Мусулман мүрзөсү. Архивдик сүрөт

Жамандык, өлүм-житимге байланыштуу 15 "болбойт"

3496
(жаңыланган 12:32 12.04.2017)
Жашоодо өмүр менен өлүм, ый менен күлкү, ак менен кара эриш-аркак, жанаша жүрөт. Адам бирде кубанычы көөдөнүнө батпай, жакшылыктын убарасында болсо, кээде көздү жашка, көкүрөктү муңга толтурган жамандыкты да башынан кечирет.

Кыргыз элинин жамандыкта колдоно турган өзүнүн ырым-жырымдары бар. Ага кылымдардан бери өзгөчө маани берип келген. Sputnik Кыргызстан агенттиги тарыхчылардын жардамы менен жамандыкта жасоого болбой турган нерселерди сураштырып, алардын маанисин түшүндүрүүгө аракет кылды.

Сөөк жай жерине (жерге берилгиче боз үйгө жаткырылган орду) ой келди алынбайт. Эркек киши каза болсо сөөгү боз үйдүн эр жагына (сол жагына), аял кишинин сөөгү эпчи жакка (оң жагына) алынат. Бул наристелерге да тиешелүү.

Сөөк жай жерине алынмайынча үн чыгарбайт. Боз үй тигилип, сөөк жай жерине алынгандан кийин гана эркектер сыртта өкүрүп, аялдар үй ичинде кошок кошуп ыйлай баштайт.

Маркум жерге берилмейинче ага куран окулбайт. Качан гана сөөк жерге берилгенден кийин арбагына багышталып куран түшүрүлө баштайт.

Сөөктү бейитти көздөй алып бара жатканда алдынан каршы адам чыкпайт. Кокусунан чыгып калса, ал келме келтирип, ордунда баспай токтоп туруусу зарыл. Сөөк узап кеткенден кийин жолун улантат же башка жакты карай бурулуп кетиши керек.

Мүрзөнү колу менен көрсөтпөйт. Кыргыздар адам каза болгондон кийин коюлуучу жайга – бейитке өзгөчө мамиле жасашкан. Эгерде кокусунан көрсөтүп алса, анда сөөмөйүнүн учун үч жолу тиштеп же аны үч жолу буту менен тебелеп ырымдап коет.

Кой союу алданда бата окуу. Архив
© Sputnik / Кирилл Каллиников
Мүрзөнү карай жүгүрбөйт. Бейиттин жанынан өтүп бара жатканда сөзсүз токтоп, арбактарга багыштап куран окуп өтүү парз. Эгерде куран билбеген адам болсо, өз алдынча бата кылып өтөт. Жолоочу атчан болсо минип келе жаткан атынан түшүп, куран окуган соң жолун уланткан.

Мүрзөнүн жанынан өтүп бара жатып күлбөйт. Ошондой эле бул жайда даарат ушатпайт, булгабайт. Байыркы убакта бейитке акарат келтирген адамды өлүм жазасына тартышкан.

Азадан же бирөөгө куран окутуп келгенде түз үйгө кирбейт. Алгач дааратканага барып, андан соң гана үйгө кирүү зарыл. Бул — ал жактан илештирип келген жаман нерселер сен менен кошо үйгө кирбесин деген ырым. Ошондой эле жолдон келе жатып башка бирөөнүн үйүнө кайрылбоо керек.

Өлгөндөн келе жатканда балдары алдынан чуркап тосуп чыкпайт. Эгерде жаш балдар тосуп чыкса, колдоруна жерден таш алып карматып коет. Өлгөнгө барып, кайра кайтканда барган жолу менен келет, тегеренбейт.

Адам каза болгон үйгө ат чаап барбайт. Негизи атты үй ээлерине сүйүнчү же жакшы кабар айтуу максатына жакшылык, той болуп жаткан үйлөргө чаап барышкан.

Жамандык болгон жерге аял-эркек дебей баш кийимсиз барбайт. Бул күндөгүдөй көрүнбөй аза күтүүнүн, күйүт тартуунун белгиси катары эсептелет. Анткени илгери маркумдун күйүтүн кошо тартчулар баш кийимди баса кийип, жоолукту чүмкөнө салынышкан.

Элечек кийген аял. Архивдик сүрөт
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Жамандык болгон жерге аялдар да, эркектер да жылаңайлак барбайт. Байпакчан барууга тийиш. Күнүмдүк турмушта маркумдарга багышталып куран окулуп жатканда баш кийимсиз отурбайт.

Аза бата карыбайт. Кандайдыр бир себептер менен каза болгон адамдын зыйнатына катышпай калган адамдар качан болбосун көңүл айтып, үй-бүлөсүнө көз көрсөтүп коюушу шарт. Ошондуктан кыргыздарда "аза карыбайт, алтын чирибейт" деп айтылган.

"Өлдү" деген сөздү тике айтпайт. Бул сөздүн ордуна "дүйнөдөн кайтты", " казасы жетти", "каза болду", "каза тапты", "кайтыш болду", "ажалы жетти", "дүйнөдөн өттү", "жаны үзүлдү", "ээсине бердик", "келбес сапарга кетти" деген сыяктуу каймана сөздөрдү колдонушкан.

Аялдар өлүк коердо мүрзөгө барбайт. Бул салт илгертен сакталып калган. Өлүк чыккандан кийин аялдар боз үйдө калып, мүрзөгө эркектер гана барган.

3496
Белгилер:
бейит, жамандык, салт, мүрзө, ырым, сөөк коюу
Тема:
"Болбойт" рубрикасы (83)
Тема боюнча
Кийим-кечеге карата айтылган 12 "болбойт"
Күйөө балага тиешелүү 5 "болбойт"
Мал-жандыкка байланышкан 12 "болбойт"
БУУнун Адам укуктары боюнча жогорку комиссары Мишель Бачелет. Архив

БУУнун жогорку комиссары өкмөттүн чек арадагы жаңжалды жөнгө салуусун кубаттады

72
(жаңыланган 00:02 06.05.2021)
Эл аралык уюмдун Адам укуктары боюнча жогорку комиссарынын башкармалыгы чек арадагы кырдаалды башынан бери кылдаттык менен байкап келе жаткандыгын билдирген.

БИШКЕК, 5-май — Sputnik. Кыргызстандын БУУдагы жана башка эл аралык уюмдардагы туруктуу өкүлү, Женевада иш алып барган Данияр Мукашев БУУнун Адам укуктары боюнча жогорку комиссары Мишель Бачелет менен жолугушту. Бул тууралуу ТИМ кабарлады.

Ага ылайык, Мукашев кыргыз-тажик чек арасында болгон куралдуу жаңжал жана учурдагы кырдаал жөнүндө кеңири маалымат берди.

Туруктуу өкүл кагылышуунун натыйжасында өлкөдөн 36 жаран каза болгондугун, басымдуу бөлүгү карапайым эл экенин, анын ичинде эки бала (5 жана 12 жашта) бардыгын белгилеген. Ошондой эле 160 адам жаракат алып, 30 миңге жакын киши жашаган жерин таштап кетүүгө аргасыз болуп, объектилер кыйраганын айткан.

Мукашев кыргыз тарап чек ара маселелерин аскер күчү менен чечүүнү жактабай келгендигин жана талаш маселелерди тынчтык жолу менен жөнгө салууну биринчи орунга коёрун билдирген.

Мишель Бачелет БУУнун Адам укуктары боюнча жогорку комиссарынын башкармалыгы (АУЖКБ) кыргыз-тажик чек арасындагы кырдаалды башынан бери кылдаттык менен байкап келе жаткандыгын айткан. Ал ошондой эле кыргыз өкмөтүнүн чыр-чатакты тынчтык жолу менен жөнгө салуу жана анын курчуп кетишине жол бербөө боюнча аракеттерин кубаттаган.

Мындан сырткары, АУЖКБ эки мамлекеттин чек арасындагы кырдаалга байкоо жүргүзүп турарына ишендирген.

72
Белгилер:
Жаңжал, чек ара, ТИМ, БУУ, Кыргызстан
Тема:
Баткендеги кыргыз-тажик жаңжалы
Тема боюнча
Чек арадан көзүн албаган "Шер" атайын отрядынын спецназы. Фотофакт
Баткенге башчы болгон Абдикарим Алимбаев алгач "Головнойго" барды. Сүрөт
ИИМдин Ички аскерлеринин Шер атайын дайындоодогу отрядынын аскери

Чек арадан көзүн албаган "Шер" атайын отрядынын спецназы. Фотофакт

413
(жаңыланган 22:33 05.05.2021)
Сүрөттө ИИМдин Ички аскерлеринин "Шер" атайын дайындоодогу отрядынын аскери Баткендеги мамлекеттик чек араны кайтарып турат.

Сүрөттү Sputnik Кыргызстан агенттигинин фотокабарчысы Табылды Кадырбеков тартып алган.

Солдат отряда специального назначения ШЕР на кыргызско-таджикской границе в Баткенской области
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Сүрөттү Sputnik Кыргызстан агенттигинин фотокабарчысы Табылды Кадырбеков тартып алган

Белгилей кетсек, кыргыз-тажик чек арасындагы жаңжалда "Шердин" спецназдары "Головной" суу бөлүштүрүүчү жерин кошумча күч келгенче алты саат бою позициясын бербей коргоп турганы белгилүү болду.

Солдат отряда специального назначения ШЕР на кыргызско-таджикской границе в Баткенской области
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Белгилей кетсек, кыргыз-тажик чек арасындагы жаңжалда "Шердин" спецназдары "Головной" суу бөлүштүрүүчү жерин кошумча күч келгенче алты саат бою позициясын бербей коргоп турганы белгилүү болду
413
Белгилер:
сүрөт, кайтаруу, чек ара, спецназ, Аскер, ИИМ, Баткен
Тема:
Баткендеги кыргыз-тажик жаңжалы
Тема боюнча
12 адам жашынган жеринде жан берген. Кандуу окуянын очогу “Головнойдон” кадрлар
Садагам кызым, периштем... Мадинаны жоктоп кан жуткан ата-эненин күйүтү
Катуудан казаны, жумшактан күлү... Кан төгүлгөн чек ара жаңжалынан 18 ирмем
Прездинет Садыр Жапаров Казакстандын президенти Касым-Жомарт Токаев менен. Архив

Токаев Жапаровду жаңы Конституциянын кабыл алынышы менен куттуктады

0
(жаңыланган 00:49 06.05.2021)
Токаев Казакстан Кыргызстандын стратегиялык өнөктөшү жана союздашы катары ар тараптуу колдоо көрсөтүүгө даяр экенин билдирди.

БИШКЕК, 6-май — Sputnik. Казакстандын президенти Касым-Жомарт Токаев кесиптеши Садыр Жапаровду жаңы Конституциянын кабыл алынышы менен куттуктады. Бул тууралуу Акорданын сайтында жазылган.

Казакстандын лидери жиберген куттуктоо телеграммасында Нур-Султан Бишкекке ар тараптуу колдоо көрсөтүүгө даяр экендиги айтылат.

"Эл тарабынан колдоого алынган Баш мыйзам Кыргызстанды өнүктүрүүнүн, суверендүүлүгүн коргоонун жана коомду андан ары консолидациялоонун узак мөөнөттүү стратегиясынын негизин түзөт. Сиздин демилге жана реформаларыңызды ийгиликтүү ишке ашыруу кыргыз мамлекеттүүлүгүн бекемдөөгө, өлкөнүн эл аралык аренада кадыр-баркын жогорулатууга өбөлгө түзөт. Казакстан Кыргызстандын стратегиялык өнөктөшү жана союздашы катары мындан ары дагы ар тараптуу колдоо көрсөтүүгө даяр", — деп айтылат билдирүүдө.

Жыйынтыгында Токаев Жапаровго кыргыз элинин бакубаттуулугу жана келечеги үчүн жооптуу миссиясында чоң ийгиликтерди каалады.

Садыр Жапаров 5-майда жаңы Конституцияга кол койду. Анын алкагында кыргыз өкмөтү министрлер кабинети болуп өзгөрдү

0
Белгилер:
Садыр Жапаров, Касым-Жомарт Токаев, Казакстан, Кыргызстан
Тема:
Жаңы Конституциянын долбоору жана референдум
Тема боюнча
Көбү ордунда калды. Министрлер кабинетинин мүчөлөрүнүн тизмеси
Кыргыз өкмөтү министрлер кабинети болуп өзгөрдү. Жапаров жарлыкка кол койду