Нике кыйуу. Архив

Өспүрүмдөр менен никелешүү: балалыктан ажыраган кыздар же гаремге карай жол

551
(жаңыланган 18:32 30.05.2016)
Жогорку Кеңеш өспүрүм кыздар менен никелешүүгө тыюу салган мыйзам долбоорду колдобой койду. Sputnik Кыргызстан жашы жете электер менен никелешүүгө эмнеге тыюу салуу керектигин жана мындан ары эмне кылуу зарылдыгын иликтеп көрдү.

БИШКЕК, 30-май — Sputnik. Жогорку Кеңештин депутаттары 26-май күнү "Ата Мекен" фракциясынын депутаты Аида Салянова тарабынан өспүрүм кыздар менен никелешүүгө каршы демилгеленген мыйзам долбоорун колдобой койду. Мыйзамга 44 депутат макул болсо, 61 эл өкүлү "каршы" добушун берди. Эгер мыйзам кабыл алынса күнөөлүү тарап деп эсептелген ата-эне, молдо жана күйөө 3-5 жылга эркинен ажыратылмак. Парламентарийлердин мындай чечимин коомчулук кескин сынга алды. Айрым депутаттар алардын ордуна башка бирөөлөр добуш бергенин айтса, кээси мыйзамдын чийки экенин негиз келтиришти.

Укуу коргоочу менен активисттер өспүрүмдөр менен никелешүүгө эмнеге тыюу салуу керектигин жана бул мыйзамдын зарылдыгын түшүндүрүп беришти.

Өспүрүмдөр менен никелешүүгө эмне үчүн тыюу салуу керек?

"Демократиялык процесстерди изилдөө борбору" коомдук фондусунун директору Лариса Илибезова 16-17 жаштагы кыздын жыныстык катнашка барганын коомчулук терс кабыл алганы менен никеси кыйылса унчукпай каларын белгиледи.

Адвокат Улан Жумаковдун айтымында, "никенин юридикалык күчү жок, бирок калктын бир бөлүгү үчүн ЗАГСтагы каттоого караганда таасири күчтүү".

Жашы жете электер менен баш кошууга эмне үчүн болбойт?

Мыйзамга ылайык, 18 жашка толо электе баш кошууга кош бойлуулук жана айрым бир себептер уруксат берет. Демократия жана жарандык коом үчүн коалициясынын өкүлү Гүлбарчын Жумабаеванын айтымында, өспүрүмдөр менен баш кошуу — бул балдардын укугун бузуу болуп саналат.

"Дагы бир себеби — ден соолугунун бузулушу. Эрте жашында турмушка чыгуу өспүрүмдүн саламаттыгын жабыркатат. Мындан улам бала жана эне өлүмүнүн көбөйүшү шартталат", — деди ал.

Уйпаланган укук

Баш кошууга жол бербеген дагы бир себеп — мүлккө жана башка төлөмдөргө укуктун жоктугу. Нике эч кандай юридикалык күчкө ээ болбойт.

"Ажырашкандан кийин мындай кыздар адатта эч кандай укукка ээ болбойт. Керек болсо, алар жашаган жерине катталбайт дагы. Каякка, кайсы сотко барат? Мисалы, 2010-жылдын 7-апрелинде каза болгондордун жакындарына бир миллион сомдон берилди. Ошондо бул акчаны өлгөндөрдүн жубайлары ала албай калган учурлар болбодубу. Себеби — жубайлар каттоого турган эмес, демек акча башка туугандарына берилген", — деди Кризиске каршы борборлор ассоциациясынын өкүлү Толкун Түлөбекова.

Окуучу кыздарды жакшы көргөндөр

"Ош облусунда мындай окуя болгон. Бир жаран жашы жете элек кыздарга төрт жолу үйлөнгөн. Тогузунчу классты жаңы бүткөн кыз менен баш кошот. Эки-үч жыл жашагандан кийин ажырашып кетет да, башкасына үйлөнөт. Бул бир гана көрүнүш. Ал эми мыйзамда күйөөнүн, ата-эненин, молдонун жоопкерчилиги каралган", — деди "Эрте курулган үй-бүлө" долбоорунун координатору Диана Макенбаева.

Өксүгөн өнүгүү жана токолдукка карай жол

Ден соолуктун жабыркашынан тышкары эрте үй-бүлө куруунун дагы бир кемчилиги бар.

"Кыздар окуп билим алуу, өнүгүү мүмкүнчүлүгүнөн куру калып жатышат. Көп учурда алар ажырашып кетишет. Ошондо иштейин десе же билими жок талаада калып жатышат. Натыйжада үчүнчү, төртүнчү аял болушууда", — деп сөзүн улантат Макенбаева.

Эмне кылуу керек?

Аталган мыйзам долбоорду кабыл алуудан тышкары, никелешүүдөн мурун жубайлар ЗАГСтын каттоосуна турушу керек, деп эсептейт адвокат Улан Жумаков. 

"Бизде дин тутуу укугуна чектөө коюлбайт, ошентсе да адам укугу биринчи орунда турушу керек", — деди ал. 

Эскерте кетсек, Кыргызстандын акыйкатчысы Кубат Оторбаев аталган маселе боюнча депутаттарды дагы бир ирет добуш берүүгө чакырды. Анын айтымында, өспүрүмдөр менен никелешүү кыздардын билим алып, андан ары өнүгүүсүнө кедергисин тийгизип келет.

551
Белгилер:
дин, үй-бүлө кодекси, каттоо, мыйзам, нике
Тема:
Өспүрүмдөр менен никелешүүгө тыюу салган мыйзам долбоору (16)
Тема боюнча
ЖК жашы жете элек кыздар менен никелешүүгө каршы долбоорду колдобой койду
Күйөөсү бар аялдын никесин башка эркек менен кыйбай койгон молдо токмок жеди
Парктагы белка. Архив

Ишембиге карата аба ырайы

60
16-октябрга караган түнү өлкө аймагында жаан-чачын күтүлбөйт. Батыштан соккон шамалдын ылдамдыгы секундасына 4-9 метрге жетет.

БИШКЕК, 15-окт. — Sputnik. Ишембиде күндүз республика боюнча күн ачык болот. Бул тууралуу Кыргызгидромет маалымдады.

Абанын температурасы Чүй өрөөнүндө +13...+18, Талас менен Нарын аймагында +14...+19, Ош, Жалал-Абад жана Баткен облустарында +19...+24, Ысык-Көл жергесинде +12...+17 градус болору айтылды.

Күндүн табы Бишкекте +15...+17, Ош калаасында +22...+24 градуска көтөрүлөт.

60
Белгилер:
аба ырайы, октябрь, Кыргызстан
Тема боюнча
Күн жылуу болот! Дем алышка карата аба ырайы
Окуучулар мектепте сабак учурунда. Архив

Лавров: Россия союздаш мамлекеттерге орус тилдүү мектептерди ачууга кызыкдар

60
(жаңыланган 19:25 15.10.2021)
Тышкы иштер министри чет мамлекетте жашаган мекендештери менен жолугушууда Тажикстанда орус тилдүү мектептер ачылганы жатканын айтып, башка мамлекеттерге дагы программа иштелип жатканын белгилеген.

БИШКЕК, 15-окт. — Sputnik. Россия бардык союздаш жана өнөктөш өлкөлөрдө мектептерди ачууга даяр. Бул тууралуу РФ тышкы иштер министри Сергей Лавров чет мамлекеттеги мекендештердин конгрессинде билдиргенин РИА Новости жазды.

"Тажикстанда биздин методология боюнча билим берген беш орус тилдүү мектеп ачылат. Учурда ушундай эле программа Өзбекстан үчүн иштелип жатат. Акыркы кезде Армениянын жаңы жетекчилиги ушундай эле программаны Арменияда дагы ишке ашырууга кызыгуусун билдирүүдө", — деген Лавров.

Анын айтымына караганда, Москва союздаштар менен стратегиялык өнөктөш мамиледеги мамлекеттердин бардыгына бул долбоордун үлгү болушуна кызыкдар.

60
Белгилер:
Россия, ТИМ, Сергей Лавров, мектеп, өнөктөштөр, Өзбекстан, Тажикстан, Армения
Тема боюнча
Лавров Россия Европанын кээ бир мамлекеттери менен алакага даяр экенин айтты
Россиялык Су-25

Россиялык Су-25тер Тажикстанда: кол салгандын катыгын берүүгө даярдык

0
Афганистанга Ирак жана Сириядан келген террорчулардын топтолушу Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештигине, айрыкча Борбор Азия өлкөлөрү үчүн коркунуч туудурат.

Мындай кырдаал афган чек араларынын түндүк жактагы аймактардын баарында атайын кызматтардын активдешүүсүн жана аскердик күчтөрдүн даярдыгын күчөтүүнү талап кылууда.

13-октябрда Азербайжан, Армения, Беларусь, Казакстан, Кыргызстан, Тажикстан, Түркмөнстан жана Өзбекстандын атайын кызматтарынын башчылары менен жолугушууда РФ президенти Владимир Путин КМШ өлкөлөрүнө Афганистандан ирактык жана сириялык тажрыйбасы бар террорчулардын келиши, "түз экспансиянын башталышы" толук ыктымал экенин билдирди. Ошону менен катар биргелешкен атайын операцияларга күч түзүмдөрүнүн алдын ала камылгасынын маанисин баса белгиледи. Аскерий баяндамачы Александр Хроленко алдыдагы атайын операциялардын даярдыгына токтолду.

Жолугушуу өткөн күнү эле россиялык чалгындоо кызматы Афганистандагы азыркы кырдаалды мурдатан болжогону да белгилүү болду. Тажикстандын Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитети афган территориясынан баңгизат, курал, ок-дарынын агымы күч алганын маалымдады. Бул жакшы жышаан эмес.

Андан мурун РФ тышкы иштер министринин орун басары Андрей Руденко талибдер Афганистан провинциясын көзөмөлдөөгө чамасы келбей, Борбор Азия өлкөлөрүнүн коопсуздугуна кепилдик бере албай турганын айткан эле. "Талибан"* кыймылынын айрым куралдуу топтору Тажикстанга басып кирүүгө да даяр. Ушундай кооптуулуктардан улам ЖККУ (Жамааттык коопсуздук келишими уюмунун) күчтөрүнүн афган чек арасына жакын жерге белгиленген "Аскердик боордоштук – 2021" биргелешкен ыкчам-стратегиялык окуулары зарыл жана жетиштүүдөй көрүнөт.

Тажикстандагы Харб-Майдон жана Момирак полигондорунда 18–23-октябрь аралыгына белгиленген машыгууларга Беларусь, Казакстан, Кыргызстан, Россия жана Тажикстандан 5 000дин тегерегинде аскер кызматкери катышмакчы.

Окуунун алкагындагы операцияларга курал жана аскердик техниканын 700 бирдиги, анын ичинде 40тан ашуун учак жана тик учак (Су-24МР, Су-25, Ми-8МТВ, Ми-24), ошондой эле ар кыл багыттагы 15 учкучсуз аппарат да бар. Эске салсак, "Аскердик боордоштук – 2021" машыгууларынын жүрүшүндө "Өз ара аракеттешүү", "Издөө", "Эшелон" атайын операциялары өткөрүлөт, бул тууралуу биз да кабарлаган элек.

ЖККУнун Бириккен штабынын жетекчиси Анатолий Сидоров кечээ аскердик күчтөрдүн биргелешкен тобунун күч жана каражаттары көбөйтүлгөнүн кабарлап, окууларда тажик-афган чек арасындагы окуялардын ар кыл нугун, абдан курчуп кеткен вариантына дейре эске аларын белгиледи.

Чабуулчулардын кезеги

ЖККУ боюнча союздаштар Афганистан менен чектешкен аймактарда атайын окууларга даярдыгын аяктап калды. Тажикстанга РФтин Борбордук аскердик округунун фронттук Су-24МР бомбалоочулары, Кыргызстанда жайгашкан "Кант" россиялык авиабазасынын Су-25 чабуулчулары да жеткирилген. Биргелешкен окуулар эң кызып калган убакта учкучтар шарттуу душманды издөө, анын объектилерин жок кылуу, мотоаткычтар бөлүгү жана танкисттердин чабуулуна көктөн ок атуу менен көмөк көрсөтүүгө машыгышат.

Чабуулчу Су-25 жердеги чакан көлөмдөгү кыймылдуу жана кыймылсыз объектилерин жок кылууга багытталган. Бул – буталар так көрүнгөн шарттарда же 30 метрден 5 чакырымга чейинки бийиктикте Кургактагы күчтөрдү күнү-түнү түздөн-түз колдоодо алмашкыс аскердик бирдик. Су-25тин бурулушунун чакан радиусу (500 метр) чабуул коюучу учкучтарына чабуулду майнаптуу уюштурууга, аскердик запасты (30 миллиметрлик замбирек снаряддары, тескелүүчү жана башкарылбаган ракеталар, түзөтүлчү жана кассеталык аба бомбалары, күчтүү көлөмдүү-жардыруучу аба бомбалары жана күйүүчү май аралашмасы толтурулган челектер) сарамжалдуу пайдаланууга мүмкүндүк берет. Су-25 чабуул коюучу учагынын максималдык аскердик жүгү – 4 тоннадан ашуун. Күчтүү жана универсалдык бул аба бирдиги Афганистанда 1980-жылдардын башында эле өзүн көрсөтө алган. Андан бери бир нече ирет заманга ылайыкташтырылганы да маалым.

Алдыдагы машыгууларга даярдык абдан кызуу жана олуттуу жүрүүдө. Россиялык Борбордук аскердик округунун командачысынын орун басары Алексей Лемякин сириялык тажрыйбаны эске алуу менен Тажикстанда ЖККУнун Ыкчам чара көрүү жамааттык күчтөрүн материалдык-техникалык камсыздоо милдеттеринин кеңири түрлөрү аткарыларын айткан.

Айтмакчы, "Аскердик боордоштук – 2021" ыкчам-стратегиялык окууларында ЖККУга мүчө болбогон Өзбекстандын күчтөрү келбегени менен буга чейинки биргелешкен контртеррордук машыгууларга катышканын да белгилей кетели.

Ыкчам жагдай

Талибдердин бул айдагы тышкы саясий активдешүү аракеттери, Дохадагы бир катар маанилүү жолугушуулары, чет элдик гуманитардык жана каржылык жардам алууга, кыймылды эл аралык деңгээлде мыйзамдуу саясий күч катары таанытууга кадамдары деле өлкөнүн мындан аркы экономикалык жана ички саясий бүлгүнүн токтото албачудай. Коңшу мамлекеттер жана Бириккен Улуттар Уюму талибдер инклюзивдик өкмөт куруу жана аялдардын укугун коргоо боюнча убадаларын аткарбаганын белгилеп жатышат.

"Талибандын"* өз "атаандаштарына" каршы туруу далалаттарына карабастан Афганистандын ири шаарларында жана түндүк провинцияларындагы электр чубалгылар линияларын жардыруулар дале токтой элек.

Талибдер өлкө бийлигин кайрадан ээлегенден бери афган жалпыга маалымдоо каражаттарында 17 теракт тууралуу маалыматтар чыкты. Аларга таянсак, көпчүлүгүнүн артында "Ислам мамлекети"* уюму турат. Кабул, Нангархар, Парван, Кунар, Кундуздагы жардырууларда 600 киши жабыр тартты. Терактылардын баары эле коомго ачыктала калган жок.

Тажикстан менен чектеш Кундуз провинциясына караштуу Ханабад уездиндеги шииттердин мечитиндеги 8-октябрдагы теракт 120 кишинин өмүрүн алып, 160тан ашуун адамды жарадар кылды. 14-октябрда Кунар провинциясында талибдердин уезддик полициясынын начальниги олтурган автомобиль жардырылды. АКШ жана НАТОнун аскердик интервенциялары менен болгон күрөштө "Талибан"* жеңишке жетишкенден бери Афганистанга Ирак жана Сирияда согуштук аракеттерди жүргүзүүдө тажрыйба топтогон ИМ* террорчулары чогула баштады. Бул "баары баарына каршы" согушунун уланышынан коңгуроо кагат.

Калган көйгөйлөрү аз келгенсип, ушул тапта афган калкынын жүрөгүн өйүтүп турган нерсе – өлкөдө бийлик үчүн күрөшкө улам жаңы, мурдагылардан да радикалдуу топтордун жаралышы. Ошондой эле этникалык тажик – кенже Ахмат Масуддун жетекчилигиндеги Улуттук каршылык көрсөтүү фронту да талибдер менен "эзелки" партизандык күрөшүн улантууда.

ЖККУ Афганистандагы абалды эске алып Тажикстандагы аскердик окууларын, ал эми Россия Душанбеге россиялык аскердик жана аскердик-техникалык жардамын, жакынкы айларда тажик-афган чек арасын материалдык-техникалык жактан бекемдөөгө көмөктөшүүнү уланта берери ажеп эмес.

* – Кыргызстан, Россия жана бир катар мамлекеттерде тыюу салынган террордук уюмдар.

Аскерий баяндамачы Александр Хроленконун Telegram каналына жазылыңыздар.

0
Белгилер:
Тажикстан, Россия, Афганистан, Сирия, согушкер, 'Талибан' кыймылы, чек ара, машыгуу, курал
Тема боюнча
Иран менен Түркия согушка даярдыгын көрсөтүүдө: Азербайжандын эмне тиешеси бар?