Кабул аэропортундагы АКШ аскерлери. 16 август 2021 жыл

Үмүтү таш каап... Оккупацияланган аймакта санаалаштарды сайга таштаган аракет

297
(жаңыланган 19:09 18.08.2021)
Курал-жарак, зооттолгон техникасынан ажыраган америкалыктар Афганистандан артын карабай качып баратканда алар тарабынан бузулган өлкө чыныгы апаатты баштан кечирүүдө.

Тилекке каршы, Афганистандагы азыркы көрүнүштөр дүйнөгө мурдатан тааныш. Оккупация маалында афгандыктардын көпчүлүгү америкалык аскерлер менен кызматташа баштаган. Эми алар талибдердин кегинен чочулап турушат. Кырдаалга баам салган Виктория Никифорованын материалы РИА Новости агенттигине жарыяланды.

Айрымдары гана, америкалыктар тарабынан дайындалган президент өңдүү адамдар, чет өлкөдөгү кошумча аэродромдорго качып кете алышты. Калган коллаборационисттер америкалык дипломаттарга виза берүүгө жалбарып, аргасы түгөнгөндө башка элчиликтердин да каалгасын каккылашкан.

Бирок Афганистанда өз контингентин бир топ жыл кармап турган НАТОго мүчө мамлекеттер өлкөдөгү өз союздаштарына жан сактоого кымындай да мүмкүнчүлүк бербеди. Алар өз айласын издеп, буюм-тайымдарын жыйнап, элчиликтердеги документтерди өрттөп, учактарга шашылып түшүп жатышты.

Апааттын жаңы актысына дүйнө Кабулдун аэропортунда да күбө болду. Үрөйлөрү учкан афгандыктар акылдан адашкандай учуу-конуу тилкесине агылып, жөөлөшүп, түртүшүп баратты. Америкалык аскерлер ок атышты, бир нече адам өлдү. Бул окуяда жаңы деле жагдай жок, америкалыктар кезегинде Сайгондон да дал ушинтип качышкан.

Аларга кызмат өтөгөн түштүктүк вьетнамдыктар америкалык элчиликке топтошуп, узап бараткан америкалык транспортторго жармашып кетүүгө жан үрөшкөн. Мекенде калып, басып алуучулардын буйругу менен аткарган өз кылмыштарына жооп берүүдөн ушунчалык коркушкан.

Иракта да америкалыктарга кызмат кылган аскердик котормочулар бүгүн партизандардын колунан тынымсыз набыт болуп жатышат. Көбүнесе адамдар адегенде коркутуу-үркүтүүгө кабылат, америкалык виза сурап кайрылышат, бирок аларга берилбейт. Көп өтпөй коллаборационист, кээде туугандары жана жакындары менен кошо атып өлтүрүлөт. Андай курмандыктардын саны эмитен эле миңдеп саналат. Жарыялангандай кышында Ирактан америкалык күчтөр чыгарылса, ал байкуштарды кандай күн күтөрүн элестетүү эле жүрөк тилет. Ал түгүл бул жарыкта сезимтал деп мүнөздөөгө болбогон америкалык аскерлер да бир аз адамгерчилик кылып, оккупацияланган өлкөлөрдө аларга иштеген кызматкерлерге көмөктөшүүнү өз өкмөтүнөн өтүнүүдө. Бирок Кошмо Штаттардын саясаты кебелип да койбойт. Кылы кыйшайбастан өздөрүнө ынангандарды көз көрүнөө таштап басып кете беришет.

Америкалык коллаборационисттердин кийинки тагдыры өзүңүздөр көрүп тургандай кейиштүү. Эмнеге анда алардын катары суюлбайт? Дүйнөнүн ар кыл тарабындагы адамдар эмне үчүн мындай ыплас жана кооптуу ишке макул болушат? Согуштун запкысын жеген жакыр Афганистанда эле эмес, кезегинде бакубат жашоо кечирген мурдагы советтик Прибалтикада да андайлар жок эмес. Анткени болочок полицейлер (оккупанттарга кызмат өтөөчүлөр) дүйнө жүзүндө америкалык режим тарабынан үч баскычта чоңойтулат. Адегенде алар – прогрессивдүү глобалдык күн тартибин гана жактоочулар, бардык жаман нерселерге каршы күрөшүүчү активисттер. Алардын айрымдары өмүр бою жакшы иштер менен алектенип, чынчыл жаран бойдон калат. Бирок кайсы бир убакта өнүгүүнүн негизги душманы капыстан өз өлкөсү, анда жашаган абдан туура эмес эл деген бүтүмгө келет.

Ошол баскычта баягы активист өз калкынан чыгууга тырышат. Орчундуу күн тартиби менен жашап, таштандыны ылгап, өзүнүн вегандык латтесинен (кофенин бир түрү, уй сүтүнүн ордуна өсүмдүктөн алынган ак кошулат) ууртап, бирок өзүнүн гана тар чөйрөсүндө жүрүп калат. Ошол эле учурда өзүн бүгүн жүздөгөн мегаполистерде – Найробиден Пекинге, Буэнос-Айрестен Москвага чейин жашаган ак жуумал өзгөчө адамдардын кастасына таандыкмын деп сезет. Бирок жылдар өтөт, активист улгаят, тегерегинде эч нерсе өзгөрбөйт. Өлкөсү баягыдай эле натуура, эли ошол эле калыбында натуура бойдон, өзүнө эле өзү аппак өзгөчө адамдай туюлат. Ошондо активисттер кек алууну көздөгөн тилектери жарала баштайт: негизги Демократиядан туура демократтар келип, натуура калкын демократиялаштырып жиберишин, куру дегенде кызмат кылган полицей болууну көксөйт. Доллар менен жакшы маяна алып, өз жоопкерчилигиндеги элди жашоого үйрөтө баштайт. Постсоветтик мейкиндиктеги полицейлердин кыялы эки бөлүктө. Биринчисинде прогрессорлор америкалык аскерлердин көмөгү менен өзүнүн натуура калкын түздөйт. Экинчисинде Москвага карай бет алат. Ушундай фантазияларда биздин замандаштар он жылдап жашайт. Көз артуу, кек сактоо, кожоюн жөнүндөгү кыялдануу, булар албетте, жолу болбос кишинин алгачкы белгилери. Бирок жолу болбостук — бул капчыктын эмес, акылдын абалы. Анткени тымызын полицейлер көбүнесе кедей эмес, бир топ ийгиликтүү жарандар. Алыска кетпей эле коёлу, жогоруда мүнөздөлгөн процесстер көз алдыбызда Украинада, Грузия, Прибалтика өлкөлөрүндө болду.

Мезгил-мезгили менен америкалыктар өз союздаштарын сызга отургузуп кете беришет, аскердик жаңжалдарда кол сунушпайт. 2008-жылы грузиндерди же 2019-жылы күрттөрдү мисалга алалы. Союздаштары каза таап жатышса эмне аларга, ордуларына жаңылары келет. Өз элинен өзгөчөлөнгөн бул адамдар жөпжөнөкөй бир нерсени түшүнгөн жок, тагыраак, түшүнгүсү жок. Өздөрүн миң космополит эсептеп, канчалык туура ойлору менен чыкпасын, океан ар жагындагы "шерифке" баары бир. Америкалыктар үчүн алар таптакыр жапайы, кээде кооптуу, кээде кызык көрүнөт. Веган латте менен оксфорддук акцент да батыш контрагенттерин полицейлерди теңата өнөктөш катары таанууга түртпөйт. Зарыл болсо аларды, жалпы башка калк сымал ошондой эле кайдыгерлик менен жок кылышат. Токтогулачы, бул кайдагы бир Ирак эмес, биз Европадабыз го, бизге өзгөчө мамиле бар деп ойлошот жетилбей калган полицайлар. Не кыл дейсиңер, америкалыктар андай майдага көңүл бургусу жок. Югославиянын тагдырын эстеп көрүңүздөр. Европалык борбор шаар – Белградга кулаган америкалык бомбалар Милошевичтин тарапташтары менен катар эле "батыш баалуулуктарынын" күйөрмандарын да өлтүргөн. Бомбадан баш калкалоочу жайларда карыя коммунисттер да, жаш глобалисттер да бирдей эле коркуп титирешкен. Прогрессивдүү күн тартиби эч качан аларды өзүнчө бөлүп ак түстүү үстөмчүлдөрдүн каарынан сактай алган эмес.

Афганистандагы окуяларды көрүп, Украина жана Прибалтикадагы каймактар коомайланып калышты. Украина газ түтүгү болбосо, сабы жок чемодан сымал. Прибалтикалык "жолборстордун" карыздан бөлөк башка нерсеси жок. Алардын америкалыктарга кереги эмне? Россияга каршы аскердик плацдармдарбы? Бирок, кыязы, өнөктөштөр бул иш ынанымсыз жана акылга сыйбастыгын түшүндү көрүнөт. Ооба, аркасында урандыларды, терең депрессияны жана итке минген жакырчылыкты калтырып, каалаган убакта басып кетишет. Кызыл аянтты америкалык танктар менен аралоону самаган полицейлер катуу чочулагандай түрү бар. Жогорку кызматтагылар эбак өздөрүнө ыңгайлуу кошумча аэродромдорду камдап койгону түшүнүктүү. Ал эми оккупациялык администрациянын төмөнкү деңгээлдегилери кайра реалдуулукка кайтууга мажбур болчудай.

Постсоветтик мейкиндиктин цивилизациялык борбору катары Россия бул процесс жеңил жана салыштырмалуу залалсыз өтүшүнө кам көрөт.

297
Белгилер:
АКШ, НАТО, Афганистан, Вьетнам, Ирак, согуш, аракет, элчилик, учак
Тема:
Афган бийлиги менен талибдердин тиреши (267)
Тема боюнча
Чегинбейбиз! Афганистандын вице-президенти талибдер менен согушууда
Аялдардын укугу, баңгизат, диний ишенимдер. Талибдер эмне убадалоодо
Россия Федерациясынын президенти Владимир Путин жана Улуу Британия премьер-министри Борис Жонсон. Архив

Путин менен Жонсон Афганистандагы абалды талкуулады: НАТОнун уяты ойгондубу?

107
(жаңыланган 22:52 27.10.2021)
"Америкалык кыялдын" кыйрашынын ачык мисалы болгон Афганистан коопсуздуктун болжоп болгус коркунучтары менен Батышты чочулатып келет. Лондон маңызында планетадагы согуштук аракеттер жүргөн аймактардын көзөмөлүн колдон чыгарган Вашингтондун бушаймандыгын чагылдыргандай.

Россия Федерациясынын президенти Владимир Путин жана Улуу Британия премьер-министри Борис Жонсон 25-октябрда Афганистандагы абалды талкуулашты. Аскерий баяндамачы Александр Хроленко ушул талкуунун жана көйгөйлүү бул республиканын учурдагы жагдайына баам салган.

Путин "москвалык форматтагы" талибдер менен жакындагы эле консультациялар (Россия, Кытай, Пакистан, Иран, Индия, Казакстан, Кыргызстан, Тажикстан, Түркмөнстан жана Өзбекстандын өкүлдөрүнүн катышуусунда өткөн) жөнүндө кабарлады. Ал эми Жонсон "Талибандын"* болжолдуу таанылышы боюнча санааркаганын жашырган жок. Дал ушул баарлашууда 20 жылдык аскердик операциялардан кийин жеңилгенин моюнга алгысы келбеген Кошмо Штаттардын кызыкчылыгы бар экени ачык байкалып турду.

Афганистандын суверенитетин эч шартсыз сыйлаган күндө да анын жаңы өкмөтүнүн эл аралык таанылышына дагы эртелик кылат. Андан мурун Владимир Путин "Талибанды"* террордук уюмдардын тизмесинен чыгаруу Бириккен Улуттар Уюмдарынын деңгээлинде чечилиши кажет, бул үчүн талибдер "өлкөдөгү этникалык жана диний топтор, саясий жана коомдук уюмдардын бардыгы менен өз ара мамиле түзүүгө тийиш" экенин белгилеген. Тилекке каршы, Афганистан сексендин тегерегиндеги улут жана элдин тынчтыгын камсыздоого чамасы жетпей, террорчулуктан да кутула элек. Убактылуу өкмөт "Ислам мамлекети"* тарабынан жаңырып турган экономикалык чакырык жана коопсуздук коркунучтарына туруштук бере албай жатат.

24-октябрда Тажикстандын коргоо министри генерал-полковник Шерали Мирзо соңку айлардагы окуялар Афганистандагы аскердик-саясий жагдайды бүлгүнгө учуратып, аргасыз абалга кептегенин билдирди. Эң кейиштүүсү, анын бул айткандары чындык.

Афганистан иш жүзүндө талибдер тескеген жана башка террордук топтор, ошондой эле кенже Масуддун жетекчилигиндеги Каршылык көрсөтүү фронту көзөмөлдөгөн аймактарга бөлүнүп калды. Аталган өлкөдөн согушкерлердин Борбор Азия мамлекеттерин басып кирүү коркунучу дале күч. Жамааттык коопсуздук келишими уюму Афганистан менен чектешкен Тажикстан жана Өзбекстандын территориясында алты мамлекеттин аскерлеринин катышуусундагы атайын машыгууларды тегин жерден өткөрүп жаткан жок.

Коопсуздук алкагы

"Москва форматындагы" жолугушууда талибдер Афганистандын бардык аймагын көзөмөлдөп жатканын айтышкан. Анткен менен чет өлкөлүк өнөктөштөрүн жана контрагенттерди жаңы бийликтин башкарууга жарамдуулугу жана натыйжалуу экенине ишендирүү аракети анчалык ынандырарлык эмес. Талибдер өлкөнүн жай жарандарынын коопсуздугун камсыздай албай, ал түгүл өздөрүн да коргой албай жатышат. Ар кайсы провинцияларда чек араларды тааныгысы жок "Ислам мамлекетинин"* отряддары уюштурган терактылар, ок атышуулардын токтой турган түрү жок.

Куралчан талибдер 26-октябрда Кабулдагы авиакассанын тегерегиндеги топтошкон элди ок атып таратты, жарадар болгондор жок эмес. Айрыкча аялдар көп жабыркады, бул тууралуу кепке дагы кайрылабыз.

Өткөн аптада Ислам мамлекети* уюмунун согушкерлери Желалабадда талибдердин автомобилдерине чабуул жасашты. Кабул жана башка провинцияларды жарыксыз калтыруу үчүн электр өткөргүч чубалгыларын жардырышты. Бийликти кулатуу үчүн террордун ушундай ыкмасына кезегинде талибдер өздөрү да барышканы маалым.

"Вилаят Хорасан"* да бийлик жана таасир үчүн күрөшүүгө даяр. Өткөн жекшембиде Гераттагы талибдер менен ИМ* согушкерлеринин ортосундагы атышууда 17 киши окко учуп, арасында аялдар жана жаш балдар да набыт болду.

Баса, ошол күнү ИМ* кара желеги Урузган провинциясында көтөрүлдү. Жергиликтүү калкка 30 миң афгани (340 доллар, бул сумма аталган өлкөдө учурда бир топ акча) сунуштап, аталган уюмга кирүүгө үндөштү. Afghanistan.ru маалымат ресурсуна таянсак, Гератта "Ислам мамлекетине"* Абдул Манан Ниязи молдону жактаган талибдердин жоон тобу кошулуп кетти.

Өлкөдөгү абал бардык жактан начарлоодо. Ал тургай сабырдуу деп сыпатталган Кытайдын тышкы иштер министри Ван И Дохада 25-октябрда өткөн жолугушууда талибдерди ачык башкарууга, аялдар жана балдардын мыйзамдуу укуктарын коргоого, этникалык топтордун бардыгынын башын бириктирүүгө чакырды. Кулак сыртынан кетиришкендей талибдер эртеси эле күнү Кабулдагы аялдардын нааразычылык акциясын кууп таратты.

"Талибандын"* расмий өкүлү Забихулла Мужахидо: "Аялдар шарият алкагында жашашат", - деп так кесе сүйлөгөнү бар. Шарияттын укук өңүтү Афганистандын 40 миллиондук калкынын ишеним жана тандоосуна татыбаган молдолордун бир ууч тобунун колунда.

Коңшу мамлекеттеги кыйсыпыр түшкөн кырдаалдан улам тажик парламентинин төмөнкү палатасынын төрагасы Махмадтоир Зокирзода ЖККУдагы өнөктөштөрүн коопсуздуктун бекем алкагын түзүүгө үндөгөн. Бул демилгеге жооп катары Россия дароо аталган республикадагы өзүнүн аскердик базасын заманга бапташтырылган 30 даана Т-72Б3М танкы менен бекемдеген.

Андан мурун "москвалык форматтагы" талкууну болжолдуу кеңейтүү үчүн базанын Мотоаткычтар бөлүгү заманбап БМП-2, жаңы үлгүдөгү "Верба" зениттик ракеталар комплексине, ошондой эле абдан ыраакка багытталган реактивдүү огнемёттор, танкка каршы "Корнет" ракеталык комплекстерине, 12,7 мм калибрдеги узакка ылайыкталган "Корд" АСВК-М снайпердик винтовкаларына, АК-12 автоматтарына жана башка куралдарга ээ болгон.

Пакистандагы АКШ авиабазасы

Кошмо Штаттар жана НАТО өлкөлөрү 20 жыл согушкан Афганистандын келечегине өз жоопкерчилигин мурдагыдай эле аңдаша элек. Жеңилип жана америкалык күчтөрдүн чыгарылышына карабастан Вашингтон афган чек араларына жакын "кошумча аэродромду" жайгаштыруу жөнүндө чөлкөмдөгү оюнчулар менен сүйлөшүүгө тырышканын коё элек. Борбор Азия өлкөлөрү андай сунушту кабыл албай турганын болушунча так кесе билдиришкен, анткен менен Пакистанда Америка Кошмо Штаттарынын Аскердик-аба күчтөрүнүн базасы пайда болушу ажеп эмес.

Болгондо да Исламабад талибдер менен кызматташуунун "бейрасмий каналдарын" колго алып койгон. Аталган мамлекет менен Кошмо Штаттар Афганистанда АКШнын ААК аскердик жана чалгындоо операциялары үчүн Пакистандын аба мейкиндигин пайдалануу жөнүндөгү макулдашуусуна кол коюуга чукулдап калышты. Ошентип Вашингтон жеңилүү ызасын басаңдатып, ал эми Исламабад террорчулукка каршы күрөштө жана Индия менен алака түзүүдө америкалык жардам алмакчы.

Эгер америкалык аскердик авиация Афганистандын аймагын катуу көзөмөлдөө мүмкүнчүлүгүнө ээ болсо, 20 жылдык тарых кайра кайталанары шексиз. Бул жай жарандарга жаңы бүлгүндү салып, чектешкен Борбор Азия мамлекеттерине качкындардын жаңы агымын жаратары турулуу иш.

Бул көйгөйдү даана түшүндүрүү үчүн көрсөткүчтөргө бир үңүлүп көрөлү. Америкалыктар Афганистандан 124 миң чакты кишини көчүрдү, Түндүк Америкадагы Пентагондун базаларында эле ушул тапта 53 миңден ашуун афгандык жаран баш калкалоодо. Афганистандагы абал дагы ырбай бере турган болсо, миллиондогон адам качкынга айланат.

Афганистан ислам республикасынын жаңы бийлигинин өкүлдөрү жакында эле Улуттук каршылык көрсөтүүнүн жогорку кеңешин түзүү туурасында жар салышты. Кеңеш жарандарды "ички өзүм билемдикке, чет өлкөлүк агрессия жана оккупацияга каршы оор жана узак сүрө турган күрөшкө" даяр турууга чакырды. Демек, Афганистандын аймагында "баары баарына каршы согуш" дагы бир топко созулары айкын болуп калды.

* – Кыргызстан, Россия жана бир катар мамлекеттерде тыюу салынган террордук уюмдар.

Аскерий баяндамачы Александр Хроленконун Telegram каналына жалыңыздар.

107
Белгилер:
Афганистан, АКШ, НАТО, Россия, Владимир Путин, талкуу, 'Талибан' кыймылы, саммит, Борис Жонсон
Тема:
Афган бийлиги менен талибдердин тиреши (267)
Тема боюнча
Кабулдагы терактылар, Багландагы салгылаш. Талибдер көзөмөлдү колдон чыгаргандай
Беларусь аскер кызматкерлери

НАТОнун "баш оорусу": Беларусь моюн сунгусу жок