Чымчык. Архив

Адамдагы сүйүү касиетинин сырын аныктоого канаттулар жардам берди

172
(жаңыланган 09:18 18.09.2015)
Немис биологдору бир нече ондогон канаттулардын тукум көбөйтүшүнө байкоо жүргүзүп отуруп, сүйүү сезиминин эволюциялык маанисин ачышты. Мындай изилдөө үчүн окумуштуулар канаттуулардын үй-бүлөсүн бузуп, ургаачы-эркектерин алмаштырып коюшкан.

БИШКЕК, 18-сен. – Sputnik. Жуп канаттууларга жүргүзүлгөн байкоолор сүйүү сезиминин эволюциялык маанисин ачууга жардам берди. Көрсө, ата-эненин бири-бирине ынактыгы көбүрөөк тукум өстүрүүгө өбөлгө болот экен. Дал ошондуктан канаттуулар менен адамдардын арасында байыртан эле ушул психологиялык өзгөчөлүк кеңири тарган деп айтылат PLoS One журналында жарык көргөн макалада.

Көпчүлүк канаттуулар адамдар сыяктуу эле, бир гана түгөйү менен бүлө куруп, өмүр бою жашайт. Мындай үй-бүлөлүк түзүлүш балдарды тарбиялап, тукум улантууга өбөлгө болору анык. Бирок "түгөйлөр" эмне үчүн бири-бирине ушунчалык ынак болуп, жөн эле тукум уланта бербей, алгач өмүрлүк жолдошун табууга көп убакыт коротушарын окумуштуулар буга чейин түшүндүрө алган эмес. 

Зеевизендеги Макс Планк коомунун орнитологиялык институтунан (Германия) Вольфганг Форстмайер (Wolfgang Forstmeier) жана анын кесиптештери сүйүү бар экендигине өтө жөнөкөй, бирок эмоциялык жактан ырайымсыз эксперимент аркылуу эволюциялык түшүндүрмө беришкен. 

Эки жүзгө жакын зебр түспөлдүү амадинге (Taeniopygia guttata) жүргүзүлгөн тажрыйба, Форстмайер белгилегендей, кыска жолугушууну элестеткен – окумуштуулар он чакты ургаачы чымчыкты ошончо сандагы эркек чымчыктар отурган торго киргизип, ар кимиси өзүнө түгөй тапканга чейин аларды эркине коюшкан. Амадиндерде сулуулуктун айкын стандарттары жок, ургаачылардын баары бир эле эркекти айланчыктабайт. Алар адамдай болуп кандайдыр бир ички идеалдардын жетегинде болушат жана ар бири өзүнө гана ылайык түгөй тандап алат.  

Андан кийин биологдор жуп канаттууларды тең сандагы эки топко бөлүп, биринде амадиндерди өзүлөрү түзгөн бүлөдө калтырышкан. Экинчи топто болсо окумуштуулар канаттуулардын орундарын алмаштырып, "кыска жолугушуу" учурунда бири-бирин тандабаган ургаачы менен эркектерди жупташтырып коюшкан. 

Андан кийинки жүргүзүлгөн байкоолор үй-бүлөдөгү бакыт аман чоңойгон балапандардын, жөжө чыкпай калган, сынган жумурткалардын, ошондой эле эрте өлүп калган балапандардын санына түз таасир кыларын көрсөткөн. 

Атап айтканда, "бактылуу" амадиндердин жумурткадан чыгып, аман чоңойгон балапандарынын саны 37пайызга көп, басылып чыкпай же сынып калган жумурткалар үч эсе аз болгон. Ошол эле учурда, окумуштуулар түзүп койгон жуптардын балапандары жумурткадан чыккандан кийин алгачкы эки күндө бир топ көп өлгөн. Буга ургаачыга эч сезими жок эркектер, "бактылууларга" салыштырмалуу балапандарына анча карабаганы себеп болгон.

Бул факт сүйүүсүн көрсөтүүнүн себептерин ачат – тукум улантуу процесси кеч башталганына карабай, көбүрөөк балапан чыгаруу мүмкүнчүлүгү эволюциялык артыкчылык болуп эсептелет. Ал амадиндерге байыркы мезгилде өзүнүн генин көбүрөөк калтырып, мындай сезимге шыгы жок тектештерин сүрүп чыгарууга мүмкүндүк берген. Окумуштуулар ушундай эле көрүнүш биздин бабалардын арасында сүйүү-ынактык сезиминин өрчүшүнө өбөлгө болгону толук мүмкүн деген тыянакка келишти.

172
Белгилер:
эволюция, тукум, ынактык, жуп, сүйүү, чымчык
Тема боюнча
Окумуштуулар: жакынкы 2 жыл тарыхтагы эң ысык жылдар болот
Окумуштуулар: Бразилиядагы аарынын уусу ракты айыктырууга жардам берет
Мамлекеттик Ала-Арча жаратылыш паркы

Шаршембиге карата аба ырайы

29
Синоптиктер шаршембиге караган түнү жаан-чачын күтүлбөй турганын маалымдашты. Батыштан соккон шамалдын ылдамдыгы секундасына 4-9 метрге жетет.

БИШКЕК, 20-окт. — Sputnik. Шаршемби күнү, 21-октябрда, күндүз өлкө аймагында күн ачык болот. Бул тууралуу Кыргызгидромет билдирди.

Абанын температурасы Чүй, Талас аймактарында +20...+25, Ош, Жалал-Абад, Баткен облустарында +21...+26, Ысык-Көл менен Нарын жергесинде +14...+19 градус жылыйт.

Чоң Алайда күчү 4,5 баллга жеткен жер титирөө болду

Күндүн табы Бишкекте +23...+25 жана Ош шаарында +24...+26 градуска чейин көтөрүлөт.

29
Белгилер:
Кыргызстан, октябрь, аба ырайы
Тема боюнча
2-ноябрда Жерге астероид түшүшү ыктымал
Бишкек мэринин милдетин аткаруучу Нариман Түлеев

COVID күчөп кетсе Бишкек даяр болушу керек. Түлеевдин биринчи жыйыны

148
(жаңыланган 20:12 20.10.2020)
Эртең менен биринчи вице-мэр болуп дайындалган Түлеев Азиз Суракматов кызматтан кеткенден кийин шаар башчысынын милдетин аткарып калды.

БИШКЕК, 20-окт. — Sputnik. Бишкек мэринин милдетин аткаруучу Нариман Түлеев коронавирус пандемиясы шарттаган экономикалык кырдаалга тынчсыздануусун билдирди. Бул тууралуу жетекчинин биринчи жыйынында белгилүү болду.

Эскерте кетсек, Түлеев бүгүн эртең менен вице-мэрликке дайындалып, шаар башчысы Азиз Суракматов кызматтан кеткенден кийин калаа жетекчисинин милдетин аткарып калды.

Түлеев: чынын айтсам, мэрияга баргым келген эмес

Түлеев вице-мэрлерди, акимдерди жана шаар кызматтарынын жетекчилерин чогулткан.

"Мэрдин милдетин аткаруучу коронавирус пандемиясы шарттаган экономикалык абалга тынчсыздануусун билдирди. Экономика жана финансы боюнча вице-мэр Алмаз Бакетаевге райондук салык башкармалыктарынын жетекчилерин чогултуу тапшырылды", — деп айтылат маалыматта.

Түлеев эпидемиологиялык абал өлкө боюнча татаал экенин белгилеп, вирус жайылып кете турган болсо шаар ага даяр болушу керектигине токтолгон.

Мындан тышкары, жыйында шаар кызматтары калааны тазалоо иштерин күчөтүшү керектиги кошумчаланды.

148
Белгилер:
эпидемия, жыйын, Бишкек мэриясы, Нариман Түлеев
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал
Тема боюнча
Абакта "авторитет" болгон. Бишкек мэрлигине кайра келген Түлеев жөнүндө 7 факты
Экс-президент Сооронбай Жээнбеков. Архив

Жээнбеков жоюп кеткен Антикоррупциялык кызматты Жапаров жандантты

110
(жаңыланган 22:30 20.10.2020)
Жаңы жарлыктын негизинде Жээнбековдун жарлыгынын колдонулушу токтотулуп жана кабыл алынган күндөн тартып күчүн жоготту деп табылды. 

БИШКЕК, 20-окт. — Sputnik. Президенттин милдетин аткаруучу Садыр Жапаров Коррупцияга каршы күрөшүү кызматынын ишин жандандыруу боюнча жарлыкка кол койду. Бул туурасында президенттик аппарат билдирди.

Белгилей кетсек, экс-президент Сооронбай Жээнбеков кызматтан кетип жатып аталган кызматты жоюу туурасында жарлыкка кол койгон

Жапаровдун чыгарган жарлыгына ылайык, Жээнбековдун жарлыгынын колдонулушу токтотулду жана кабыл алынган күндөн тартып күчүн жоготту деп табылды.

Буга байланыштуу Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитетинин Антикоррупциялык кызматынын иши улантылат.

УКМКга төмөнкүдөй тапшырмалар берилди:

  • Антикоррупциялык кызматтын иштөөсүн камсыз кылсын;
  • Антикоррупциялык кызматтын мындан аркы ишин оптималдаштыруу боюнча сунуштарды киргизсин.

Жарлык расмий жарыяланган күндөн тартып күчүнө кирет.

110
Белгилер:
кызмат, коррупция, жарлык, Садыр Жапаров, Сооронбай Жээнбеков
Тема боюнча
Экс-президент макамы Жээнбековго кандай артыкчылык берет? Тизме
Жээнбеков расмий түрдө экс-президент болду. Жапаровдун биринчи жарлыгы