Жашы өткөндө дүйнөнү таңдантып, атак-даңкка жеткендер. 15 сүрөт

582
Жаш өткөн сайын адам алдан тайып, акылынан кетет деген пикир калыптанып калган. Бирок мындай кептин көбү ойдон чыгарылганына биздин сүрөт түрмөктүн каармандары далил.

Жыйнакта карыган курагында дүйнөнү таң калтыра алган 15 киши тандалды. Алардын окуялары, басып өткөн жолу укмуштуудай. Кимдир бирөө ди-джей болуп калса, кээси миллиондорду тапкан бизнес баштаган.

582
  • © AP Photo / Rajesh Jantilal

    Нельсон Мандела — түштүк африкалык мамлекеттик жана саясий ишмер. 1994-жылдын 10-майынан 1999-жылдын 14-июнуна чейин Түштүк Африканын президенти; апартеид мезгилиндеги адам укуктарын коргоо жаатындагы эң атактуу активисттердин бири болгон. Бул үчүн Мандела 27 жыл түрмөдө отурган. 1993-жылы Нобель сыйлыгына татыган.

  • Модель Филипп Дюма — 2015-жылы 60 жашында жашоосунун жаңы барагын ачып, карьерасын баштаган. Анын модадагы белгиси болуп калган сакалы менен мурутун так ошол кезде өстүргөн.

  • © AFP 2021 / Manny Hernandez / Getty Images

    Сильвия Уэйнсток 52 жашында бала бакчадагы тарбиячы кызматын таштап, өзү сүйгөн таттууларды жасоону чечкен. Бүгүнкү күндө ал дүйнөдөгү эң ийгиликтүү кондитер-ашпозчулардын бири.

  • © AFP 2021

    Уинстон Черчилль 65 жашка чыкканда Улуу Британиянын премьер-министри болгон. Өкмөттү Экинчи дүйнөлүк согуш учурунда жетектеген. 11 жылдан соң бул кызмат орунга кайрадан келген. Тарыхта британиялык улуу адам деп таанылган.

  • © AFP 2021 / Kevin Winter / Getty Images

    Лесли Нильсен канадалык жана америкалык актёр. 1990-2000-жылдары ал 60 жашка чыкканда ийгиликке жетип жылдызы жанган.

  • © AFP 2021 / Daniel Reinhardt

    Рут Флауэрс 68 жашка таяп, кемпир болгон куракта небереси менен түнкү клубга баргандан кийин ди-джей болууну чечкен. Азыр ал айына бир нече концерт берет, атактуу ди-джейлер Tiesto жана Guetta менен иштеген.

  • © AP Photo

    Натуралист жана саякатчы Чарльз Дарвин тирүү организмдердин эволюциясы жөнүндөгү идеяны биринчилерден болуп негиздеген. Ал карып калганга чейин илимий эмгектерин жарыялады.

  • © AP Photo / Chuck Robinson

    Рональд Рейган 1980-жылы 69 жаш курагында АКШ президенти болуп шайланган. Ал мамлекет башчысы кызматына экинчи мөөнөткө да тандалган.

  • © AFP 2021 / Yoshikazu Tsuno

    Момофуку Андо япониялык ишкер жана тез даярдалуучу кесмелерди ойлоп тапкан адам. Эң оор сыноолорго кырк жаштан ашканда туш болгон. Ошентсе да өжөрлүгү менен бай тажрыйбасы атын ааламга чыгарды.

  • © Photo / Dr. Life

    Жеффри Лайф өмүр бою дарыгер болуп иштеп, 60 жашка келгенде өзүнүн ден соолугуна кам көрүү зарылдыгын сезген. Учурда ал 83 жашта, китеп жазат.

  • © AP Photo

    Харланд Сандерс 40 жашында тооктун этинен тамак жасай баштап, бара-бара атактуулукка жеткен. Бирок 65 жашында рестораны чыгымга учурайт. Франшиза ачууну чечип, 10 жылдан кийин, 1964-жылы, аны эки миллион долларга саткан. Бүгүн KFC бренди бүткүл дүйнөгө белгилүү.

  • © AFP 2021 / HO

    Жон Рональд Руэль Толкиен дүйнөгө белгилүү "Властелин колец" фантастикалык эпостун автору. Ал 60 жашка таяган чакта гана атак-даңкка жеткен.

  • © AFP 2021 / Getty Images North America / Noam Galai

    Блогер Лин Слейтер 60 жылдан кийин деле стилдүү көрүнүүгө болорун көп жылдардан бери далилдеп келет. Жүз миңдеген адамдар анын социалдык тармактагы баракчасына катталышкан. Слейтер таасирдүү адам болуу үчүн миң жыл жашоонун зарылчылыгы жоктугун айтат.

  • © AP Photo / Arthur Z Brooks

    Анна Мэри Робертсон-Мозес "чоң эне Мозес" деген ат менен белгилүү, америкалык живопись примитивизминин негизги өкүлдөрүнүн бири болуп калган ышкыбоз сүрөтчү.

  • © AFP 2021 / Philippe Lopez

    Фаужа Сингх 2011-жылы 100гө чыкканда жашы эң улуу марафончу катары дүйнөлүк рекорд койгон. Андан кийин да ал бир канча жарыштарга катышкан.

Белгилер:
адам, карылык, ийгилик, жаш курак
Тема боюнча
Сынынан кетпеген Моника Беллуччи 57 жашта. Актрисанын көз талдырган сүрөттөрү
Дүйнөдөгү эң бай 15 киши. Сүрөттөр

Чыгыштын сулуулары Египеттеги кинофестивалдын кызыл килеминде. 15 сүрөт

156
  • Кинофестивалга келген ливандык ырчы Майя Диаб
  • Саудиялык белгилүү теле алып баруучу Лоджайн Омран кызыл килемде бут кийимин чечип жатат
  • Египеттик модель Хеба Эль-Сиси кинофестивалдын алкагында тасма көрсөтүү учурунда
  • Кызыл килемде сүрөткө түшүп жаткан египеттик модель Энджи Кеван
  • Тунистик теле жылдыз Ильхем Шейер фотосессия учурунда
  • Кинофестивалдын жылдыздары ЖМК өкүлдөрү менен маектешип жатышат
  • Египеттик актриса Нагля Бадр
  • Египеттик актриса, фестивалдын негиздөөчүсү жана башкы директор Бушра Розза кызыл килемде
  • Сириялык актриса Несрин Тафеш кызыл килемде сүрөткө түшүп жатат
  • Иорданиялык актриса, теле алып баруучу жана ырчы Маис Хамдан
  • Египеттик актриса Энджи Киван фильмдин каарманындай кийинип келген
  • Египеттик актриса Маяр Эль Гити жана анын сиңдиси Мэй
  • Фатма Нассер. Тунистик актриса
  • Саудиялык теле алып баруучу Лоджайн Омран
  • Тунистик актриса Дорра Заррук кинофестивалдын кызыл килеминде
Октябрдын орто ченинде Египеттин Эль-Гуна курорттук шаарында бешинчи кинофестиваль өттү. Иш-чара сегиз күнгө созулду.

Кинофестивалдын программасында 50дөн ашык тасма көрсөтүлдү. Маалыматка ылайык, "Титаникти көргүсү келбеген сокур адам" ("Слепой, который не хотел смотреть "Титаник") аттуу фин тасмасы жеңүүчү деп табылган. Анын авторлору баш байге "Алтын жылдызга" жана 50 миң доллар акчалай сыйлыкка ээ болушкан.

Омар Эль Зохайринин "Перьям" тасмасы эң мыкты араб фильми деп табылды.

156
  • Кинофестивалга келген ливандык ырчы Майя Диаб
    © AFP 2021 / Ammar Abd Rabbo / El Gouna Film Festival

    Кинофестивалга келген ливандык ырчы Майя Диаб

  • Саудиялык белгилүү теле алып баруучу Лоджайн Омран кызыл килемде бут кийимин чечип жатат
    © AFP 2021 / Patrick Baz / El Gouna Film Festival

    Саудиялык белгилүү теле алып баруучу Лоджайн Омран кызыл килемде бут кийимин чечип жатат

  • Египеттик модель Хеба Эль-Сиси кинофестивалдын алкагында тасма көрсөтүү учурунда
    © AFP 2021 / Ammar Abd Rabbo / El Gouna Film Festival

    Египеттик модель Хеба Эль-Сиси кинофестивалдын алкагында тасма көрсөтүү учурунда

  • Кызыл килемде сүрөткө түшүп жаткан египеттик модель Энджи Кеван
    © AFP 2021 / Patrick Baz / El Gouna Film Festival

    Кызыл килемде сүрөткө түшүп жаткан египеттик модель Энджи Кеван

  • Тунистик теле жылдыз Ильхем Шейер фотосессия учурунда
    © AFP 2021 / Patrick Baz / El Gouna Film Festival

    Тунистик теле жылдыз Ильхем Шейер фотосессия учурунда

  • Кинофестивалдын жылдыздары ЖМК өкүлдөрү менен маектешип жатышат
    © AFP 2021 / Patrick Baz / El Gouna Film Festival

    Кинофестивалдын жылдыздары ЖМК өкүлдөрү менен маектешип жатышат

  • Египеттик актриса Нагля Бадр
    © AFP 2021 / Patrick Baz / El Gouna Film Festival

    Египеттик актриса Нагля Бадр

  • Египеттик актриса, фестивалдын негиздөөчүсү жана башкы директор Бушра Розза кызыл килемде
    © AFP 2021 / Patrick Baz / El Gouna Film Festival

    Египеттик актриса, фестивалдын негиздөөчүсү жана башкы директор Бушра Розза кызыл килемде

  • Сириялык актриса Несрин Тафеш кызыл килемде сүрөткө түшүп жатат
    © AFP 2021 / Patrick Baz / El Gouna Film Festival

    Сириялык актриса Несрин Тафеш кызыл килемде сүрөткө түшүп жатат

  • Иорданиялык актриса, теле алып баруучу жана ырчы Маис Хамдан
    © AFP 2021 / Patrick Baz / El Gouna Film Festival

    Иорданиялык актриса, теле алып баруучу жана ырчы Маис Хамдан

  • Египеттик актриса Энджи Киван фильмдин каарманындай кийинип келген
    © AFP 2021 / Ammar Abd Rabbo / El Gouna Film Festival

    Египеттик актриса Энджи Киван фильмдин каарманындай кийинип келген

  • Египеттик актриса Маяр Эль Гити жана анын сиңдиси Мэй
    © AFP 2021 / Patrick Baz / El Gouna Film Festival

    Египеттик актриса Маяр Эль Гити жана анын сиңдиси Мэй

  • Фатма Нассер. Тунистик актриса
    © AFP 2021 / Patrick Baz / El Gouna Film Festival

    Фатма Нассер. Тунистик актриса

  • Саудиялык теле алып баруучу Лоджайн Омран
    © AFP 2021 / Ammar Abd Rabbo / El Gouna Film Festival

    Саудиялык теле алып баруучу Лоджайн Омран

  • Тунистик актриса Дорра Заррук кинофестивалдын кызыл килеминде
    © AFP 2021 / Patrick Baz / El Gouna Film Festival

    Тунистик актриса Дорра Заррук кинофестивалдын кызыл килеминде

Белгилер:
сүрөт, Египет, кинофестиваль
Тема боюнча
"Кыргызстан сулуусу" болом деген перилер. Сулуулук сынагынан 12 сүрөт
Сынынан кетпеген Моника Беллуччи 57 жашта. Актрисанын көз талдырган сүрөттөрү
Ааламдын эң узун аялдары. 12 сүрөт

Өз киндигин өзү кесип жетилген. Исхак Раззаковдун сүрөттө калган ирмемдери

726
(жаңыланган 14:41 26.10.2021)
  • Исхак Раззаков эмгек жолун Өзбекстанда баштап, коңшу республикада 10 жылдай эмгектенип эл арасында кадыр-барк топтоп калган
  • 35 жашында Кыргызстандын Министрлер советинин төрагасы болуп дайындалган
  • Министрлер советинин төрагасы Исхак Раззаков Советтер Союзунун маршалы Семен Буденный менен Кеңеш колхозунда
  • Легендарлуу учкуч Ишембай Абдраимов жана Исхак Раззаков. Фрунзе аэропорту, 1958-жыл
  • Раззаков коңшу Өзбекстанда иштеп жүргөндө мугалимдикти да аркалап калган
  • СССРдин биринчи катчысы менен Кыргыз ССРинин биринчи катчысы Фрунзе аэропортунда
  • Кыргыз ССРинин башында турган Исхак Раззаков үй-бүлөсү жана жакындары менен
  • Исхак Раззаков республиканын башында турганда көп тармак өнүгүү жолунда болгон
  • Тажрыйбалуу, иш билги, билимдүү жетекчи эл аралап аймактарга көп чыккан
  • Раззаков жөндөмдүү, демилгелүү, келечектүү кадрларды окуу жайларга жөнөтүп, тарбиялап, аларды кызматка дайындап, өстүрүүгө далалат кылган
  • Москвадагы кыргыздын каймактары: ортодо Зууракан Иманкалыкова менен Исхак Раззаков. 1950-жылдар
  • Исхак Раззаков жубайы Рауза Ибрагимова экөө бир кыз, эки уулду тарбиялап чоңойткон
  • Раззаков 11 жыл республиканы башкаргандан кийин кызматынан алынып, өмүрүнүн акыркы жылдары Москвада өткөн
Көрүнүктүү мамлекеттик ишмер, КР Баатыры Исхак Раззаковдун туулган күнү жогорку деңгээлде 25-октябрда белгиленди. Буга байланыштуу Sputnik Кыргызстан агенттиги кыргыздын чыгаан уулунун сүрөттө калган ирмемдерин сунуштайт.

Исхак Раззаков 1910-жылы 25-октябрда Баткендин Лейлек районундагы Коросоң кыштагында туулган. Атасы Раззак менен апасы Жамийла Сүлүктүдөгү көмүр кенде иштеген. Кичинекей Исхак үч жашында энесинен ажырап, беш жылдан кийин атасы экөө Ташкенттеги туугандарыныкына жол тартат. Бирок жол азабынан Раззак катуу ооруп көз жумуп, кичинекей бала томолой жетим калган. Исхак алгач Ходжент шаарындагы балдар үйүндө тарбияланып, орус тилин жакшы өздөштүрүп алгандыктан тарбиячылары аны Ташкенттеги интернатка жөнөтүшкөн.

Белгилүү саясий жана коомдук ишмер Исхак Раззаков. Архив
© Фото / Центральный Государственный архив Кинофотофонодокументов КР
Болочоктогу мамлекеттик ишмер 1931-жылы Ташкенттеги педагогикалык техникумду бүтүрүп, окуу жайда мугалим болуп иштеп, беш жылдан кийин Москвадагы Мамлекеттик пландоо институтун аяктаган. Андан соң Өзбекстанга кайра кайтып келип коңшу республиканын Мамлекеттик пландоо комитетинин бир бөлүмүн жетектеп, Фергана облусунун Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасы болгон. Ошондой эле Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасынын орун басары, анан төрагасы болуп республикалык масштабдагы чоң кызматтарды аркалаган.

Ал эми согуш жылдары Раззаков Өзбек Республикасынын эл агартуу комиссары, ошол эле мезгилде Өзбек ССРинин Эл комиссарлар советинин төрагасынын орун басарлык кызматын да аткарган. 1944-45-жылдары Өзбекстандын Коммунисттик партиянын борбордук комитетинде пропаганда жана үгүт иштери боюнча секретарь болуп иштеп, 10 жылдык ишмердүүлүгүнүн аркасында өзбектер аны жакшы таанып калган.

Совет өкмөтү 1945-жылы Раззаковду Кыргызстандын Министрлер советинин төрагалык кызматына дайындайт. Согуштан кийинки эл чарбасынын абалы оор жылдарында Раззаков күчүн, билимин республиканын экономикалык өнүгүп-өсүшүнө жумшаган.

1950-61-жылдары Кыргыз ССРинин Компартиясынын биринчи секретары болуп иштегенде Кыргызстандын өнөр жай курулушу, ирригация, энергетика, айыл чарбасында жана социалдык маданий чөйрөсүндө жакшы көрсөткүчтөр болуп, бир топ ишкана, өнөр-жайлар, ГЭСтер, жогорку окуу жайлар, маданият мекемелери ишке кирген.

Президент Садыр Жапаров чыгаан мамлекеттик жана коомдук ишмер Исхак Раззаковдун 110 жылдык мааракесин белгилөөгө арналган салтанаттуу иш-чара учурунда
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Раззаков 1961-жылы кызматтан кеткенден кийин үй-бүлөсү менен Москвага көчүп кеткен. Бул чечим өз каалоосу менен болгон эмес. Ал жакта төрт жылдай СССРдин экономикалык кеңешинин тамак-аш бөлүмүнүн башчысы, СССРдин мамлекеттик планынын бөлүм башчысы болуп иштеп, 57 жаш курагында персоналдык пенсияга чыккан.

Жеке жашоосунда жубайы Рауза Ибрагимова экөө Элмира, Эркин, Эмил аттуу уул-кыздарды тарбиялаган. Бүгүнкү күндө кызы Элмиранын гана көзү тирүү. Ал Москвадагы Чыгыш таануу институтунда көп жыл иштеген. Учурда пенсияда, Россияда жашайт.

Эне тилинен тышкары кыргыз, өзбек, тажик, фарс, орус, араб тилдеринде эркин сүйлөгөн коомдук ишмер астма менен ооруп жүрүп, 69 жаш курагында дүйнөдөн кайткан. 2000-жылы Раззаковдун сөөгү Москвадагы Кунцев мүрзөсүнөн Бишкекке алып келинип, "Ала-Арча" мамлекеттик көрүстөнүнө сый-урмат менен көмүлгөн. Ага 2016-жылы мамлекеттик эң жогорку Кыргыз Республикасынын Баатыры наамы ыйгарылган.

726
  • Исхак Раззаков эмгек жолун Өзбекстанда баштап, коңшу республикада 10 жылдай эмгектенип эл арасында кадыр-барк топтоп калган
    © Фото / предоставлено КГТУ им. И.Раззакова

    Исхак Раззаков эмгек жолун Өзбекстанда баштап, коңшу республикада 10 жылдай эмгектенип эл арасында кадыр-барк топтоп калган

  • 35 жашында Кыргызстандын Министрлер советинин төрагасы болуп дайындалган
    © Фото / Центральный Государственный архив Кинофотофонодокументов КР

    35 жашында Кыргызстандын Министрлер советинин төрагасы болуп дайындалган

  • Министрлер советинин төрагасы Исхак Раззаков Советтер Союзунун маршалы Семен Буденный менен Кеңеш колхозунда
    © Фото / Центральный Государственный архив Кинофотофонодокументов КР

    Министрлер советинин төрагасы Исхак Раззаков Советтер Союзунун маршалы Семен Буденный менен "Кеңеш" колхозунда

  • Легендарлуу учкуч Ишембай Абдраимов жана Исхак Раззаков. Фрунзе аэропорту, 1958-жыл
    © Фото / Центральный Государственный архив Кинофотофонодокументов КР

    Легендарлуу учкуч Ишембай Абдраимов жана Исхак Раззаков. Фрунзе аэропорту, 1958-жыл

  • Раззаков коңшу Өзбекстанда иштеп жүргөндө мугалимдикти да аркалап калган
    © Фото / Центральный Государственный архив Кинофотофонодокументов КР

    Раззаков коңшу Өзбекстанда иштеп жүргөндө мугалимдикти да аркалап калган

  • СССРдин биринчи катчысы менен Кыргыз ССРинин биринчи катчысы Фрунзе аэропортунда
    © Фото / Центральный Государственный архив Кинофотофонодокументов КР

    СССРдин биринчи катчысы менен Кыргыз ССРинин биринчи катчысы Фрунзе аэропортунда

  • Кыргыз ССРинин башында турган Исхак Раззаков үй-бүлөсү жана жакындары менен
    © Фото / Центральный Государственный архив Кинофотофонодокументов КР

    Кыргыз ССРинин башында турган Исхак Раззаков үй-бүлөсү жана жакындары менен

  • Исхак Раззаков республиканын башында турганда көп тармак өнүгүү жолунда болгон
    © Фото / Центральный Государственный архив Кинофотофонодокументов КР

    Исхак Раззаков республиканын башында турганда көп тармак өнүгүү жолунда болгон

  • Тажрыйбалуу, иш билги, билимдүү жетекчи эл аралап аймактарга көп чыккан
    © Фото / из семейного архива Кадыркула Шадыбекова

    Тажрыйбалуу, иш билги, билимдүү жетекчи эл аралап аймактарга көп чыккан

  • Раззаков жөндөмдүү, демилгелүү, келечектүү кадрларды окуу жайларга жөнөтүп, тарбиялап, аларды кызматка дайындап, өстүрүүгө далалат кылган
    © Фото / Центральный Государственный архив Кинофотофонодокументов КР

    Раззаков жөндөмдүү, демилгелүү, келечектүү кадрларды окуу жайларга жөнөтүп, тарбиялап, аларды кызматка дайындап, өстүрүүгө далалат кылган

  • Москвадагы кыргыздын каймактары: ортодо Зууракан Иманкалыкова менен Исхак Раззаков. 1950-жылдар
    © Sputnik / Александр Федоров

    Москвадагы кыргыздын каймактары: ортодо Зууракан Иманкалыкова менен Исхак Раззаков. 1950-жылдар

  • Исхак Раззаков жубайы Рауза Ибрагимова экөө бир кыз, эки уулду тарбиялап чоңойткон
    © Фото / Центральный Государственный архив Кинофотофонодокументов КР

    Исхак Раззаков жубайы Рауза Ибрагимова экөө бир кыз, эки уулду тарбиялап чоңойткон

  • Раззаков 11 жыл республиканы башкаргандан кийин кызматынан алынып, өмүрүнүн акыркы жылдары Москвада өткөн
    © Фото / Центральный Государственный Архив Кинофотофонодокументов КР

    Раззаков 11 жыл республиканы башкаргандан кийин кызматынан алынып, өмүрүнүн акыркы жылдары Москвада өткөн

Белгилер:
мамлекеттик ишмер, Исхак Раззаков, сүрөт
Тема боюнча
Исхак Раззаковдун 111 жылдыгына карата виртуалдуу көргөзмө ачылды
Жапаров жана анын орун басарлары Исхак Раззаковдун эстелигине гүл койду
Психолог Зейнегүл Кудайбергенова

Кул мүнөз адамдар кайдан чыгат? Франциядагы психолог Зейнегүл менен маек

0
Кыргызстандык Зейнегүл Кудайбергенова учурда Франциянын Лион шаарында психолог болуп эмгектенет. Атайын клиникада иштеп, жеке кабинет да ачкан. Европада окуган 36 жаштагы Зейне учурда бардык психологиялык маселелер боюнча адис.

Sputnik Кыргызстан агенттигинин кабарчысы психолог Зейнегүл Кудайбергенова менен байланышып, андан социалдык психологияга байланышкан бир катар суроолорго жооп алган.

— Kgpsycom долбоорунун үстүндө иштеп жатыпсыздар. Кененирээк айтып берсеңиз?

— Кыргызстандыктарга психологиялык жардам көрсөтүүчү ыктыярчылар долбоорун баштаганыбызга үч ай болду. Бирок идея жарым жыл мурда эле жаралган. Буга Кыргызстандагы жана чет өлкөдөгү психологдор менен чогуу иштешким келгени түрткү берди. Алгач соцтармак аркылуу эки-үч психолог менен кеңешип, анан тексттерди жайылтып, видео тартууну жана кыргыз тилинде сайт түзүүнү сүйлөштүк. Анткени кыргызча психологиялык китеп, макалалар аз же такыр эле жок. Психологдордун бардыгы орус же башка тилдерде билим алышкандыктан кыргыз тилдүү аудиториянын бул жаатта маалыматы аз. Ал ортодо Баткендеги каргашалуу окуялар болуп кетти. Мындай учурда ар бир кыргыз кайдыгер карап отура албаса керек. Германиядагы IT-адис Азамат Токтакунов баткендиктер менен түз байланышууга мүмкүн болгон платформа жасап берди. Дароо таблица түзүп, телефон номерлерибизди жазып, стресске кабылган мекендештерге жардам бере баштадык. Башында дүйнөнүн ар тарабында иштеген кыргызстандык психологдордун көбү көмөктөшүүнү каалаган, акыры эки-үчөөбүз эле калдык. Бизге көбүнчө жеке көйгөйлөрүн айтып кайрылышат. Бирок азыр демөөрчүлөрдүн колдоосуна да муктажбыз.

Платформада ар бир психолог өзүнө жакын ар кандай темада макала жазса болот. Эч кандай милдеттеме жок. Эми чет жердеги IT тармагында иштеген балдар бизге кыргызча психология деген аталыштагы сайт жасап берүүнү убадалашууда. Ал жакта жалаң эне тилибиздеги подкасттар, макалалар, видеолор болот. Алдыда семинар, лекцияларды өткөрүүнү пландоодобуз. Азыр дүйнө алдыга жылып, психология да өнүгүп жатат. Адамдардын бири-бирине жасаган мамилеси, сүйлөшүүсү да башка. Ошол себептен биз да бир орунда турбашыбыз керек деген ойдомун.

Психолог Зейнегул Кудайбергенова, работающая в Лионе, Франция
© Фото / из личного архива Зейнегул Кудайбергеновой
Психолог Зейнегүл Кудайбергенова: Азыр дүйнө алдыга жылып, психология да өнүгүп жатат. Адамдардын бири-бирине жасаган мамилеси, сүйлөшүүсү да башка. Ошол себептен биз да бир орунда турбашыбыз керек.

— Ар бир улуттун менталитети болгондой эле психологиялык да өзгөчөлүктөрү болсо керек?

— Албетте, адамдын психологиясына менталитети жана маданияты да таасир этет. Анын кандай чөйрөдө чоңойгону, жашоосунун контексти, кайсы улуттан экендиги жана өз улутунун маданий өзгөчөлүгүн билип, түшүнгөнү абдан маанилүү. Бир нече маданияттын ортосунда чоңойгон адамдар да бар.

Жеке маданиятыбыз ой жүгүртүү процессибизге, ишенимибизге, баалуулуктарыбызга жана бирөөгө жасаган мамилебизге таасир этет. Ар бир улуттун психологиясында айырмачылыктар, ошондой эле универсалдуу жактары да бар.

Адис катары башка улуттагы, ар түрдүү маданиятта өскөн адамдардын психологиясын түшүнүү мага оор эмес. Азыр Эфиопиядан келген бала менен иштеп жатам. Аларда бардык психикалык ооруларды "шайтан басып алды, жаман духтар, башка жан кирип кетти" деп түшүнүшөт. Ал эми психолог буга сый мамиле жасашы керек. Четке кагуу мүмкүн эмес.

Адамдын өз маданияты, салт-санаа, үрп-адаты менен терең байланышта болгону абдан маанилүү. Францияга Алжирден, Түндүк Африкадан келген мигрант ишкерлер адаптациялашуу максатында балдарын француз мектептерине берип, үйүндө да французча сүйлөшө башташкан. Кийин алардын бала-бакырасынын иденттүүлүгү боюнча маселе жаралып, "мен киммин?" деген суроого жооп таппай кыйналышты. Азыр үйүндө кайрадан эне тилинде сүйлөшүп, өз маданиятына кайтышууда. Бул адамда прогресс болгондугун билдирет. Жакшы интеграция болуу үчүн адам эки маданиятты тең батыра билүүсү керек. Улуттук баалуулуктарыбызды унутсак урпактарыбыз өзүнүн кимдигин тааный албай, жашоодо ордун таппай кыйналат. Алар канындагы маданиятын, менталитетин таанып, аны менен байланышта болушу керек.

Психолог Зейнегул Кудайбергенова, работающая в Лионе, Франция
© Фото / из личного архива Зейнегул Кудайбергеновой
Психолог Зейнегүл Кудайбергенова: Адамдын өз маданияты, салт-санаа, үрп-адаты менен терең байланышта болгону абдан маанилүү

— Кыргыздарда, өзгөчө, улуу муун арасында ата-энесинен жөнөкөй эле "мен сени жакшы көрөм, кыйын баласың" же "сен сулуу кызсың" деген сөздү укпагандар абдан көп. Мындай жагдай терс таасир тийгизет дешет. Негизи кандай?

— Ооба, туура айтасыз. Биздин салтта да ички сезимибизди түз билдирүү маданияты жок. "Мен сени жакшы көрөм" же "сага капа болуп жатам" деп бетке айтпайбыз. Эмнегедир азиялыктар ички сезимин ачып көрсөтпөйт. Кыргыздар гана эмес кытай, таиланд, вьетнам, япондордо да ушул сапат бар. Биз коллективдешкен коомдо "жан дүйнөнү ачууга болбойт" деген менталитет менен жашайбыз. Бирок дүйнөдө универсалдуу маданияттын жайылышынан улам балдарыбыз да өзгөрүүгө дуушар болуп жатышат. Азыр индивидуалдуу психологияга басым жасалып, жаңы түшүнүктөр калыптанууда.

Кээ бирлер мага ата-энеси ага эч качан "сени жакшы көрөм", "сенин колуңдан келет", "сага ишенем" же "сыймыктанам" деп айтпаганына даттанышат. Кадимкидей көңүлү ооруйт. Бирок мурда улуу муундарда "жакшы көрөм", "сен мен үчүн баалуусуң" деген сөздү айтуу маданияты калыптана элек болчу. Акырындык менен бул көрүнүштөр жөнгө салынып, ата-энелер да балдарына сезимин түз билдирип калышты. Бирок ата-эненин "жакшы көрөм" деген сөзүн укпаган балдардын баарынын эле психологиясына доо кете бербейт. Жакындарынан жакшы сөз укпастан жалаң орой мамиле менен ур-токмокко дуушар болгон жана кандайдыр бир таарынычы бар баланын гана психологиясы бузулат. Бала ата-энесинин ишаратынан, камкордугунан эле жакшы көрөрүн сезип турат, өзүн керексизмин деп эсептебейт. Бул адамдын сезимталдуулугуна да жараша болот. Эгер бала өзгөчө сезимтал болсо, анда ага айтып туруу керек. Мындай адамдар баарын жүрөгүнө жакын кабыл алат.

Психолог Зейнегул Кудайбергенова, работающая в Лионе, Франция
© Фото / из личного архива Зейнегул Кудайбергеновой
Психолог Зейнегүл Кудайбергенова: Жакындарынан жакшы сөз укпастан жалаң орой мамиле менен ур-токмокко дуушар болгон жана кандайдыр бир таарынычы бар баланын гана психологиясы бузулат.

— Коллективдешкен жана индивидуалдуу маданияттын кандай айырмачылыгы бар?

— Менимче, биз эки маданиятты тең карманып, орток позицияда болушубуз керек. Коллективдешкен маданияттын да көп жакшы жери бар. Мында адамдар тыгыз байланышта болгондуктан кайдыгерликтен алыс, бири-бирине карамдуу болушат. Биз ата-энебизге күйүп-бышып, аларды бакканга аракет кылабыз. Алар балдары үчүн баарын берип, жакшы чоңойтууга бел байлашат. Бирок замандын агымы менен индивидуалдуу маданиятты да көзгө илбей коюуга болбойт. Анткени жаштарыбыз башка дүйнө менен байланышып, чет өлкөдө окуп, маалымат алып жатышат. Биздин маданиятыбыз да башкаларга кызыктуу болуп, биз да бөлөктөрдү түшүнө билүүбүз заман талабы. Индивидуалдык маданиятта адам көбүнчө өзүн-өзү таанууга аракет кылат. Анткени мында адамдын жеке жашоосу, бакыты, жетишкендиги, ою, сезими баалуу деп каралып, биринчи орунга чыккан.

— Бизде кичинекей баланы же аялын уруп-соккону видеого түшүп калган фактылар көп. Баланы уруп тарбиялоо туура эмес экендигин кантип элге жеткирүүгө болот?

— Алгач баланы анча-мынча жазалап койгон ата-энени түшүнүүгө аракет жасап көрсөк. Негизи мындай нерсе адам стрессте жүргөн убакта болот. Мисалы, үч-төрт баланын апасы жумуштан чарчап келип, үйдөгү балдардын ызы-чуусуна чыдабай алардан жинин чыгарып же катуу сүйлөп алышы мүмкүн. Бул, албетте, аны кечирип же бирөөнү урса болот деген сөз эмес.

Ошондой эле кичинесинде таяк жеп чоңойгондор сөзсүз баласына кол көтөрөт. Алар токмоктоп тарбиялоонун кесепети кандай болорун түшүнбөйт. Көбү "мени ушинтип эле тарбиялашкан. Эч нерсе болбойт. Жакшы эле адам болуп турбаймынбы" деген ойдо болот.

Ошентсе да акыркы кезде биздин коомдо да жакшы өзгөрүүлөр байкалат. Бирок ал глобалдуу болушу абзел. Буга психологдордун гана эмес, дарыгерлердин, мугалимдердин, драматургдардын, актёр жана журналисттердин да салымы зор. Негизи уруп, урушуп чоңойтуу прогрессивдүү коомдогу көрүнүш эмес. Анткени бул коом илим-билимге таянып иш алып барат. Дүйнөлүк антрополог, психолог, социологдордун ондогон жылдар бою жүргүзгөн изилдөөсүнүн жыйынтыгында, оор кылмышка барган мыкаачы, ачуусу чукул, өзүнө ишенбеген жана психикалык ар кандай ооруга кабылган адамдардын профилинен бала чагында шылдыңга көп кабылганы, басынтуу же ур-токмок менен чоңойгону далилденген. Мындайлар мыкаачы же болбосо жалтак болуп калыптанышат. Айрымдардын кул мүнөз болуп калганы да ошондон.

Таяк жеп, психологиялык кысымды көп көргөн баланын ой жүгүртүүсү өзгөрүп баштайт. Маселе чечүүдө да өзүнө ишенбей жалтактык кылат. Анын башкы максаты маселени чечүү эмес, "муну чече албай калсам таяк жеп же жаман көрүнүп калам го" деп кооптонот. Мындан улам башкаларга оюн айта албаган адам калыптанат. Булар жашоодо өздөрүнө жаман мамиле кылган "кожоюнду" таап алат да, ошолорго курмандык болуп жүрө берет.

Психолог Зейнегул Кудайбергенова, работающая в Лионе, Франция
© Фото / из личного архива Зейнегул Кудайбергеновой
Психолог Зейнегүл Кудайбергенова: Кичинекей наристе көп учурда ата-энесинин жашоо образын туурайт же аны модель катары кабыл алат.

Азыр позитивдүү психология келе жатат. Психологиянын өзгөргөнүнө жараша дүйнөлүк тенденцияда балдарды мактоо жана колдоо менен гана өстүрүү абзел. ЮНЕСКОнун балдарды коргоо программасында да позитивдүү психологияга басым жасалган. Эгер баланы мактап, ага ишеним артып, акылдашып, кеңешип иш алып барсаң, тарбиясы да жакшы болот.

Кичинекей кыз атасынын апасын уруп, шылдыңдап, кемсинтип жатканын көрүп чоңойсо, так ошондой күйөөгө тиет. Анткени көргөнүнө, өскөнүнө жараша ушундай эркекке аң-сезими тартылат. Ошондой эле ата-энеси кызын уруп, кемсинтип, урушуп чоңойтсо ал кийин мыкаачы күйөөгө жолугат. Бул психологиядагы мыйзам ченемдүүлүк. Кичинекей наристе көп учурда ата-энесинин жашоо образын туурайт же аны модель катары кабыл алат.

— Социалдык тармактын кыргыз сегментинде кайсы бир көрүнүшкө агрессивдүү пикир калтырып, терс реакция жасаган учурлар көп кездешет. Же бул тенденция дүйнөнүн бардык эле өлкөлөрүндө байкалабы?

— Биз экономикалык жактан кыйналган, өнүгүүсү артта калган мамлекетпиз. Канча киши мигрант болуп иштеп же окуганы чет өлкөгө кетти. Жумушсуздук, айлык аз жашоодон чарчап, кыялданууну унутуп, келечекке үмүт артпай калган адамдар буга күнөөлүүлөрдү издейт. Алар ачуусун чыгарып алууга соцтармакта жакшы шарт түзүлгөндөй сезишет. Экран артында жоопкерчилик жок болгондуктан терс эмоцияларды тартынбай чыгарышат.

Бул коомубузда өз оюн сый менен жеткирүү, эмоцияны башкаруу маданияты жана ачуусун башкалардан чыгарбоо өңдүү эмоционалдык интеллект кеңири калыптана электигинен кабар берет.

0
Белгилер:
психолог, Франция, бала, үй-бүлө, Зейнегүл Кудайбергенова
Тема боюнча
Невролог Карбозова: Паркинсон оорусуна эркектер көп чалдыгат