РФтин Башкы консулу Александр Кудряшов. Архив

Кудряшов: Улуу Ата Мекендик согуштун тарыхын бурмалоого жол бербөө керек

170
(жаңыланган 17:30 28.05.2015)
Россия менен Кыргызстандын окумуштуу-тарыхчылар, эксперттери Ошто боордош эки элдин жалпы тарыхындагы эсте каларлык мезгилдерди талкуулашты.

БИШКЕК, 28-май — Sputnik. РФтин Башкы консулу Александр Кудряшов Улуу Ата мекендик согуштун тарыхын бурмалоого жол бербөө керектигине токтолду деп билдирет координатор Станислав Полищук.

Ошто 2015-жылдын 25-27-майында кыргыз-россиялык өз ара мамилелердин тарыхына арналган иш-чаралар: тегерек стол, студенттик конференция, орто мектептин тарых мугалимдери үчүн илимий-практикалык семинар өттү.

Иш-чараны "Единство" коомдук фонду Мырсабеков атындагы Ош гуманитардык-педагогикалык институт, ОМПИ жана Арабаев атындагы МПУ менен биргеликте РФтин Оштогу Башкы консулдугунун колдоосу астында уюштурду.

Россия менен Кыргызстандын окумуштуу-тарыхчылары, эксперттери, саясат таануучулары, эки өлкөнүн коомдук уюмдарынын өкүлдөрү, тарыхый фактыларга жана документтерге таянуу менен, тарыхый процесстин жакшы жактарын талкуулашты.

XX-XXI кылымдарда кыргыз-россиялык өнөр жай, айыл чарба, маданият, саламаттык сактоо тармагындагы өз ара мамилелеринин калыптануу, өнүгүү жана бекемдөө маселелери, ошондой эле россиялык окумушуулардын Кыргызстанды изилдөөдөгү кошкон салымы, азыркы коомдогу социалдык, гуманитардык жана педагогикалык ролу боюнча маселелер козголду. 

РФтин Башкы консулу Кудряшов бул иш-чараларда тарыхты бурмалоо аракетин көрүп жаткан күчтөргө каршы туруу боюнча көз караштарды талдап, аларды иштеп чыгууга талаптагыдаq көңүл бурулганын белгиледи.

"Тарыхый фактыларды өзгөртүү биздин өлкөлөр менен элдерди чатакташтырып, бөлүп-жарып жана шек саноолордун жаратат", — деди Кудряшов. 

Дипломат Россия менен Кыргызстан бири-биринен ажырагыс бүтүндүктү түзүп турушу кызматташтыкты бекемдөөнүн пайдубалын кармап турарын белгиледи. 

Эки мамлекеттин тарыхчылары менен эксперттери эки бордош элдин жалпы тарыхындагы эске тутарлык мезгилдерди талкуулашты.

ОМПИнин Тарых кафедрасынын башчысы, философия илимдеринин кандидаты, доцент Роза Шарипова өз сөзүндө Улуу Ата мекендик согуштагы жеңиш — жалпы жеңиш экенин баса белгиледи.

"Бул Улуу жеңиш үчүн биздин аталарыбыз кандай курмандыкка барганы улам унутулуп баратат", — дейт окумуштуу.

Анын маалыматына караганда, Советтик Кыргызстандан фронтко 365 000 адам чакырылып, анын ичинен Советтер Союзунун Баатыры наамын 77 жоокер алган. 28 баатыр-панфиловчулардын катарында 5 кыргызстандык жоокер болгон.

Согуш учурунда Коргоо фонду 189 миң рубль чогултуп, Кызыл аскерлер үчүн 196 вагон белек жөнөткөн. Кыргызстандын эмгекчилеринин каражатына "Кыргызстан колхозчусу" танкалык колонна "Советтик Кыргызстан" эскадрильясы жана "Күнөстүү Кыргызстан" авиаэскадрильясы курулган.

Тоо-кен өнөр жайы аскердик-өнөр жай комплексин жогорку сапаттагы болот чыгарууга зарыл болгон вольфрам концентраты, сымап, коргошун жана сурма менен, ал эми бүтүндөй Орто Азияны кыргыз жергесинде казылып алынуучу көмүр менен үзгүлтүксүз камсыз кылган.

"Кыргызда "Тили эле эмес, дили жакындар бири-бирин жакшы түшүнөт" деген кеп бар, ошондуктан биз бул иш-чаралар эки өлкөнүн мындан аркы өз ара аракеттешүүсүнө салымын кошот деген ниеттебиз", — деди Шарипова.

"Единствонун" аткаруучу директоруу Олег Серницкий кыргыз-россиялык өз ара мамилелердин тарыхында жакшы баракчалар көп, муну айрыкча, Улуу Ата мекендик согуш мезгили жана андан кийинки өлкөнү кайра калыбына келтирүү жылдары баса көрсөтөрүн белгиледи. 

"Болор-болбос саясий кызыкчылыктары үчүн тарыхты кайра жазуу аракеттерине бөгөт коюуда биздин оюбуз бир. Бизде унутууга болбой турган баалуулуктар бар!" — деди Серницкий. 

Үстүдөгү жылды февралында Бишкекте Арабаев атындагы МПУда Кыргызстан менен Россиянын окумуштуу-тарыхчылары жана эксперттери Кыргызстан Россиянын курамына кирген мезгилде жана согуштан кийинки жылдардагы эки өлкөнүн өз ара мамилелеринин тарыхындагы олуттуу мезгилдерди талкуулашкан.

170
Белгилер:
Россия, Кыргызстан, Олег Серницкий, Роза Шарипова, Александр Кудряшов, Станислав Полищук, кызматташтык
Тема:
Улуу Жеңишке 70 жыл (117)
Тема боюнча
Президент тарыхый, маданий мурастарды коргогон мыйзамга кол койду
Путин: Экинчи дүйнөлүк согуштун тарыхын кайра жазуунун максаты – Россииянын мизин мокотуу
Тарыхый фактыларды окуучуларга туура жеткирүү зарыл деп эсептейт эксперт
Чүй Панфилов көчөлөрүнүн кесилиши. Архив

Ишембиге карата аба ырайы

59
4-декабрга караган түнү республикада жаан-чачын күтүлбөйт. Тоолуу райондордо жолдор тайгак болот. Түштүк-батыштан соккон шамалдын ылдамдыгы секундасына 3-8 метрге жетет.

БИШКЕК, 3-дек. — Sputnik. 4-декабрь күнү, ишембиде, күн ачык болот. Бул тууралуу Кыргызгидромет билдирди.

Абанын температурасы Чүйдө +9...+14, Талас өрөөнүндө +11...+13, Ош, Жалал-Абад жана Баткен облустарында +13...+18, Ысык-Көл аймагында +4...+9, Нарында -1...+4 градуска жетет.

Борбор калаада күндүн табы +12...+14, ал эми Ош шаарында +16...+18 градуска чейин көтөрүлөт.

59
Белгилер:
аба ырайы, Кыргызстан
Тема боюнча
Кабыланды кууп жүрүп уулун аман алып калган аял. Индиядагы окуя
Афганистандык Шафажо-Мохаммад Рафи

Кабулдагы кыргыздардын абалы оор. Афганистандан келген Шафажонун маеги

474
(жаңыланган 20:45 03.12.2021)
Афганистандык Шафажо-Мохаммад Рафи 13 жылдан бери Кыргызстанда жашап, жогорку билим алып, бала-бакыралуу болуп, бир жыл мурун жарандык алган.

Ал бир айдай кичи мекенинде жүрүп Бишкекке кайтып келди. Sputnik Кыргызстан агенттигинин кабарчысы аны менен Афганистандагы учурдагы абал боюнча маек курду.

— Балалыгыңыз Афганистанда өтүп, кийин Кыргызстанда жашап калган экенсиз. Бул жактын жарандыгын качан алдыңыз?

— Мен Кабул шаарындагы белгилүү Истиклол мектебин бүтүргөм. Атам дарыгер, апам банкта иштеген. Башында Кыргызстандын каякта жайгашканын билчү эмесмин. 2006-жылы жогорку окуу жайга тапшырып Бишкекте окуп калдым. Бул жактан "Ала-Тоо" эл аралык университетинде, Иса Ахунбаев атындагы Кыргыз мамлекеттик медициналык академиясында билим алгам. 2013-жылы үйлөнүп, Эл аралык мамилелер багыты боюнча Борбор Азия университетин окуп жүргөм. Бирок талибдер* бийликке келгенден кийин окууну токтотууга мажбур болдум. Анткени шашылыш түрдө Афганистандагы апам, карындашым, туугандарыма барып, жардам беришим керек болчу. Кыргызстандын жарандыгын өткөн жылы алдым.

Афганец, работающий врачом в Бишкеке Мохаммад Рафи Шафажо
© Sputnik / Шабдан Абылгазы уулу
Sputnik Кыргызстан агенттигинин кабарчысы афганистандык Шафажо-Мохаммад Рафи менен Афганистандагы учурдагы абал боюнча маек курду

— Азыр кичи мекениңизге учактар каттабай, чек аралар жабык турат дешүүдө. Кабулга кантип жеттиңиз?

— Келинчегим менен убактылуу жашап жаткан Краснодардан Украинанын Житомир шаарына жетип Стамбулга учкам. Бирок ал жакта Кабулга түз аба каттамы жок болгондуктан кайра Краснодарга учуп келип бир айдай жүрдүм. Андан соң Өзбекстандын Бухарасына учуп барып автоунаа менен чек арага жетип, андан ары жөө кеттим. Азыр көпчүлүк афганистандыктар өлкөдөн чыгып кетүү аракетин көрүп жатат, аларды жолдон кезиктирдим. Андан ары Мазари-Шариф аркылуу эптеп Кабулга жеттим. Учурдан пайдаланып Кыргызстандын Тышкы иштер министрлигине, Россиянын Коргоо министрлигине ыраазычылык билдирем. Алардын аракети менен Афганистандан аман-эсен эвакуацияланып чыгып кете алдым. Анткени ал жакта абал оор. Жалгыз мен үчүн россиялык учкучтар Кыргызстанга конуп, көздөгөн жериме жеткиришти.

— Ал каттамда кыргызстандыктардан сиз жалгыз болгон экенсиз, эвакуациялоо иши алдын ала кабарланды беле?

— Ооба. Россиялык учак КМШ өлкөлөрүнүн жарандарын алып чыгып кетет деген маалымат берилген. Мен тизмеге кошулуп кетүүгө колдон келишинче аракет кылдым. Каттамдын ичинде Кыргызстандан мен жалгыз болдум. Ичинде жүздөгөн жүргүнчүсү бар учак мен үчүн атайын Кантка конду. Учурдан пайдаланып ыраазычылык билдирем.

— Учурда Афганистанда, Кабул шаарында абал кандай?

— Ушу тапта мамлекеттик органдар толук кандуу иштеген жок, натыйжада экономикалык көйгөйлөр көбөйүүдө. Азыр банкоматка кезекке турсаңыз, акчаны бир күндөн кийин ала аласыз. Анда дагы 25 миң сомдон көп акча берилбейт. Ишкерлердин көпчүлүгүнүн топтогон акчасы банкта сакталгандыктан көпчүлүгү ала албай жатат. Эл ачка, азык-түлүк жетишсиз болууда. Мындан улам жергиликтүү тургундар 100 доллар үчүн колуна курал алып согушууга даяр болуп калды. Иштегенге жумушу жок, тамак-аш тартыш. Жегенге жөнөкөй эле нан, күрүч жок. Элдин ачарчылыкта калуу коркунучу күч. Коопсуздук жагын айтсам, шаарда күнүгө терактылар катталууда. Мен жолуктурган талибдердин* сүйлөгөн сөзүнөн эле каяктан экенин байкап жүрдүм, көпчүлүгү пакистандык пуштулар экен. Көчөдө экиден болуп куралчан жүрүшөт. Кабулдун өзүндө абал тынч эмес. Бир нече күн мурун элчиликтин жанында жүргөндө теракт болду. 150 метр алыстыкта токтотулган автоунаа жарылып, катуу чыккан үнүнөн кулагым эки-үч күн ооруп жүрдү. Ага чейин базардагы жардырууга да күбө болгом. Экөөндө тең мени кудай чоң сактады.

Афганец, работающий врачом в Бишкеке Мохаммад Рафи Шафажо
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Шафажо-Мохаммад Рафи: көпчүлүгү тынчсыздангандыктан үй-жайын таштап чет өлкөгө кетип жатышат. Менин тааныштарымдын көбү сыртка чыгып кетишти

— Эл аралык басылмалар качкындар санынын көбөйгөндүгүн жазышууда, жергиликтүүлөр талибдерди* кандай кабыл алып жатат?

— Көпчүлүгү тынчсыздангандыктан үй-жайын таштап чет өлкөгө кетип жатышат. Менин тааныштарымдын көбү сыртка чыгып кетишти. Өлкөнүн ичинде качкындар көбөйдү. Бардыгы эле чет мамлекетке кеткиси келгендиктен кошумча көйгөй пайда болууда. Авиабилет, виза өтө кымбаттап кетти. Азыр коңшу Пакистанга 900, Иранга 600 доллар менен учууга болот. Сырткары чыкканга паспорт жасатууга кезек күткөндөрдүн саны арбып, анын акысы 700 долларга чейин жогорулап кетти. Эки жума мурун апама Түркияга виза алып, иним экөөнү Стамбулга учуруп жибердик. Билети эле 900 доллар болду. Карындашым үч кызы жана жолдошу менен Кабулда калды.

Талибдерге* эл ишенип жатат деп айта албайм, азыр кыздарды 6-класстан кийин окутпай жатышат. Ооруканада аялдар гинеколог, педиатр болуп гана иштей алат. Алар аябай сабатсыз экен, чек арадагы өткөрүү пунктунда отурган талибдер* жөнөкөй эле паспортко мөөр койгонду билбегенин көргөндө таң калдым. Кийин Кабулдун ортосунда жол тыгынын жаратып көчөнүн ортосунда аскердик унаа токтоп турганын көрүп калдым. Аны кайтарган талибдин* жанына барып "аскердик техника бул жакта эмнеге токтоп турат" десем, айдагандан, аны чукулагандан коркуп жатабыз дейт. "Туура эмес жерин басып алсак жарылып кетсе эмне кылабыз" деди.

— Мамлекеттик органдар, социалдык мекемелер иштеп жатабы?

— Мектеп, оорукана, мамлекеттик органдарда иштегендерге бир нече айдан бери айлык берилбегендиктен алар жумуштан кетти. Жалпылап айтканда, алар оңгулуктуу деле иштеген жок. Министрликке барсаң ичинде бир-эки киши эле отурган болот. Мурун иштегендерди талибдер жумушка чакырып көрүшүптүр, бирок ал кызматкерлер коркуп келбей коюшуптур. Кабулда бир айдай жүрүп келдим. Бир күндө жок дегенде бир теракт катталууда.

Афганец, работающий врачом в Бишкеке Мохаммад Рафи Шафажо
© Sputnik / Шабдан Абылгазы уулу
Шафажо-Мохаммад Рафи: мурун иштегендерди талибдер жумушка чакырып көрүшүптүр, бирок ал кызматкерлер коркуп келбей коюшуптур. Кабулда бир айдай жүрүп келдим. Бир күндө жок дегенде бир теракт катталууда

— Афганистандагы кыргыздардан кабарыңыз жокпу? Аларга Кабулдан кезиге алган жоксузбу?

— Кабулда жалданып жумушта иштеп курсагын тойгузууга аракет кылган кыргыздарга кезиктим. Алар менен сүйлөшсөм "курсакты тойгузсаң акысыз эле иштеп берем, акчаңдын деле кереги жок" дешти. Ал эми Памирде суук болгондуктан көбү ылдый түшкөн жок. Кээде мал сатканы жакага түшүп калышат экен. Мен Кабулдан бир-эки кыргызды көрүп калдым. Алар мал сатканы, дарыгерлерге көрүнгөнү, дары-дармек алганы келиптир. Бирок Афганистанда ак халатчандардын көбү качып кеткендиктен кимге кайрылууну билбей жатышат. Ошондуктан азыр Памирдеги кыргыздар оор абалда, жардамга муктаж болуп турган учуру. Тоолуу Бадахшанда дарыгер болуп иштеген таанышым "ооруган кыргыздар бизге келип жатышат" дейт. Эгер кызыкдар тарап болсо, Памирдеги кыргыздарга барып медициналык жардам бергим келет. Себеби ал аймакты, тилин жакшы билем, Алар азыр медициналык жардамга өтө муктаж болуп жатат.

— Кыргызстан сиздин экинчи мекениңиз болуп калган экен да.

— Кыргызстанда жакшы, көчөдө ээн-эркин, кооптонбой жүрө аласың. Россияда жүргөндө каяктансың деп сураганда Кыргызстандан деп жооп берем. Анткени Бишкекке 17 жашымда келип, 13 жылдан бери ушул жактамын. Үйлөнүп, эки кыз, үч уулдуу болдум. Афганистанга барганда өзүмдү мекенимде жүргөндөй сезбейм. Кыргызстанга келгенде өз жеримде жүргөндөй болом. Афганистанда кечки сегизден кийин көчөгө чыга албайсың. Кээде түнү бою атышуу болуп уктай албай чыгасың. Америкалыктар афганистандыктарды канча жыл талибдерге* каршы согуштуруп кетип калышты. Эми алардын саясатынын кесепетин эл тартып жатат.

* – Террордук иштери үчүн БУУнун санкциясына алынган уюм.

474
Белгилер:
Афганистан, 'Талибан' кыймылы, маек
Тема боюнча
Масадыковдун Афганистанга барганы боюнча президенттин аппараты түшүндүрмө берди
Антрополог Маршалл: Памирдеги кыргыз аялдардын жашоосу өзүнчө изилдөөгө татыйт
Кыргызстандык балбан кыз Мээрим Жуманазарова. Архив

Мээрим Жуманазарова Гран-при мелдешиндеги атаандашы Велиеваны дагы утту

11
(жаңыланган 01:28 04.12.2021)
Буга чейин Россиянын Күрөш федерациясы Мээрим Жуманазарова менен Ханум Велиеваны беттештирүү сунушу менен Кыргызстандын күрөш уюмуна кайрылган.

БИШКЕК, 4-дек. — Sputnik. Кыргызстандык балбан кыз Мээрим Жуманазарова "Гран-при Москва — АЛРОСА кубогу" мелдешиндеги атаандашы Ханум Велиеваны 3:2 эсеби менен утуп алды. Спортчу кыздардын таймашын Россиянын Спорттук күрөш федерациясынын расмий сайты түз алып көрсөттү.

Эки бөлүккө созулган кыл чайнаш кармаштын жыйынтыгында кыргызстандын балбан кызы жеңишти илип кетти. Кармаштын биринчи эле бөлүгүндө Мээрим адегенде контр чабуул жасап бир упай алды. Көп өтпөй бутка кирип, атаандашын партерге жыгып дагы эки баллга ээ болду. Бөлүк 3:0 менен аяктады.

Экинчи үч мүнөттүктө кыргызстандык балбан кыз эсеп артыкчылыкты сактап калуу тактикасы менен күрөштү. Велиева чабуул жасап Мээримди эки ирет чийин сыртына сүрүп чыгарып эки упай алды. Беттеш 3:2 Мээримдин артыкчылыгы менен жыйынтыкталды.

Мээрим Жуманазарованы мелдешке машыктыруучусу атасы Рахмадил Жуманазаров коштоп барган.

Мелдеш Москва шаарындагы "ВТБ Арена Парк" спорттук жайында өттү.

Буга чейин Россиянын Күрөш федерациясы Мээрим Жуманазарова менен Ханум Велиеваны беттештирүү сунушу менен Кыргызстандын күрөш уюмуна кайрылган. Машыктыруучулук штаб Мээрим менен кеңешип, бул сунушка макул болгон.

Спортчу кыздар муну менен төртүнчү ирет кез келип жатат. Эске салсак, октябрь айында Ослодо өткөн дүйнө чемпионатынын жарым финалында Жуманазарова Велиеваны уткан. Таймаш 3:3 эсебинде аяктаган, бирок акыркы аракетти жасап, упай алганы үчүн кыргызстандык балбан кызга артыкчылык берилген.

Калыстар беттеш эсебин таблодо туура эмес көрсөткөндүгү үчүн кармаштын жыйынтыгына карата айрым түшүнбөстүктөр пайда болгон. Мындан улам Россиянын машыктыруучулар штабы кармашта реферилер ката кетирген деп эсептеп, калыстык кылган топтун үстүнөн даттанарын айтып чыккан болчу.

Ал эми 2019-жылы Финляндияда өткөн жаштар арасындагы дүйнөлүк чемпионатта беттешсе, экинчисинде Польшада былтыр өткөн Poland Open 2020 эл аралык турниринде кез келип, Мээрим 7:2 эсебинде уткан.

Ал эми үчүнчүсүндө быйыл Норвегиянын Осло шаарында өткөн дүйнө биринчилигинин жарым финалында кармашып, Мээрим жеңип алган.

11
Белгилер:
Мээрим Жуманазарова, Ханум Велиева, мелдеш
Тема боюнча
Жоламан күрөшкөндө титиреп турам... Легендарлуу Хаким агайдын видеосу
Мелис Турганбаев Күрөш федерациясынын президенти болуп тандалды