Кыргыз эл жазуучусу, кыргыз жазма адабиятын түптөөчүлөрдүн бири Аалы Токтомбаевдин архивдик суроту

Аалы Токомбаев (Балка) өмүр баяны

57573
(жаңыланган 15:26 16.05.2017)
Кыргыз эл жазуучусу, кыргыз жазма адабиятын түптөөчүлөрдүн бири Аалы Токтомбаевдин өмүрү жөнүндө Sputnik Таржымалынан таанышыңыз.

Аалы Токомбаев (Балка) 1904-жылы Чүй өрөөнүндөгү Кемин районуна караштуу Кайыңды айылында туулган. Расмий документтерде туулган күнү 7-ноябрь аталып жүрөт. Чынында, жазуучу өз эскерүүлөрүндө жаңы совет доорунун башталышын билдирген бул Октябрь революциясынын күнүн өзүнүн жаңы жашоосунун башталыш белгиси катары туулган күн деп белгилеп алган. 

Акын, драматург, котормочу Жоомарт Бөкөнбаевдин эстелиги. Архивдик сүрөт
© Фото / пресс-служба мэрии города Бишкек
Аалынын энеси Уулбала сөзмөр, элдик оозеки чыгармаларын, уламыш-жомокторду, кошок-армандарды өтө жакшы айта билген аял болгон. Аалынын адабиятка болгон шыгы дал ошол энесинин айтып берген тγркγн жомок-ырларынын таасири менен калыптанган.

Жазуучу өзүнүн "Автобиографиялык фрагментинде" энеси жөнүндө мындай эскергени бар: "Кычыраган кыштын узун, суук тγндөрγндө балдардын ортосуна олтуруп алып, жай-баракат гана ушул сыяктуу эчен тγркγн кошок, эчен тγркγн укмуш жомокторду айтуучу. Табышмак, жаңылмачтарды, кыз оюндарда ырдала турган элдик ырларды өзү чыгарып айтар эле".

1916-жылы үркүндө Аалы да γй-бγлөсγ менен Кытай жерине качып барган. Ал жактагы азган-тозгон элдин көбү ачкачылыктан, жайылып кеткен келте оорусунан кырылып калганда, Аалы Токомбаевдин да беш бир тууганы каза болгон. 

Жыл айланып, Аалы эл менен кошо өз жерине кайра кайтат. Жолдо келе жатып Кочкордо атасы Токомбайдан, көп узабай энеси Уулбаладан ажырайт. Тоголок жетим калган болочок жазуучу, көрүңгөндүн эшигин кагып, кайыр сурап күн көрөт. 

1922-жылы Ташкенттеги советтик партиялык мектепке кабыл алынат. 1923–1927-жылдары Ленин атындагы Орто Азиялык Коммунисттик университетте окуйт. 

Улуу манасчы Саякбай Каралаевдин архивдик суроту
© Sputnik / Э. Вильчинский
Аалы Токомбаев өмүрлүк жубайы Зейнеп Сатбаева менен 1926-жылы Ташкен шаарында Орто Азия коммунисттик университетинде окуп жүрүшкөндө баш кошушкан. Алар төрт балуу болгон. 

Окуусун аяктап келип Чγй эл агартуу бөлγмγнγн башчысы, андан соң 1929-жылга чейин кыргыздын алгачкы басмаларынын бири "Кызыл Кыргызстан” гезитинин редактору, 1930–1931-жылдары Москвадагы Борбордук басманын кыргызча секторунун редактору, андан кийин Кыргызмамбастын башкы редактору болуп иштейт.

1934–1949-жылдары Кыргызстан Жазуучулар союзунун башкарммалыгына төрагалык кылып, бир эле мезгилде "Советтик Кыргызстан" журналынын башкы редактору болгон. Кийинчерээк СССР Илимдер академиясынын Кыргызстандагы филиалынын Тил, адабият жана тарых институтунун директору, 1955–1956-жылдары "Чалкан" сатиралык журналынын башкы редактору болгон. 

Кыргызстандын басмасынын тарыхындагы алгачкы "Эркин-Too" гезитинин 1924-жылы 7-ноябрда чыккан биринчи санында акын А.Токомбаевдин "Октябрдьн келген кези" деген ыры басылып чыгат. 

Аалы Токтомбаев өзүнүн алгачкы чыгармаларынан тарытп эле Чалкар, Балка деген каймана аттарды колдонгон. 

Сынган кылыч тарыхый романындагы жазуучу Төлөгөн Касымбековдун сүрөтү
© Sputnik / Нургуль Максутова
Акындын "Ленин тууралуу" деп аталган биринчи ырлар жыйнагы 1927-жылы Ташкентте басылып, 1936-жылы кайра оңдолуп, толукталып "Ленин" деген ат менен экинчи жолу жарык көргөн. 

Аалы Токтомбаев улутчул, Япониянын пайдасына иштеген чыккынчы деген жалган жалаа менен өз заманынын көптөгөн сабаттуу, алдыңкы адамдары менен катар 1937-жылы камакка алынып, 1939-жылы гана бошотулган. Ошол кезде акындын түрмөгө чейинки бардык чыгармалары жок кылынып кеткен. 

Жазуучунун "Таң алдында" романы 1967-жылы Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгына татыган. Бул чыгарманын 1935-жылы "Кандуу жылдар" деген ат менен жарык көргөн биринчи китеби акындын көзү өткөндөн 1991-жылы орус тамгасы менен кайра чыккан. 

Аалы Токомбаевдин элγγдөн ашык ырлар жыйнагы, поэмалары, "Кандуу жылдар" романы, бир нече прозалык, драмалык чыгармалары, публицистикалык жана сын-макалалары кыргыз адабиятынын казынасына мурасында мураска калган. 

Жазуучу С.Маршактын балдар үчүн жазган жомктору менен ырларын, А.Кунанбаевдин Менин элим аттуу ырлар жыйнагын, Ж.Жабаевдин Тандалган ырлар жыйнагын кыргыз тилине которгон. Башка котормочулар менен биргелешип кыргызчалаган эмгектери да арбын. 

А.Токомбаевдин "Таң алдында" ырлар жыйнагы 1946-жылы орус тилинде жаык көргөн. Андан тышкары, "Көл толкуну" аттуу китеби украин тилинде (1975), "Досторго" аттуу китеби –өзбек тилинде (1975), "Биз жоокер болгонбуз" повести литва тилинде (1976), ошондой эле казак жана тажик тилдеринде жарык көргөн, ал эми кээ бир чыгармалары чет өлкөлөрдө жарыяланган.

Кыргыз элинин залкар акындарынын бири, улуу акын Токтогулдун шакирти Барпы Алыкулов
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Аалы Токтомбаев 1934-жылдан тартып СССР Жазуучулар союзунун мүчөсү болгон. 

1945-жылы Кыргыз ССРнин эл акыны наамын алып, 1954-жылдан баштап Кыргыз ССР Илимдер Академиясынын анык мүчөлүгүнө шайланган. 1974-жылы Социалисттик Эмгектин Баатыры наамын алган. 

Аалы Токтомбаев өлкөнүн саясий турмушуна да катышып, бир нече ирет Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешине депутат, обкомдун мүчөдүгүнө, Кыргызстан КП БКнын мүчөлүгүнө талапкер болуп да шайланган. 

Эки Ленин, үч Эмгек Кызыл Туу, Октябрь революциясы, "Ардак белгиси" менен сыйланган. 

Акын жана жазуучу Аалы Токтомбаев 1988-жылы 84 жаш курагында каза болгон. 

Жазуучунун кичүү уулу Улан Токомбаев өз атасынын жолун жолдоп, колуна калем кармап ыр жазып, драматург, сценарист катары да таанылган. Ал КР маданиятына эмгек сиңирген ишмер. Улан Токомбаевдин жубайы Светлана да белгилүү акын, уулу Шербото Токомбаев болсо орус тилинде ыр, аңгеме жазат. 

Акын Алыкул Осмоновдун портрети, автору Гапар Айтиев. Архив
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Совет доорунда Аалы Токтомбаев социалистик турмушту даңазалаган акын катары көбүрөөк таанылган коммунистик партия, Ленин жөнүндөгү ырлары менен көбүрөөк таанылганына карабай, акындын өмүргө, табиятка, үй-бүлөгө арналган чыграмалары арбын. Аларга мисал катары "Терегим", "Тил алса", "Энеке", "Жайкы таңда" сыяктуу ырларын атоого болот. Ошондой эле, Аалы Токомбаевдин бир нече ыры музыкага салынып эл арасында ырдалып жүрөт. Алардын ичинен сүйүү темасындагы "Мунарым" ("Муңдашым Мунар кайдасың", обону Асанкалык Керимбаевдики) аттуу ыры өткөн кылымдын 80-жылдарында өтө белгилүү болчу. 

Ошондой эле Аалы Токтомбаевдин "Күүнүн сыры" атуу повести кыргыз адабиятындагы сүйүү сезимин даңазалаган көрүнүктүү чыгармалардын бири. 

Аалы Токомбаевдин эстелиги Бишкекте Көркөм сүрөт музейинин жанында орнотулган. 

57573
Белгилер:
жазуучу, акын, Аалы Токомбаев, Кемин району
Финчалгындоонун башчысы Канатбек Тургунбеков

Финчалгындоонун жаңы башчысы Канатбек Тургунбековдун өмүр баяны

567
(жаңыланган 10:26 16.02.2021)
Канатбек Тургунбеков 1970-жылы 25-майда Нарын облусунун Тянь-Шань районунун Чет-Нура айылында туулган.

Канатбек Тургунбековдун өмүр баяны жана эмгек жолу тууралуу Sputnik Кыргызстан агенттиги даярдаган "Таржымал" рубрикасынан таанышууга болот.

Тургунбеков Кыргыз айыл чарба университетинде зооинженер адистигин, Кыргыз мамлекеттик улуттук университетинде юрист-укук таануучу адистигин аяктаган.

Эмгек жолу:

  • 1992-1993 — Бишкек шаарынын Свердлов РИИБинде экономика жана коррупциялык кылмыштарга каршы күрөшүү бөлүмүнүн ыкчам кызматкери;
  • 1993-1994 — ИИМдин экономика жана коррупциялык кылмыштарга каршы күрөшүү башкы башкармалыгынын экономика жана коррупциялык кылмыштарга каршы бөлүмүнүн улук ыкчам кызматкери;
  • 1994-1996 — ИИМдин экономика жана коррупциялык кылмыштарга каршы күрөшүү башкы башкармалыгынын коррупция жана пара алууга каршы бөлүмүнүн өзгөчө маанилүү иштер боюнча улук ыкчам кызматкери;
  • 1996-2000 — ИИМдин Уюшкан кылмыштуулукка каршы күрөшүү башкармалыгынын бандитизмге каршы бөлүмүнүн өзгөчө маанилүү иштер боюнча улук ыкчам кызматкери;
  • 2000-2001 — ИИМдин Уюшкан кылмыштуулукка каршы күрөшүү башкармалыгынын уюшкан кылмыштуу топторго, транс улуттук жана жогорку технологиялар тармагындагы кылмыштар бөлүмүнүнү башчысы;
  • 2001-2002 — Бишкек шаарынын Ленин РИИБдин кылмыш издөө бөлүмүнүн башчысы;
  • 2002-2003 — Финансы полициянын Бишкектеги башкармалыгынын жетекчисининин орун басары;
  • 2003-2004 — Финансы полициянын Ысык-Көл жана Нарын облустары боюнча башкармалыгынын жетекчиси;
  • 2004-2006 — Финансы министрлигинин Ыктыярдуу башкаруу жана ички аудит кызматынын башчысы;
  • 2006-2007 — Финансылык чалгындоо кызматынын башчысынын орун басарынын илдетин аткарган. Ошондой эле IТ-камсыздоо жана эл аралык кызматташтык бөлүмүн жетектеген;
  • 2007-2008 — "Альфа Секьюрити" кайтаруу агенттигинин башкы директорунун кеңешчиси;
  • 2008-2009 — Коррупциянын алдын алуу улуттук агенттигинде башкармалыктын жетекчиси;
  • 2009-2010 — Мамлекеттик кадр кызматынын Коррупцияны алдын алуу агенттигинин башчысынын орун басары;
  • 2011 — "Альфа Телеком" ЖАКтын коопсуздук маселелер боюнча директору;
  • 2012 — "Альфа Телеком" ЖАКтын персоналдар боюнча дирекциянын башчысы;
  • 2013 — Экономикалык кылмыштарга каршы күрөшүү кызматынын төрагасынын орун басары;
  • 2020 — Мамлекеттик каттоо кызматынын укуктук маселелер боюнча башкармалыгынын жетекчиси;
  • 2020 — Жогорку Кеңештин 7-чакырылышына шайлоодо "Кыргызстан" партиясынын штабынын жетекчиси.
  • 2021-жылдын 15-февралында Финансылык чалгындоо мамлекеттик кызматынын төрагасы болуп дайындалды.

Үй-бүлөлүү, төрт баланын атасы. Финансы полициясынын полковниги, Мамлекеттик кызматтын I класстагы кеңешчиси.

567
Белгилер:
Финансылык чалгындоо кызматы, Канатбек Тургунбеков, таржымал, өмүр баян, кызматкер, финансы
Тема боюнча
Жоробай ажы Шергазыев — өмүр баяны
Жоробай ажы Шергазыев

Жоробай ажы Шергазыев өмүр баяны

386
(жаңыланган 11:24 12.02.2021)
Кыргызстандын муфтийинин милдетин аткаруучу Жоробай Шергазыевдин өмүр баяны тууралуу маалыматтарды Sputnik Кыргызстан агенттигинин "Таржымал" рубрикасынан окуңуз.

Жоробай ажы Шергазыев 1974-жылы 27-августта Баткен облусунда туулган. Диний жогорку билимге ээ болгон.

Билими:

  • 1992 — Баткен районундагы Жоомарт Бөкөнбаев атындагы орто мектепти бүтүргөн;
  • 1992 — Бишкектеги "Хазрат Умар" атындагы медресеге тапшырып, белгилүү дин аалымдары болгон Молдо Хашим жана Молдо Газыдан сабак алган;
  • 2004 — Египеттеги "Ал-Азхар" университетинин шарият факультетин ийгиликтүү аяктаган;
  • 2006-2009 — жылдары Египеттин муфтиятындагы үч жылдык атайын фатва берүүгө даярдоо окуусун ийгиликтүү аяктаган;
  • 2015 — Кусейин Карасаев атындагы Бишкек гуманитардык университетинин чыгыш таануу жана эл аралык байланыштар факультетинин магистратурасын аяктаган.

Эмгек жолу:

  • 2009 - 2010 — Египеттин муфтиятында иштеген;
  • 2010 — Кыргызстан ислам университетинде мугалим;
  • 2011 — Бишкектеги "Ыйман" мечитине имам-хатиб;
  • 2011 — Кыргызстан мусулмандарынын дин башкармалыгы, муфтияттын фатва бөлүмүнүн адиси;
  • 2013 — муфтияттын фатва бөлүмүнүн башчысы;
  • 2016 — февраль айынан тарта азирети муфтийдин орун басары;
  • 2021-жылдын 11-февралынан тарта муфтийдин милдетин аткаруучу.

Үй-бүлөлүү, үч уул, бир кыздын атасы.

386
Белгилер:
Жоробай Шергазыев, Муфтий, таржымал, өмүр баян
Тема боюнча
Шаршеев Бакыт Октябрович — өмүр баяны
Механизациялоо жана айыл чарбасын энергия менен камсыз кылуу департаментинин жетекчисинин орун басары Алишер Мамытов

Мамытов: быйыл 13 айыл чарба техникасы лизингге берилди

0
Механизациялоо жана айыл чарбасын энергия менен камсыз кылуу департаментинин жетекчисинин орун басары Алишер Мамытов республика боюнча 80 миңге чукул ар кандай үлгүдөгү айыл чарба техникасы бар экенин билдирди.

2011-жылдан бери 3 281, ал эми байыл 13 айыл чарба техникасы лизингге берилген. Бул тууралуу Алишер Мамытов Sputnik Кыргызстан радиосуна маек куруп жатып билдирди.

Мамытов: быйыл 13 айыл чарба техникасы лизингге берилди

Анын айтымында, өлкөдө 22 миң 100 трактор, 2 миң 200 дан комбайны, 17 миң 400 тиштүү мала, 2 миң 800 үрөн сепкич, 3 миңге чукул чөп чапкыч, 2 миңге чукул пресс жыйнагыч жана башка техника бар.

"Учурда алты лизинг долбоору бар. Бул долбоор 2011-жылдан бери иштеп жатат. Ошол убакыттан бери жалпы 5 миллиард 35 миллион сомго 3 миң 281 даана айыл чарба техникасы берилген. Бүгүнкү күндө лизингди өнүктүрүү үчүн 1,5 миллиард сомго барабар кредит топтому иштеп жатат. Аны алуу мөөнөтү 7ден 10 жылга чейин. Пайыздык чени 6дан тогузга чейин. Өздүк салым 10дон 30 пайызга чейин чыгат. Эгерде 30 пайыздан жогору өздүк салым төлөнсө, айыл чарба техникасы күрөөгө коюлат. Кайтарым шарты боюнча 3-6 айга чейин жеңилдик берилген. Негизги сумма бир жылда эки жолу, ал эми пайыздык чени ар квартал сайын төлөнөт. Быйыл лизинг үчүн 540 миллион сом бөлүнүп, учурда 13 айыл чарба техникасы берилди", — деди Мамытов.

Ошондой эле ал республика боюнча 5 миң 900 трактор, 2 миң 600 комбайн жетишсиз экенин кошумчалады.

Маекти толугу менен видеодон көрсөңүз болот.

0
Белгилер:
дыйкан, техника, айыл чарба, лизинг
Тема боюнча
Министрдин орун басары: быйыл айыл чарба техникасынын дефицити болбойт