Жогорку Кеңештин имаратындагы Кыргызстаныдн желеги. Архив

Жогорку Кеңеш кайсы укуктарынан кол жууйт? Конституциянын долбоору боюнча тизме

584
(жаңыланган 20:10 18.11.2020)
Конституциянын сунушталып жаткан долбоору президенттин бийлигин күчөтүп, расмий тилде жазылганында эки ирет шайланууга жол берет. Элдик курултай ишке кирип, дагы бир катар өзгөрүүлөр каралган. Анын бир тобу парламенттин ишине таасир этет.

Жогорку Кеңештин иши кандай өзгөрө турганын Sputnik Кыргызстандын материалынан билүүгө болот.

17-ноябрь күнү Баш мыйзамдын жаңы долбоору сунушталды. Ал Жогорку Кеңештин сайтына жарыяланып, коомдук талкууга коюлду.

Долбоордун автору катары 80 депутат көрсөтүлгөн, бирок анын үчөө документке кол койбогонун айтып чыгышты.

Sputnik Кыргызстан учурдагы Конституцияны жана сунушталып жаткан долбоорду карап, Жогорку Кеңештин укуктарын салыштырып көрдү. Материалда өзгөртүлө турчу гана жоболор келтирилди.

Минус 30 депутат

Учурда парламент 120 депутаттан турат. Алар беш жылга пропорционалдык тартипте шайланып, бир партия 65тен көп мандатка ээ боло албайт. Сунушталып жаткан өзгөртүүлөрдө эл өкүлдөрүнүн саны 90го чейин кыскартылган. Шайлоо системасы жана мандаттардын саны тууралуу айтылган эмес.

Өкмөттү куроо

Азыр иштеп жаткан Конституция боюнча министрлер кабинетин түзүүдө депутаттардын орду чоң. Мандаттын теңинин көбүнө ээ болгон фракция же фракциялардын коалициясы премьер-министрликке талапкерди көрсөтөт. Ал парламентти программасы, командасынын структурасы жана курамы менен тааныштырат.

Депутаттар өкмөттүн программасын, өлкөнү өнүктүрүүгө багытталган жалпы мамлекеттик программаны бекитип, структурасы менен курамын аныктап берет (УКМК менен КИМКтен тышкаркысын). Президент үч күндүн аралыгында тиешелүү жарлыктарга кол койбосо деле өкмөт мүчөлөрү дайындалган болуп эсептелинет.

Ал эми сунушталып жаткан редакцияда депутаттар мындай укугунан кол жууйт. Өкмөт башчысын, анын орун басарларын, министрлерди жана мамлекеттик комитет төрагаларын парламенттин макулдугу менен президент дайындайт. Мындан тышкары, алардын отставкасы тууралуу арызын кабыл алат. Өз ыктыярынын негизинде же Элдик курултайдын сунушу менен министр жана комитет төрагаларын кызматтан алууга укуктуу болот.

Өкмөт менен мамиле

Учурда өкмөт парламентке баш иет. Премьер-министр жыл сайын жасаган жумушу тууралуу депутаттардын алдында отчёт берет. Мындан тышкары, депутаттар өкмөткө ишеним көрсөтпөй коё алат.

Ал эми сунушталып жаткан Баш мыйзамда ЖКнын мындай укугу жок.

Референдум дайындоо

Азыркы Баш мыйзам боюнча парламент референдум дайындоо боюнча мыйзамды кабыл алат. Сунушталып жаткан долбоордо ушул эле берене "Жогорку Кеңеш Конституцияда каралган тартипте референдум өткөрүүнү демилгелейт" деп жазылган.

Ыйгарым укуктардан баш тартуу

Бүгүнкү күндө депутат жарандыктан чыкса же башка мамлекеттин жарандыгын алса мандатынан ажыратылат. Сунушталган редакцияда бул берене "жарандыктан кол жууганда" деген пункт менен толукталган.

Республикалык бюджет

Ушу тапта республикалык бюджетти жана анын аткарылышы тууралуу отчётту депутаттар бекитет. Жаңысында эл өкүлдөрү аны жөн гана угуп коюшат.

Кезексиз жыйындар

Азыркы Конституция боюнча Жогорку Кеңештин кезексиз жыйыны президент, өкмөт же депутаттардын үчтөн бир бөлүгүнүн сунушу менен төрага тарабынан чакыртылат.

Долбоордо беренеден өкмөт алып салынган, төрага менен президент да экиге бөлүнүп, ар бири өз алдынча кезексиз жыйын чакырууга укуктуу.

"Башка укуктар"

Баш мыйзамдын учурдагысында парламент "Конституцияда каралган башка укуктарга" да ээ экени жазылган. Ал эми долбоордо бул пункт "Конституция эле эмес, КР мыйзамдарында да каралган башка укуктар" менен толукталган.

Бюджет боюнча мыйзамдар

Ушу тапта мамлекеттик бюджеттин эсебинен жабылган чыгымдардын көбөйүшү каралган мыйзам долбоорлору өкмөт каржылоо булагын тапкандан кийин парламент тарабынан кабыл алынат. Ал эми сунушталганында каржылоо булагын өкмөт эмес президент аныктайт.

Төраганын колу

Азыркы Конституцияда эгер конституциялык мыйзамды же мыйзамды экинчи ирет кароодо буга чейин кабыл алынган редакциясында депутаттардын үчтөн эки бөлүгү колдоп берсе, президент 14 күндүн ичинде ага кол коюуга милдеттүү. Эгер өлкө башчы кол койбосо, он күндөн кем эмес убакытта төрага кол коёт.

Долбоордо акыркы пункт алып салынган, мындан тышкары, мамлекеттик чек араны өзгөртүү боюнча мыйзамдардын нормасы өзгөртүлгөн. Ага ылайык, мындай мыйзам кайра кароодо өткөн редакциясында депутаттардын төрттөн үч бөлүгү тарабынан колдоого алынса жактырылган болуп эсептелинет.

Жогорку Кеңеш боюнча кирчү өзгөрүүлөр

Сунушталып жаткан Баш мыйзамдын долбоору боюнча Жогорку Кеңеш президенттин сөзүн эле эмес, жыл сайын жасалчу кайрылуусун да угат. Төрага парламенттин Элдик курултай менен иштешүүсүн камсыздап, анын алдында отчёт берүүгө милдеттүү болот.

Президент жана өкмөт башчы тарабынан кечиктирилгис деп табылган мыйзам долбоорлорун парламент дароо карашы керек.

Депутаттардын иши боюнча алып салынган беренелер:

  • Парламенттеги көпчүлүк коалициядан чыгуу тууралуу чечим фракция депутаттарынын үчтөн эки бөлүгү менен кабыл алынат. Фракциянын чечими токтом менен тастыкталып, ага коалициядан чыгууга добуш берген ар бир мүчөнүн колу коюлат.
  • Коалициянын парламенттик көпчүлүк макамынан ажыратылышы ЖК төрагасынын укуктарын тастыктоо зарылдыгын шарттайт. Бул жалпы депутаттардын көпчүлүк добушу менен ишке ашат.
  • ЖК депутаты мандатын пленардык жыйында добуш берүү укугун сактоо менен премьер-министр же биринчи вице-премьер болуп дайындала алат.
  • Депутатты чакыртып алууга жол берилбейт.
  • ЖК депутатынын укугу фракциядан чыгуу боюнча жазылган арыздын негизинде токтотулат.
  • Бош калган орунду ээлөө процедурасы конституциялык мыйзамдын негизинде жүрөт.
  • ЖК төрагасынын орун басарлары парламенттик оппозицияга кирген депутаттардан шайланат.
  • Бюджет жана укук тартиби боюнча комитеттердин төрагалары парламенттик оппозициядан болууга тийиш.
  • ЖК чечимдери токтом менен тастыкталат.
  • Мөөнөтүнөн мурда болчу парламенттик шайлоо ал дайындалгандан кийин 45 күндүн ичинде өтүшү керек.
  • Өзгөчө жана аскердик абал учурунда конституциялык мыйзамдарды, мамлекеттик чек араны өзгөртүү боюнча мыйзамдарды кабыл алууга тыюу салынат.
  • Республикалык бюджет, салык боюнча мыйзамдарга премьер-министрдин кайра чакыртып алуу тууралуу кайрылуусунан башка учурларда сөзсүз кол коюлушу керек.
584
Белгилер:
президент, өкмөт, мыйзам, Жогорку Кеңеш, депутат, долбоор, конституция
Тема:
Жаңы Конституциянын долбоору жана референдум (44)
Тема боюнча
Автор делген Өмүркулов: жаңы Конституцияны окуган да, кол койгон да эмесмин
Жаңы Конституцияда президенттин мөөнөтү эки тилде эки башка жазылган
Шайлоо участогундагы электрондук урна. Архив

КП парламенттик шайлоонун узартылышы боюнча өз чечимин түшүндүрдү

8
КПнын отуруму бүгүн, 2-декабрда, болуп, акыркы чечим кабыл алынды. Жыйынга Карыбек Дүйшеев төрагалык кылып, палатанын калган жети мүчөсү да катышты.

БИШКЕК, 2-дек. — Sputnik. Жогорку соттун Конституциялык палатасы (КП) парламенттик шайлоонун мөөнөтүнүн узартылышын эмне үчүн мыйзамдуу деп тапканын түшүндүрдү.

КПнын отуруму бүгүн, 2-декабрда, болуп, акыркы чечим кабыл алынды. Жыйынга Карыбек Дүйшеев төрагалык кылып, палатанын калган жети мүчөсү да катышты.

Маалыматка караганда, мамлекет кандайдыр бир өзгөчө абалга кабылбайт деп кепилдик берүү мүмкүн эмес. Андыктан мындай кырдаалдар жаралганда айрым мыйзамдарды шашылыш түрдө кабыл алып, пайдаланса болот.

“Өлкөнүн ошол кезде масштабдуу социалдык-саясий кризисте турганын тана албайбыз. Ошол себептүү Жогорку Кеңештин өзгөчө абал учурунда шайлоонун мөөнөтүн жылдырууга жана башка маанилүү чечимдерди кабыл алууга укугу бар болчу”, — деп айтылат билдирүүдө.

Жогорку Кеңеш саясий кризистен, социалдык чыңалуудан чыгуу үчүн, ошондой эле бийликтин ишинин эффективдүүлүгүн кармап туруу үчүн ар кандай чечим кабыл алса болору кошумчаланды.

Белгилей кетсек, 21-октябрда Борбордук шайлоо комиссиясы парламенттик шайлоону кайрадан өткөрүүнү 20-декабрга дайындаган. Бирок анын эртеси Жогорку Кеңеш шайлоонун мөөнөтүн жылдыруу, башкача айтканда, БШК таянып иш алып барып жаткан беренени токтото туруу мыйзамын кабыл алды. Ага ылайык, шайлоо күнү конституциялык реформадан кийин, 2021-жылдын 1-июнуна чейинки мөөнөткө белгиленген. Аталган мыйзамга ошол убактагы президенттин милдетин аткаруучу Садыр Жапаров кол койгон. Азыркы парламенттин беш жылдык мөөнөтү 28-октябрда аяктаган.

Ал эми БШК өз мөөнөтүндө өткөрүү талабы менен Жогорку сотко чейин даттанып утулуп калган.

Буга чейин Конституциялык палата Венеция комиссиясына дал ушул жагдай боюнча кайрылып, жооп алган.

8
Белгилер:
шайлоо, чечим, Жогорку Кеңеш, Конституциялык палата
Тема:
Жогорку Кеңешке боло турган кайра шайлоо
Тема боюнча
КП ЖК мөөнөтүнүн узартылышын мыйзамдуу деп тапты. Жыйында тараптар эмне деди
КР президентинин милдетин аткаруучу Талант Мамытов

ЖККУ саммитинде маанилүү документтерге кол коюлду. Тизме

47
Бүгүн, 2-декабрда, өткөн саммитке КР президентинин милдетин аткаруучу Талант Мамытов катышты. Жыйынга Россия Федерациясы төрагалык кылды.

БИШКЕК, 2-дек. — Sputnik. Жамааттык коопсуздук келишим жөнүндө уюмуна (ЖККУ) мүчө мамлекеттердин башчылары бүгүнкү жыйында 15 документке кол коюшту.

Бүгүн, 2-декабрда, өткөн саммитке КР президентинин милдетин аткаруучу Талант Мамытов катышты.

Сессиянын жыйынтыгында ЖККУнун Жамааттык коопсуздук кеңешинин мүчөлөрү тарабынан аларга кол коюуга жеке тартипте киргизиле турган бир катар документтердин долбоорлору жактырылды.

Алар:

  • Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим уюмунун Жамааттык коопсуздук кеңешинин декларациясы;
  • ЖККУнун Жамааттык коопсуздук кеңешинин адилеттүү жана туруктуу тынчтык түзүмүн куруу жөнүндө билдирүүсү;
  • ЖККУнун “2021-2025-жылдарга карата Жамааттык коопсуздук келишим жөнүндө уюмуна мүчө-мамлекеттердин аскердик кызматташтыкты өнүктүрүү планы тууралуу” чечими;
  • ЖККУнун “2021-2025-жылдарга карата Жамааттык коопсуздук келишим жөнүндө уюмуна мүчө-мамлекеттердин баңги заттарга каршы стратегиясы тууралуу” чечими;
  • ЖККУнун “Жамааттык коопсуздук жөнүндө уюмдун алкагында биргелешип иштелип жана өндүрүлүп жаткан аскердик максаттагы продукциялар менен бардык этаптарда камсыз кылуу жана алардын сапатын көзөмөлдөө боюнча комплекстүү жана системдүү мамилелердин концепциясы жөнүндө” чечими;
  • ЖККУнун “Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим уюмуна мүчө-мамлекеттердин мамлекеттик бийлик органдары үчүн кадрларды даярдоо тутумун өркүндөтүү боюнча кошумча чаралар жөнүндө” чечими;
  • ЖККУнун “Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим уюмунун Тынчтык куруу күчтөрүнүн кызматкерлерин даярдоо боюнча базалык окуу-методикалык уюму жөнүндө” чечими;
  • ЖККУнун “Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим уюмуна мүчө-мамлекеттердин тынчтык куруу контингенттеринин курамы жана жайгаштырылышы тууралуу протокол жөнүндө” чечими;
  • ЖККУнун “Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим уюмунун катчылыгындагы квоталык кызмат орундарын бөлүштүрүү жөнүндө” чечими;
  • ЖККУнун “Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим уюмунун 2019-жылдагы бюджетинин аткарылышы тууралуу отчёту жөнүндө” чечими;
  • ЖККУнун “Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим уюмунун 2021-жылга карата бюджети жөнүндө” чечими;
  • ЖККУнун “Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим уюмунун сыйлыктары менен сыйлоо жөнүндө” чечими;
  • ЖККУнун “Уюмга төрагалык кылуу, Жамааттык коопсуздук кеңешинин кезектеги сессиясын өткөрүү убактысы жана орду жөнүндө” протоколдук чечими;
  • ЖККУнун аскерлерин (Жамааттык күчтөрүн) материалдык-техникалык жана медициналык жактан биргелешип камсыздоо жөнүндө макулдашуусу (документ эл аралык келишимдерге кол коюу үчүн зарыл болгон мамлекет ичиндеги жол-жоболор бүткөндөн кийин ЖККУнун ЖКК мүчөлөрүнө кол коюуга киргизилет);
  • 2007-жылдын 6-октябрындагы ЖККУнун Тынчтыкты куруу ишмердиги жөнүндө макулдашуусуна өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө протоколу (документ эл аралык келишимдерге кол коюу үчүн зарыл болгон мамлекет ичиндеги жол-жоболор бүткөндөн кийин ЖККУнун ЖКК мүчөлөрүнө кол коюуга киргизилет).
47
Белгилер:
документ, Талант Мамытов, ЖККУ, Кыргызстан
Тема боюнча
ЖККУнун коргоо министрлеринин отуруму өттү. Талкууланган маселелер
Талант Мамытов ЖККУ лидерлерине президенттик шайлоо таза өтөрүн убадалады