Шайлоо урнасы. Архивдик сүрөт

"УИК качан жабылат?", "Мен ишенбейм!". Шайлоонун эсте калган чатактары

140
(жаңыланган 13:44 08.09.2020)
Эгемендик алгандан бери Кыргызстанда бир топ шайлоо өттү, дээрлик ар бири кызыктарга толо. Жаңжал чыккан учурлар андан көп.

Кыргызстанда кезектеги шайлоо өнөктүгү кызып турган маал. Бир айдан азыраак убакыттан кийин өлкө Жогорку Кеңештин жаңы чакырылышын тандайт. Бирок алдыда шайлоо кыл чайнаш менен өтөрү эмитен эле байкалгандай.

Адегенде ат салыштан "Кыргызстан" партиясы четтетилген. Буга Борбордук шайлоо комиссиясына документтерди аталган саясий уюмдун ыйгарым өкүлү тапшырбаганы себеп болгон. Бирок партия сотко кайрылып, кайрадан шайлоого катыша турган болду. Анын аркасынан "Бүтүн Кыргызстан" арыз жазган, аны талапкер катары БШК каттаган да эмес.

Мындай саясий ири кампанияны утурлай Sputnik Кыргызстан редакциясы президенттик жана парламенттик шайлоо маалындагы кызыктуу учурларды жана жаңжалдарды эстеп чыкты. Алар ачык маалымат булактарынан топтолуп, жасалды.

Тун президенттин узак шайлоосу

Физика-математика илимдеринин доктору Аскар Акаев 1989–1990-жылдары Кыргыз ССРинин Илимдер академиясын жетектеп турган. 1990-жылдын октябрында Жогорку Кеңеш президентти шайлаган. Кийин ал "легендарлуу парламент" атыккан. Бир нече талапкер болгон, финалга экөө – республиканын ошол туштагы башчысы Абсамат Масалиев жана Министрлер кеңешинин төрагасы Апас Жумагулов чыккан. Бирок эч кимиси тийиштүү болгон 175 добуш ала алган эмес (Масалиевге болгону төрт добуш жетпей калган). 

Президент Кыргызстана Аскар Акаев. 12.01.1991
© Sputnik / Юрий Абрамочкин
Президент Кыргызстана Аскар Акаев

Жаңы добуш берүүдө башка талапкерлер, анын ичинде бир нече депутат сунуштаган Аскар Акаев да жарышка түшкөн. Экинчи айлампага Аскар Акаев жана Насирдин Исанов чыккан. Акаев утуп чыгып, атаандашын вице-президенттикке дайындашкан. Кийинчерээк Исанов премьер-министрликти аркалаган, бирок жол кырсыгында каза тапкан.

Талапкерлердин четтетилиши жана ачкачылык акциялары

1995-жылы президенттик такты үчүн алты адам ат салышкан. Арасында ошол кездеги мамлекет башчысы Акаев да бар эле. Алардын ар бири 50 миң кол топтогон, бирок жети күн ичинде баарын жергиликтүү кеңеште күбөлөндүрүлүшүн талап кылган эреже киргизилген.

Партиялар кайсы күнү ким менен теледебатка чыгат? Убакыт-сааты

Шайлоого 12 күн калганда Жогорку сот үч талапкердин: вице-премьер Жумгалбек Аманбаев, Кадамжай сурьма комбинатынын жетекчиси Мамат Айбалаев жана Өмүрбек Текебаевдин каттоосун жараксыз деп тапкан. Айрым жарандар бул талапкерлер үчүн кол коюп бербегенин, алар жасалма деп көрсөтүлгөн. Жарыштан четтетилген талапкерлер ачкачылык жарыялашкан.

Тил маселеси

Андан кийинки – 2000-жылдагы президенттик шайлоодо талапкерлер БШКнын атайын комиссиясында мамлекеттик тил экзаменин тапшырууга тийиш болгон. Элдин сүймөнчүктөрүнүн бири Феликс Кулов ага катышуудан баш тартып, ал эми Дооронбек Садырбаев жана Исхак Масалиев андай комиссиянын түзүлүшүн мыйзамсыз деп сотко берген. Бирок сотто утулушкан.

  • Депутат Жогорку Кенеша 5-го созыва Феликс Кулов. Архивное фото
    Феликс Кулов
    © Sputnik / Табылды Кадырбеков Табылды Кадырбеков
  • Депутат парламента, известный кинорежиссер и народный артист КР Дооронбек Садырбаев.
    Дооронбек Садырбаев
    из семейного архива Дооронбека Садырбаева
  • Исхак Масалиев
    Исхак Масалиев
    © Sputnik / Табылды Кадырбеков
1 / 3
© Sputnik / Табылды Кадырбеков Табылды Кадырбеков
Феликс Кулов

Добуш берүүнүн жыйынтыгы менен кайрадан Акаев өлкө башчылыгына келген.

Шайлоо алдындагы үгүт иштеринде тыюу салынган 10 учур. Тизме

Журт башчынын балдары шайлоого аттанганда

2005-жылы Жогорку Кеңешке депутат болууга Аскар Акаевдин улуу уул-кызы — Бермет менен Айдар белсенген. Дал ушул көрүнүш "жоогазын" революциясына себеп болгон. Тун ажонун балдары мандаттарынан ажыратылган. 

2001 — близкие Акаева — супруга Майрам, дочь Бермет с мужем Адилем Тойгонбаевым и сын Айдар — становятся владельцами многих прибыльных предприятий в КР, не гнушаясь рейдерских захватов
© Фото / Владимир Пирогов
Аскар Акаев улуу балдары Бермет жана Айдар менен

Бир сүрөттүн айынан бардык бюллетендер кайра басылган

2007-жылы СДПКдан талапкер Эдил Байсалов (ушул тапта КРдин Улуу Британиядагы элчиси) парламенттик шайлоонун алдында бюллетендин сүрөтүн интернетке жарыялап салган. Андай мыйзам аркылуу тыюу салынгандыктан БШК аны талапкерлердин тизмесинен чыгарган. 

Посол Кыргызстана в Великобритании Эдиль Байсалов
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Эдил Байсалов

Бюллетендерди жасалмалоо коркунучунан улам кайра жаңыларын басып чыгарууга туура келген. Ошол жоруктун айынан мамлекет 20 миллион сомдон ашуун чыгым болгон. Борбордук шайлоо комиссиясы бул каражатты СДПКдан өндүрүүнү чечет. Башкы прокуратура Байсаловго кылмыш ишин козгойт. Бирок ал киши Кыргызстандан чыгып кеткен. Маалымат каражаттарына таянсак, ал ошондо Европага жайгашып, саясий башпаанек алууга аракет кылган.

"Мен ишенбейм"

Ошол жылкы шайлоодо депутаттар биринчи ирет партиялык тизме менен шайланып келишкен. Президентке караган "Ак жол" партиясы ошол жарышта укмуштай жеңишке жетип, 90 мандаттын 71ине ээ болгон. Бирок баары эле андай жыйынтыкка ынанбай, ал түгүл "Мен ишенбейм" акциясын өткөрүшкөн.

Атамбаевдин ууланышы

2009-жылы президенттик шайлоо өнөктүгүндө талапкер Алмазбек Атамбаевдин абалы капыстан начарлайт. Оппозиция өкүлдөрүнүн маалыматы боюнча, ал аймактардагы жолугушуулардын биринде "күчүн жоготуп, кыймыл-аракети начарлап, кеби бузулган". Нерв-паралитикалык уу менен менен ууландырылган деп айтылган. 

© Sputnik / Владислав Ушаков
Алмазбек Атамбаев

Шайды оодарган шайлоо чеги

2010-жылы парламентке шайлоо өткөн. Мандатка ээ болуу үчүн партиялар эки шартты аткарууга тийиш эле. Жалпы шайлоочулардын кеминде эле беш пайыз (добуш бергендер гана эле эмес) добушуна татып, ал эми ар бир облустан 0,5 пайыз алышы абзел эле.

"Бүтүн Кыргызстан" жана лидери Мадумаровдун жолу болбогон учурлары

Шайлоонун жыйынтыгы боюнча "Бүтүн Кыргызстан" алтынчы сапты ээлеп, Жогорку Кеңешке беш партия өткөн. Расмий маалыматтарга ылайык, Адахан Мадумаровдун саясий түзүмүнө 139,5 миң — жалпы шайлоочулардын 4,9 пайызы добуш берген. Парламентке келишине 0,1 пайыз жетпей калган. Башынан эле партия ал чекти ашканын кайталап келген. Бирок кошумча тизмелерден улам шайлоочулардын саны 2,8 миллиондон 3 миллионго чыгып кеткен. 

Предвыборная агитация в Киргизии
© Sputnik / Андрей Стенин
Адахан Мадумаров

Андан кийин "Бүтүн Кыргызстан" да, Мадумаров да шайлоону мыйзамсыз деп аташкан, ал эми партиянын тарапташтары добушту кайра санап чыгууну талап кылып нааразылык акцияларын уюштурган. Бирок БШК андай талапты четке каккан.

"УИК качан жабылат?"

2012-жылы Бишкек шаардык кеңешке шайлоодо "Республика" партиясынын мүчөсү Наргиза Ажибаева тарабынан "карусель" уюштуруу аракети чагылдырылган тасма тараган.

"УИК (участкалык шайлоо комиссиясы) качан жабылат?" — ошол окуядан соң бул собол шайлоодогу мыйзамсыздыктарга карата синоним катары пайдаланылып калган.

"Бүтүн Кыргызстандын" доо арызы боюнча сот кийинкиге жылдырылды. Себеби

Талапкерге козголгон кылмыш иши

2017-жылкы шайлоодо Өмүрбек Бабанов экинчи орунду ээлеп, көп өтпөй Кыргызстандан чыгып кеткен. Аны менен эле чектелбей, саясаттан кетерин жарыялаган. Ага эки кылмыш иши козголгон. 

Местные жители, присутствующие на встрече с депутатом и кандидатом в президенты Омурбеком Бабановым в городе Токмок, примерно в 60 км от Бишкека. 22 сентября 2017 года
© AFP 2020 / Vyacheslav OSELEDKO
Өмүрбек Бабановдун тарапташтары

Бири — Оштогу Амир Тимур кичи районундагы сүйлөгөн сөзүнө – "шайлоо өнөктүгү маалында чагымчыл билдирүү жасаган" деген себеп менен ачылган. Экинчиси — бийликти күч менен басып алуу жана массалык башаламандык уюштурууну даярдоо фактысы боюнча козголгон (иликтөө токтотулган).

Өлкөгө кайткан Бабанов Экономикалык кылмыштар менен күрөшүү мамлекеттик кызматына үч ирет сурак берди. Аталган кызмат "Кыргызстан" банкына байланыштуу ишти иликтеп келген. Кийинчерээк ал саясаттан оолак болорун дагы бир ирет жар салып, ал эми бул саясатчы түптөгөн "Республика" партиясынын лидерлигине Мирлан Жээнчороев шайланган.

140
Белгилер:
депутат, мандат, Жаңжал, парламенттик шайлоо, Кыргызстан
Тема боюнча
Саясий партиялар бюллетендеги катар номерин качан тандайт? БШКнын жообу
Өлкөдө дистанттык окуу шайлоого байланыштуу болдубу? Президенттин жообу
Президент Сооронбай Жээнбековдун БУУнун Башкы Ассамблеясынына видеокайрылуусу

Жээнбеков БУУнун Башкы Ассамблеясынын сессиясында сүйлөдү. Эмне тууралуу сөз болду

40
(жаңыланган 00:21 24.09.2020)
Президент Кыргызстан элинин атынан БУУга бардык реформаларды колдоого алгандыгы үчүн ыраазычылык билдирип, уюмдун коронавирус инфекциясы менен күрөшүүдөгү күч-аракеттерин колдой турганын айтты.

БИШКЕК, 23-сен. — Sputnik. Президент Сооронбай Жээнбеков бүгүн, 23-сентябрда, БУУнун Башкы Ассамблеясынын 75-сессиясындагы Жалпы дебаттар алкагында видеокайрылуу жасады. Бул тууралуу өлкө башчынын маалымат кызматынан билдиришти.

Жээнбеков бүгүнкү күндө дүйнөнү Бириккен Улуттар Уюмусуз элестетүү мүмкүн эместигин, бул уюм социалдык-экономикалык, каржылык, маданий көйгөйлөрдү чечүүнүн өтө маанилүү куралы болуп калганын баса белгиледи. Анын пикиринде, БУУнун мекемелери, фонддору жана программалары өнүгүп келе жаткан мамлекеттердин керектүү жана натыйжалуу өнөктөшү болуп саналат.

Путин: БУУ бир орунда катып калбай, заманга ылайыкташуусу керек

Ошондой эле президент Кыргызстан элинин атынан БУУга бардык реформаларды колдоого алгандыгы үчүн ыраазычылык билдирип, уюмдун коронавирус инфекциясы менен күрөшүүдөгү күч-аракеттерин колдой турганын айтты.

Президент Кыргызской Республики Сооронбай Жээнбеков выступил с видеопосланием на 75-й юбилейной сессии Генеральной Ассамблеи ООН. 21 сентября 2020 года
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Президент Сооронбай Жээнбековдун БУУнун Башкы Ассамблеясынын 75-сессиясындагы Жалпы дебаттар алкагында видеокайрылуусу
“Кыргызстанда 43 миңден ашуун адамга илдет жукканы аныкталды, тилекке каршы, бир миң алтымыш үч жараныбызды жоготуп алдык. Үстүбүздөгү жылдын 30-июлунда биздин өлкөдө Аза күтүү күнү жарыяланган. Кыргызстан элинин биримдигинин, медиктерибиз менен ыктыярчыларыбыздын каарман эмгегинин аркасында вирустун жайылышын бир кыйла төмөндөтө алдык. Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму, Бириккен Улуттар Уюму жана анын ыкчам түрдө түзгөн фонду, ошондой эле эл аралык донорлор тарабынан көрсөтүлгөн жардам биз үчүн чоң мааниге ээ”, — деди Жээнбеков.

Мындан тышкары, президент пандемия тышкы карыз кризисин абдан татаалдаштырганын белгиледи.

Президент Кыргызской Республики Сооронбай Жээнбеков выступил с видеопосланием на 75-й юбилейной сессии Генеральной Ассамблеи ООН. 21 сентября 2020 года
© Фото / UN Photo/ Eskinder Debebe
Президент Сооронбай Жээнбековдун БУУнун Башкы Ассамблеясынын 75-сессиясындагы Жалпы дебаттар алкагында видеокайрылуусу
"Биз “Чоң жыйырмалыктын” жана эл аралык каржы институттарынын карыздар боюнча төлөмдөрдү токтото туруу чечимин кубаттайбыз. Үстүбүздөгү жылдын май айында БУУнун жогорку деңгээлдеги иш-чараларында туруктуу өнүктүрүү долбоорлорунун ордуна тышкы карызды терең реструктуризациялоо механизмин колдонууну сунуш кылганбыз. Биздин демилгебиз активдүү колдоого алынарына үмүт кылабыз”, — деди өлкө башчы.

Дүйнө чарчады. Лавров БУУнун Башкы Ассамблеясынын сессиясында сүйлөдү

Ошондой эле президент Кыргызстан Борбордук Азиядагы ядролук куралсыз аймак жөнүндөгү келишимдин депозитарийи катары, өзөктүк куралсыздандыруу жана аны жайылтпоо боюнча мамилелерди күчөтүүнү жактаарына токтолду.

Президент аны менен катар экологиялык маселелер боюнча Кыргызстанда кылынып жаткан иш-чаралар тууралуу кеп кылды.

Президент Кыргызской Республики Сооронбай Жээнбеков выступил с видеопосланием на 75-й юбилейной сессии Генеральной Ассамблеи ООН. 21 сентября 2020 года
© Фото / пресс-служба президента КР
Президент Сооронбай Жээнбековдун БУУнун Башкы Ассамблеясынын 75-сессиясындагы Жалпы дебаттар алкагында видеокайрылуусу
“Өткөн жылдын ноябрында Климаттын өзгөрүшү боюнча Париж келишимин ратификацияладык. Кыргызстан бул милдеттерди ишке ашыруунун эң маанилүү кадамы катары “жашыл” экономиканы өнүктүрүүнү көздөйт. Биз таза энергиянын өлкөсү болууга умтулуудабыз. Кыргызстан салттуу энергия булактарын керектөөнү бара-бара кыскартууга багыт алат. Суу-энергетикалык потенциалыбызды ГЭСтерди куруу жана “CASA-1000” эл аралык долбооруна катышуу аркылуу пайдаланууну маанилүү деп эсептейбиз. Бул биздин коңшуларыбыздын сугат муктаждыктары үчүн суу ресурстарынын топтолушуна жана бүтүндөй аймактын туруктуу өнүгүүсүнө өбөлгө түзөт”, — деди президент.

Маалыматка караганда, Кыргызстан Башкы Ассамблеянын бул сессиясына “Жаратылыштын чек арасы жок: трансчекаралык кызматташтык — биоартүрдүүлүктү сактоодогу жана туруктуу пайдалануудагы негизги фактор” аттуу жаңы резолюциянын долбоорун алып чыкты. Өлкө башчы БУУда Кыргызстандын демилгеси колдоого алынарына ишеним артарын айта кетти.

Ошондой эле кайрылууда Кыргызстан Борбор Азияда аймактык кызматташтыкка өзгөчө маани берери жана аймактык пикир алышуу аянтчаларына активдүү катышары айтылды.

Жээнбеков мамлекеттик карызды кечүүнү суранды. Эмнеге алмашууну сунуштады?

Президент өз сөзүндө тарых БУУнун тынчтыкты сактап, өзүнүн негизги милдетин татыктуу аткарып жатканын тастыктап турарын билдирди.

Эске салсак, буга чейин президент 21-сентябрь күнү БУУнун Башкы Ассамблеясынын мааракелик 75-сессиясында видеокайрылуу жасаган.

40
Белгилер:
кайрылуу, сессия, Сооронбай Жээнбеков, БУУ, Кыргызстан
Тема боюнча
Жоомарт сунушка рахмат! БУУ Путинге вакцина боюнча ыраазылык билдирди
Дело папкасы. Архив

Шайлоо: Башкы прокуратура ЖМКлардагы макалалар боюнча 26 кылмыш ишин козгоду

91
(жаңыланган 18:26 23.09.2020)
Башкы прокурор ЖМКлардагы билдирүүлөргө жана жарыяланган материалдарга мониторинг жүргүзүлүп жатканын айтты.

БИШКЕК, 23-сен. — Sputnik. Башкы прокуратура шайлоо алдында ЖМКлардын макалаларындагы мыйзам бузуулар боюнча 26 кылмыш ишин козгоду. Бул тууралуу өлкө башчынын маалымат кызматынан билдиришти.

Белгилей кетсек, президент Сооронбай Жээнбеков бүгүн башкы прокурор Өткүрбек Жамшитов менен онлайн кеңешме өткөрдү.

"Жамшитов Жогорку Кеңеш депутаттарын шайлоого даярдык көрүү жана өткөрүү маалында мыйзамдуулукту камсыз кылуу максатында Башкы прокуратуранын атайын штабы түзүлгөнүн айтты. Ошондой эле ЖМКлардагы билдирүүлөргө жана жарыяланган материалдарга мониторинг жүргүзүлүп, келип түшкөн даттануулар менен кайрылуулар каралып жатканынан кабар берди", — деп айтылат билдирүүдө.

Курсан Асановдун иши боюнча Эльвира Сурабалдиева суракка чакырылды

Башкы прокурор билдиргендей, ЖМКлардагы жана интернет ресурстарындагы шайлоо боюнча 55 публикацияга мониторинг жүргүзүлгөн, алардын 26сы Кылмыш жана жоруктардын бирдиктүү реестрине катталган. Андагы 18 факты боюнча кылмыш тартибинде, ал эми жоруктар боюнча 8 фактыга сотко чейинки өндүрүш башталды.

91
Белгилер:
ЖМК, прокуратура, Өткүрбек Жамшитов, Сооронбай Жээнбеков, Кыргызстан
Тема:
Шайлоо-2020
Тема боюнча
Башкы прокуратура: массалык түрдө дарек алмаштыруу боюнча 21 кылмыш иши козголду
Бир рубль монетасы жана долларлык монета жана купюрасы. Архив

Россияда доллардын баасы кескин кымбаттап кетти

0
(жаңыланган 00:14 24.09.2020)
Доллардын сомго карата баасы сезилерлик өзгөргөн жок. Анткен менен Россия акчасынын наркы түшүп кетиши, доллардын Кыргызстандагы баасына таасир этип койгон учурлар көп.

БИШКЕК, 23-сен. — Sputnik. Россияда апрель айынан бери биринчи жолу доллар 77 рублге чыгып, кескин кымбаттады. Бул тууралуу РИА Новости жазды.

Москва биржасынын маалыматына караганда, бир доллар Бишкек убактысы боюнча саат 20:24тө 77,07 рублди түздү (96 тыйынга кымбаттады). Ал эми евро 80 тыйынга кымбаттап, 89,93 рубль болду.

Белгилей кетсек, доллардын сомго карата баасы сезилерлик өзгөргөн жок. Анткен менен Россия акчасынын наркы түшүп кетиши, доллардын Кыргызстандагы баасына таасир этип койгон учурлар көп.

0
Белгилер:
баа, доллар, Россия
Тема боюнча
Россияда евронун баасы рекорддук көрсөткүчкө жетти. Кыргызстанда абал кандай?