Карабахтагы азербайджандык аскер Гадруттагы блокпостто. Архивдик сүрөт

Карабахтагы сириялык туркомандар: согушууга барышканбы же жайгашуугабы?

219
(жаңыланган 12:19 29.11.2020)
Сириялык согушкер-көчмөндөр согуштан соңку Тоолуу Карабахтын чындыгы болуп калышы ыктымал. Тарыхта мындай көрүнүштөр болгон, маселен, Осмон империясынын тушунда сербиялык Косового албаниялыктар жайгашкан.

Түркия үчүн бул уюштурулган миграция – Түштүк Кавказда олуттуу жана узакка бекем орун алуунун кошумча мүмкүнчүлүгү. Аскерий баяндамачы Александр Хроленко бул ирет Түркиянын Карабахка карата жеке пландары тууралуу ой толгогон.

Тоолуу Карабахтагы куралдуу жаңжалга бир нече сириялык жалданма киши тартылган. Алар Түркиянын ортомчулугу менен согуштук аракеттер аймагына келип, Азербайжан тарапта иш алып барышты. Үч тараптуу макулдашуу түзүлүп, согуш токтогондон бүгүнкү күнгө дейре турист-террорчулардын мекенге кайтышы тууралуу эч нерсе белгисиз. Сириялыктар өз бүлөлөрү менен Азербайжанга кайтарылган райондорго жайгашары толук ыктымал.

Sky News Arabia телеканалынын маалыматына таянсак, түрк өкмөтү Сириянын түндүк-чыгышынан туркоман (Осмон империясына чейинки Жакынкы Чыгышта отурукташкан түрктөрдүн тукумдары) үй-бүлөлөрдүн Тоолуу Карабахтын райондоруна аймактын демографиясын өзгөртүү үчүн көчүрүлүшүнө көмөкчү (аларга азербайжан жарандыгын берүүнү убада кылышкан) болот. Түркиянын мындай трансформацияда тажрыйбасы бар, атап айтканда, Сириянын түндүк-чыгышындагы түпкү калкынын 7ден аз пайызы жашаган Африн калаасында ушундай аракет жасалган.

Сириянын түндүк-чыгышынын Автономдук администрациясынын өкүлү Шафан аль-Хабури Sky News Arabia телеканалына берген маегинде Түркия өкмөтүнүн сириялык үй-бүлөлөрдү Тоолуу Карабах регионуна көчүрүү демилгеси боюнча маалыматты тастыктады. Ошону менен бирге эле Түркия жетекчилиги 1923-1929-жылдары Карабахтын аймагында баш калаасы Лачин "Кызыл Күрдстан Республикасы" болгонун унутпоосун баса белгиледи.

Бул долбоордо таң каларлык деле нерсе жок. Террорчулук тажрыйбасы бар бул туркомандар кыйла даярдыктан өткөн "аскердик контингент". Кайда жана кимге каршы болбосун аз акчага ыраазы болуп согуштук аракеттерге катыша беришет.

Ал эми Карабахтын мындай "кавказдык Косового" болжолдуу айланышы Анкарага бир тууган калкты каалаган убагында коргоп чыгууга мүмкүндүк берет. Түрк парламенти Азербайжанга күчтөрдү жөнөтүү маселесин жактырган. Анан да бул Түштүк Кавказга карата ири геосаясий оюндун башталышы гана. Ага Россия Федерациясында ишмердигине тыюу салынган "Жебхат ан-Нусра", "Фиркат Хамза", "Султан Мурад" жана бир катар экстремисттик күрд топтору катышып калышы да ажеп эмес.

Кавказдагы жаңы "жоокерлер"

Түркия тарап Азербайжанга жалданма согушкерлердин жөнөтүлгөнүн расмий түрдө төгүндөп, ондогон жылдар бою Түркия бийлигине каршы күрөшүп келе жаткан Күрдстандын Жумушчу партиясынын согушкерлери Арменияны колдоп жатканы тууралуу билдирет. Бакудагылар да Сирия жана Ливандан жалданма жоокерлер Армения тарапта болушу мүмкүн, бирок эми актуалдуулугу жоктугун белгилешет. Ансыз да кылдын учундагы тынчтык мезгилдин сынагынан өтүүдө. Баскан жолу шектүү жакынкы чыгыштык "колонисттерди" жөнөткөндүн ордуна, Карабах туңгуюгунан чыгуу үчүн дипломатиялык арга издөө зарыл.

Эске салсак, Латакия жана Алепподо 100 миңдин тегерегинде сириялык туркоман турат. Алар бир катар террордук уюмдар менен байланышта, көп жылдардан бери Сирия Араб Республикасынын өкмөттүк күчтөрү менен согушканы тыйыла элек. Түркия бийлиги туркомандардын куралдуу түзүмдөрүн колдоп келет.

Аfrinpost медиа-ресурсу 23-ноябрда түркиялык бийлик Сириянын түндүгүндөгү Африн күрд аймагынын борборуна эки кеңсе ачканын маалымдады. Ал кеңселерде Тоолуу Карабахка, тагыраагы, "азербайжан армиясы алган территорияга" көчүүнү каалаган үй-бүлөлөр каттоого алынары, эмитен эле туркоман үй-бүлөлөр, айрыкча, Хомс провинциясында жашагандар кезекке туруп калышканы кабарланат. Кыязы, алардын баарын шыктандыра алышкан өңдөнөт. Тоолуу Карабахка мигранттарды жөнөтүүдөн оболу түркиялык чалгын кызматы алар тууралуу маалыматтарды өз базасына киргизет.

"Ронаи" күрд маданиятынын азербайжан борборунун жетекчиси Фахраддин Пашаевдин санагында ушул тапта Азербайжанда 240 миң чакты күрд жашайт. Бирок Түркия Тоолуу Карабахка жакынкы чыгыштык күрддөрдү эмес, тек гана туркомандарды үй-бүлөлөрү менен көчүрүүгө ниеттенет. Мында армениялык калкты айтпай эле коелу, мындай кадам Азербайжанга пайда алып келеби?

1923-жылдагы эл каттоодо Тоолуу Карабах автономиялык облусунда армяндар 94%ды түзгөн, 6%ы гана негизинен азербайжан деп көрсөтүлгөн. Күрддөр жана орустар абдан азчылыктын катарында эле. Совет бийлигинин тушунда Карабахта армян калкынын саны 77 пайызга азайып, азербайжандар 21%дан ашуун эле. 1990-жылдын башындагы согуштун таасиринен демографиялык курамды тактоо кыйын болуп калган.

Армиянын күндөлүгү

Тоолуу Карабахтын армениялык бөлүгүндөгү тынчтык орнотуучулардын россиялык тобу согуштан кийинки турмушту жөнгө салууга болгон аракетин жумшоодо. Инженердик-сапердук бөлүктөр инженердик чалгындоо, жолдорду минадан арылтуу, жалпы колдонуудагы көчөлөрдөн өрттөнгөн техникаларды чыгарып жатышат.

Степанакертта жол кыймылы, жарандык инфраструктуранын социалдык объектилеринин жана турак үйлөрдү электр-суу менен камсыз кылуу калыбына келтирилди. Гуманитардык борбор иштеп, аэромобилдик госпиталь уюштурулган. Россиялык тынчтык орнотуучулар качкындарды ташыган автобустарды коштоп жүрүшөт. Бир нече миң жергиликтүү тургун үйлөрүнө кайтты.

9-ноябрда Азербайжан Республикасы, Россия Федерациясы жана Армениянын премьер-министри тарабынан кол коюлган үч тараптуу макулдашууга ылайык 25-ноябрда азербайжан армиясынын бөлүгү Келбажар районуна кирди. 20-ноябрда Бакунун көзөмөлүнө Агдам району өттү. Жакында, тагыраагы, 1-декабрда Лачин району өткөрүлөт. Россиялык тынчтык орнотуучулардын ортомчулугу менен Азербайжан тарапка аймактардын өткөрүлүшү 1992-жылдагы качкындарды дароо кайтарууну карабайт.

Карабахтын мындан аркы тагдыры көбүнесе Азербайжан Республикасынын армиясы жана аскердик-саясий жетекчилигинен көз каранды. Жети райондун жана армян "коопсуздук аймагы" аймагынын мынчалык элсиз жана кооптуу Азербайжан аймагына айланышы өтө эле жагымсыз. Жети районго сириялык туркомандарды жайгаштыруу ыктымалдыгы жок эмес. 28 жылдан кийин жаңы аймактарда отурукташып калган азербайжандык качкындарды кайра ордунан козгоп "тагдыры кандай болору белгисиз" жерге алып келүү да – абдан машакаттуу милдет. "Кол менен" бир калкты башкасы менен алмаштыруу ушундайча жүрүшү мүмкүн.

Мурда Азербайжан президенти Ильхам Алиев Түркиянын коргоо министри Хулуси Акар, ТИМ башчысы Мевлют Чавушолу, чалгын кызматынын жетекчиси Хакан Фидан жана кургактагы күчтөрдүн командачысы Умит Дүндар менен болгон жолугушуусунда жаңжалды чечүүдө Россия менен Түркиянын "тең укуктуу ролу" тууралуу билдирген.

Түрк аскердик кеңешчилер өлкөдө кеңири таанылган. Карабахтан обочо, бирок Армения менен чектешкен Нахичеван автономиясында алардын көп санда болушу Баку менен Анкаранын "армениялык фронттун" бардыгында чоң согушка башынан камынышканын далилдейт. Россия согуштук аракеттерди тең укуктуу токтото алды, кыязы ага баары тегиз канааттанышкан жок.

Түркия коргоо министри Хулуси Акар 24-ноябрда РФ менен сүйлөшүүлөр уланып жатканын, үч тараптуу макулдашууга жетишилгенден кийин Карабахтагы байкоо пункттарынын ортосунда түрк күзөтү пландалганын айтты. Анын ошол билдирүүсүндөгү эң урунттуу учур катары: "Биз муну Азербайжан менен сүйлөшүүлөрүбүзгө ылайык ишке ашырабыз" дегенин белгилесек болчудай.

Кеп биргелешкен мониторинг борбору туурасында эмес экени айдан ачык. Анкара региондун кызыкчылыгына жана жаңдалдашкан тараптарды тынчтыкка үндөө керектигине кайчы келген аракетке барууга даяр. Карабахтагы "жаңы тынчтык" кимгедир аябай жолтоо болуп жаткан көрүнөт.

219
Белгилер:
Аскер, согуш, Азербайжан, Түркия, Россия, Тоолуу Карабах
Тема:
Тоолуу Карабахтагы жаңжал (55)
Тема боюнча
Керексиз болуп... Батыш Карабахтагы абал жөнгө салынып жатканына неге нааразы
АКШнын жаңы шайланган президенти Жозеф Байдендин архивдик сүрөтү

Серепчи: АКШ менен РФ ортосундагы өз ара кызматташуу багыты өзгөрүүдө

98
(жаңыланган 17:54 20.01.2021)
Жаңы президенттин администрациясынын жүргүзчү саясаты бир катар мамлекеттердин, анын ичинен АКШнын да өзөктүк каражаттарды толук түрдө көзөмөлдөө боюнча башка макулдашууларды түзүүгө алып келиши мүмкүн.

БИШКЕК, 20-янв. — Sputnik. АКШнын жаңы шайланган президенти Жозеф Байдендин администрациясы инаугурациядан кийин СНВ-3 келишиминин узартылышы боюнча маселени карашы мүмкүн. Sputnik радиосунун обосунда бул маселени аскердик саясат таануучу Андрей Кошкин айтып берди.

Мамлекеттик катчылыкка сунушталып жаткан Энтони Блинкен инаугурациядан кийин Стратегиялык жактан чабуул жасаган куралданууну чектөө жана кыскартуунун андан аркы чаралары жаатындагы келишим боюнча иш жүрөрүн билдирген.

Анын айтымына караганда, Ак үйдөгү команда бул келишимдин узартылышы боюнча иштейт.

Мамлекеттик катчыга талапкер администрация муну менен бирге эле ракета менен кол салууга каршы коргонуу системасынын чектелиши боюнча кандай гана чара болбосун макул болбой тургандыктарын айтты.

Sputnik радиосунун обосунда Россиянын Плеханов атындагы Экономика университетинин саясат таануу жана социология кафедрасынын жетекчиси Андрей Кошкин бул боюнча комментарий берди.

"СНВ-3 долбоорун узартуу боюнча демилгеден улам Байдендин администрациясын кубаттоого болот. Кайсы бир жактан алып караганда бул АКШ менен РФ ортосундагы өз ара кызматташуу өңүтүн өзгөртөт. Бул — жарыша куралдануунун артынан түшүп алууну кармап турган механизмди сактап калууга умтулуу. Кыязы, администрациянын АКШда страгегиялык куралданууну кармап туруу боюнча жаңы саясатынын башталышы. Ал эмне болгон күндө да башка макулдашууларды түзүүгө алып келет. Бул бир канча мамлекеттердин, анын ичинен АКШнын да өзөктүк куралдарды толук көзөмөлдөө боюнча башка макулдашууларды түзүүсүн шартташы мүмкүн", — деди Кошкин.

СНВ-3 негизинде ар бир тарап өзөктүк куралдарын жети жылдан кийин алардын саны континент аралык баллистикалык ракеталардын, суу астында жүрүүчү кайыктардын баллистикалык ракеталарынын жана бомбалоочу оор техникалардын санын 700дөн жана башка техникалардын санын да айтылган чектен ашырбаш керектиги каралган.

СНВ-3 — Россия менен АКШнын ортосундагы куралданууну чектеп турган жалгыз келишим. Анын мөөнөтү 2021-жылдын 5-февралында соңуна чыгат, эгер узартылбаса, ири өзөктүк державаларды тизгиндеп турган нерсе калбай калат.

98
Белгилер:
өзөктүк курал, мамлекеттик катчы, Жо Байден, АКШ, Россия
Тема боюнча
Тарыхта биринчи ирет… Байден өз командасына трансгендерди алмай болду
Байдендин инаугурациясынын алдында Капитолий катуу кайтарууга алынды. Видео
Карл Винсон авианосец баштаган АКШ флоту. Архивдик сүрөт

"Райондор ачыкталды": АКШнын аскердик флоту куралын кайда мээлеп турат?

149
(жаңыланган 10:00 19.01.2021)
"Ооздуктоо жана жеңүү" — АКШнын Аскердик-деңиз күчтөрүнүн штаб жетекчиси адмирал Майкл Гилдей жакынкы он жылдыкка карата "Навигациялык план" менен тааныштырды.

Глобалдык көзөмөлдүн максаты — америкалыктардын мекенинде жай жана ток жашоосу. Бирок документтин текстинде бөлөк өлкөлөргө каршы ачык агрессия так байкалат. Вашингтондук адмиралдардын көздөгөнү эмне? Жаңы жарыяланган документти Николай Протопопов талдап чыккан. 

Дүйнөлүк атаандаштар

Жаңы пландын авторлору баса белгилегендей, америкалык флот АКШ жарандарынын коопсуздугу жана турмушуна коркунуч туудурган узак мөөнөттүү атаандаштыкка тартылды. Аскердик-деңиз күчтөрүнүн командачылыгы бир мүнөттү да текке кетирбөөгө тийиш: жаңы аяк баскан он жылдыкта гана тургай, XXI кылым бою күчтөрдүн тең салмактуулугун сактоо үчүн кызуу аракетте болуу абзел. Глобалдык тынчтыктын (тынч абалдын) негизги атаандаштары жана ага "бүлүк салгандар" — Россия жана Кытай.

Америкалык адмиралдардын пикиринде, бул мамлекеттер узак убакыт бою бүт дүйнөгө пайда алып келип турган деңиздеги эркиндикке бүлгүн салууда. Москва жана Пекин территориалдык суулардын чегинен тыш баалуу деңиз ресурстарына чыгууну "адилетсиз көзөмөлдөөгө" тырышып, "өз талаптарын күч менен таңуулап коңшуларды чочулатууда", "эң маанилүү суу жолдорун ыраакка атылуучу ракеталар менен мээлеп турат".

Россия заманбап ракеталык кемелерди, суу түбүндөгү кайыктарды, гипер үндүү ракеталарды, тактикалык өзөктүк куралдарды иштеп чыгып жатканын америкалыктардын дегеле кыртышы сүйбөйт.

Пентагондогулар россиялык флот бүт дүйнө боюнча активдүүлүгүн күчөтүп, Кошмо Штаттардын жээктерине улам жакындай күчтөрүн жайгаштырып жатканын белгилешет. Ошондуктан "Россияны ынанымдуу көзөмөлдөө зарыл" имиш.

Өтө тездик менен өнүгүп келе жаткан кытайлык флот да тынчсыздануу жаратат. Америкалык талдоочулардын пикиринде, бул – дагы дүйнөдөгү ири флот. Пекин Вашингтонго жана анын союздаштарына чакырык таштап жаткандай, ошондой эле эң курч жана узак мөөнөттүү коркунучка айланууда. Ошол эле учурда АКШ — деңиз державасы экени жана анын өркүндөшү, коопсуздугу деңиздеги артыкчылыгын сактоо жөндөмүнө жараша болору белгиленет. Ал үчүн өз аскердик-деңиз күчүн (АДК) "Дүйнөлүк океандын булуң-бурчуна" жайылтууга тийиш.

Америкалыктар эл аралык укук жол берген бардык жерде сүзүүнү, учууну, ошондой эле дүйнөнүн ар кыл аймактарында "атаандаштарынын деңиз жаатындагы амбициясын" ооздуктоо жана алардын аскердик мүмкүнчүлүктөрүн зыянсыздандыруу үчүн күчтөрүн жайгаштырууну уланта бермекчи.

Флотту чыңдоо

Баллистикалык ракеталуу суу түбүндөгү атомдук кайыктар "АКШны өзөктүк кол салуудан коргоодо". Ал эми атайын операциялардын күчтөрү "эң күчтүү душмандын да шаштысын кетирүүгө даяр". Адмиралдар АДК жердеги күчтөргө колдоо көрсөтүү үчүн каалаган жээгине десантты жеткире алат.

Аскердик-деңиз күчтөрү агрессияны ооздуктоо үчүн тийиштүү бардык, анын ичинде "адаттан тыш" каражаттарга да ээлик кылат. Атап айтканда, мында кеп маалыматтык, кибернетикалык технологиялар жана деңизден, суу түбүнөн жана абадан чабуул жасоого мүмкүндүк берчү куралдар жөнүндө болууда.

Жакынкы жылдары деңиздеги заманбап тиреште маанилүү ролду АКШ жасалма интеллектке табыштайт. Мындай системалар согушта майнаптуулугун жана артыкчылыгын айгинелей алышты. Ошондуктан флот массалык пайдалануу менен заманбапташтырылмакчы.

Учкучсуз деңиз платформалары да "өтө маанилүү". Алар чалгындоодо, байкоо салууда флоттун чабуул коюучу мүмкүнчүлүктөрүн арттырат. Аскердик-деңиз күчтөрүнүн ички курамы он жылдыктын соңунда роботтоштурулган аппараттар менен тыгыз байланышта ишенимдүү жана шайкештикте иш алып барууга тийиш.

АКШнын Аскердик-деңиз күчтөрүнүн командачылыгы коюлган пландарынын баарын жүзөгө ашыруу үчүн флот чыңдап жана кеңейтүү керек. Жогорку чабуул коюучу мүмкүнчүлүктөрү бар суу түбүндөгү атомдук кайыктар жана суудагы кемелер көбүрөөк талап кылынат. Анан да жаңы кемелер "Созвездие" классындагы келечектүү фрегаттар сымал чакан болуусу абзел.

Пентагон авиаташуучуларды да эсептен чыгарбайт. Мурдагыдай эле ал – Аскердик-деңиз күчтөрүнүн сыймыгы, күчтү көрсөтүүнүн негизги инструменти. Флоттун суу түбүндөгү күчтөрүнүн да өзгөчө мааниси белгиленет. Мында "Колумбия" классындагы атомдук стратегиялык субмариналарга, ошондой эле көп буталуу "Виржиния" суу түбүндөгү кайыктарга артыкчылык берилет.

Санарип жана лазерлер

Аскердик-деңиз күчтөрүнүн командачылыгы бир техника менен гана чектеле албайт. Ички курамды да кылдат окутуп, анын ичинде душмандын жүрүм-турумунун чоо-жайын жакшы түшүнүүнү үйрөтүү зарыл.

Адмиралдардын айтымында, "моряктар тек гана байкоо салып жана коркунучтарга ыкчам чара көрүп гана тим болбостон, каршылаш тараптардын аракеттерин ички туюм менен аныктай алууга тийиш. Буга тигил же бул өлкөнүн жарандарынын менталитетинин өзгөчөлүктөрүн терең билиши көмөкчү болот".

"Алдыдагы болжолдуу жаңжалдардын" сценарийлерине дүйнө жүзү боюнча – Ыраакы Түндүктөн Тынч океандын батыш бөлүгүндө дейре аймактарда машыгышат. Маселен, быйыл АКШ АДК десанттык операциялар менен бир нече авиаташуучу топтун ири масштабдуу машыгууларын өткөрмөкчү. Ага алгач ирет чалгындоочу жаңы куралдарды жана маалыматтык ресурстарды колдонуучу чакан тактикалык кибер-топтор катышат. Адмирал Гилдей бул машыгуулар "соңку тарыхта болуп көрбөгөндөй" масштабда өтөрүн жар салган.

Маалыматтык жана санарип технологиялар АКШнын аскердик-деңиз күчтөрүнүн чордонунда. Аларсыз эми согуштук аракеттер мүмкүн эмес. Санарип баарын чечет, деңиз жана кургактагы согушту ыкчам жана майнаптуу жүргүзүүгө мүмкүндүк берет.

Аскердик-деңиз күчтөрүндөгүлөр боолгологондой, "АКШнын душмандары флоттун коргонуусун ири сандагы ракеталар менен алсыратууну болжошот". Ошондуктан Пентагон суу түбүндөгү кайык жана деңиз учкучсуздарын табуучу көптөгөн стационардык жана мобилдик системаларды ишке аралаштырат, учак жана кемелердин коргонуусун күчөтөт. Ошону менен бирге эле жакынкы согушта кадимки куралдар менен катар эле энергетикалык куралды да пайдаланууну пландайт.

149
Белгилер:
армия, Аскерлер, курал-жарак, документ, Кытай, Россия, АКШ
Тема боюнча
АКШ F-35тин сериялык өндүрүшүн дагы жылдырды. Буга эмне себеп?
Балык уулап жаткан адамдар. Архив

Айыл чарба министрлиги муз үстүндө балык кармоо боюнча мелдеш өткөрөт

0
Бул иш-чара сергек жашоого үндөө жана балык уулоо спортун өнүктүрүү максатында уюштурулууда. Мелдешке ондон ашык команда катышары күтүлүп жатат.

БИШКЕК, 21-янв. — Sputnik. Айыл чарба министрлигинин алдындагы Балык чарба департаменти муз үстүндө балык кармоо боюнча мелдеш өткөрөт. Бул тууралуу министрликтин маалымат кызматы кабарлады.

Чүй-Бишкек балык уулоочулар жана балыкчылар коомдук бирикмеси менен биргеликте уюштурулуп жаткан бул иш-чара 23-январга белгиленген.

"Иш-чара сергек жашоо мүнөзүн жайылтуу жана Кыргызстанда балык уулоо спортун өнүктүрүү максатында уюштурулууда. Биздин өлкөдө спорттун бул түрүн жигердүү өнүктүрүүгө бардык шарттар түзүлгөн. Учурда Балык чарба департаменти дарыя сууларында жашоочу осман жана форель балыктарын кармоого уруксат билеттерин берет", — деп билдирген Балык чарба департаментинин директору Эдил Ниязов.

Мелдеш Төмөнкү Ала-Арча каналындагы 3-суу сактагычта өтөт. Каалоочулар команда түзүп катыша алышат. Командада капитанды кошкондо төрт адам болушу керек.

Толук маалымат алуу үчүн 0 (312) 31 86 23, 0 (312) 319046, 0 700 95 69 40 номерлерине кайрылууга болот.

0
Белгилер:
Айыл чарба жана мелиорация министрлиги, балык, мелдеш, балык уулоо
Тема боюнча
Кышкысын балык уулоодо муздун калыңдыгы канча болушу керек?