Өнөр жай, энергетика жана кен пайдалануу мамлекеттик комитетинин төрагасы Эмил Осмонбетов

Уран казууга бир да лицензия берилген эмес. Эмил Осмонбетов менен маек

(жаңыланган 17:23 09.07.2019)
Акыркы мезгилде кен казуу тармагына жөнөкөй жарандардан тарта, мамлекет башчы да катуу сын-пикир айтып келет. Алар  — лицензия берүү, кен иштеткен компаниялардын экологиялык, экономикалык милдеттемелеринин аткарылышы  жаатындагы башаламандыктар.

Буга байланыштуу Sputnik Кыргызстан агенттигинин кабарчысы аталган комитеттин төрагасы Эмил Осмонбетов менен маек курду.

Председатель Государственного комитета промышленности, энергетики и недропользования Эмиль Осмонбетов
© Sputnik / Мирбек Сакенов
Өнөр жай, энергетика жана жер казынасын пайдалануу мамлекеттик комитетин Эмил Осмонбетов 2018-жылдын сентябрь айынан бери жетектеп келет

— Сөзүбүздү жыл башында өткөн Коопсуздук кеңешинин отурумунан баштайлычы. Президент мекемедегилерди катуу сындаган. Мамлекет башчы комитеттеги кызматкерлердин жоопкерчилигин карап чыккыла дегенге чейин барган эле, ошондон бери кандай өзгөрүүлөр болду?

— Түрдүү кызматтагы 12-13 адам жумуштан алынды, азыр иштер соңуна чыгып калды. Негизи президенттин сындаганы орундуу болчу. Коомчулукта резонанс жаралган 41 лицензия боюнча укук коргоо органдары иштөөдө. Лицензияларга байланыштуу жоопкерчиликтер каралып азыр айрым фактылар боюнча кылмыш иштери жүрүп жатат, бирок бизде толук маалымат жок. Ошондой эле инвентаризация жүргүзүлүп, буга чейин берилген 2571 уруксат кагаздын 2420сы калды. Бул көйгөй көптөн бери топтолуп келген экен, четинен ар бирин изилдеп Экологиялык жана техникалык коопсуздук инспекциясы менен иштеп жатабыз. Себеби көзөмөл бизде эмес. Мындан сырткары, өзгөртүү киргизе турчу бир топ мыйзамдар бар болчу. Алардын кээ бири өкмөткө сунушталып, дагы бири Жогорку Кеңешке жиберилди.

— Буга чейин жергиликтүү тургундар Шамби-Сай, Чаткал, Макмалдагы кендер боюнча нааразычылыгын билдирип, бир топ ызы-чуу болгон эле. Бул багытта эмнелер жасалды?

— Бизде Солтон-Сары, Шамби-Сай өңдүү бир нече чуулуу кендер бар. Чындыгында, буга чейин калк менен иштешүүдө, аларга маалымат жеткирүүдө аксап келгенбиз. Азыр кендер жайгашкан жерлерге кызматкерлер барууда. Эми жаңы тартип боюнча элдин макулдугу жок кен иштетилбейт. Эгер биз сынак жарыяласак, жергиликтүү бийлик өкүлдөрү, тургундар сунуш-пикирин айтып комиссиянын курамына тоскоолдуксуз кире алышат. Мурда элеттиктердин оюн эч ким сурабай эле уруксат кагазын бере берчү. Азыр экологиялык же атайын корголгон аймактарга да лицензия бербөө чечим кабыл алынды. Ошондой эле кен иштетүү тармагына заманбап техникаларды алып келип, экологияга келтирген зыянды болушунча төмөндөтүүгө аракет жасап жатабыз.

— Кенге берилген лицензиялардан өлкө казынасына жыл сайын канча акча түшөт? Көрсөткүчтөрдү жогорулатуу аракеттери жүрүп жатабы?

— 2018-жылы кен казуу тармагынан мамлекетке 11 миллиард 444 миллиом сом түшсө, ушул жылдын беш айында 4 миллард 110 миллион сомго жетти. Бул көрсөткүчтөр жаман эмес, өкмөт башчыдан тапшырма алдык, муну дагы жогорулатуу максатын койдук.

Председатель Государственного комитета промышленности, энергетики и недропользования Эмиль Осмонбетов
© Фото / пресс-служба ГКПЭН КР
Комитеттин төрагасы: мамлекетке 2018-жылы кен казуу тармагынан 11 миллиард 444 миллиом сом түштү

— Мекеменин лабораториясына, кендерди чалгындоого кайрыла кетелик, качан өзүбүз чалгындап, өзүбүз кендерди ача баштайбыз?

— Лаборатория ишмердүүлүгүндө көйгөйлөр толтура. Өзүбүздүн "Борбордук лаборатория" мамлекеттик ишкананы чарбалык субъект катары акционердик коом кылалы деп жатабыз. Анын жетекчиси өз алдынча инвестиция тартып, өзү жоопкерчиликти алып, алдыга жылдырат эле. Чалгындоодогу изилдөөлөрдү өздөрү ишеничтүү жасап, көзөмөл жагынан мамлекеттин кызыкчылыгын коргойт эле. Чалгындоо боюнча айтсам, союз учурунда геологдор Кумтөр, Жер-Үй, Чаткал, Солтон-Сарыны таап, айрымдарын ачкан. Эгемендүүлүк алгандан бери биз бир дагы кенди ача элекпиз. Буюрса, өзүбүз башка өлкөнүн геологдору менен бергеликте иштеп архивдик документтерди тактап, өкмөткө келечеги бар 20-30 кенди сунуштайлы деп турабыз. Анан сөзсүз бир кенди инвестор иштетем десе, мамлекеттик үлүш болушу абзел. Муну сынактагы талаптарга жобо кылып киргиздик. Себеби бул өндүрүштүн ийгиликтүү иштешине, ички чарбалык, каржылык жагын ачык-айкын көзөмөлдөгөнгө жол ачат.

— Учурда лицензияны комитет берет, андан кийинки негизги көзөмөлдү Экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча инспекция жүргүзүүдө. Ошол укуктун сиздерде жоктугу тоскоолдуктарды жараткан жокпу жана алууга кызыкдарсыңарбы?

— Ар бир компания кенде долбоор, техникалык-экономикалык негиздеменин негизинде иштейт. Биз анын баарын экспертизадан өткөрүп беребиз. Менимче, кенди коргоо, көзмөлдөө бизде болсо жакшы эле. Ошондо толук жоопкерчиликти өз мойнубузга алып, келишимдердин аткарылышын түзмө-түз көзөмөлдөп чара көрө алат элек.

— Геология, энергетика жана өндүрүш тармактары комитеттин карамагында, аларды толук кандуу көзөмөлдөө жагы кандай?

— Геология, өндүрүш, энергетика бири-бири менен тыгыз байланышкан экен. Геология менен өндүрүш энергиясыз иштебейт, энергетика геологиясыз өнүгө албайт. Албетте, алардын ар бири чоң тармак, өзүнүн өзгөчөлүктөрү менен. Мисалы, энергетика тармагынын эле 100 миллиард сомдон ашык карызы бар, көйгөйлөрү өтө эле көп. Биринчиден, Камбар-Ата-1-2 ГЭСтерин бүтүрүп, экинчиден Жогорку Нарын каскадындагы курулуштарды аягына чыгарыш керек. Ошондо энергетикалык коопсуздугубузду сактай алабыз. Ал эми гидроэлектростанциялардын модеринизациялоо иштери улантыла берет. Эң негизгиси, «Улуттук энергохолдингдин» ичинде оңдоо иштерин аткарган компания түзүшүбүз керек болуп жатат. Аларга жумуш толтура жана жыл сайын бул кызматтарга бир топ акча жумшалат. Жеңил өнөр жайда болсо, салыштырмалуу көйгөй азыраак. Үчөөнүн тең өнүгүүсү боюнча стратегия иштелип чыгууда.

Председатель Государственного комитета промышленности, энергетики и недропользования Эмиль Осмонбетов
© Фото / пресс-служба ГКПЭН КР
Эмил Осмонбетов: эми элдин макулдугу жок бир да кен иштетилбейт

— Коопсуздук кеңешинин отурумунан кийин сиздин орун басарлар жумуштан кетти. Учурда кандай кыйынчылыктар болууда?

— Кадр маселесинде кыйынчылыктар бар. Жаштар келип, иштеп үйрөнүп алып айлыктын аздыгынан жеке компанияларга кетип калууда. Биз негизи лицензияга сынак жарыялаганда андан акча түшсө, сыйлык берип колдоп, окууларга, командировкага жиберип жатабыз. Баары бир айлык аз. Комитеттин төрагасы — 24,5 миң сом алам, орун басарларым 22 миң 700 сом, башкармалык, бөлүм башчылары 17 миң, башкы адис 14 миңдей жана жөнөкөй адис 11 миңдей алат. Буга дагы тажрыйбасы, класстык чинине да акча кошулат. Жакшы адистерди кармай албай жатабыз.

— Качан мамлекет өлкө аймагындагы кендерди өзү иштете баштайт?

— Мамлекеттик "Кыргыз алтын" ачык акционердик коомунун көрсөткүчтөрү төмөндөп, Солтон-Сары кенин планын аткара албай жатат. Макмалда иш токтоп калды, аны кайра жандандыруу үчүн убакыт керектелет. Ошол үчүн "Кыргыз алтын" кендерди талдап, инвесторлорду тартып мамлекеттик үлүш менен өндүрүшкө киргизиши керек. Мамлекеттик ишкана катары кен тармагында өлкөдөгү эң негизги оюнчу болуусу зарыл. Албетте, келечекте өзүбүз иштетишибиз керек. Бардык маселелерди эске алып, келишимдер Кыргызстандын кызыкчылыгын коргоо менен түзүлүшү зарыл. Анткени кен бир күнү түгөнөт, инвестор болсо кетип калат. Азербайжанда болуп, көрүп келдим. Ири мунай кенин инвестор менен биргеликте иштетүү үчүн юристтер келишимди эки жылдай убакыт сарптап даярдашкан экен. Ал инфраструктурасы менен кен 2020-жылы 100 пайыз мамлекетке өтөт.

— Сөзүбүздүн соңунда буга чейин берилген уран лицензиялар боюнча айта кетсеңиз. Сиздер айрымдарын кайра кайтарып алып жатасыздар, бирок алар буга чейин өздөрүнүн дараметине жараша изилдөөгө, чалгындоого акча сарптаган. Анан компаниялардын комитет менен соттошууга толук укугу бар эмеспи?

— Ысык-Көлдүн Кызыл-Омполдогу уран кени боюнча иштеген комиссия ишин улантып жатат. Жалпы өлкө аймагында уранга байланыштуу 18 лицензия берилген. Анын тогузун мыйзам чегинде жокко чыгардык, калганы боюнча тиешелүү мекемелер иштөөдө. Айрымдарынын бизди сотко берүү тобокелдиги бар, анткени алар каражат жумшаган. Бирок уранды казууга бир да лицензия берилген эмес.

Белгилер:
маек, казуу, кен, Кыргызстан
Тема:
Уран казууга каршы аракеттер (33)
Тема боюнча
Өкмөт: Кара-Кече баштаган бир нече кенди сынакка коюу пландалууда
Кыргызстанда уранды иштетүүгө тыюу салынды, бирок бир жагдай бар
Россиянын президенти Владимир Путин. Архивное фото

Үчүнчү өлкөдө жолугалы. Байден Путин менен телефондон сүйлөшүп, сунушун айтты

(жаңыланган 10:47 14.04.2021)
Эки тарап тең Россия менен АКШнын гана кызыкчылыгы эмес, бүткүл дүйнө коомчулугуна пайда алып келүү үчүн мындан ары дагы диалогду улантууга даяр экенин билдирди.

БИШКЕК, 14-апр. — Sputnik. АКШ президенти Жо Байден Россия лидери Владимир Путин менен телефон аркылуу сүйлөшүп жатып, кесиптешин жакынкы айларда үчүнчү өлкөдө жолугушууга чакырды. Бул тууралуу Кремлдин маалымат кызматына шилтеме берип РИА Новости жазды.

Билдирүүгө караганда, сүйлөшүү АКШнын демилгеси менен уюштурулду.

Президент Байден Россия менен мамилесин турукташтырып, жакшыртууну максат кылганын айтты. Ал жакынкы айларда жолугуп, Россия менен Американын ортосундагы көйгөйлүү маселелерди талкуулоого чакырган.

"Байден Крым жана Украина менен чектешкен аймакта орус аскерлери күчтөндүрүлгөнүнө тынчсызданып жатканын айтып, бул өлкөнүн эгемендүүлүгү менен аймактык бүтүндүгүнө АКШ кызыкдар экенин кошумчалады. Мындан тышкары, "эгер Россия киберчабуул жана шайлоолорго аралаша турган болсо", Вашингтон өз кызыкчылыгын коргой турганын билдирди", — деп айтылат кабарда.

Россия президентинин маалымат катчысы Дмитрий Песковдун айтымында, Россия буга чейин деле АКШдагы шайлоолорго аралашпагандыгын айтып, айыптоолорду курулай жалаа жабуу деп баалап келгенин билдирди.

Эки тарап тең Россия менен АКШнын гана кызыкчылыгы эмес, бүткүл дүйнө коомчулугуна пайда алып келүү үчүн мындан ары дагы диалогду улантууга даяр экенин билдиришти.

Лидерлер алдыда Афганистандагы кырдаал, Ирандын өзөктүк программасы, климаттын өзгөрүшү сыяктуу көйгөйлүү маселелер боюнча сүйлөшүүлөрдү жүргүзөрү белгилүү болду.

Белгилер:
Россия, талкуу, сүйлөшүүлөр, Владимир Путин, Жо Байден, АКШ
Тема боюнча
Донбасста согуш жанданабы? Путин Меркель жана Макрон менен эмнени сүйлөштү
SWIFT банктар аралык байланыштын глобалдык тутумунун логотиби. Архив

"Москваны жазалоо": Россияда SWIFT системасы өчүрүлсө эмне болот?

(жаңыланган 10:10 14.04.2021)
SWIFT банктар аралык байланыштын глобалдык тутумунан өчүрүлөрүн айтып, Россияны АКШ гана тургай эми Европа да коркутууда.

Макулдашылган катаал чарага чакырык бул ирет Европарламентте да жаңырды. Мындай көрүнүш РФтин каржылык тутумуна кандай чагыларына Наталья Дембинская сереп салган.

Маалымат алмашуу жана төлөм жүргүзүүнүн эл аралык банктык тутумуна эки жүздөн ашуун өлкөдө 11 миңден көбүрөөк уюм туташтырылган. Россия — SWIFT системасын пайдалануучулардын ири үчтүгүнө кирет. Бирок 2014-жылдан тарта бул инструменттен РФтин өчүрүлөрү айтылып келет. Буга Крым да, Донбасс да, Скрипалдердин иши, блогер Алексей Навальныйдын кырдаалы да доомат катары келтирилет.

Президенттик кызматка киришери менен эле Россияны SWIFT системасынан өчүрүүнү Жо Байден убада кылган. Былтыр декабрда Reuters басылмасы президенттин командасынын пландары менен жакындан тааныш булактарга таянып, Кошмо Штаттардын мамлекеттик мекемелерине болгон хакердик чабуулга катыштыгы болушу мүмкүн деген айыптоо менен Байден Москваны жазалоого ниеттенгенин маалымдаган. Бул "Россиянын олуттуу экономикалык, каржылык же технологиялык жоготууларына" алып келиши мүмкүн. Жазалоонун варианттарынын бири — SWIFT тутумунан өчүрүү экенин Вашингтондогу стратегиялык жана эл аралык изилдөөлөр борборунун киберкоопсуздук боюнча эксперти Жеймс Эндрю Льюис боолголойт.

Апрелде Украинанын чыгышында кырдаал курчуп кетти, бул дагы  жаңы шылтоо. Мындай демилгени эми Европа колго алды. Европарламенттин башкаруучу фракциясы – Европалык элдик партиясынын башчысы Манфред Вебер Москва "кооптуу чагымчылыктардын нугун улантууда" дейт. Анын пикиринде, Украина менен чек арасында "аскердик күчтөрүн бекемдөө" менен Москва Батыштын сабырын сыноодо. Ошондуктан АКШ жана ЕБ макулдашылган жооп берүүгө тийиш. Парламентарий белгилегендей, абал курчуп турганда "өлчөнгөн санкциялардын маалы өтүүдө". Вебер "олигархтардын эсептерин масштабдуу тоңдурууну" жана SWIFT системасынан өчүрүүнү сунуштады.

Көйгөйлөр жаралат

Бир жагынан Россиянын 2014-жылы ишке киргизилген Каржылык билдирүүлөрдү алмашуу тутуму (СПФС) бар. Ага россиялык банктардын баары жана Евразиялык экономикалык биримдикке мүчө болгон он чакты өлкө кошулган. SWIFT системасынан өчүрүлгөн соң банктар анын россиялык аналогуна өтөт. Бирок эл аралык төлөмдөр үчүн СПФС азырынча эл аралык системанын ордун толук баса албайт, ошондуктан олуттуу сокку урулушу мүмкүн.

Эксперттер Россиядагы доллар жана евро түрүндөгү экспорттук жана импорттук операциялардын көлөмү бир кыйла, ал эми өндүрүмдөрдүн көпчүлүк тобуна альтернатива табуу мүмкүн эмес.

"SWIFT системасынан өчүрүү россиялык банктардын транзакцияларын токтотот, — деп эскертет "Бета финансылык технологиялар" индекстик компаниясынын башкы стратеги Арарат Мкртчян. — Ири экспортчулар баарынан көп жабыркайт. Алар өз операциялык ишмердигин тейлөө үчүн чет элдик банктар менен гана иштөөгө аргасыз болот. Чектөөлөргө тушукпаган ортомчулар да мындайда көп чыгат. Айрыкча мында ЕАЭБ өлкөлөрүнүн каржылык институттары утушка ээ болот.

Баарын чечүүгө болот

Бирок кандай болгон күндө да чоң кырсык болбойт. "Россиялык банктарды SWIFT тутумунан өчүрүүнүн өзү контрагенттер ортосундагы каржылык транзакциялар кымбаттайт жана ыргагы жайлайт дегенди гана туюндурат. Калыпка түшүп калган чынжырча үзүлөрү турулуу иш, аларды калыптандыруу үчүн убакыт талап кылынат. Бирок бир же эки аптада жагдайды жөнгө салууга болот", — дейт QBF улук аналитиги Олег Богданов.

Эгер россиялык резиденттердин доллар түрүндөгү каражаттары тоңдурулса, башка кеп экенин кошумчалайт эксперт. Анда рыноктордо башаламан реакция жаралышы ыктымал. Бир-эки кварталда каржылык байланыштарды баары бир калыптандырышат. Валюта курсу да кескин өзгөрүшү мүмкүн. Бирок өйдө-ылдый убак тез эле өтүп, рубль өз деңгээлине келет.

Кимге кымбат түшөт?

Ошентсе да Россия аталган тутумдан өчүрүлбөйт, коркутуп гана тим болушат деген ойлор да туулат. Анткени SWIFT — россиялык банктардан акча тапкан жеке компания. Анан да система эл аралык транзакциялар үчүн гана тургай, ички эл аралык которууларга да колдонушат. SWIFT тутумунан кимдир бирөөнү өчүрүү үчүн ЕБ же АКШнын компаниянын өзүнө каршы чечим кабыл алышы керек. Бирок анткен учурда Россиянын соода өнөктөштөрү — европалык жана америкалык бизнес четте калат.

"Бул россиялык компанияларга жана мамлекетке милдеттенмелерин төлөөгө мүмкүндүк бербей турган күтүүсүз жагдай болуп эсептелиши мүмкүн. Өлкөнүн тышкы карызы —450 миллиард доллардын тегерегинде. Мындан улам кредиторлордун да каржылык көйгөйлөрү жаралышы ыктымал. Андан тышкары, негизги соода өнөктөштөрү менен операциялар кыйындайт. Ал эми алардын эң чоңу — Евробиримдик. Европарламенттеги чакырыктар курулай гана популизм", — деп болжойт "Открытие Брокер" компаниясынын улук талдоочусу Андрей Кочетков.

АКШ да кыйналбай койбойт. Биринчиден, Вашингтондун SWIFT компаниясына болжолдуу гана таасири бар, анткени анын штаб-квартирасы Бельгияда жайгашкан. Экинчиден, андай чара көрүлө турган болсо Россия америкалык банк жана саясатчыларга каршы катаал санкциялар менен жооп кайтарышы да мүмкүн.

Белгилер:
банк, кредит, соода, АКШ, Евробиримдик, Акча которуулар, Россия, система
Тема боюнча
Эки тизгин, бир чылбырды бере тургула. Дүйнөнү башкарууга умтулган ЕБ лидерлери
Техпаспорт и водительские права нового образца

Бийлик автоунааны кайра каттаткандардан төлөмдү кышка чейин гана албоону сунуштады

(жаңыланган 11:04 14.04.2021)
Транспортту сатууда же сатып алууда кармалчу каражатты алып салуу боюнча буга чейин президенттин жарлыгы чыкканы айтылды.

БИШКЕК, 14-апр. — Sputnik. Юстиция министрлиги автоунааларды кайра каттоодо жыйымдарды алып салуу боюнча июнь айынан декабрга чейин улуттук кампания жүргүзүүнү сунуштады.

Транспортту биринчи жолу каттоодо алынуучу жыйым бекитилген торчо менен 5 пайыз, ал эми кайра каттоодо 0,3 пайыздык көрсөткүчтү түзөт.

Юстиция министрлиги тарабынан иштелип чыккан токтом долбоорунда жазылгандай, президенттин "Калкка мамлекеттик жана муниципалдык кызмат көрсөтүүлөрдүн жеткиликтүүлүгүн жана сапатын жогорулатуу боюнча мындан аркы чаралар жөнүндө" жарлыгына ылайык, өкмөткө транспорт каражаттарын кайра каттоо  жыйымдары алып салуу сунушталган.

Министрлик 2019-2020-жылдары бул процедуранын натыйжасында бюджетке 373 миллион жана 92,4 миллион сом түшкөнүн билдирген. Мекеме жүргүзгөн анализге таянсак, 2021-жылы кайра каттоо боюнча операциянын көлөмү 15 пайызды түзүп, бюджетке 106,3 миллион сом түшмөк. Эгер автоунааны кайра каттоо боюнча жыйымды алып салса, бюджетке 110 миллион сом акча түшпөй калат.

Мындан улам министрлик пандемиядан жаралган каатчылыктан улам азырынча укуктук актыларды кабыл албай кое турууну белгилеген. Ошол себептен автоунааны кайра каттаткандардан 1-июндан 31-декабрга чейин гана акча албай туруу сунушталууда.

Маселен, 2009-жылы чыккан же андан да эски автоунааны кайра каттоо үчүн кыймылдаткычынын көлөмү 2000 куб метр болсо, унаа ээси 300 сом төлөйт. Ал эми 2010-2011-жылдары чыккан, кыймылдаткычынын көлөмү 3000 куб метр болгон автоунаага ээси 750 сомду төгөт.

Белгилер:
каттоо, автоунаа, Юстиция министрлиги
Тема боюнча
Бажы кызматы Абхазиянын номери тагылган автоунааларды албоого чакырат
Жаңы үлгүдөгү жалпы жарандык паспорт даяр болбой, эскилеринин мөөнөтү узартылды