Шайлоо урнасы. Архивдик сүрөт

"УИК качан жабылат?", "Мен ишенбейм!". Шайлоонун эсте калган чатактары

170
(жаңыланган 13:44 08.09.2020)
Эгемендик алгандан бери Кыргызстанда бир топ шайлоо өттү, дээрлик ар бири кызыктарга толо. Жаңжал чыккан учурлар андан көп.

Кыргызстанда кезектеги шайлоо өнөктүгү кызып турган маал. Бир айдан азыраак убакыттан кийин өлкө Жогорку Кеңештин жаңы чакырылышын тандайт. Бирок алдыда шайлоо кыл чайнаш менен өтөрү эмитен эле байкалгандай.

Адегенде ат салыштан "Кыргызстан" партиясы четтетилген. Буга Борбордук шайлоо комиссиясына документтерди аталган саясий уюмдун ыйгарым өкүлү тапшырбаганы себеп болгон. Бирок партия сотко кайрылып, кайрадан шайлоого катыша турган болду. Анын аркасынан "Бүтүн Кыргызстан" арыз жазган, аны талапкер катары БШК каттаган да эмес.

Мындай саясий ири кампанияны утурлай Sputnik Кыргызстан редакциясы президенттик жана парламенттик шайлоо маалындагы кызыктуу учурларды жана жаңжалдарды эстеп чыкты. Алар ачык маалымат булактарынан топтолуп, жасалды.

Тун президенттин узак шайлоосу

Физика-математика илимдеринин доктору Аскар Акаев 1989–1990-жылдары Кыргыз ССРинин Илимдер академиясын жетектеп турган. 1990-жылдын октябрында Жогорку Кеңеш президентти шайлаган. Кийин ал "легендарлуу парламент" атыккан. Бир нече талапкер болгон, финалга экөө – республиканын ошол туштагы башчысы Абсамат Масалиев жана Министрлер кеңешинин төрагасы Апас Жумагулов чыккан. Бирок эч кимиси тийиштүү болгон 175 добуш ала алган эмес (Масалиевге болгону төрт добуш жетпей калган). 

Президент Кыргызстана Аскар Акаев. 12.01.1991
© Sputnik / Юрий Абрамочкин
Президент Кыргызстана Аскар Акаев

Жаңы добуш берүүдө башка талапкерлер, анын ичинде бир нече депутат сунуштаган Аскар Акаев да жарышка түшкөн. Экинчи айлампага Аскар Акаев жана Насирдин Исанов чыккан. Акаев утуп чыгып, атаандашын вице-президенттикке дайындашкан. Кийинчерээк Исанов премьер-министрликти аркалаган, бирок жол кырсыгында каза тапкан.

Талапкерлердин четтетилиши жана ачкачылык акциялары

1995-жылы президенттик такты үчүн алты адам ат салышкан. Арасында ошол кездеги мамлекет башчысы Акаев да бар эле. Алардын ар бири 50 миң кол топтогон, бирок жети күн ичинде баарын жергиликтүү кеңеште күбөлөндүрүлүшүн талап кылган эреже киргизилген.

Партиялар кайсы күнү ким менен теледебатка чыгат? Убакыт-сааты

Шайлоого 12 күн калганда Жогорку сот үч талапкердин: вице-премьер Жумгалбек Аманбаев, Кадамжай сурьма комбинатынын жетекчиси Мамат Айбалаев жана Өмүрбек Текебаевдин каттоосун жараксыз деп тапкан. Айрым жарандар бул талапкерлер үчүн кол коюп бербегенин, алар жасалма деп көрсөтүлгөн. Жарыштан четтетилген талапкерлер ачкачылык жарыялашкан.

Тил маселеси

Андан кийинки – 2000-жылдагы президенттик шайлоодо талапкерлер БШКнын атайын комиссиясында мамлекеттик тил экзаменин тапшырууга тийиш болгон. Элдин сүймөнчүктөрүнүн бири Феликс Кулов ага катышуудан баш тартып, ал эми Дооронбек Садырбаев жана Исхак Масалиев андай комиссиянын түзүлүшүн мыйзамсыз деп сотко берген. Бирок сотто утулушкан.

  • Депутат Жогорку Кенеша 5-го созыва Феликс Кулов. Архивное фото
    Феликс Кулов
    © Sputnik / Табылды Кадырбеков Табылды Кадырбеков
  • Депутат парламента, известный кинорежиссер и народный артист КР Дооронбек Садырбаев.
    Дооронбек Садырбаев
    из семейного архива Дооронбека Садырбаева
  • Исхак Масалиев
    Исхак Масалиев
    © Sputnik / Табылды Кадырбеков
1 / 3
© Sputnik / Табылды Кадырбеков Табылды Кадырбеков
Феликс Кулов

Добуш берүүнүн жыйынтыгы менен кайрадан Акаев өлкө башчылыгына келген.

Шайлоо алдындагы үгүт иштеринде тыюу салынган 10 учур. Тизме

Журт башчынын балдары шайлоого аттанганда

2005-жылы Жогорку Кеңешке депутат болууга Аскар Акаевдин улуу уул-кызы — Бермет менен Айдар белсенген. Дал ушул көрүнүш "жоогазын" революциясына себеп болгон. Тун ажонун балдары мандаттарынан ажыратылган. 

2001 — близкие Акаева — супруга Майрам, дочь Бермет с мужем Адилем Тойгонбаевым и сын Айдар — становятся владельцами многих прибыльных предприятий в КР, не гнушаясь рейдерских захватов
© Фото / Владимир Пирогов
Аскар Акаев улуу балдары Бермет жана Айдар менен

Бир сүрөттүн айынан бардык бюллетендер кайра басылган

2007-жылы СДПКдан талапкер Эдил Байсалов (ушул тапта КРдин Улуу Британиядагы элчиси) парламенттик шайлоонун алдында бюллетендин сүрөтүн интернетке жарыялап салган. Андай мыйзам аркылуу тыюу салынгандыктан БШК аны талапкерлердин тизмесинен чыгарган. 

Посол Кыргызстана в Великобритании Эдиль Байсалов
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Эдил Байсалов

Бюллетендерди жасалмалоо коркунучунан улам кайра жаңыларын басып чыгарууга туура келген. Ошол жоруктун айынан мамлекет 20 миллион сомдон ашуун чыгым болгон. Борбордук шайлоо комиссиясы бул каражатты СДПКдан өндүрүүнү чечет. Башкы прокуратура Байсаловго кылмыш ишин козгойт. Бирок ал киши Кыргызстандан чыгып кеткен. Маалымат каражаттарына таянсак, ал ошондо Европага жайгашып, саясий башпаанек алууга аракет кылган.

"Мен ишенбейм"

Ошол жылкы шайлоодо депутаттар биринчи ирет партиялык тизме менен шайланып келишкен. Президентке караган "Ак жол" партиясы ошол жарышта укмуштай жеңишке жетип, 90 мандаттын 71ине ээ болгон. Бирок баары эле андай жыйынтыкка ынанбай, ал түгүл "Мен ишенбейм" акциясын өткөрүшкөн.

Атамбаевдин ууланышы

2009-жылы президенттик шайлоо өнөктүгүндө талапкер Алмазбек Атамбаевдин абалы капыстан начарлайт. Оппозиция өкүлдөрүнүн маалыматы боюнча, ал аймактардагы жолугушуулардын биринде "күчүн жоготуп, кыймыл-аракети начарлап, кеби бузулган". Нерв-паралитикалык уу менен менен ууландырылган деп айтылган. 

© Sputnik / Владислав Ушаков
Алмазбек Атамбаев

Шайды оодарган шайлоо чеги

2010-жылы парламентке шайлоо өткөн. Мандатка ээ болуу үчүн партиялар эки шартты аткарууга тийиш эле. Жалпы шайлоочулардын кеминде эле беш пайыз (добуш бергендер гана эле эмес) добушуна татып, ал эми ар бир облустан 0,5 пайыз алышы абзел эле.

"Бүтүн Кыргызстан" жана лидери Мадумаровдун жолу болбогон учурлары

Шайлоонун жыйынтыгы боюнча "Бүтүн Кыргызстан" алтынчы сапты ээлеп, Жогорку Кеңешке беш партия өткөн. Расмий маалыматтарга ылайык, Адахан Мадумаровдун саясий түзүмүнө 139,5 миң — жалпы шайлоочулардын 4,9 пайызы добуш берген. Парламентке келишине 0,1 пайыз жетпей калган. Башынан эле партия ал чекти ашканын кайталап келген. Бирок кошумча тизмелерден улам шайлоочулардын саны 2,8 миллиондон 3 миллионго чыгып кеткен. 

Предвыборная агитация в Киргизии
© Sputnik / Андрей Стенин
Адахан Мадумаров

Андан кийин "Бүтүн Кыргызстан" да, Мадумаров да шайлоону мыйзамсыз деп аташкан, ал эми партиянын тарапташтары добушту кайра санап чыгууну талап кылып нааразылык акцияларын уюштурган. Бирок БШК андай талапты четке каккан.

"УИК качан жабылат?"

2012-жылы Бишкек шаардык кеңешке шайлоодо "Республика" партиясынын мүчөсү Наргиза Ажибаева тарабынан "карусель" уюштуруу аракети чагылдырылган тасма тараган.

"УИК (участкалык шайлоо комиссиясы) качан жабылат?" — ошол окуядан соң бул собол шайлоодогу мыйзамсыздыктарга карата синоним катары пайдаланылып калган.

"Бүтүн Кыргызстандын" доо арызы боюнча сот кийинкиге жылдырылды. Себеби

Талапкерге козголгон кылмыш иши

2017-жылкы шайлоодо Өмүрбек Бабанов экинчи орунду ээлеп, көп өтпөй Кыргызстандан чыгып кеткен. Аны менен эле чектелбей, саясаттан кетерин жарыялаган. Ага эки кылмыш иши козголгон. 

Местные жители, присутствующие на встрече с депутатом и кандидатом в президенты Омурбеком Бабановым в городе Токмок, примерно в 60 км от Бишкека. 22 сентября 2017 года
© AFP 2021 / Vyacheslav OSELEDKO
Өмүрбек Бабановдун тарапташтары

Бири — Оштогу Амир Тимур кичи районундагы сүйлөгөн сөзүнө – "шайлоо өнөктүгү маалында чагымчыл билдирүү жасаган" деген себеп менен ачылган. Экинчиси — бийликти күч менен басып алуу жана массалык башаламандык уюштурууну даярдоо фактысы боюнча козголгон (иликтөө токтотулган).

Өлкөгө кайткан Бабанов Экономикалык кылмыштар менен күрөшүү мамлекеттик кызматына үч ирет сурак берди. Аталган кызмат "Кыргызстан" банкына байланыштуу ишти иликтеп келген. Кийинчерээк ал саясаттан оолак болорун дагы бир ирет жар салып, ал эми бул саясатчы түптөгөн "Республика" партиясынын лидерлигине Мирлан Жээнчороев шайланган.

170
Белгилер:
депутат, мандат, Жаңжал, парламенттик шайлоо, Кыргызстан
Тема боюнча
Саясий партиялар бюллетендеги катар номерин качан тандайт? БШКнын жообу
Өлкөдө дистанттык окуу шайлоого байланыштуу болдубу? Президенттин жообу
Өкмөттүн Баткен облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү Өмүрбек Суваналиев. Архив

Суваналиев Согди жана Фергана облустарынын башчылары менен сүйлөштү

72
(жаңыланган 19:15 04.03.2021)
Жетекчилер облустар аралык соода-экономикалык байланыштарды чыңдоону сүйлөшүп, чек аралаш аймактарда коомдук коопсуздукту сактоону макулдашышкан.

БИШКЕК, 4-мар. — Sputnik. Өкмөттүн Баткен облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү Өмүрбек Суваналиев Тажикстандын Согди облусунун аткаруу бийлигинин төрагасы Раджоббой Ахмодзода жана Өзбекстандын Фергана облусунун башчысы Хайрулло Бозаров менен телефон аркылуу сүйлөштү. Бул тууралуу өкүлчүлүктүн маалымат кызматы кабарлады.

Жетекчилер облустар аралык соода-экономикалык, маданий байланыштарды чыңдоо, кошуналык жакын мамилени, чектеш элдердин ынтымагын жана достугун бекемдөөнү сүйлөшүшкөн.

"Өзгөчө чек аралаш аймактарда коомдук коопсуздукту сактоо, чыр-чатактардын алдын алуу жана жаралган көйгөйлөрдү биргелешип чечүү боюнча макулдашышты", — деп айтылат маалыматта.

Ошондой эле үч облустун кызматташуу тууралуу планы талкууланган. Анда экономикалык байланыштарды чыңдоого өзгөчө көңүл бурулары белгиленди.

72
Белгилер:
чек ара, сүйлөшүүлөр, Өмүрбек Суваналиев, Фергана өрөөнү, Баткен облусу
Тема боюнча
Баткенде аткезчиликке бөгөт коюу үчүн мобилдүү топтор иштеп жатат
Жогорку соттун төрайымы Гүлбара Калиева. Архив

Шашып жатышат. Калиева аны жоопко тартууга жол ачкан чечим боюнча үн катты

102
(жаңыланган 18:53 04.03.2021)
Башкы судья шашылыш чечим кабыл алынганы түшүнүксүз болуп жатканын айтып, мыйзамда төрт айлык мөөнөт каралганын белгиледи.

БИШКЕК, 4-мар. — Sputnik. Жогорку соттун төрайымы Гүлбара Калиева аны жоопко тартууга жол ачкан чечим боюнча комментарий берди. Билдирүүнү маалымат кызматы таратты.

Бүгүн Судьялар кеңешинин алдындагы Дисциплинардык комиссия Калиеваны кылмыш жоопкерчилигине тартууга макулдугун берген.

"Мени кылмыш жоопкерчилигине тартууга макулдук берүүнү мыйзамсыз деп эсептейм. Себеби жыйын менин катышуумсуз өттү. Ооруганымды тастыктаган маалым кат жана мен жокто бул маселени карабай турууну өтүнүп жазган арызым эске алынган жок. Мындан сырткары, эмнеге анча шашып чечим кабыл алганы түшүнүксүз. Мыйзамда төрт айлык мөөнөт каралган. Мындай аракеттер мыйзамга каршы келет", — деди Калиева.

Буга чейин УКМК Калиева ар кандай шылтоо менен Дисциплинардык комиссиянын ишин чоюп келе жаткандыгын айткан. Буга Жогорку соттун маалымат кызматы жыйын башкы судьянын ден соолугуна байланыштуу жылдырылып келгенин билдирген.

Жогорку соттун төрайымынын иши

Атайын кызмат "Жергиликтүү сот" автоматташтырылган маалыматтык системаны ишке киргизүүдөгү коррупция фактысы боюнча Жогорку соттун кызмат адамдарына иш козгогон. УКМК төрагасы бул ишке Калиеванын да тиешеси бар экенин айтып, ага карата иш козголгонун билдирген.

Мындан сырткары, Жазык кодексинин 320-беренесинин ("Кызмат абалынан кыянаттык менен пайдалануу") негизинде Жогорку соттун төрайымы Гүлбара Калиевага козголгон дагы бир иш боюнча сотко чейинки териштирүүнү баштаганы айтылган. УКМКнын билдиришинче, сот бийлигинин айрым өкүлдөрү өткөн жылдын февраль айында жеке кастыктан улам интернетке башка судьянын беделин түшүргөн видеоматериалдарды интернетке жарыялап, муну менен кесиптешин жоопкерчиликке тартууну максат кылышканы аныкталган. Жогорку соттун төрайымы бул боюнча мыйзамдуу чараларды көрүүнүн ордуна ишти жаап-жашырууга аракет кылганы белгиленген.

Атайын органдын мындай маалыматына Жогорку сот жооп берип, акыркы учурда УКМК сот бийлигинин өкүлдөрүн негизсиз, далили жок айыптап жатканын айткан. Ошондой эле бул сот системасынын беделин түшүрүп жатканы кошумчаланган.

102
Белгилер:
чечим, Жогорку сот, Гүлбара Калиева
Тема боюнча
Жогорку сотко караштуу Сот департаментинин статс-катчысы кармалды
Алдыда бир топ кызмат адамдары камалат. Баш прокурордун билдирүүсү. Видео
Кишенделген адам. Архив

УКМК: Жапаров, Ташиев менен тааныштыгын айтып кызмат саткан алдамчы кармалды

0
Комитет кармалган шектүү 15 миң долларга мамлекеттик кызматтан жетекчилик орунга дайындоону убада кылганын белгилөөдө.

БИШКЕК, 4-мар. — Sputnik. УКМК мамлекеттик кызматтан жетекчилик орун убада кылып, пара алып жаткан шектүүнү колго түшүрдү. Бул тууралуу атайын кызматтын коомчулук менен байланыш бөлүмү билдирди.

Шектүү башкаларды президентке жана УКМК башчысына жакын киши экенин айтып ишендирген.

“Кармалган адам президент жана УКМК башчысы менен жакын тааныштыгы бар экенин айтып, А.Б.А. аттуу жаранды 15 миң долларга мамлекеттик кызматтагы жетекчи орунга дайындоону убада кылган. Бул үчүн андан алдын ала 1 000 доллар аванс алган”, — деп айтылат билдирүүдө.

Бул факты боюнча Кылмыш кодексинин 204 (алдамчылык) беренеси менен иш козголду.

УКМК ушундай көрүнүшкө туш келгендерди же күбө бөлгондорду (0312) 66-00-20 жана (0312) 66-04-75 телефон номерлери аркылуу билдирүүнү өтүнөт.

0
Белгилер:
кармоо, шектүү, алдамчылык, УКМК
Тема боюнча
Кыргызстандыктарды миллиондогон сомго алдап кеткен киши Алматыдан кармалды
Айып короодогу 20 унааны каттайм деп 170 миң сом алып из жашырган. Шектүүнүн сүрөтү