Украинанын жана Европа Биримдигинин желектери. Архив

Саясий жана насыялык көз карандылык: ЕБ менен биригүү Украинага эмне берди?

83
(жаңыланган 10:51 24.08.2021)
Украина бүгүн, 24-августта, отузунчу Көз карандылык күнүн өзгөчө шаң менен белгилегени турат. 1991-жылы ушул күнү өлкөнүн көз карандысыздыгын жарыялоо актысына кол коюлган.

Калктын биримдиги украиналык "көз карандысыздыктын" максаттарына кирген эмес деп белгилейт РФ президенти Владимир Путин өз макаласында. Бул украиналык каймактардын "чакан көлмөдө чоң балыкка айлануу" үчүн Россиядан кол үзүү аракети эле. Ушул үчүн "Украина – Россия эмес" деген жасалма концепция ойлоп табылган.

Россия менен бардык маселеде тирешүүдөн улам Киев Батыштын "куурчагына" айланып калганы жана Украина Европа биримдигине ыктагандан бери эмнеге ээ болгону тууралуу бул макаладан окуңуздар.

Украинанын мамлекеттик суверенитети жөнүндөгү декларациясында "келечекте аскердик блокторго катышпаган бейтарап мамлекет болууга ниетин жарыялайт" деген бөлүм бар. Бул жобо аткарылбаганын белгилейт РФ өкмөтүнүн алдындагы Каржы университетинин массалык коммуникация жана медиабизнес департаментинин доценти Геворг Мирзаян.

"Украиналыктар өздөрүн Батыштын бир бөлүгү катары көрөт. Анткен менен алар эч качан Батыштын бөлүгү болушкан эмес, боло албайт да. Себеби аларды Европа биримдигинин, балким НАТОнун чатырында кармап тура беришет", - дейт саясат таануучу.

"АнтиРоссия" концепциясынын алкагында Киев НАТО менен ымалалашууга ишенимдүү ыргакта баратат: 1997-жылдын 9-июлунда НАТО менен Украина "Өзгөчө өнөктөштүк жөнүндөгү хартияга" кол коюшкан. 2005-2006-жылдардан тарта Украина жыл сайын НАТОнун беш-алты, негизинен Кара деңиздеги аскердик машыгууларына катышат. 5-августта эле Dive-2021 окуусу өттү.

Тышкы таасир менен ЕБге карай бурулуп...

Петр Порошенконун тушунда Жогорку Раданын чечими менен Украинанын Конституциясына өлкөнүн "европалык жана евроатлантикалык багытын" бекиткен, башкача айтканда, Европа биримдиги жана НАТОго кирүү боюнча жоболор киргизилген. 2013-жылга чейин Украина өз алдынча мамлекет сымал көрүнүп келсе, "Евромайдандан" соң өлкөнүн Батыштын таасиринде калганы ачык байкалган.

"Майдандын" алдында Украинада толгон-токой көйгөй болгон. Виктор Янукович эки күчтүн эбин табууга далбас уруп, ошол аракети менен жеңип чыгарына үмүттөнгөнүн түшүндүрөт Интеграция перспективаларын изилдөө борборунун директору Сергей Рекеда.

"Янукович Брюссель менен активдүү диалог жүргүзгөн. Дал ошол тушта Брюссель "бооруна" тартуу тактикасын ишке ашырып жаткан эле, кийин бул Беларуска да багытталды. Мындай жол менен режимди алмаштыруу эмес, ЕБдин азыркы режимине баш ийдирип, Украинанын тизгинин колго алууга тырышышкан", - дейт С.Рекеда. Айтымында, бул тактика реформалар боюнча Брюсселдин Киевге койгон талаптары камтылган "Фюле тизмеги" маселесинде ачык байкалат. Натыйжада реформалар жүргүзүлгөн жок, ал эми ассоциация тууралуу макулдашуу баары бир түзүлдү.

"Брюссель Киевге жок дей албады. Макулдашууга кол коюу Брюссель үчүн Киевдин акырындап ЕБге нугун бурушун туюндурган. Айтор Янукович да эч кандай реформа жүргүзүүгө кызыкдар болгон эмес", - деп түшүндүрөт ал.

Бирок Янукович Россиядан каржылык көмөк алууга макул болгон соң баягы тактика режимди кулатууга алмашкан. Батыштык күч борборун жактаган саясатчылар бийликке алып келинген.

"Майдандан кийин бул саясатчылар бийликке коюлуп, алар 2014-жылдан бери бара-бара Киевдин көзөмөл алдында калуусун камсыздашкан", - деп мүнөздөйт Рекеда. Буга айкын мисалдар – 2014-жылдын февралында Януковичтин оппозиция менен сүйлөшүүсүндө Германия, Франция жана Польшанын "ортомчулугу"; Байдендин Порошенкого буйрук бергени боюнча "Деркачтын тасмалары"; сотторду дайындоодо "чет элдик эксперттер" чечүүчү добушка ээ болору белгиленген сот реформасы жөнүндөгү мыйзам.

Катуу манипуляция жасалган

Украина менен Европа биримдигинин ассоциациясы туурасындагы макулдашуу 2017-жылы гана күчүнө кирген. Януковичтин тушунда бул өлкө ишканаларын банкротко кептей турганын аңдашкан украиналык ишкерлер, өнөр жайчылар аталган макулдашууга каршы чыгышканын белгилейт Мирзаян.

"Ассоциация жөнүндөгү макулдашууга ылайык, Украина европалык товарлардын баарына каалгасын толук ачып, ордуна европалык рыноктон чакан гана үлүш алат. Анан да бул өндүрүш кубаттуулугу толук олуттуу сертификациялык жаңылануудан өткөрүлгөндө гана ишке ашмак, өлкөдө бул жол-жобого каражат жок эле. Ошондо Янукович кайра карап чыкмайынча макулдашууга кол коюудан убактылуу баш тарткан", - дейт саясат таануучу.

"Бул үч жылга созулуп кетиши Украина ЕБ менен кайра сүйлөшүү аракетине байланыштуу. Анткени Майданда: "Биз Европага чыккыбыз келет, баарына кол коебуз!" деп кыйкырган башка, украиналык олигархаттын кызыкчылыгына каршы нерселерге түздөн-түз кол коюу бөлөк кеп", - деп кошумчалайт Мирзаян.

Рекеданын айтымында, ассоциация боюнча макулдашуу саясий максатта түзүлүп, экономикалык натыйжага ээ эмес эле. Маселен, Киев ЕБдин артта калган чыгыш өлкөлөрү үчүн түзүлгөн европалык теңдөө фонддоруна кире алган эмес. Ошондой эле Украинанын Европа биримдиктин эркин соода зонасына кирүүсү да катаал квтоталар менен чектелген. Андан улам украиналык өндүрүшчүлөр ЕБ өлкөлөрүнө пошлинасыз саналуу гана санда товар алып кире алышкан.

ЕБ менен биригүүнүн дагы бир маанилүү аспектиси визасыз режим эле. "Визасыз режим масштабдуу манипуляцияга айланган, анткени бул ЕБ аймагында иштөөгө уруксат берилишин эмес, туристтик максатта ЕБге кирүү мүмкүнчүлүгүн гана караган. Болбосо 2013-жылы "акыры биз ЕБдин бардык өлкөлөрүнө эркин кирип, иштей алабыз, турмуш деңгээлин жакшыртабыз" деген ойго басым жасалган", -деп эскерет Рекеда.

"Украинага бул ассоциация Европа биримдигине жакыныраак болууга психологиялык гана укук берди, бирок иш жүзүндөгү эч бир нерсе менен коштолгон жок", - деп талдайт Рекеда.

Эксперт аталган өлкөнү Армения менен салыштырат. 2013-жылы Ереван да ЕБге биригүү тууралуу сүйлөшүүлөрдү баштайт. Ал эми 2013-жылдын сентябрында Евразиялык биримдикке кирерин жар салган. Евразиялык биримдикке кошулгандан кийин Армения Европа биримдиги менен өнөктөштүк жана кызматташтык жөнүндө тереңдетилген макулдашууга кол койгон.

"Бул – көп пунктулары боюнча ЕБ менен ассоциациянын кыскартылган варианты. Иш жүзүндө Армения бул кадамы аркылуу Украинага Евразиялык биримдиктин толук кандуу мүчөсү болуу менен евразиялык мейкиндиктен экономикалык пайда алып, ошону менен бирге эле ЕАЭБдин укуктук базаларына каршы келбеген учурларда Европа биримдиги менен мамилени тереңдетип жана өрчүтүүгө болорун көрсөтө алган", - деген оюн ортого салат Рекеда.

Кайра кайткыс чек

ЕБ менен биригүү Украинага саясий жана насыялык көз карандылыктан башка нерсе бербеди. Россия менен экономикалык байланыштарын үзүүгө умтулуу менен Украина Эл аралык валюта фондунун каржылык жардамынан толук көз каранды болуп калды.

Быйыл ушул айдын башында Зеленскийдин кеңсеси 2020-жылы июнда бекитилген Stand by программасынын алкагында МВФ 2,7 млрд. доллардан ашуун өлчөмдө өлкөгө кезектеги траншты "кайтарымсыз жана кошумча шарттарсыз" берерин жарыялады.

Бирок азыркы транш – Эл аралык валюта фондунун бардык өлкөлөргө пандемиядан кийинки өнүгүү үчүн бөлгөн көмөгү, аны Украина артыкчылык менен алып жаткан жери жок.

Анан да 2020-жылдын 10-июнундагы биринчи транш макулдашылган убакта Киев ЕБ жана Эл аралык валюта фонду менен бул шарттарды аткарган: айыл чарба багытындагы жерлерди сатууну баштоо жөнүндөгү мыйзамды кабыл алган; Эл аралык валюта фондуна Украинанын Улуттук банкын де-факто (иш жүзүндө) көзөмөлгө берип, ал тургай аны Украинанын укуктук талаасынан жарым-жартылай четтеткен; эл аралык каржылык алып сатар жана трансулуттук компаниялардын кызыкчылыгы үчүн өлкөдөн каражаттарды чыгарууга тоскоолдуктарды жоюу менен салык төлөөдө олуттуу жеңилдиктерди берген.

"РФ менен Батыштын алакасы азыркыдай абалда турганда же бузулуп баратканда Украинада көңүл жылытарлык өзгөрүү болбойт. Экономика андан ары кыйрай берет, калктын жашоо деңгээлине көп кам көрүлбөй, бай-кедей ажырымы тереңдейт", - деп жоромолдойт Рекеда. Эксперттин пикиринде, Украина – РФ менен Батыш өлкөлөрүнүн ортосундагы өз ара мамиленин абсолюттук чагылышы. Мындай эл аралык жагдайда Киев менен Москванын алакасы кайра жакшырышы мүмкүн эмес. Анын айтымында, Украинадагы каатчылык – "РФ менен Батыштын ансыз да начар мамилесинин" кесепети.

Биздин маектеш Батыш өзүндөгү курч көйгөйлөрдүн айынан Украинаны колдоодон баш тартарын белгилейт. Бирок Киев Россия менен мамилеси жөнүндө баары бир бачым эле акыл калчап үлгүрбөйт.

"Кайра кайтарылгыс абал. Ондогон жылдар бою русофобиялык маанайды өз коомуна сиңирип келгендиги үчүн деле Украина автоматтык түрдө Россияга кайрадан ыктай албайт. Өлкөдө "Россия бир тууган мамлекет эмес, ар кандай баалуулуктарга ээ ар бөлөк элбиз, Украинанын башына келген кыйынчылыктардын баарын Россия жараткан" деп эсептеген муундар бар", - деп түшүндүрөт Рекеда.

83
Белгилер:
Украина, Евробиримдик, көз карандысыздык, насыя, саясат, экономика, эгемендүүлүк
Тема боюнча
Украиналык армия – 2021: куралданышы жана даярдыгы
Орус тил мугалими экзамен учрунда. Архив

Орус тилди чектөө менен экономикага залал келтиребиз... Серепчилердин пикири

32
Постсоветтик өлкөлөрдө (мурдагы СССР өлкөлөрүндө) орус тилине чындыгында мамиле кандай? Ал улуттук тилдердин өнүгүшүнө жолтообу? Ушул соболдордун тегерегинде серепчилердин көз карашын тыңдадык.

Советтер Союзу ыдырагандан бери 30 жыл өттү. Постсоветтик мейкиндикте орус тили улуттук тилди өнүктүрүүгө тоскоол эмеспи деген маселе улам көтөрүлүп калат. Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров 23-сентябрда мамлекеттик тилде иш жүргүзүүгө бийлик өкүлдөрү тарабынан көңүл бурулуп жатканын, бир катар иш-пландар бышып-жетилип калганын, буга өтүүгө каалоо гана керектигин билдирди. Азыркы тапта республикада иш кагаздары эки — мамлекеттик жана расмий (орус) тилде жүргүзүлөт.

Ошол эле убакта постсоветтик өлкөлөрдүн бир тобунда орус тили экономикалык жана техникалык өнүгүү үчүн маанилүү деген тыянакка келишкен. Мурдагы союздук республикаларда орус тилинин ролу жана ага болгон мамиле кандай өзгөрүп жатканына Sputnik агенттигинин кабарчысы кызыгып көргөн.

Эки тилди айкалыштыруу

Президент Жапаров өлкөдө расмий иш кагаздарын жүргүзүүдөн орус тилин алууну сунуштап жатса, өлкөдөгү белдүү окуу жайлардын бири, Ельцин атындагы Кыргыз-Россия Славян университети "Орус тили менен дүйнөнү багындырасыз!" деген ураан менен иштейт. Ал эми анын окумуштуулары жарыялаган изилдөөлөрдүн жыйынтыгында кыргызстандыктар мамлекетти өнүктүрүү үчүн зарыл экенин белгилешет.

"Сурамжылоо жүргүздүк, — дейт филология илимдеринин доктору, университеттин профессору Мамед Тагаев. — Өлкөнүн аймактарында жашаган 30дан 60 жашка чейинки 740 кишиге суроо салдык. Бишкектин жашоочуларынын арасында бул сурамжылоону жүргүзгөн жокпуз, борбор калаада орус тили да, кыргыз тили да активдүү колдонулат".

Сурамжылоонун жыйынтыгына ылайык, респонденттердин 99 пайызы орус тили сапаттуу билим алууга жол ачып, кесиптик чеберчиликти өстүрүүгө көмөкчү болуп, заманбап эмгек рыногундагы атаандаштыкка жөндөмдүүлүктү жогорулатарын белгилешкен. Ал гана эмес, тарыхый жактан республиканын жарандары үчүн орус тили тышкы дүйнө менен баарлашуу ыкмасына (каражатына) айланып калган деп эсептейт профессор Тагаев.

"Кыргызстандын жаңы Конституциясында орус тили расмий макамын сактап калган, — дейт ал. — Өлкөдөгү саясий окуялардын алдында орус тилин коомдук колдонуудан чыгаруу керек деген популисттик билдирүүлөр жаңырып калат". Республикада быйыл 28-ноябрда Жогорку Кеңешке шайлоо белгиленген эмеспи.

Иш кагаздарын жүргүзүүдөгү болжолдуу реформалар орус тилинин макамына таасир этпейби деген сурообузга жооп катары Мамед Тагаев: "Ушул тапта ар бир жаран орус тилинде кайрыла алат, бул – анын конституциялык укугу. Ошол себептен иш кагаздарын жүргүзүү кыргыз тилине өткөрүлсө, Кыргызстанда орус тилинин позициясын алда канча чабалдатары талашсыз". Кыргызстандын Улуттук статистика комитетинин 2021-жылга карата маалыматтарына таянсак, республиканын 6,6 миллион жаранынын 1,7 миллиону этникалык кыргыз эмес.

"Эки тилди айкалыштырууга мезгил жетти, — деп эсептейт профессор Тагаев. — Кыргыз жана орус тилдерин астыртан каршы коюуну токтотуп, орус тили кыргызстандыктарга чоочун эмес экенин моюнга алуу, ар бир адамдын да, бүтүндөй мамлекеттин да өнүгүшү үчүн кошумча мүмкүнчүлүктөрдү ачып берерин түшүнгөн оң".

Тил жаатында коңшуларда жагдай кандай?

Ал ортодо коңшу Казакстанда активист Куат Ахметов тарабынан уюштурулган тил рейддеринен чыккан чырга карабастан орус тилинин ролун чектөөгө аракеттер байкалбайт. Тескерисинче, Ахметов жана анын тарапташтары беш шаардагы дүкөндөрдө казак тилин билер-билбеси боюнча текшерүүлөрүнөн кийин Казакстандын Башкы прокуратурасы кылмыш иши козголгонун, Ахметов улут аралык араздашууну тутантууга айыпталып жатканын маалымдады.

Ахметовдун жоругун республикадагы бийлик өкүлдөрүнүн көпчүлүгү сынга алды, ал эми президент Касым-Жомарт Токаев Казакстанда орус тили улут аралык баарлашуу тили макамына ээ экенин, "мыйзамга ылайык, анын колдонулушуна тоскоол кылууга болбостугун" эскертти.

"Казакстан Республикасынын тил жөнүндөгү" азыркы мыйзамында орус тили мамлекеттик уюмдар жана иш кагаздарында расмий түрдө мамлекеттик тил менен бирдей пайдаланууга болору каралган. Ал эми жарандарды сүйлөгөн тили боюнча кемсинтүү алардын укугун бузуу болуп саналат.

"Россия менен Казакстандын чек арасы дүйнөдөгү эң узун чек аралардан. Орус тили — Бириккен Улуттар Уюмунун алты расмий тилинин бири, ошондуктан бул маселеге маданияттуу мамиле жасоого тийишпиз", — деген Токаев казак тилин үйрөнүүгө умтулуу — бул "өз келечегин Казакстан менен байланыштыргандардын бардыгынын парзы", бирок өлкө "радикализмдин бардык формасына бөгөт болууга" даяр экенин кошумчалады.

Орус тилинин маанилүүлүгүнө жакында эле Азербайжан президенти Ильхам Алиев да токтолгон. Ал белгилегендей, өлкөдө орус тилинде билим берген 340 мектеп иштейт.

Өзбекстанда да аталган тил өнүгүү жолунда, өлкө өкмөтү эмгек мигранттарына орус тилин үйрөтүү чыгымдарын өз мойнуна алган.

"Өзбекстандын Ишке орноштуруу министрлиги Россиянын эл достугу университети менен кызматташат, — деп белгилейт Санкт-Петербургдун өзбек улуттук-маданий автономиясынын башчысы Суратбек Абдурахимов. — Бул долбоордун алкагында өзбекстандык 700 орус тил мугалими билимин өркүндөтүү программасынан өттү. Алар эми эмгек мигранттарына тил үйрөтө алышат".

Өзбекстан бийлигинин бул кадамы өлкө үчүн орус тили канчалык маанилүү экенинен кабар берерин айтат Абдурахимов.

"Кеп Россия менен алака туурасында гана эмес. Миграция деңгээли бул жакта албетте жогору, — дейт ал. — Бирок мурдагы СССРдин бөлөк өлкөлөрү менен мамилени деле алалы. Алар менен кантип сүйлөшүү керек? Орус тили — бул эл аралык билим берүүнүн, илим жана ишкерлик мамиленин тили".

"Улуттук тилдерге каршы болгон эч ким жок"

Орус тили өзүнүн атаандаштыкка жөндөмдүүлүгү менен жакынкы чет өлкөлөр үчүн маанилүү деп эсептейт филология илимдеринин доктору, Пушкин атындагы Орус тили мамлекеттик институтунун илим боюнча проректору Михаил Осадчий. Анын айтымында, сүйлөгөндөрдүн саны боюнча дүйнөдө орус тили 8-орунда турат. Аны менен бирге эле 15 эл аралык уюмда колдонулат (салыштырсак, англис тили 23 уюмда пайдаланылат).

"Көп тилдүүлүк — бул заманбап дүйнөнүн абсолюттук тренди, ийгилик жана атаандаштык артыкчылыгынын элементи, — дейт Осадчий Sputnik агенттигине берген маегинде. — Эгер өлкө өз калкынын көп тилдүүлүк боюнча мүмкүнчүлүктөрүн максаттуу түрдө төмөндөтө берсе, бизнес келишимдерин азайтып, жарандардын керектөөлөрүнө карама-каршы". Михаил Осадчий Украинаны мисал келтирет.

"Чындыгында кайсы гана тил болбосун, бул —  жөнөкөй керектөөлөрдү канааттандыруу, айталы, маалымат берүү жана алуу, кандайдыр социалдык кызматтардан пайдалануу каражаты, — деп түшүндүрөт ал. — Эмне үчүн Украина жарандары орус тилиндеги спектаклдерге барып жана фильм көргүсү келет? Алар Россиянын берилген фанаттары дейсизби? Жок, болгону аларга бул тил ыңгайлуу. Тиричилик траекториясына мамлекет бийлиги кийлигишип, сиздин тилиңиз керексиз деп жатат". Орус тилинен баш тартуу Россияга сокку урат деген айрым украиналык саясатчылардын пикирлери негизсиз экенин белгилейт Осадчий.

"Бул Россиянын ички абалына эч кандай таасир этпейт, — дейт ал. — Анткен менен Украина ичинде чыңалуу бар. Жасалма чектөөлөрдү адамдардын кыртышы сүйбөйт. Көп тилдүүлүк тууралуу сөз болгондо эч кимдин "орус тилинин үстөмдүгү артсын деп өлкөнүн улуттук тилин четке сүргөн" жери жоктугун түшүнгөн дурус".

Кеп мында теңдик туурасында, кээ бирөөлөр тилди үйрөнүүгө мажбур, чет тили менен алектенгендер бул канчалык татаал иш экенин жакшы билет. Ал эми бул жагдайда сиздин артыкчылыгыңыз бар, дароо эки тилди билесиз. Эми андай артыкчылыктан өз эркиңиз менен баш тартып турасыз".

32
Белгилер:
Кыргызстан, орус тили, чектөө, экономика, эксперт
Тема боюнча
Украина: каатчылык мааракеси
Солсберидеги Скрипал ууланган жерлерди тазалоо. Архив

Скрипалдардын иши: Британия күнөөнү жок генералга оодарууда

81
Улуу Британия өкмөтү ушу кезге чейин бир да далил көрсөтө элек, Россиянын экспертиза өткөрөлү деген бир топ сунушун четке кагып, РФ дипломаттарын Скрипалдар менен жолуктурбай жатат.

ЖМКлар жазган маалыматта, "Улуу Британиянын прокуратурасы Скрипалдардын ууланышы боюнча үчүнчү катышуучуга айып такты" деп жазылат. Бул Сергей Федотов аттуу киши имиш. Бирок чындыгында ал Федотов да эмес. Чуулуу ишке көз чаптырган Виктория Никифорованын макаласы РИА Новости агенттигине жарыяланды.

2018-жылы Англиянын Солсбери жана Эймсбери деген чакан шаарларында бир нече киши белгисиз затка ууланганын эскерте кетели. Алардын ичинде Россиянын эки жаранын кошкондо бир полиция кызматкери, Эймсберинин эки тургуну жана Солсбериден бир аял болуп алты киши бар эле. Баары айыгып, солсберилик аял көз жумган.

Эймсбери да, Солсбери да атагы чыккан Портон-Даун аскердик биолабораториясына жакын. Бул жакта планета боюнча кооптуу делген химиялык жана биологиялык заттар сакталып турат. Мисалы, окумуштуулар рицин сыяктуу уу менен иштешет, жакында эле ага каршы зат ойлоп табышты.

Портон-Даун адамдарга эксперимент жасаганы менен таанымал болгон. Согуштан кийин илимпоздор дароо эле Германиядан уунун, химиялык жана биологиялык куралдын түрүн алып чыгып кетип, тажрыйба жүргүзө башташкан.

Экспериментке негизинен англиялык аскерлер пайдаланылган. Аларды газ камерасына камап, терисине уулуу заттарды тамчылатышкан. Жоокерлердин көрүүсү, угуусу начарлап, денеси чыдатпай ооруп, тырышып калганы айтылат.

1953-жылы тажрыйба жүргүзгөндөр учкуч Рональд Мэддисондун колуна ошондой заттардын бирин тамызып, натыйжада ал өлүп калган. Сот бул өлүм кокустуктан улам болду деген тыянак чыгарган. Мындай көрүнүштөрдү британиялык тарыхчы Роб Ивенс "Газга уулангандар: Портон-Даундагы адамдарга жасалган аскердик-химиялык тажрыйбалар" деген китебинде кенен чагылдырган эле.

Британиялыктардын экспериментине миңдеген адам катышууга аргасыз болгон. Мындай таң калычтуу тажрыйбалар дээрлик 1989-жылга чейин токтогон эмес.

1960-жылдары Британиянын Коргоо министрлиги Лондондун жер алдындагы өтмөктөрүндө биологиялык курал колдонуу менен чабуулду симуляциялап келген. Мында күйдүргүнүн зыянсыздандырылган спораларын тальк менен аралаштырып, вентиляциялык системадан чачкан да метро станцияларына кантип жайылып жатканына байкоо салышкан. Албетте, бул тууралуу лондондуктарга эскертилген эмес.

Өлкөдө уулуу заттардын агып чыккан кооптуу учурлары байма-бай болуп келген. 1978-жылы болгариялык диссидент Георгий Марковду Лондондун чок ортосунан эле рицин менен ууландырышкан. 2002-жылы кайсы бир террорчулардан зариндин синтези үчүн тийиштүү компоненттер табылган эле.

2006-жылы Пикадиллиде полоний изи аныкталып, Англия бийлиги тез аранын ичинде "Литвиненко ишин" токуй салышкан болчу.

Негизи англичандар уулуу зат менен иштөөдө көп эле калпыстык кетирет. Мындан улам Портон-Даундун айланасындагы адамдардын байма-бай ууланып жатышы андай деле таң калычтуу көрүнүш эмес.

Бирок 2018-жылы Солсбериде уулангандардын арасында мурунку советтик чалгынчы, саткын Сергей Скрипаль менен кызы Юлия да болгон. Анан башталды. Британиянын үгүт машинасы "Скрипалдарды орустар өлтүрүүгө аракет жасады" деген идеяны элдин кулагына куюуга катуу далалат кылды.

Атасы сатып кеткени үчүн, кызы жөн эле ууландырылган имиш. Ошондон тарта "Скрипалдардын иши" деген аталыш пайда болду.

Окуядагы дал келбестиктерди санап бекер. Анткени айтылгандарды төгүндөгөн сайын буга көбүрөөк көңүл бурган сыяктуубуз. Андан көрө бул окуя британиялыктардын башка бир чагымчылдыгына канчалык окшош экенин карап көрөлү.

Пьер Ришар катышкан француздардын "Укол зонтиком" деген күлкүлүү тасмасы бар эле. Фильм диссидент Марковдун өлүмүнө байланышкан окуяны эркин кайталап айтып берет.

1978-жылы болгариялык атайын кызматтын өкүлү чаламандын чак түшүндө Марковду Ватерлоо көпүрөсүнөн тосуп алып рицин сүйкөлгөн кол чатыр менен бир сайган деген версия жайылган. Бечара диссидент дал ушул себептен британиялык дарыгерлердин жан далбасына карабай кете берген. Англиянын атайын кызматы, Скотленд-Ярддын кызматкерлери канча аракет кылса да бул версияга далил таба алган эмес.

2013-жылы Марковдун өлүмү боюнча иш далилдин жоктугунан улам токтотулган. Ал эми болгариялык тергөөчү дарыгерлер диссидентти аша чаап дарылап салышканын айтып тим болгон.

Кандай болгон күндө да бул фейк ушу күнгө чейин интернет айдыңында айтылып, болгариялык жана советтик атайын кызматтарга каршы үгүттүн негизи болуп келет. Уламыштын бир версиясында СССРдин КГБсы болгариялык кесиптештерине жардам берген деп айтылат.

20 жыл бою Марковдун өлүмү боюнча англиялыктардын көз карашына болгариялык журналист-иликтөөчү Христо Христов таасир этип жүрдү. Улам жаңы китеп чыгарып, КГБнын архивин ачууну талап кылып, коммунизмге каршы күрөшүп, айтор, болушунча аракет кылды.

Бирок 2013-жылы бул окуя боюнча айтып-дей турган сөз түгөндү окшойт. Христовдун китептери окулбай, Марковдун ким экени деле эстен чыкты. Славяндык күч түзүмдөрү тууралуу теманы "кызытуу" керек эле.

Анан эле англиялык атайын кызматтын көзүн караган "көз карандысыз журналист" Христо Христовду мекендеши, адашы, жашташы Христо Грозев алмаштырды.

Грозев Христовдун риторикалык ыкмаларынын баарын пайдаланып, керек болсо андан эки таш ашып түштү. Элге улам бир кызыктын башын кылтыйта берип гана коомдогу ордун сактап кала аларын ал жакшы түшүндү.

Анын үстүнө архив менен иштеп, кол жазмаларга баш оорутуп кереги жок болду. Мария Захарова "ушак аспабы" деп атаган Bellingcat ыкмасы менен Грозев киши суктангыдай тездик менен фейктерди жаадыра баштады.

Алгач бул Петров менен Баширов эле, туурасы Чепига менен Мишкин. Негизи алар ГРУдан болчу. Ушулар Скрипалдарды ууландырышты. Ага чейин Чехословакияда кампаны жардырып жиберишкен.

Балкан тоолорунда жүрүп, россиялык оппозиция менен көп жакшы эмес иштерди жасап келишкен. Болгарияда дагы бирөөлөрдү ууландырышкан. Ортодо бир үлпөт тойдо болуп, кайсы бир генерал менен сүрөткө түшүшкөн. Эмне үчүн полковник эмес генералбы? Ай, сүйлөп жатканда тоскоол болбогулачы!

Ошо, тойго генерал келиптир, ал дагы ГРУдан экен. Скрипалдарды ууландырууга ошол генерал да катышыптыр. Бирок эч качан Солсбериге басып келген эмес экен.

ШКУ мамлекеттеринин жогорку сот жыйынына даярдык. Архив
© Фото / Фотохост-агентство sco-russia2020.ru/ Евгений Биятов
Атыбы? Аты Сергей Федотов. Башкача айтканда, Денис Сергеев. Же Сергей Денисовбу, айтор, ушундай иши кылса.

Мына ушул фейк адам, бар экени эч тастыкталбаган киши "үчүнчү шектүү" болуп чыкты. Дал ушул кишиге Улуу Британия прокуратурасынын сөзү бар имиш. Чын-чынына келгенде Скрипалдардын окуясы боюнча россиялык эмес Британия бийлигине суроо көп.

Бир карасаң алгач атасы менен кызы уулуу заттын агып чыгышынан жабыркап, же Портон-Даун адистеринин кайсы бир экспериментине туш болуп калып калгандай. Ооруканага түшүп, андан соң таптакыр дайындары жок болуп кеткен.

РФ жараны Юлия Скрипаль бир эле жолу камерадан көрүнгөн эле, аябай коркуп калгандай түрү бар болчу.

Россия менен Улуу Британиянын жараны Сергей Скрипалды 2018-жылдын мартынан бери эч ким көрө элек. Эмне болду? Уурдап кетиштиби? Күчтөп кармап турушабы? Тирүүбү деги?

Кылмышын же кылмыштуу катачылыгын жашыруу максатында өлкө жетекчилиги Россияга каршы Bellingcat туура эмес маалыматтар кампаниясын баштап, далилдерди жогото баштады.

Скрипалдын үйү жок калды, чатырына чейин алмаштырып салышкан. Чалгынчынын мышыгын да күм-жам кылышкан, ал байкуш эмнеден жазганы белгисиз.

Улуу Британия өкмөтү ушу кезге чейин бир да далил көрсөткөн жок, Россиянын экспертиза өткөрөлү деген бир топ сунушун четке кагып, РФ дипломаттарын Скрипалдар менен жолуктурбай жатат, айтор, эл аралык иликтөөнүн бардык нормаларын бузууда.

Британия оппозициясынын лидери Жереми Корбин общиналар палатасында "Скрипалдардын ишин" туура эле сындап чыкты, ал эми маалымат катчысы аталган чагымчылык менен Колин Пауэлл Саддам Хусейндин химиялык куралы деп берген ак порошокту салыштырды.

Британ өкмөтү Скрипалдардын иши боюнча дүйнө коомчулугунун алдында эчак жооп бериши керек болчу. Баса, мышык жөнүндө суроо да ачык бойдон турат.

81
Белгилер:
иш, уулануу, Сергей Скрипаль, эксперимент, чалгынчы, Россия, дипломат
Тема боюнча
Европа "сууктун экспорттолушуна" Россияны айыптоодо
Аскердик төңкөрүш бааны асмандатты. Рыноктогу орун бөлүшмөйдө ким утат?
"Өздүгүн жашырууга аракет кылган". Facebook кимдин цензурасынан өтөт?
Жаратылыш. Архив

Дүйшөмбүгө карата аба ырайы

0
27-сентябрга караган түнү жаан-чачын күтүлбөйт. Батыштан соккон шамалдын ылдамдыгы секундасына 4-9 метрге жетет.

БИШКЕК, 26-сен. — Sputnik. Дүйшөмбү, 27-сентябрда, күндүз өлкө аймагында күн ачык болот. Бул тууралуу Кыргызгидромет маалымдады.

Абанын температурасы Чүй, Ысык-Көл, Нарын өрөөндөрүндө +22...+27, Таласта +20...+25, Ош, Жалал-Абад жана Баткен облустарында +24...+29 градус болору айтылды.

Күндүн табы Бишкекте +25...+27, Ош калаасында +27...+29 градуска көтөрүлөт.

0
Белгилер:
аба ырайы, Кыргызстан
Тема боюнча
Келерки жуманын этеги жаан-чачындуу болот. Бир жумага карата аба ырайы