын дагы негизги өндүрүүчү болуп саналат. Бүгүн биз иштеп жаткан электр станцияларын техникалык жактан жаңылап, гидроэнергетикада жаңы генерациялаган кубаттуулуктарды киргизүүдөбүз. Кыска мөөнөттүү да, ири көлөмдөгү электр энергиясын экспорттоого да дараметибиз жетет. Мунун баарын ишке ашыруу үчүн системалуу иш алпаруу абзел", — деди Байызбеков.

Алымкулов тобокелдиктерди жоюу үчүн, энергетиканын келечеги үчүн дагы кам көрө иштөөбүз керектигин айтат.

"Мында эки ача пикирлер көп. Эң келечектүү, бирок абдан кымбат багыттардын бири — альтернатива катары энергияны кайра жаратуучу технологияларды киргизүү. Электрди көндүм ыкмада иштеп чыгуу үчүн айрымдар чакан ГЭСтерди курууну сунушташат, бирок кемчилиги — алар өндүргөн энергиянын өздүк наркынын кымбаттыгы, андай ГЭСтердин кирешеси аз. Балким, тарифтерди жогорулатууда бул вариант кыйла натыйжалуу болор. Жогорку Нарын каскады сымал ири ГЭСтерди куруу маселесинде да көйгөй жок эмес чыгар, бирок дал ушул өнүгүү жолунун артыкчылыгы арбын. ТЭЦ куруу долбоорлору да бар, бирок аларды көмүр кенине жакын салуу дурус. Анан, албетте, анда эң башкысы заманбап тазалоо тутумун колдонуу зарыл. Бул өздүк наркын электрдин бүгүнкү баасына чейин арзандатууга мүмкүндүк берет. ТЭЦтин азыркы абалын эске алсак, бул кыйла туура жол", — деди эксперт.

Ал өлкөнүн энергетикалык коопсуздугун камсыздоо боюнча кандай гана демилге болбосун, өтө тыкыр изилденип, натыйжалуулугун да, айлана-чөйрөгө таасирин да сөзсүз эске алуу зарыл экенин белгилейт.

1183
Белгилер:
Жогорку-Нарын каскады, ГЭС, экспорт, баа, энергетика, суу сактагычы, Токтогул ГЭСи
Тема боюнча
Иманалиев: Токтогул ГЭСин 25 жыл жетектедим
"Түндүкэлектр" Бишкектеги 7 миңге жакын абоненттин жарыгын өчүрөт
АКШнын президенти Дональд Трамп Рамштайн аскер базасында. Архив

Дүйнө элинин кызыкчылыгы үчүн. АКШ аскерлеринин Германиядан чыгарылышына сереп

66
(жаңыланган 17:58 10.08.2020)
Германиядан 12 миңге чукул аскер адамы чыгарылат. Анын басымдуу бөлүгү — 6,4 миңи үйүнө кайтса, калганы Европа өлкөлөрүнө бөлүштүрүлөт. Ал эми Москванын жанына, башкача айтканда, Польшага болгону миң жоокер жөнөтүлмөй болду.

АКШнын коргоо министри Марк Эспер Германиядан аскерлерди чыгаруу Россияны тизгиндөө стратегиясынын алкагында ишке аша турганын жар салды.

Пентагон жетекчисинин азыркы абалы губернатордукунан да чабал сыяктуу, айткан сөзүнүн жападан жалгыз аргументи бар. Мындайынан алганда АКШ чынында эле "аскерин чыгышка, россиялык чек арага жакыныраак жылдырууда". Бирок тыкыр карай келгенде бул тезис америкалыктар үчүн жагымсыз көрүнүштү ашкерелөөдө дейт россиялык журналист Ирина Алкснис.

Германиядан 12 миңге чукул аскер адамы чыгарылат. Анын басымдуу бөлүгү — 6,4 миңи үйүнө кайтса, калганы Европа өлкөлөрүнө бөлүштүрүлөт. Ал эми Москванын жанына, башкача айтканда, Польшага болгону миң жоокер жөнөтүлмөй болду.

Мындай жагдай Эспердин сөзүнөн күмөн жаратпай койбойт. Башкача болушу да мүмкүн эмес, анткени АКШнын Германиядагы контингентинин айланасындагы карама-каршылыктын НАТО менен Россиянын мамилесине дээрлик тиешеси жок.

Тараза ташында адамзат өмүрү. COVID-19га каршы вакцина чыгаруу жарышына чыккандар

Washington Post 2018-жылдын июнунда эле Пентагондун аскерлерди Европага жайгаштыруунун баасы жана кесепети тууралуу жасап жаткан анализин баяндаган. Гезиттин айтымында, аталган демилгеге Трамп ошол жылы эле кызыкдарлыгын билдирген. АКШ президенти НАТО боюнча өнөктөштөрүнүн блокту каржылоого акча бөлүүдөн баш тартуусуна нааразы болгон. Биринчи кезекте бул көп жылдан бери аскерий чыгымын ИДПнын эки пайызына чейин көтөрүүдөн баш тартып келген Берлинге тийиштүү болчу.

Аталган маселе бир жыл мурун кайра көтөрүлдү. АКШнын Германиядагы элчиси Ричард Гренелл Кошмо Штаттар  аскерий контингентин ГФРден Польшага чыгарып кетүүгө даяр экенин жар салган. Ал “немецтер өзүнүн профицитин ички максаттарына колдонуп жаткан учурда америкалык салык төлөөчү Германиядагы 50 миңдей жоокерди каржылоону уланта берерин күтүү кордуктун жеткен чеги” экенин белгилеген.

Мындай билдирүүгө Польшанын реакциясы укмуштуудай болду. Былтыр жыл бою польшалык саясатчылар менен ЖМКлар алардын өлкөсү ГФРдин ордуна америкалык аскерлердин Европада жайгашкан негизги жери болуп каларын саймедирешкен. Керек болсо өзөктүк курал жайгаштыруу талкуулана баштаган. Албетте, мындай сөздөр да тегин жерден чыкпай турганын белгилей кетүү керек.

АКШнын алдан тайышы: балдар полициядан коркуп жана жек көрүүнү үйрөнүп жатышат

Ар кандай саясий билдирүүлөрдөн арылып, фактынын өзүн карай турган болсок, болуп жаткан окуянын маңызы жөпжөнөкөй экенин көрүүгө болот.

АКШ көп жылдан бери дүйнөнүн ири экономикасынын бири болгон Германияны аскерий чыгымын көбөйтүүгө мажбурлап келет. Эгер республика буга макул болсо, каражаттын басымдуу бөлүгү океандын ары жагына агылмак. Америкалыктар немецтерди опузалап да, коркутуп да көрүштү, керек болсо кысмакка да алган учурлары болду. Бирок мындай аракеттен эч майнап чыккан жок: Германия баш ийип, оюнан кайтпай койду.

Окуянын өнүгүшүн карай келсек, мунун баары Трампты тажатып жибергендей. Эми коргоо министри менен бир катар расмий кызматтагы адамдар аскерлерди Германиядан чыгаруунун “адеми” жолун камсыздоо боюнча операция жүргүзүп жатышат. Бул өңүттөн алып караганда АКШ таптакыр эле утулуп калгандай көрүнбөй калат эмеспи.

Бирок иш жүзүндө ою оңунан чыкпай АКШнын азыр ызаланып турган учуру.

Немецтерден каалаганын ала алган жок. Экономикасына кошумча акча тартылбады. Европадагы аскерий контингенттин саны кыскарууда. Анын үстүнө бул Россиянын таасири жана кубаты күн сайын өсүп жаткан маалга туш келди. Аскерлерди чыгаруу Германияны жазалоо катары деле кабылданган жок. Ооба, өлкө жумуш орундарынан, аскердик инфраструктураны тейлөөдөн тапкан каражаттан кол жууду. Бирок бул жоготуу эгер Германия Вашингтондун сунушуна макул болсо тушукчу чыгымынан алда канча аз. Салыштырып да болбойт.

Расизмби же анархиябы? АКШ оңой эмес тандоо алдында турат

Кыскасы, Польшага жайгашчу кошумча миң аскер АКШнын абийирин жаап, Россияны тизгиндөө аракети тууралуу сөз кылууга мүмкүндүк берет.

Негизи Трамп эмне себептен аскерин чыгаруу чечимин кабыл алды деген кадыресе суроо туулат. Себебин президенттин өзүнөн, улуттук лидер катары койгон максаттарынан издөөгө болчудай.

Өзгөчө ажо экенине карабай Дональд Трамп чынында АКШда жылдап топтолуп калган системалуу көйгөйлөрдү чечүүгө умтулуп келет. Мында ал кескин кадамдарга да баруудан кайра тартпайт. Анын үстүнө АКШ дүйнөлүк держава реномеси менен экономикалык кызыкчылыгы каршы келген капканга түшүп калды.

Арийне, Трамптын нааразычылыгы деле орундуу: Америка Европа үчүн коргонуу функциясынын жоопкерчилигин артынып алганы аз келгенсип, бул үчүн төлөп да келет. Анткени Европанын ири жана бай экономикаларынын баары кебелбестен АКШнын мойнуна отуруп алышкан.

Бекер убара болуп... АКШ "Россиянын ийгиликтүү пропагандасынын сырын" ачты

Бул жерде аталган өлкөлөрдүн баары Россия тараптан кандайдыр бир кооптуулук бар экенине ишенишпейт. Эгер АКШ Москва менен аскерий-саясий оюнун уланта турган болсо, Европа кичүү болуп колдоп-коштоп койгонго даяр. Бирок Вашингтон амбициясы үчүн өзү төлөшү керек болот.

АКШнын глобалдуу ири держава деген макамы америка элитасынын басымдуу бөлүгү үчүн чоң мааниге ээ болгондуктан акча салуу жакшы жайылган. Айрым учурда ишке ашпай турган долбоор экенин билип туруп деле каражат жумшагандар бар.

Бирок Дональд Трамптын позициясы мындан обочо. Ал бир нече ирет дүйнө лидерлиги АКШга жана анын экономикасына киреше алып келиши керектигин айткан. Эгер мындай болбой турган болсо, анда ири держава деген макам пайдасыз жана акылга сыйбаган кымбат нерсе. Ал эми ага жумшалган ресурсту маанилүү тармакка жумшоо зарыл.

Германиядан аскерлерди чыгаруу чечими Трамптын айткан сөзү менен иши дал келе турганын көрсөттү.

Европа менен Америка Россиянын газ түтүгүнөн улам тирешүүгө барабы?

Берлинден керектүү нерсени ала албай турганын түшүнгөн соң ал окуяга бизнесмен катары көз жүгүртүп, чыгымды кыскартуу процессин баштады. Аскерлерди жайгаштыруунун өзү көп акчаны талап кылган аракет, бирок бул алардын ГФРда турганы үчүн төлөнгөн каражатка салыштырмалуу кыйла эле пайдалуу. Мындан улам Трамптын чечими экономикалык көз караштан туура жана АКШнын улуттук кызыкчылыгына дал келген аракет деп ишенимдүү айтууга болот.

Албетте, бул кадам Кошмо Штаттардын алсыздыгын, мойнуна артылган финансылык жүктү сүйрөөгө жөндөмсүздүгүн ашкерелеп, глобалдуу гегемониясын кыйратууну уланта бермекчи. Ал эми мындай көрүнүш жалпы дүйнөнүн кызыкчылыгын көздөөрү анык.

66
Белгилер:
Дональд Трамп, Аскер, Европа, Россия, Германия, АКШ
Талибан тобунун мүчөлөрү. Архив

Афганистан: талибдештирүүдөн кийин Америка баскынчылыгы бейиштей көрүнө баштайт

145
(жаңыланган 20:17 08.08.2020)
Кандуу кагылыштар жана террордук актылар коштогон катаал жолдо Афганистан америкалыктарсыз жаңы жашоосуна баратат. Бул жаңы жашоо жаңы куралдуу кагылыштарды жаратып, кошуна өлкөлөрдөгү абалды курчутушу мүмкүн.

Александр Хроленко, аскердик серепчи

Афганистандагы абал жарашуу тууралуу билдирүүлөрдөн бир топ эле айырмаланып турат. АКШ менен келишимге кол коюлганына беш айдын жүзү болсо да "Талибан" Кабул менен ок атышууну токтотуу боюнча макулдашууга жете албады. Жоочулар жаңы калктуу конуштарды өз көзөмөлүнө алганга аракеттенип, аскердик жана полицейлик блокпостторго, аскердик базаларга, бир катар аймактардагы полицейлердин имараттарына кол салып жатышат. Августтун башында 37 аскер жана полиция кызматкери, 61 жоочу жана 43 жергиликтүү тургун каза болду.

Жолго коюлган минадан 5-августта түндүктөгү Баглан аймагында 12 адам курман болду. Бир күндөн соң Баглан – Саманган жолунда талибдер эки бензин ташуучу автоунааны өрттөп, бензин ташуучу жети автокөлүктү карактап, андагы майды Пули-Хумриде литрин 20 афганиден сатышкан. Бул "бизнеске" афгандык коопсуздук күчтөр менен болуп жаткан атышуулар да жолтоо боло алган эмес. Өз кезегинде акыркылар Кандагар жана Газни аймактарында гана бир аз ийгиликке жетише алышкан.

Талибдер бийликке умтулууда. Кабул курчоодобу?

"Ислам мамлекетинин" жоочулары "жандана" башташты – Желал-Абаддагы (чыгыштагы Нангархар аймагы) түрмөгө 2-августтагы чабуул учурунда 29 адам (алардын 10у террорчулар) каза болуп, 800 камакта отургандар – "Ислам мамлекетинин" мүчөлөрү, талибдер жана кылмышкерлер – качып кетишкен.

Жарашуу боюнча кадамдар кыйынчылык менен жүрүүдө. Камактагы талибдер жана туткундагы аскерлер менен алмашуу боюнча татаал жана көп суроону жараткан иш-аракеттер Афганистанда дээрлик аяктап калды. Жалпысынан күч органдарынын 1005 кызматкери бошотулуп, 4750 талиб түрмөдөн чыгарылды. Эркиндикке чыгарылган жоочулар биз эми мындан ары согушпайбыз деп убада беришип, тийиштүү кагазга кол коюшканы менен, алардын көбү убадасына турбай, кайра колдоруна курал алышкан.

Афганистандын президенти Ашраф Гани талибдер берген тизмедеги 400 ашынган террорчуну түрмөдөн бошотууга каршы чыгып, бул маселе боюнча эл менен кеңешүү керектигин билдирген. Бирок "Талибан"* кыймылы 5-августта расмий бийликтин Лойя Жирганы (эл өкүлдөрүнүн жыйыны) өткөрүү тууралуу чечимине каршы чыкты. Кыймылдын пикиринде, бул жыйындын укуктук статусу жок жана "баскынчылык бүткөндөн кийин" ал элдин мүдөөсүн чагылдыра албайт. Ошентип, талибдер өздөрүн өлкөнүн конституциясынан жана кылмыш-жаза кодексинен жогору коюп, чындык алар тарапта гана дегендей белги берип, Кабулдагы "коллаборациялык" өкмөттү мыйзамсыз деп баалашууда. АКШ болсо өзүңөр чечишип алгыла дегендей мамиле кылууда.

Түндүктөгү көйгөйлүү аймак

Ооганстандын түндүгүндө тынчтык жок. Тажикстан менен Өзбекстанга чектеш Балх аймагы июлдун аягында өкмөттүн аскерлери менен талибдердин ортосундагы катуу кагылыштарга байланыштуу эң кооптуу аймакка айланды.

АКШнын "Талибан* менен "туугандашуусунун" аягы эмне болот?

Афганистандагы абал оор, чаташ болуп турган кезде ооган-тажик чек арасындагы кырдаал дагы курчуй түшкөнүн Душанбе билдирүүдө. Бул аймакка ондогон жоочулар топтоло баштаган, алардын арасында Тажикстандын да тургундары бар. Президент Эмомали Рахмон Тоолуу-Бадахшан автономдуу областтагы чек ара тилкесин бекемдөөгө буйрук берди. Тажикстан шериктеш өлкөлөр жана эл аралык уюмдар менен сүйлөшүүлөрдө тажик-ооган чек арасындагы коопсуздук маселесин такай көтөрүп келет.

Окуялардын өнүгүү логикасы мындай, эгер талибдер жеңе турган болсо Америка Кошмо Штаттары менен келишимге ылайык кошуна Борбордук Азия өлкөлөрдөн келген жоочуларга Ооганстандын аймагынан чыгып кеткиле деген талап коюлушу мүмкүн. Катуу даярдыктары бар жүздөгөн жоочулардын Тажикстанга жана Өзбекстанга кайтып келиши бул өлкөлөрдөгү абалды радикалдаштырып да, татаалдаштырып да жибериши ыктымал. ЖККУ жана Москва менен биргеликте чогуу иш алып барган учурда гана окуянын бул нукта өнүгүүсүнүн алдын алса болот. Андан кийинчи?

Бул жерде "Талибан", башына кайрылсак – элдин муктаждыгынан жаралган кыймыл эмес эле Пакистандын ачык мүнөздөгү долбоору экенин, ал "борбор азиялык жаз" идеясын Тажикстан менен Өзбекстандын жана башка коңшу мамлекеттердин аймагына таратышы мүмкүн экендигин түшүнүшүбүз керек. "Талибандын" жоочулары – сырткы оюнчулар үчүн согуштун жана талкалап бузуунун ыңгайлуу куралы болуп эсептелет. Курамы жана көз караштары боюнча бир кылка болбогон бул террористтик уюмду эл аралык коомчулук тараптан мыйзамдаштыруу өтө опурталдуу кадам болот.

"Талибан" экинчи жолу бийликке Кошмо Штаттардын макулдугу менен келген учурда да ал афган эли жана коңшу өлкөлөр үчүн көп коркунучтардын булагы бойдон кала берет – бул диний экстремизм, баңгизат трафиги, куралдуу террорчулук (булар кыймылдын негизин түзөт). 32 миллион калкы бар Афганистандын "талибандаштырылышы" бул: диний эмес билим алууга, маданиятка, телеберүү менен кинотеатрларга тыюу салынышы, мектептер менен университеттердин көбүнүн жабылышы, конституциянын ордуна шариат сотторунун чечимдеринин колдонулушу, аялдардын коомдук жашоодон обочолонушу, кылган кылмышы үчүн орто кылымдарга мүнөздүү жанын кыюу, колу-бутун кесүү сыяктуу жазалардын кеңири колдонулушу (1996-жылы талибдер бийликке келгенде ушул нерселер байкалган эле).

Афганистанда бир нече теракт болуп, анын жоопкерчилигин "Талибан" алды. Видео

Жамандыктын чордону

"Талибан" жеңишке жетеринен күмөн санабайт, мыйзамдуу ооган өкмөтүн "тазалаганга" даяр. Талибдердин жетекчиси Мавлави Хибатулла Ахундзада өткөн аптада мындай билдирүү кылды: "Жихадыбыздын максаты өзгөргөн жок – баскынчылыкты токтотуу жана Афганистанда нукура исламдык өкмөттү түзүү". Ошондуктан АКШ жана эл аралык коомчулук "мындан ары да маселелерди жаратуусун токтотушу керек".

Катуу билдирүү. Ал эми маселелерге кайрыла турган болсок, учурда талибдердин бийлигинин алдында 15 миллионго жакын адам, Афганистандын калкынын дээрлик жарымы, жашап келет. Алар эртең менен үйдөн чыгып жатканда, аман-эсен кайтып келишеби же жокпу так айта алышпайт. БУУнун Баңгизаттар жана кылмыштуулук боюнча башкармалыгынын (UNODC) маалыматы боюнча, Афганистанда апийимди өстүрүү 2017-жылы 87 пайызга өсүп, 9000 тоннаны түзгөн, ал эми америкалыктардын аскерлери өлкөгө киргизилгенден бери баңгизат чийки затын өндүрүү 40 эсе өскөн, афган апийиминин бир жылдык аткезчилигинин көлөмү 3 млрд долларга бааланат.

Ошондой болсо да "Талибандын" идеологиясын, эгер бар болсо планын жана программасын кабыл албай талибдер менен кантип жарашса болот? Мурдараак Афганистан сенатынын төрагасы Мохаммад Алам Изидьяр Sputnik агенттигине берген интервьюсунда мындай деген эле: "Афган эли үчүн Афганистандагы талибдер – террордук топ экенин түшүнүү өтө маанилүү. Кайсы гана өлкө болбосун талибдерди колдоого алуусун биз кабыл албайбыз... Биз үчүн "Талибан" менен "Исламдык мамлекет" топторунун террорчуларынын ортосундагы айырмачылык анчалык деле чоң эмес". Таасирдүү афшан саясатчысы жана "можахеддер" кыймылынын ардагери Изидьяр кошумчалагандай, "Талибанга" түзмө-түз же кыйыр түрүндө колдоо көрсөтүү туруксуздукту Борбордук Азиядагы кошуна өлкөлөргө жылдырууга негиз түзөт.

Туура жана таамай сөздөр. Ооганстанда эч нерсе өзгөргөн жок. Бир гана америкалыктар Афганистандагы саясатын өзгөртүп, террорчулар менен көп жылдык кандуу тирешүүнү уланткандын ордуна Пентагондун аскерлерин тез жана коопсуз жол менен өлкөдөн чыгарып кетүү планын (бизден кийин эмне болсо, ошол болсун дегендей) кабыл алышты. Жакында АКШ Афганистандын Гильменд, Урузган, Пактика жана Лагман аймактарындагы дагы беш аскердик базасын жапты. Америкалыктардын куралдуу күчтөрүнүн саны 4 миң аскерге чейин кыскарат, ал эми 2021-жылдын май айына чейин аскери толугу менен чыгарылып кетет. Эми Дональд Трамптын президенттик администрациясына, мамкатчы Майкл Помпеонун сөзү боюнча, Афганистандагы абалды турукташтыруу үчүн Кремлдин колдоосу керек. Бирок келечекте абалды турукташтырса болобу, бул талаштуу маселе.

"Курулай күнөөлөө". Россия ТИМи NYT жазган макалага жооп берди

Россия Афганистандын тынч, туруктуу, көз карандысыз, экономикалык жактан өнүккөн, террорчулардан жана баңгизаттардан арылган өлкө катары өнүгүүсүнө көмөк көрсөтүү саясатын ырааттуу түрдө жүргүзүп келет. Россиянын жана ЖККУнун курамындагы башка өлкөлөрдүн афган багытында иш алып баруусуна талибдерге карата жумшак мамиле тоскоолдук кылууда. Ал эмес Афганистандын тышкы иштер министри Ханиф Атмар кечээ эле "моюнга алгандай" билдирүү кылды: "Жарашуу тууралуу башында эле ойлонуп, талибдерге татыктуу тандоо кылганга шарт түзүшүбүз керек болчу... Биз аларга жарашуунун татыктуу жолун сунуштай албай, алардын Афганистандан чыгып кетүүсүн талап кылып туруп алдык. Бул туура эмес саясат эле" (балким, Ханиф Атмар жаңы "таза" өкмөттүн курамына кирем деп жаткандыр). Ошол эле кезде ЖККУнун "Талибанга" карата нааразычылыктарынын көбү өзгөрүүсүз калды. Кыймыл мыйзамдуу өкмөткө карата куралдуу кысым көрсөтүүнү дагы эле жетекчиликке алат, "Аль-Каида" менен байланыштарын үзө элек, баңгизат трафигин колдоп келет, бул тизмектин башы гана.

145
Белгилер:
"Ислам мамлекети" террордук тобу, Талибан, Геосаясат, Афганистан, АКШ
Ливандын желеги. Архивдик сүрөт

Элдин жаалы менен... Ливан өкмөтү отставкага кетүүдө

0
(жаңыланган 21:19 10.08.2020)
Ливандын борборундагы жардыруунун кесепети элдин бийликке болгон нааразычылыгын күчөтүп, башаламандык жаралган.

БИШКЕК, 10-авг. — Sputnik. Ливан өкмөтү толук курамы менен отставкага кеткенин РИА Новости жазды.

Мындай билдирүүнү саламаттык сактоо министри өкмөттүн жыйынынан кийин жар салган. Айрым министрлер кызматын тапшырууну эмитеден баштаганы айтылат.

Эске салсак, 4-августта Ливандын борбору Бейрут шаарында катуу жарылуу болуп, 150дөн ашык адам көз жумса, алты миңден көбурөөгү жабыркаган

Бейруттагы жарылуу: чаңырып эшикке чуркашты. Үйлөнүп жаткандардын качкан видеосу

Мындай трагедия элдин бийликке болгон нааразычылыгын ого бетер күчөтүп, башаламандыкты шарттаган. Акцияга миңдеген киши чыгып, ал бир нече күндөн бери токтобой келет. Кырсыкка чейинки жана азыркы талаптарынын бири өкмөттү отставкага кетирүү болчу.

0
Белгилер:
жарылуу, отставка, өкмөт, Бейрут, Ливан
Тема:
Бейруттагы жарылуу
Тема боюнча
Бейрутта жарылуудан тирүү калган адамдарды издөө иштери аяктады