Жогорку Кеңештин имараты. Архивдик сүрөт

Шайлоого катышып жаткан партияларга ким канча акча бере алат. Тизме

(жаңыланган 11:47 25.08.2020)
Партияларга шайлоо фондунун эмне кереги бар, каражат кайда кетет жана аны кимдер бере алат? Бул материалда шайлоого байланыштуу башка да маанилүү суроолорго жооп ала аласыз.

Жогорку Кеңештин шайлоосуна катышып жаткан ар бир партия шайлоо фондун түзүп алышы керек.

Ал фондго кимдер акча бере алат жана кандай талаптары бар экендигин Sputnik Кыргызстан тизмектеп чыкты. Материал "КРдин президентин жана Жогорку Кеңештин депутаттарын шайлоо жөнүндөгү" конституциялык мыйзамдын негизинде жасалды.

Фонд эмне үчүн керек?

Бул акча шайлоо алдындагы кампанияны каржылоого жумшалат. Бардык чыгымдар ошол каражаттын эсебинен төлөнөт. Маселен, ЖМКга чыккан куттуктоолор менен үгүт материалдар аталган фонддон төлөнбөсө, административдик ресурстан пайдаланылды деп эсептелет.

Муну менен катар эле талапкер өзүнүн жеке фондун түзө албайт, ал партияга гана тиешелүү болушу керек.

Мелис Турганбаев менен Аида Исмаилова кызматынан четтетилди

Шайлоо фондуларынын акчалары төмөнкүлөргө гана жумшалышы шарт:

  • шайлоо алдындагы үгүткө багытталган техникалык-уюштуруу чараларын финансылык жактан камсыздоого жана талапкерди колдоо үчүн кол топтоого;
  • шайлоо күрөөсүн төлөөгө (5 миллион сом).

Мындан сырткары, фонддон шайлоо кампаниясын өткөрүү иштерине байланышкан иш-чаралардын кызматына кетиши мүмкүн, тагыраагы:

  • маалыматтык жана кеп-кеңеш берүү жаатындагы кызматка;
  • үгүт материалдарын чыгаруу жана таратууга;
  • имаратты жана жабдууларды киреге алууга;
  • транспорттук жана командировкага чыккан чыгымдарды жабууга;
  • байланыш кызматына;
  • кеңсе товарлары менен жабдууларын алууга;
  • талапкердин сүйлөгөндөрү менен жарнамаларын ЖМКга жарыялоого;
  • шайлоо алдындагы чогулуштарды, шайлоочулар менен жолугушууларды өткөрүүгө пайдаланылат.

БШК мүчөсү Назарали Арипов кызматынан кетти

Ал эми юридикалык жактар, алардын филиалдары, өкүлчүлүктөрү шайлоо менен тике же кыйыр байланышкан иштерди, кызмат көрсөтүүлөрдү акысыз аткарышына, товарларды акысыз беришине же негизсиз төмөндөтүлгөн баалар боюнча аткарышына, сатышына тыюу салынат.

Талапкерлерге шайлоочулардын кол тамгаларын чогултуу боюнча иштерге акы төлөө, шайлоо алдындагы үгүттү жүргүзүү, шайлоо алдындагы башка иш-чараларды жүзөгө ашыруу үчүн башка акча каражатын пайдаланууга болбойт. 

Девушка вытирает стенд с инструкцией пошаговых действий избирателя
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Шайлоого даярдануу иштери

Ага ким акча которо алат?

Шайлоо фондун талапкерлер өздөрү, партия, андан сырткары, башка жарандар же юридикалык тараптар толтура алат.

  • Талапкердин салган акчасы 1,5 миллион сомдош ашпашы керек;
  • партиянын төккөн акчасы 100 миллион сомдош ашпашы керек;
  • жеке тараптардын акчасы 200 миң сомдон чыкпашы керек;
  • юридикалык тарап 3 миллион сомдон ашык бере албайт.

Ким акча сала албайт?

Мыйзамда акча төккөнгө болбой тургандардын тизмеси бекитилген:

  • чет элдик тараптар: чет мамлекеттер, чет өлкөлүк мамлекеттик органдар, мекемелер жана ишканалар, башка чет өлкөлүк юридикалык жактар, алардын бөлүмдөрү жана өкүлчүлүктөрү, чет өлкөлүк жарандар. Андан сырткары, катышуучусу чет өлкөлүк жарандар болгон Кыргызстанда катталган юридикалык жактар жана эл аралык уюмдар.
  • Андан сырткары:
  • жарандыгы жок адамдар;
  • мамлекеттик органдар менен жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары;
  • мамлекеттик жана муниципалдык мекемелер жана ишканалар;
  • уставдык капиталында мамлекеттик же муниципалдык үлүш бар, ошондой эле салыктар, жыйымдар жана башка милдеттүү төлөмдөр боюнча жеңилдиктерден пайдаланган юридикалык жактар;
  • аскер бөлүктөрү, аскердик мекемелер жана уюмдар;
  • укук коргоо органдары, соттор;
  • кайрымдуулук менен алектенген уюмдар;
  • диний уюмдар;
  • атын атабай кайрымдуулук кылуучулар (атын атабай кайрымдуулук кылгандар деп, эгерде жаран төмөнкүдөй маалыматтын бирин: фамилиясын, аты, атасынын атын, жашаган жеринин дарегин, паспортунун маалыматтарын көрсөтпөсө же ал өзү жөнүндө ишенимсиз маалыматтарды бергенде айтылат).

Өмүрбек Субаналиевдин ыйгарым укуктары токтотулду

Талапкердин шайлоо фондуна юридикалык жакты түзбөй туруп ишкерлик кылган, мамлекеттик бюджетке же Социалдык фондго карызы бар юридикалык жактардын, жеке адамдардын акча кошушуна жол берилбейт.

Эгерде акча түшсө, партиялар жоопкерчилик тартпайт. Бул каражат сот аркылуу сотко же Социалдык фондго которулат. 

Здание Жогорку Кенеша Кыргызской Республики
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Жогорку Кеңештин имараты

Фонддун көлөмү кандай болот?

Так жазылган эмес, бирок саясий партиялардын шайлоо фондунан жумшаган чыгымдарынын суммасы 300 миллион сомдош ашпашы керек (3 миллион эсептик көрсөткүч).

Эгерде партия катышуудан баш тартып же аны чыгарып койсо кандай болот?

Талапкер өзүнүн талапкерлигин алып салган же талапкерди каттоодон чыгарып койгон учурда шайлоо фондуна келип түшкөн акча аларды кошкон жарандарга жана уюмдарга кайра кайтарылууга тийиш. Мында көрсөтүлгөн каражатты кайра кайтаруу менен байланышкан чыгымдар аларды кошкон жарандар менен уюмдардын эсебинен жабылат.

Фонддогу акчанын чыгымдалышын ким көзөмөлдөйт?

Фонддун акчаны пайдаланышын, эсеп-кысаптын туура жүргүзүлүп жаткандыгын, келип түшкөн акчаны Борбордук шайлоо комиссиясынын алдындагы көзөмөлдөө-текшерүү тобу карап турат.

Шайлоо фондунун чыгымы көбөйүп кетсе эмне болот?

Мыйзамда эгерде бардык чыгымдар (айтылган 300 миллион сомдон ) белгиленген жалпы суммадан 0,5 пайыз ашып кетсе, партиянын каттоодон чыгып калышы мүмкүндүгү айтылган.

Андан сырткары, шайлоо фондунун бардык чыгымдары белгиленген жалпы суммадан 0,5 пайыздан ашып, башка акча каражаттарын пайдаланган учурда да партия каттоодон алып салынышы мүмкүн.

Белгилер:
акча, фонд, шайлоо, парламенттик шайлоо, Кыргызстан
Тема:
Шайлоо-2020 (253)
Тема боюнча
Тажикстан: жалгыз оппозициялык партиянын лидери президенттик шайлоодон баш тартты
Жогорку Кеңешти шайлоодо эл "баарына каршы" добуш берип салса эмне болот
Шайлоо: 5 миллион сомдон күрөө төккөн 16 партия белгилүү болду. Тизме
Россиянын Петр Великий атомдук крейсери. Архив

"Бул кемесиз иш жүрбөйт": Россиянын Түндүк флоту НАТОго кандай жооп кайтарат?

(жаңыланган 20:15 22.04.2021)
Эксперттердин баамында, РФтин Түндүк флотуна ушул тапта суу түбүндө жүрүүчү дизелдик кайыктар өтө зарыл.

Куралышы адаттан тыш, купуялуулук, автономдуулугу жогору, бөтөнчө милдеттер... 2027-жылы Россиянын Аскердик-деңиз күчтөрүнүн Түндүк флоту кеминде эле суу түбүндөгү жаңы дизель-электрдик төрт кайык менен бекемделет. Алар "Лада" 677 долбооруна таандык.

Бүгүнкү күндө мындай кемелер айрыкча Арктикага зарыл. РФтин эң күчтүү аскердик-деңиз бирикмесинин курамы кандай өзгөрөрү тууралуу РИА Новости агенттигинин колумнисти Николай Протопопов толгогон.

Дизелдик серия

Төртүнчү муундагы 677 долбоорунун дизелдик-электрдик кайыктары 1990-жылдардын аягынан бери курулуп келет. Башкы кемеси — ушул тапта сынамык пайдалануудагы "Санкт-Петербург". Суу түбүндө жүрүүчү дагы эки, атап айтканда, "Кронштадт" жана "Великие Луки" кайыктарынын курулушу ар кыл баскычта. Булардан тышкары дагы эки кеменин курулушу келерки жылы башталат.

"Лада" — көбүнесе инновациялык долбоор. "Рубин" борбордук конструктордук бюросунун иштеп чыгуучу адистери россиялык кеме курууга анча мүнөздүү болбогон бир корпустуу схеманы колдонушкан.

Атайын каражат менен капталгандыктан, ошондой эле заманбап радиоэлектрондук системалар менен жабдылып, жогорку даражада автоматташтырылгандыктан "Ладалар" бул типтеги субмариналардын арасынан байкатпастыгы боюнча кескин түрдө айырмаланат. Булардан тышкары, келечекте "677чилерди" абадан көз каранды болбогон күч орнотмолору менен жабдышмакчы.

"Ладалар" — россиялык флоттун "курулушу узакка созулган" кайыктарынан. Кемелерди ишке берүүнүн мөөнөтү улам жылдырылып, каржылоо кыскарып, иш токтотулуп келген. Биргелешкен кеме куруу корпорациясынын жетекчиси Алексей Рахмановдун айтымында, мындайга себеп болгон көйгөйлөр тийиштүү каражаттар менен жабдуучуларга байланыштуу. Ал тургай ушундан улам Тынч океандык флот үчүн "Ладалардын" ордуна башка бир — 636.3 долбоорунун суу түбүндөгү алты кайыгын курууну чечишкен.

Башкы "Санкт-Петербург" кемесин моряктарга араң 2010-жылы беришкен. Негизи бул кеме сынамык стенд катары болуп, пайдаланууда улам толукталып, куроодогу мүчүлүштүктөрүн жоюуга бир далай убакыт кеткен.

"Ладалар" салыштырмалуу чакан субмариналар, сыйымдуулугу — 1800 тонна. Суу түбүндө 21 узелге дейре күүлөнөт, 250 метрге чейин сүңгүй алат. Экипажы — 35 киши, автономдуулугу — 45 сутка. Негизги кеме торпеда жана миналар менен гана жабдылган, сериядагы кийинкилеринде бортторуна "Калибр" канаттуу ракеталары жайгаштырылат.

Алмашкыс кайыктар

Эксперттердин баамында, РФтин Түндүк флотуна ушул тапта суу түбүндө жүрүүчү дизелдик кайыктар өтө зарыл. Азырынча аталган өлкөнүн 877 долбоорунун суу түбүндө жүрүүчү эски дизелдик-электрдик кайыгынан бир нечеси гана бар.

"Палтус", негизи эле суу түбүндөгү күчтөр көп буталуу жана стратегиялык атомдук субмариналар катары таанылган. Натыйжада аларды башкы функциясынан башка багытка буруп, тактикалык операцияларга катыштырууга туура келет. Россияда флоттун мурдагы командачысы адмирал Вячеслав Поповдун айтымында, мындай көрүнүш — 1990-жылдардагы каатчылыктын изи.

"Түндүк флотко суу түбүндө жүрүүчү дизелдик кайыктар ар убак зарыл, — дейт ал. — Ар бир долбоордун өз аскердик багыты бар, башкалар анын ордун баары бир жүз пайызга толтура албайт. Азыркы дизелдик-электрдик суу түбүндөгү кайыктардын атомдук түрлөрүнөн негизги айырмачылыгы — дээрлик дабышсыз, аларды табыш абдан татаал. Негизги милдети — душмандын кайыгы менен кармашуу". Адмирал ушундай субмариналардын жоктугун башка каражаттар, атап айтканда авиация, кемелер, атомдук ракета ташуучулар менен толукталарын түшүндүрөт.

"Түндүк флотко суу үстүндөгү жана суу түбүндөгү кемелердин бардык – дизелдик-электрдик кайыктардан атомдук түрлөрүнө дейре керек, — дейт Попов. — Флотко командачылык кылып турганымда суу түбүндө жүрүүчү дизелдик-электрдик үч кайыгыбыз бар эле. Акырындап алар мөөнөтү боюнча эсептен чыгарылган, бирок кайра жарытарлык эч нерсе жөнөтүлгөн эмес. Кара деңиз флотун суу түбүндөгү дизелдик кайыктар менен толуктоону чечишкен. Саясий себептерден улам ушундай болгону айкын".

Чектешкен чекит

Түндүк флоту кансыз согуш жылдары өзөктүк ооздуктоонун маанилүү элементи болгон. Түндүк деңизчилер эң заманбап стратегиялык атомоход жана суудагы сокку уруучу ракеталык кемелерге ээ болгон.

Бүгүн тарых кайталанып турат: Түндүк флотко өзүнчө аскердик округ макамын ыйгарышкан, ал эми 2014-жылы анын базасында Бириккен страгиялык командачылыкты түзүшкөн. Бул жакка эң акыркы курал жана техника келип турат. Ошентип, түндүк деңизчилер "Борей" долбоорунун суу түбүндөгү жаңы атомдук жана "Ясень" көп буталуу кайыктарын алгачкылардан болуп өздөштүрүштү.

"Адмирал Нахимов" атомдук ракеталык крейсери да толук заманбапташтырылууда. Ага удаа эле "Петр Великий" оор атомдук ракеталык крейсери да толук жакшыртылат. Мындан тышкары, түндүк деңизчилерге 22350 долбоорунун көп буталуу фрегаттарынан бир нече бирдик бөлүшкөн. Алар "Калибр" канаттуу ракеталары жана кемеге каршы коргонуучу "Оникс" ракеталары менен куралданган. Анан да сериянын башкы вымпели "Адмирал Горшковдо" "Циркон" гипер үндүү комплексин башкарууга машыгып жатышат.

Азыркы реалдуулукта Россияга Түндүктө кубаттуу форпост (алдыңкы пункт) өтө зарыл. Арктикага планетадагы алдыңкы державалар тыкыр көз салат. Мында пайдалуу кендин эбегейсиз кору жатат. Далай мамлекеттер аталган чөлкөмдө аскердик күчүн бекемдөөгө умтулат. Анын ичинде Арктикадагы башкы атаандаштары катары Россия менен Кытайды атаган Кошмо Штаттар да аталган аймакта активдешти.

Соңку жылдары америкалыктар Түндүккө курал толтуруп, Аляскада радиолокациялык станцияларды куруп, ал жакка ондогон сокку уруучу истребителдерди жеткирүүдө. Пентагон чөлкөмдө жаңы типтеги күч бөлүктөрүн – көп домендүү топторду уюштурууга ниеттенди. Норвегияда азыр АКШнын стратегиялык авиациясынын учактары бар, ал эми россиялык жээктерге жакын тоңдурулган аскердик-деңиз базаларды кайрадан пайдаланууну пландоодо.

Белгилер:
Авиация, сокку, кайык, ракета, курал, НАТО, Россия, кеме
Тема боюнча
Бура бастырбаган табылга. Россиянын жаңы стратегиялык ракета ташуучусу
Россия президенти Владимир Путин Федералдык жыйынга жолдогон кайрылуусунда

Россия Батыштын эрежеси менен ойнобойт. Путиндин кайрылуусу боюнча пикирлер

(жаңыланган 10:47 22.04.2021)
Владимир Путин азыр кандай гана чагымчылык болбосун, Россия "өзгөчө" жооп кайтарууга даяр экенин айтты.

Россия президенти Владимир Путин Федералдык жыйынга жолдогон кайрылуусунда тышкы саясат көйгөйүнө дагы көңүл бурду. Ал Буларуста мамлекеттик төңкөрүш жасоо боюнча Батыштын үн катпай жатканын баса белгилеп, Россия азыр кандай гана провокация болбосун, "өзгөчө" жоопторду кайтарууга даяр экенин кошумчалады.

Украина боюнча

Аскердик маселелер боюнча адис Алексей Леонков Владимир Путиндин Россиянын коопсуздугуна жана кызыкчылыгына каршы иштегендерге карата эскертүүсү биринчи кезекте Украинага тиешелүү деген пикирде. 

Военный эксперт, коммерческий директор журнала Арсенал Отечества Алексей Леонков в студии радио Sputnik на IV Международном военно-техническом форуме «Армия-2018»
© Sputnik / Сергей Мамонтов
Аскердик маселелер боюнча адис Алексей Леонков
"Россия бөлөк бирөө коюп берген шарттар менен ойнобойт. Москва дүйнөдө көптөгөн маселелер аскердик күчтүн жардамы менен чечилерин түшүнөт, бирок көйгөйдү сүйлөшүү жолу менен чечүүнү туура көрөт. Кимде-ким сүйлөшкүсү келбесе, тез арада жана өзүнө жараша жооп аларын билиши керек. Украинага байланыштуу кырдаал Крым жана Донбасстын айынан келип чыккан санкциялардан улам түзүлдү. Бирок Россия кимдир бирөө коюп берген шарт менен иш алып барбайт. Путин мына ушуну жеткиргиси келди", — деди адис.

Леонковдун айтымында, Путин ар бир аскердик күчтөр аралашкан аракеттерге тешелүү жооп болорун баарына түшүнүктүү болгудай жеткире алды. Ал эми Украинага өнөктөштөрү "мына, эми согушкула" деген өңүттө мамиле кылууда. Анткени алар Украинага акча салып, аскерлерин даярдаган болчу.

Мындан улам Зеленский Путин менен Донбасста жолугушкусу келгени айтылат. Бирок адис Украина лидери ал жерде Донецк Элдик Республикасы жана Луганск Элдик Республикасынын жетекчилери менен өз алдынча сүйлөшүүсү керектигин кошумчалады.

"Эгер Путин кайрылуу учурунда Донбасс жана Украина тууралуу так кесе бир нерсе айтпаса эле муну алсыздык катары кабыл албашыбыз керек", — деди Леонков.

Беларустагы төңкөрүш

Владимир Путиндин кайрылуусунда Беларусь көйгөйүнө өзгөчө көңүл бурулду. Россия Илимдер академиясынын Европа институтундагы Буларусь тууралуу изилдөөлөр борборунун жетекчиси Николай Межевичтин айтымында, Путин Беларуста жөн гана митингдер эмес, мамлекеттик төңкөрүш даярдалганын билдирди. 

Директор Института прибалтийских исследований, профессор Николай Межевич
© Sputnik
Россия Илимдер академиясынын Европа институтундагы Буларусь тууралуу изилдөөлөр борборунун жетекчиси Николай Межевич
"Владимир Путин Батыш киберкоопсуздук жаатында эмне себептен Россия менен кызматташкысы келбегени эми түшүнүктүү болгонун айтты. Анткени Беларустагы мамлекеттик төңкөрүш аракетинде интернет аркылуу көптөгөн иштер жасалган экен. Дүйнөдө коопсуздук системасын орнотуп коюуга Россия, Кытай жана АКШнын гана саясий эрки керек. Бирок АКШ бул жаатта Россия менен дагы, Кытай менен дагы иштешүүдөн баш тартууда. Ошондуктан дүйнө азыркыдай кыйын абалда турат", — деди Межевич.

Адис Беларуста мамлекеттик төңкөрүш кылуу аракетине Вашингтондун тиешеси бар экенинен күмөн санабайт.

"Мен Литва же Польшанын чалгынчылары мындай чечимди өз алдынча кабыл алганына ишенбейм. Бул жерде АКШнын кийгишүүсү болгону анык. Акыркы 200 жыл ичинде президенттерди тактан кулатуу Американын сүйүктүү оюну болуп калган", — деди ал.

21-апрелде Россия лидери Владимир Путин Федералдык жыйынга кайрылуу жасады. Анда саламаттык сактоо, социалдык саясат, экономика жана эл аралык мамилелер тууралуу сөз болду.

Белгилер:
Беларусь, Украина, кайрылуу, жыйын, Владимир Путин, АКШ, Россия
Тема боюнча
Байдендин чакыруусун кабыл алды. Путин климат боюнча саммитке катышат
Бишкектеги аба-ырайы. Архивдик сүрөт

Жума күнүнө карата аба ырайы

23-апрелге караган түнү Чүй, Талас, Ысык-Көл облустарынын дыйканчылык аймактарында, Ош, Жалал-Абад, Баткен облустарынын тоо этектеринде үшүк жүрүшү күтүлөт.

БИШКЕК, 22-апр. — Sputnik. Жума күнү күндүз өлкө боюнча жаан-чачын күтүлбөйт. Бул тууралуу Кыргызгидромет билдирди.

Маалыматка ылайык, Кыргызстандын тоолуу райондорунда кар көчкү түшүшү мүмкүн. Батыштан соккон шамалдын ылдамдыгы секундасына 4-9 метрге жетиши күтүлөт.

Абанын температурасы Чүй, Талас облустарында +10…+15, Ош, Жалал-Абад, Баткен аймактарында +16…+21, Ысык-Көл, Нарын өрөөндөрүндө +6…+11 градус болот.

Күндүн табы Бишкекте +13…+15, Ош шаарында +16…+18 градус жылыйт.

Белгилер:
Кыргызстан, апрель, аба ырайы
Тема боюнча
Кыргызстандын аймактарына кар түштү. Видео жана сүрөттөр