Талибан согушкери Кабулда. Архивдик сүрөт

Афганистандагы абал Борбор Азиянын келечегине кандай таасир этет? Пикир

131
(жаңыланган 19:50 16.09.2021)
Эксперт бүгүнкү күнү биринчи орунга коопсуздук маселеси чыкканын айтып, эми чек араларды бекемдеп, коопсуздукту камсыз кылууга ири көлөмдө ресурстар керектелип, сарпталарына токтолгон.

БИШКЕК, 16-сен. — Sputnik. Афганистандагы окуялар Борбор Азия мамлекеттерине жаңы геосаясий реалдуулукту жаратты. Бул тууралуу саясий серепчи Эдил Осмонбетов билдирди. 

Политолог Эдил Осмонбетов во время видеомоста в мультимедийном пресс-центре Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Саясий серепчи Эдил Осмонбетов

Ал Sputnik Кыргызстан агенттигинин мультимедиалык маалымат борборунда өткөн "Афганистандагы кырдаалдын Борбор Азия өлкөлөрүнүн коопсуздугуна таасири" аттуу видео көпүрөгө катышкан.

Осмонбетовдун айтымында, аймактын коопсуздугу бүгүнкү күндүн орчундуу темасы.

"20 жыл аралыгында Борбор Азия өлкөлөрүнүн социалдык жана экономикалык маселелерди, керек болсо тышкы саясий маселелерди чечүү менен алектенүүгө геосаясий мүмкүнчүлүгү бар болчу. Бирок бүгүнкү күнү биринчи орунга коопсуздук маселеси чыкты. Эми чек араларды бекемдеп, коопсуздукту камсыз кылууга ири көлөмдө ресурстар керектелип, сарпталат", — деген серепчи.

Анын айтымында, азыр "Талибан"* кыймылы башка мамлекеттердин алардын бийлигин таануусун талап кылып жатат. Бирок процесске таасир этчү бир дагы мамлекет талибдердин бийлигинин легитимдүүлүгүн таанууга даяр экенин айта элек. Эксперт жаңы геосаясий реалдуулуктун шартында бир топ маселе дүйнөлүк жана аймактык оюнчулар аркылуу чечиле турганын кошумчалаган.

2021-жылдын июнь айынан бери "Талибан"* кыймылы активдешип, августта Афганистанды толук каратып алган. Кийин Афганистанда 20 жылга созулган согуш аяктаганын билдирген. Убактылуу өкмөт куралып, ушу тапта Өзбекстан, Казакстан жана Кытай кызматташууга даяр экенин расмий жар салды.

* — Кыргызстан, Россия жана бир катар мамлекеттерде ишмердүүлүгүнө тыюу салынган уюм.

131
Белгилер:
Афганистан, серепчи, пикир, кырдаал, Борбордук Азия, коопсуздук
Тема:
Афган бийлиги менен талибдердин тиреши (265)
Тема боюнча
Президент Садыр Жапаров Кыргызстандын Афганистан боюнча позициясын билдирди
Душанбедеги ЖККУ жыйынында Афганистандагы абал талкууланды
Беларусь аскер кызматкерлери

НАТОнун "баш оорусу": Беларусь моюн сунгусу жок

141
(жаңыланган 22:04 24.10.2021)
Беларусь Россия менен союздаштыкты бекемдөөдө. Буга жаңы пландар, биргелешкен машыгуулар, аскердик жана аскердик-техникалык өз ара аракеттешүү, күчтөрдү жана башкаруу органдарын даярдоо масштабын кеңейтүү чаралары далил.

Узаган жумада Беларусь Республикасы жана Россия Федерациясынын коргоо министрлеринин коллегиясы өтүп, 2022-жылга карата кызматташуунун – биргелешкен 139 иш-чаранын пландары бекитилди. Аларда Беларусь жана Россиянын аскердик багыттагы бириккен тутумдарын, эки өлкөнүн күчтөрүнүн чөлкөмдүк топторун өнүктүрүү, ошондой эле радиациялык, химиялык жана биологиялык коргоо, радиоэлектрондук күрөш, топогеодезиялык жана навигациялык камсыздоо тармактарындагы кызматташуу камтылган. Эки союздаш мамлекеттин ортосундагы алакалар жана ушул багыттагы кызматташууларын аскерий баяндамачы Александр Хроленко талдаган.

Минск жана Москва 2023-жылы "Союз калканы" биргелешкен стратегиялык окууларды өткөрүүгө макулдашып, Беларусь Республикасынын аймагында РФтин аскердик объектилерин (Барановичи шаарында ракеталык кол салуунун алдын алуу тутумдар түйүнү жана Вилейка калаасындагы РФ Аба-деңиз флотунун радиостанциясы) жайгаштыруу жөнүндө келишимди узартышты.

Өлкөлөр союздаш мамлекеттердин коргоо тармагындагы аракеттердин биримдигин, милдеттерди аткарууга умтулууну тастыкташты. Батыш өлкөлөрү тарабынан коопсуздук коркунучу, саясий жана экономикалык кысымы аталган Россия менен Беларусту жакын арада союздаш мамлекеттин жаңы аскердик доктринасын кабыл алууга аргасыз кылууда. Беларусь жана Польша, Беларусь - Литва чек араларында кооптуу чыңалуу бар.

Мурда Варшава беларустук чек арачылар польшалык жоокерлерди аткылаганын кабарлаган. Эске салсак, анда жабыр тарткандар болгон эмес. Беларустун "баш ийбестигине" Минскинин Москва менен аскердик кызматташуусуна жамааттык Батыштын кыжыры кайнап келет. Лексингтон институтунун (АКШнын мамлекеттик саясат аналитикалык борбору) улук талдоочусу Сара Уайт: "Беларустун саясий тутуму, экономикасы жана Куралдуу күчтөрүнүн бардык деңгээлдериндеги Россиянын орду НАТОнун батыш фронтун кескин түрдө артка түртөт. Анан да эгер Россия жана Беларусь бир саясий түзүмгө бириксе, НАТОнун аталган фронттун чегиндеги мамлекеттерине тобокелдигин болжоо да мүмкүн эмес" - дегени бар. Кандай тобокелдик болушу мүмкүн экени түшүнүксүз, бирок НАТОго чыгыш европалык өлкөлөрдүн мүчөлүгү, аталган альянстын 1991-жылдан берки абалы сымал эле рационалдуу негизге ээ эмес.

Кимдин ким экени...

РФ коргоо министри Сергей Шойгу 20-октябрда россиялык-беларустук аскердик коллегияда кабыл алынган чечимдер союздаш мамлекеттин коопсуздугун 2024-жылга дейре бекемдөөнү өбөлгөлөй турганын билдирди.

Беларусь жана Россия эч кимге кооптуулук туудурбайт, жамааттык Батыштын саясий, экономикалык жана аскердик кысымына гана жооп кайтарат. РФтин Брюсселден Вашингтонго чейинки мейкиндиктеги агрессорлорго асимметриялык өч алууга кепилдигин туюндурган Аскердик доктринасын Пентагон жана НАТОдогулар көңүлгө түйүп алганы дурус. Кошмо Штаттардын аскердик-саясий эркинен көз каранды болгон европалык 28 өлкөнүн жетекчилери бул механизмдин бар-жогуна ишенип же ишенбей кое алышар, бирок аскер жетекчилери жооп иретиндеги өзөктүк соккунун натыйжалуулугу жана сапатын иш жүзүндө сынабай эле койгону оң.

Чыгыш Европада андай аскердик авантюраларды пландоонун өзү франциялык президент Эммануэль Макрон эки ирет диагноз койгондой НАТО "акылдан тайганы" болмок.

Негизги көйгөй миграция эмес

Балтика өлкөлөрү жана Польшанын аскердик бөлүктөрү НАТОнун контингентинин курамында Ирак жана Афганистандагы тынчтык жана калыптанып калган жашоо образын бузууга катышканы унутула элек. Бүгүн аталган ушул эки мамлекеттен агылган көч Прибалтикага жетип калды. Аларды азыр зым менен тосулган дубалдар да, куралчан чек арачылар да токтото албайт. Варшава менен Вильнюс азыркы окуялардын маңызын түшүнгүсү да жок. Жоопкерчиликти алар Минск менен Москванын "гибриддик агрессиясына" жүктөөгө тырышууда.

Польшанын бийликтеги "Укук жана адилеттүүлүк" партиясынын лидери Ярослав Качиньский 19-октябрда өлкөсүнө каршы "көп тепкичтүү гибриддик согуш" жүргүзүүдө деп Россияны айыптады. Айтымында, бул ири держава дароо эки фронтто, атап айтканда, Беларусь Республикасы менен чектешкен жерде жана Варшавада мигранттарды колдоп чыккан оппозицияны пайдалануу менен Польшага каршы иш жүргүзүп жаткан имиш.

Былтыркы жылдын аягында Польшада стратегиялык командалык-штабдык окуулар өткөн. НАТОнун стратегдеги америкалык Abrams танкалары, HIMARS залптык ок тутумдары, Patriot зениттик-ракеталык комплекстери жана ал тургай F-35 истребителдеринин коштоосундагы "чыгыштагы душман" менен согуштун сценарийин түзүп чыккан. Баса, аталган истребителдер Польшанын колуна 2026-жылдан эрте тийбей турганы анык.

Альянс аскердик инфраструктураны бекемдеп, ошол эле убакта батыш багытында аскердик-саясий кырдаалды курчутууда. НАТОнун коргоо министрлери 21-октябрда "эки деңиз ортосундагы согуш" (Балтика жана Кара деңиз) Россияга каршы стратегиясын макулдашууга чогулганы маалым.

Россия менен альянстын алакасы Брюсселдин демилгеси менен үзүлдү. Пентагондун башчысы жеке өзү Тбилиси, Киев, Бухарестте сателиттердин аскердик духун көтөрүүдө. Батыш аналитиктери бул окуялардын ырааттуулугунан "согушка даярдыкты" баамдап, "эки дөө урушса, ортосунда чымын өлөт" дегендей, АКШ менен РФтин тирешинде чыгыш европалык өлкөлөрдүн жабыр тартарын, кокус куралдуу чоң жаңжал тутанып кете турган болсо, эң оболу НАТОнун чечим кабыл алуучу борборлору жок кылынарын болжошот. Америкалык эксперттер жогорку технологиялык куралдануу жаатында Россия Кошмо Штаттарды караандатпай турганын, Үчүнчү дүйнөлүк согушта утуларын боолголошот.

Вашингтондогу Heritage Foundation аналитикалык борбору АКШнын Аба-аскердик жана Космостук күчтөрүнүн бардык багыттагы дарамети жана согуштук мүмкүнчүлүктөрүн "маргиналдуу" жана "чабал" деп белгилегенинен кабардарбыз. Москвада өткөн Беларусь жана Россиянын күч органдарынын биргелешкен коллегиясы союздаш мамлекеттин коргоо дараметин жогорулатуу, Пентагон менен НАТО аларга чектеш Балтика, Польша жана Украина аймагынан сокку ура турган болсо мизи катуу кайтарыларын дагы бир ирет эскерткендей болду.

Аскерий баяндамачы Александр Хроленконун Telegram каналына жазылыңыздар.

141
Белгилер:
Беларусь, Россия, НАТО, альянс, Аскер, күч, биригүү, машыгуу, техника
Тема боюнча
НАТОнун Steadfast Noon 2021 машыгуусунун сырлары. Максаты эмне?
Дүйнөнү селт эттирип... Украина НАТОго кирсе эмне болот?
РФ президенти Владимир Путин Валдай клубунун пленардык жыйынында

Өзгөрүүлөр доорундабыз. Путиндин "Валдай" клубунун жыйынындагы кеби

94
(жаңыланган 23:32 23.10.2021)
РФ президенти Владимир Путин "Валдай" клубунун пленардык жыйынында кенен сөз сүйлөдү. Россия президенти өлкөсү бүт дүйнө сымал эле улам тереңдеп, улам олуттуу тартып бараткан өзгөрүүлөрдү баштан кечирип жатканын белгиледи.

"Акыркы жылдары көпчүлүктүн көөнүндө "Кудай өзгөрүүлөр доорунда жашатпасын" деген кытай макалы бар. Бирок кааласак да, каалабасак да биз аны баштан кечирип жатабыз", — деди Путин.

Путиндин баамында, дүйнө азырынча жаңы тең салмактуулукка жетише элек. Бардык багыттагы бирдиктүү өзгөрүүлөргө эбак көнүүгө тийиш элек, бирок анте алган жокпуз. Россиялык президенттин "Валдай" эл аралык талкуу клубундагы сөзүнүн урунттуу учурларынан РИА Новости агенттиги тандап алып, өзүнчө берген.

РФ президенти пандемия дүйнөлүк коомчулук кандай морт экенин дагы бир ирет эскертип, жашап кетүү үчүн турмушубуздун түзүлүшүн кайра карап чыгуу абзелдигин айтат. Ошону менен бирге эле Путин капитализмдин азыркы үлгүсүнүн убагы өткөнүн, чиеленишип бараткан карама-каршылыктардан анын жардамы менен чыгууга болбостугун белгилейт. Анын пикиринде, дүйнөдө азык-түлүк каатчылыгы күчөгөндөн күчөй берет. Бул көйгөйлөрдүн баары жүрүп отуруп коомго терең жик салат.

РФ президентинин айтымында, бардык мамлекеттер орток көйгөйлөрдү биргеликте чечүүгө даяр экенин билдиргени менен иш жүзүндө дайым андай боло бербейт. Пандемия терс тенденцияларды тездетип гана койду. Анткен менен маселе татаал, саясатчылар эң оболу өз мекендештеринин алдында жооптуу, ошол себептүү эл аралык жана транс-улуттук темалар экинчи планга жылат, жалпысынан кадыресе жана туура кадам.

Президент белгилегендей, дүйнөнүн бүгүнкү абалы — кансыз согуштун натыйжасы, андан сабак алып, бүтүм чыгарып, куралдуу чоң тирешсиз жаңы дүйнө түзүмүн орнотуу зарыл.

БУУ реформасы

Россия лидери аталган жыйында Бириккен Улуттар Уюмуна кеңири токтолду. РФ президенти БУУну айныгыс баалуулук деп атап, дүйнө аны сактап калууга тийиш экенин белгиледи. Ыргагы ыкчам өзгөрүүлөргө көнүүгө дайым үлгүрө бербесе да шашпоо, аны реформалоодо катачылыкка жол бербөө керек. Башка мамлекеттердин анын Коопсуздук кеңешине туруктуу мүчө болуу мүмкүнчүлүктөрү жөнүндөгү маселе Россия тарабынан эмес, консенсус менен чечилиши шарт. Ал эми кеп, анын пикиринде, тең салмактуулукту таба билгенде.

"Эгер туруктуу мүчөлөрдүн вето укугун бузуп койсок, анда Бириккен Улуттар Уюму дал ошол күнү кыйрайт, ал жөн гана Улуттар лигасына айланып калат, бүттү", — дейт президент. 

Президент РФ Владимир Путин на пленарной сессии XVIII ежегодного заседания Международного дискуссионного клуба Валдай. 21 октября 2021 года
© Sputnik / Максим Блинов
РФ президенти Владимир Путин "Валдай" клубунун пленардык жыйынында

COVID-19га каршы күрөш

Россиялык президент COVID-19 пандемиясы боюнча токтолуп, анын курмандыктарынын саны Биринчи дүйнөлүк согуштагы жоготууларга тете, ал тургай андан да ашык экенин эске салды. Ошону менен бирге эле илдетке каршы күрөштө эл аралык жардамга зарылып турган өлкөлөргө каршы санкциялар дале сакталуу бойдон турат.

"Анда батыштык саясий ойдун гумандуу башаты кайда? Иш жүзүндө эч нерсе жок. Курулай гана сөздөр", — деди Путин.

РФ мамлекет башчысы ар бир мамлекетти орунсуз дымактарын жыйыштырып, бул көйгөйдү жеңүүдө чогуу иштөөгө чакырды.

Коронавируска каршы милдеттүү эмдөөнү Путин колдобой турганын, анткени таңууланган чечимден буйтап кетүүгө болорун, ал эми бийлик дартка чалдыккандан көрө эмделген дурус экенин элге далилдеп берүүгө тийиштигин айтты.

Акыл чегиндеги консерватизм

Баалуулуктар да россиялык лидердин сөзүндө негизги темалардан болду. РФ президенти аларды ар бир улуттун маданий-тарыхый өнүгүшүнүн уникалдуу өндүрүмү экенин айтты. Өз ара чырмалышы ой таанымды кеңейтип, өз салт-санааңды башкача карап чыгууга мүмкүндүк берет. Бирок бул процесс убакытты талап кылып, ажырагыс болушу шарт.

"Белгисиз жана болжоп болгус шарттарда баалуулукту таңуулоо аракеттери ансыз да курчуп турган кырдаалды дагы ырбатып, адатта терс реакцияны жаратып, күтүлбөгөн жыйынтыктарга дуушар кылат", — деди РФ президенти.

Путин жыйында Мартин Лютер Кингдин: "...Төрт балам терисинин түсүнө эмес, алардын адамдык сапаттарына карап бааланчу күндүн келерин кыялданам" деген сөзүн келтирди.

"Мына, нагыз баалуулук. Бирок ушул чакта баары башкача болуп жатканына күбөбүз", — деди Путин. Дүйнөлүк түзүм кайра калыптанып жаткан маалда (соңу эмне болору белгисиз) салкын кандуу консерватизм – төмөнгө чөктүрбөй, башаламандыкка батырбай кармаган акылга сыярлык жүрүм-турум чийини.

Путиндин баамында, Батышта аял менен эркектердин укугу тууралуу талкуулар таптакыр эле ашыкча өзгөчө темага айланып, "эркек", "аял" деген түшүнүктөрдүн өздөрүн жок кылууга белсенүүгө чейин жеткендей. Россия лидери эркек бала оңой эле кызга айланып, же, тескерисинче, кыз жеңил эле жигит боло аларына балдарды ынандырып, иш жүзүндө аларга тагдырын талкалап коё турган тандоого түртүшкөнү үрөй учура турган жагдай экенин белгилейт.

Кошумча кептер

Владимир Путин "Валдай" клубунун жыйынында совет учурунан да сөз козгоду. Теңдөө принцибине карабастан өлкөдө өзгөчө жеңилдиктер болгонун, жеке өзү да башка бир топ замандаштарындай эле ошол доордун көйгөйлөрүнө да тушугуп, жагымдуу жактарын да татканын, маселен жакшы билимге ээ болгонун белгиледи.

"Советтик киши" деген сөз айкашы идеологиялык түс алганын, бирок аны каралоо, мазактоо оройлук жана адепсиздикке жатарын айтты.

Путин Афганистандагы окуяларга да токтолбой койгон жок. Айтымында, ал жактагы кырдаал олуттуу мааниге ээ, анткени баары өз чек араларында туруктуу мамлекетти карайт, мындан тышкары, өлкөдө террордук топтор бар. Ал белгилегендей, Афганистанга экономикасын калыптандырып, активдерин ачууга көмөктөшүү керек. Ошол эле убакта Кошмо Штаттардын лидери Жозеф Байдендин америкалык күчтөрдү өлкөдөн чыгарып кетүү чечимин туура деп баалап, бирок аны башкача ашыруу керек эле деп кейиди.

Кеп кезеги Украина маселесине жеткенде Путин бул өлкөнүн калкына алардын мүдөөсүн аткарчу бийлик органдарын мыйзамдуу жол менен түзүүгө мүмкүнчүлүк беришпей тургандай туюларын айтты. Ошол эле убакта аталган республиканын аймагын Россия үчүн кооптуулук жаратчу аскердик өздөштүрүү аракеттери жүрүп жатканын белгиледи.

Клубдун жыйынында россиялык президент "Түндүк агым — 2ни" да унутта калтырбады. Заманбап технологиялардан улам көмүр кычкыл газынын чыгарылышы Украина аркылуу транзит менен жеткирүүгө салыштырмалуу 5,6 эсе азыраак экенин, ал эми экологдордун жаңы магистралга койгон дооматтары суу кечпей турганын айтты.

Ошону менен бирге эле ал мындай долбоорлор дүйнөгө катаал каатчылыктардын алдын алууга жардам бере аларын, Россияны энергетика тармагында чектөө аракеттери жакшылыкка алып келбей турганын кошумчалады. Айтымында, эгер эртең германиялык жөнгө салуучу бул түтүк аркылуу газ берүүгө уруксат берсе, Москва көгүлтүр оттун көлөмүн 17,5 миллиард куб метрге арттыра алмак.

Мамлекет башчысы катары негизги жетишкендиктери боюнча суроолорго берген жообунда Путин экономиканын жана өнөр жайдын дээрлик талкаланып калган айрым, анын ичинде коргоо тармагынын калыптанышын атады. Ошондой эле жетишкендиктерге россиялык президент террорчулукка каршы күрөштү да кошту.

"Болочокто коом менен мамлекеттин бардык ресурстары адамдын кызыкчылыгынын тегерегине топтолушун каалайм", – деди мамлекет башчысы. Владимир Путин кезегинде россиялык үй-бүлөлөр кандай кыйынчылык жана азаптарды башынан кечиргенин көргөнүн, бирок өлкө орус улутунун өзөгүндөгү өнүгүүгө болгон күчтүү өбөлгө менен аларга туруштук бере алганын баса белгиледи.

"Валдай" эл аралык талкуу клубунун жыйыны быйыл Сочиде 18–21-октябрда "Глобалдык силкинүү — XXI: адам, баалуулук, мамлекет" деген аталышта өттү.

94
Белгилер:
Россия, Владимир Путин, талкуу, дүйнө, лидер
Тема боюнча
Адистер Путиндин "Валдай" жыйынында айткандары боюнча өз көз караштарын билдирди
Россия-казак чек арасындагы өткөрмө бекетте чек арачы. Архив

Россияга товарларды Казакстан аркылуу ташуу. Жаңы эреже макулдашылды

0
(жаңыланган 23:13 25.10.2021)
Эрежеге ылайык, Кыргызстандан Казакстанга же Россияга барып, кайра келчү транзиттик жүк ташуучу унааларга казак тарап көзөмөл-кароо иш-чараларын жүргүзбөйт.

БИШКЕК, 25-окт. — Sputnik. Кыргызстан менен Казакстан Россияга коңшу мамлекет (Казакстан) аркылуу товар жөнөтүү боюнча жаңы эрежени сүйлөштү.

Экономика жана коммерция министрлигинин маалыматына караганда, 22-октябрда Кыргызстандан Казакстан менен Россияга барган жана ал жактан келген товар менен автоунааларга мониторинг жүргүзүү боюнча пилоттук долбоорду өткөрүү тартибине кол коюлган.

Министрдин орун басары Эльдар Алишеров бизнес-ассоциациялардын өкүлдөрү жана жүк ташуучулар менен жолугуп, бул эрежеде эл аралык жүк ташууда электрондук идентификаторлорду (навигациялык пломба) колдонуу каралгандыгын белгилеген.

Эрежеге ылайык, Кыргызстандан Казакстанга же Россияга барып, кайра келчү транзиттик жүк ташуучу унааларга казак тарап көзөмөл-кароо иш-чараларын жүргүзбөйт.

"Ошол эле учурда ата-мекендик экспортчулар сөзсүз түрдө экспорттук операция боюнча эсеп-фактураларын (ЭСФ) алып жүрүшү керек. Эгерде чек арадан өтөрдө ЭСФ жок болсо, Казакстандын Финансы министрлиги жүк ташуучу автоунааларды кайра Кыргызстанга жиберүүгө укуктуу", — деп жазылган маалыматта.

Казак тарап өлкө аймагына автоунааларды киргизүүдө жүк ташуучу унааларды текшербей эле аларга навигациялык пломбаларды орнотуп коёру кошумчаланды. Алишеровдун айтымында, Кыргызстандан Казакстанга барчу жүк ташуучу автоунаалар эреже бузса, барчу жерине жеткенде кошумча көзөмөлдөн өтөт.

0
Белгилер:
Кыргызстан, Казакстан, жүк ташуучу унаа, Россия, эреже
Тема боюнча
Кошумча нарк салыгы былтыркыдан 10 млрд. сомго арбын чогулду. Себеби
Тартыштык 9,1 миллиард сом. Кыргызстандын 2022-жылга карата бюджетинин божомолу