Аргымак. Архив

Жабагы, кунан, аргымак, ат, бышты айырмасын билесизби?

4952
(жаңыланган 16:22 08.05.2018)
II Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарынын арты менен кыргыздын байыркы ат оюндары жанданып ат чабыш, кунан чабыш, жорго салыш кызып турган маалы. Жылкыны "лошадь" деп эле түшүнгөндөр "ат" менен "айгырдын" маанисин билбей аң-таң болуп турган кез болсо керек.

БИШКЕК, 8-сен. — Sputnik, Айида Батырбекова. Мал жандуу келген кыргыз эли жылкы баласын жанына канат кылып, аны жаш курагына жараша өзүнчө атап келген. Алардын айырмасын "Тибиртке" рубрикасында филология илимдеринин кандидаты Ишенбек Султаналиев чечмелеп берди. 

Жабагы — алты айга чейинки жылкы баласы;

Кулун — бир жашка чыга элек жылкы баласы;

Тай — бир жаш;

Кунан — эки жаш; 

Бышты — үч жаш. Тай, кунанды тестиер балдар минсе, жылкы баласы үчкө толгондон кийин чоң кишилер да мине берет. 

Асый — төрт жаш. Бешинчи жылдан тарта бир асый, андан ары эки асый, үч асый деп аталат. Эки асый деген "сегиз жаш" дегенди билдирет. Бул жылкы чындап баралына жетип, сатса баа боло турган курагы. 

Бээ — ургаачы жылкы;

Кунан байтал — эки жаштагы ургаачы жылкы. Эркеги "кунан" деп эле айтылат;

Бышты байтал — үч жаштагы ургаачы жылкы;

Байтал — эки жаштан кийинки кулундай элек бээ;

Айгыр — тукум улай турган бычылбаган эркеги, кичирээк кезинде "айгырак" деп аталат; 

Ат — бычылган жылкы; 

Азоо — тоо-түздө ээн өсүп, минип жүрүүгө, арабага кошконго үйрөтүлбөгөн, тапталбаган ат; 

Буудан — жылкы баласынын күчтүү, алты ай минсе арыбаган күлүгү; 

Жорго — эки оң жак буту менен эки сол жак буттарын тең таштап, чайпала жүгүргөн жүрүшү бар жылкы. Мындан улам эл ичинде "Төрт аягы төп келишкен жорго", "суу төгүлгүс жорго" деген сыпаттоолор айтылып келет;

Аргымак — Жакынкы жана Ортоңку Чыгыш өлкөлөрүндөгү асыл тукум минги жылкынын байыркы аты. Таза тукумдуу минги, буденный, араб, ахалтекин жана англис жылкысынын сымбаттуу, чымыр күлүгүн аргымак деп аташат. Кыргыз эли аргымакты байыртадан "чапса күлүк, сатса пул" катары асырап келген.

Дулдул — канча чуркаса да чарчап-чаалыкпаган аргымак. Жаны тынбаган адамдарга карата да айтылат.

4952
Белгилер:
бышты, айгыр, кулун, байтал, аргымак
Тема:
Тибиртке — кыргызча туура сүйлөйбүз (75)
Тема боюнча
Ак чүч, ташка тий, көйнөгүңдү уй жегир — маанисин биле жүр
Зоб, коклюш, киста, грыжа — оорулардын кыргызча аталышын билесизби?
Балык жон, баскан изин бычактоо, баш канжыгада. Маанисин билесизби?
Медициналык кызматкер коронавируска тест өткөрүп турган учурда. Архив

Башкы пульмонолог: коронавирусту кайра жуктуруп алам деп коркпогула

4
(жаңыланган 12:40 08.08.2020)
Адис коронавирустан кийин адамдын организми узагыраак убакытта калыбына келерин айтты. Ал учурда кээ бирөөлөр оорудан айыкпай калдым же кайра жукту деп ойлошу мүмкүн экен.

БИШКЕК, 8-авг. — Sputnik. Коронавирустан ооруп айыккандан кийин аны кайра жуктуруп алам деп коркпош керектигин Саламаттык сактоо министрлигинин штаттан тышкаркы башкы пульмонологу, профессор Талант Сооронбаев айтып берди.

Ал брифинг учурунда бейтаптар арасында маанилүү болуп жаткан суроолорго токтолду.

"COVID-19 менен ооруган адамда иммунитет пайда болгондуктан экинчи ирет жуктуруп алат деген далил азырынча жок. Иммундук система көпкө чейин сакталышы мүмкүн деген божомол бар. Коронавирус инфекциясынан дарыланып бүткөндөн кийин, тагыраагы, эки жумадан соң ал башкаларга жугушу мүмкүн эмес", — деди Сооронбаев.

Бейтапты дарылайм деп... Дагы 10 ак халатчан вирус жуктуруп алды

Бирок өпкө дарыгери айрым бейтаптарда симптомдор бир нече айга чейин сакталышы мүмкүндүгүн айтты. Аны кээ бирөөлөр оорудан айыкпай калдым же оору кайра жукту деп ойлошот.

"Коронавирустан кийин ден соолуктун толук калыбына келиши бир топ убакытты алат. Бат чарчоо, алсыздык, дем алуунун оорлогону сезилет. Ички органдарда өзгөрүүлөр байкалат, бөтөнчө өпкөнүн кан-тамырлары, ткандары көптө өзүнө келет. Мындай убакта адам өзүн жакшы караш керек, же болбосо абалы кыйындаса Үй-бүлөлүк дарыгерлер тобуна же тармактык адистерге кайрылышы шарт", — деди адис.

Ошондой эле профессор элди ар кайсы кеңешти угуп, өз алдынча дарыланбоого чакырды.

4
Белгилер:
оору, пульмонолог, өпкө, коронавирус, Талант Сооронбаев
Тема:
Кыргызстандагы коронавирус жуктуруп алгандар
Тема боюнча
Пульмонолог: КРде COVID-19ду дарылоого плазма колдонулбайт
Хирург операция учурунда. Архив

Дарыгерлер уйкусурай берген баланын башынан ок табышты

33
(жаңыланган 12:17 08.08.2020)
Баарынын жүрөгүн түшүргөн компьютердик томографиянын жыйынтыгы — баланын башында ок бар экенин көрсөттү.

БИШКЕК, 8-авг. — Sputnik. Чыгыш Иерусалимде медиктер тогуз жашар баланын башынан ок табышты, анын ата-энеси баласынын дайыма уйкусурап жүрөрүн айтып даттанышканын The Daily Mail жазды.

Баласынын жүрүм-турумуна кабатырланган ата-эне дарыгерлерге кайрылышкан. Алар тогуз жашар баласынын дайыма уйкусурап, шалдырап жүргөнүн байкашкан. Дарыгерлер медициналык кароодо палестиналык өспүрүмдүн башынын арт жагынан карттанып калган анча чоң эмес жараатты көрүшкөн.

АКШда телекөрүүчү алып баруучунун ракка кабылганын аныктоого жардам берген

Компьютердик томографиянын жыйынтыгы менен баланын башында ок бар экендиги баарынын жүрөгүн түшүрдү. Дарыгерлер алгач анын башындагы жараатты достору менен ойноп жүрүп кокустатып алган го деп ойлошкон.

Бейтап дароо операцияга киргизилген. Ийгиликтүү өткөн операциядан кийин бала акырындан өзүнө келүүдө. Нейрохирургдардын бири белгилегендей, эгер ок бир аз башка жагынан киргенде бала каза болуп калмак.

Полиция аталган факт боюнча териштирүү иштерин баштады.

33
Белгилер:
баш, бала, дарыгер, Иерусалим
Тема боюнча
Британия: кош бойлуумун деп жүргөн аял өлүмгө жетелеген оорусун билди