Улуттук кийим кийген байбичелер. Архив

Байда кедейдин көз акысы бар эмне тууралуу кеп болуп жатат?

1885
(жаңыланган 16:23 29.11.2017)
Кыргыз тилиндеги фразеологизмдерди жакшы билбеген адамдар "бүркүткө чырга сүйрөткөндөй кылуу, жети каңтары бар" деген сөздөрдү укса эмне тууралуу кеп болуп жатканын түшүнбөй калышы мүмкүн. Ал боорун тырмады десе "кантип адам ичиндеги боорун тырмайт?" деп таңыркагандар четтен чыгат.

БИШКЕК, 24-ноя. — Sputnik. "Тибиртке" рубрикасы Мамлекеттик тил комиссиясынын жардамы менен фразеологизмдерди чечмеледи. 

Аарынын уюгундай — абдан уу-дуу болгондой, ызы-чуусу, кыжы-кужусу көп. Мисалы: залдын ичи аарынын уюгундай кыжылдайт.

Ажалдын оозуна түшүү — кыйынчылыкка кабылуу, катаал учурга туш келүү. Мисалы: ажалдын оозуна түшүп көрсүн, анан аман кайтканын көрөюн. 

Бет бактырбоо — айтканга көнбөө, моюн сунбоо, жолотпоо. Мисалы: Койгула аралашпагыла!, — деп Кален бет кактырбай тыйып салды. Алкынган албуут катын тажаалданып, Алмакемди бет бактырбайт.

Боорун тырмоо — ыкшып, аябай күлүү, ээрип калуу, күлкүсүн токтото албай ыкшып калуу. Мисалы: жаш мугалим кыз аябай күлкүчү эле, боорун тырмап ээрип калды. Кээ бирөө боорун тырмап өбөктөйт. 

Бүркүткө чырга сүйрөткөндөй кылуу — создуктуруу, алаксытуу, алдоо маанисинде. Мисалы: ал кубаттуу душманы менен убактылуу болсо да, көңүлүн бүркүткө чырга сүйрөткөндөй кылып алаксыта туруш үчүн да анын башына жалгыз аяк кызыл башты садага чаап коюшу толук ыктымал болучу.

Жети каңтары бар — сыйдан же жакшы тамак-аштан куру калмасы бар, көп нерседен куру калат деген мааниде колдонулат. Мисалы: анын ошондой жети каңтары бар. Ушундай жети каңтары бар байкушсуң! Тигилер тарай электе келсең, жай-мааниңди толук айтып калат элең да, эми айлаң эмне болот? – деп эжем кейий баштады.

Керки-балтасы колунда — шайдоот, шамдагай. Мисалы: Зууракандын керки-балтасы колунда… көңүлү келгенде тоону томкоруп, ойду омкоруп жиберет.

Ач бел, куу жон — эч айла табылбаган катаал шарт, жер шартынын катаалдыгы, кыйынчылык, азап-тозок. Мисалы: ажың кабылдабай эрме чөлдө сөөгүң сөпөт, ач бел куу жондо калсаң эмне?!

Аты ыргайдай, өзү торгойдой — өтө жүдөгөн, абдан арыктаган, азып-тозгон абалда.

Жер майышкан — аябай көп, сан жеткис, жер жайнаган. Мисалы: Жети-Өзөндө Жедигер, жер майышкан көп элди, Жетик Чоро жыйды эми.

Ай десе-аркы жок, күн десе-көркү жок — абдан сулуу, ашкан сулуу, теңдеши жок. 

Бир жерге күл төгүү — макулдашып, ынтымакташып оокат кылуу.

Бирдин айындай чоюлуу — пейил күткөн, келберсиген маанайда болуу, ыңгырануу. Мисалы: кече бирөөнү чакырсаң бирдин айындай чоюлуп, деле келмеги азап.

Эшик жыртуу — тынымсыз келе берүү, тындырбоо, кайра-кайра кирип чыга берип тажатуу.

Эшик ачып, бешик түрткөн — турмуш өткөрүп калган, күйөөдөн чыккан.

Эки тизгин, бир чылбыр — бийлик, толук башкаруучулук. Мисалы: булар журт бийлеп көнүп калышкан, эки тизгин бир чылбырды бирөөгө оңойлук менен бере коюшпайт.

Эки бутун бир өтүккө киргизүү — уурулугу кармалып, айыбы ачылган Дөөмдүн эки бутун бир өтүккө киргизип ишин сотко берди.

Көз жазгыруу — билинбей туруп жылт коюу, заматта, байкатпай кайда кеткенин билгизбей жок болуу.

Көз акы — кандайдыр бир ишти, же бир нерсени көрүп-билип жүргөндүгү, же ал иштин жакшы натыйжалуу болушуна тилектештиги, ниети туура экендиги үчүн тиешелүү деп эсептелген үлүш. Мисалы: чеченде жалпынын сөз акысы бар, байда кедейдин көз акысы бар (макал).

1885
Белгилер:
фразеологизм, тибиртке, кыргыз тили, Мамлекеттик тил боюнча комиссия
Тема:
Тибиртке — кыргызча туура сүйлөйбүз (75)
Тема боюнча
Жантай аксакал ээги түшкөндө төшөк жаңыртты. Келгиле, фразеологизмдер менен сүйлөшөлү
Жаңы конуш Калыс-Ордо. Архивдик сүрөт

Статусу жок жаңы конуш менен дачада жашагандар эми жөлөк пул ала башташат

21
(жаңыланган 16:31 15.07.2020)
Министр президент кол койгон мыйзамга ылайык, эми ата-энеси белгисиз, тоголок жетимдер дагы айына 2000 сомдон жөлөк пул ала турганын кошумчалады.

БИШКЕК, 15-июл. — Sputnik. Статусу жок жаңы конуш, дачаларда жашагандар эми социалдык төлөм ала башташат. Бул тууралуу эмгек жана социалдык өнүктүрүү министри Улукбек Кочкоров брифингде маалымдады.

Анын айтымында, 10-июлда президент аталган мыйзамга кол коюп, социалдык төлөм чегерүү эрежелери өзгөртүлгөн.

Түркиядагы кыргызстандыктар пенсия, жөлөк пул ала башташат. Күчүнө кирген документ

"Буга чейин статусу жок жаңы конушта, дачада жашагандар социалдык төлөм ала алчу эмес. Эми алар кайрылган жерден жөлөк пул берилет. Бир айдын ичинде биз токтом, жоболорго өзгөртүүлөрдү киргизип чыгабыз дагы 30 күндөн кийин жөлөк пул төлөнө баштайт. Бардык муктаж адамдарга кайрылган жеринен кызмат көрсөтүлүп, социалдык төлөм берилет", — деди Кочкоров.

Ал президент кол койгон мыйзамга ылайык, эми ата-энеси белгисиз, тоголок жетимдер дагы жөлөк пул ала турганын кошумчалады.

"Буга чейин аларга акча чегерилчү эмес. Эми банктык эсеп ачылып, 18 жашка чыкканга чейин ошол эсепке айына 2000 сомдон которула берет. 18 жашка толгондон кийин алар акчаны атайын эсептен алуу укугуна ээ болушат", — деди министр.

Президент медиктердин компенсациясы боюнча мыйзамга кол койду

Кочкоров турмуштук оор кырдаалга кабылган үй-бүлө жана балдарды тез арада табуу, аларга жардам көрсөтүү боюнча автоматташтырылган электрондук база түзүлгөнүн кошумчалады. Базада татаал шартта жашаган балдар тууралуу толук маалымат камтылган.

21
Белгилер:
жаңы конуштар, жетим, каражат, эреже, мыйзам, жөлөк пул, Улукбек Кочкоров
Тема боюнча
Кочкоров: 20 миңдей адам жеңилдетилген түрдө майыптыгын күбөлөндүрөт
Стационардагы койкалар. Архивдик сүрөт

Бишкекте дагы 110 кишилик эки стационар ачылат

19
(жаңыланган 16:25 15.07.2020)
Исакулов жаңы ачылганы жаткан стационарлар бир аптанын ичинде ишке кирет деп убада берди.

БИШКЕК, 15-июл. — Sputnik. "Манас" эл аралык аэропорту менен "Альфа-Телеком" (MegaCom соода маркасы) ишканасы Бишкекте эки стационар ачышат. Бул тууралуу Мамлекеттик мүлктү башкаруу фондунун башчысы Жылдызбек Исакулов брифингде билдирди.

Ал жаңы ачылып жаткан стационарлар бир аптада ишке кирет деп убада берди.

Түнкү стационарлар түндө 300дөй кишинин жанына аралжы болду

"Аэропорттун аймагындагы спорттук зал 50 орундуу стационарга ылайыкташтырылып, медициналык зарыл каражаттар менен жабдылат. Мамлекеттик уюлдук оператор (Магаком) бир апта ичинде 60 кишилик стационар ачат", — деди Исакулов.

Мындан сырткары, Жалал-Абаддын Кочкор-Ата шаарындагы "Кыргызнефтегаз" ишканасы өзүнүн базасындагы профилакторияда жана спорт залга 100 орундуу стационар уюштурулганын, ал жерге дарыгерлер тартылып, зарыл болгон жабдуулар жана дары-дармектер камсыздалганын кошумчалады.

Исакулов дарыгерлерге, жарандарга, жардам көрсөткөнү үчүн аталган ишканаларга жана башка мамлекеттик мекемелерге ыраазычылык билдирди.

19
Белгилер:
Жылдызбек Исакулов, коронавирус, стационар
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал
Тема боюнча
Күндүзгү стационар жана "Гансиден" чыккан таштанды кайда ыргытылат? ӨКМдин жообу
Бишкекте түнкү стационарлар бейтаптарды кабыл ала баштады. Сүрөт
Түнкү стационарлар түндө 300дөй кишинин жанына аралжы болду