Өспүрүм. Архив

Жашоодон запкы тарткан бөбөктөр. Кыргызстанда балдарды эмнеден коргоо керек

888
(жаңыланган 18:06 01.06.2017)
Бул макалада тагдырдын оор сыноосуна кабылган балдардын окуясы чагылдырылган.

Бүгүн Кыргызстанда Балдарды коргоонун эл аралык күнү белгиленип жатат.

Бул материалда зулумдуктан корголбой калган кичинекей кыргызстандыктардын тарыхы баяндалат.

Ата-энесине таарынып асынып калган бала

Айжан Бекова мындан беш жыл мурун баласынан айрылып калган. Искендер быйыл жайында болгону 22 жашка чыкмак, окуу жайды аяктамак…

Ошол күнү таң атпай эне-бала окуудагы кемчиликтер боюнча катуу уруша кетишкен. Искендер экинчи бөбөк күтүп жаткан ата-энесине нааразы болуп, өзүнүн экинчи планда калып жатканын айта берчү. Азыр эле ага көңүл бурулбай жатканын айткан бала наристе төрөлсө ал таптакыр унутулуп калат деп ойлочу экен. Апасынан боюнан алдырып салуусун талап кылган уулун заар сөзгө чыдабаган эне жаактан ары бир чабат. Эртеси досунун үйүндө каларын айткан өспүрүмдүн сөөгү табылат. Катында энесинен кечирим сураган экен…

Ошол күнү аял эки баласынан ажырайт, стресске кабылган келиндин боюнан түшүп калган.

Ушу кезге чейин Айжан күйөөсү Таштан экөө баласынын өлүмүнө өздөрүн күнөөлөп келишет. Искендердин өлүмүнөн кийин жубайлар бир жылдай психологго барып жүрүп, акыры ажырашып тынышкан.

Статистика акыркы бир жарым жыл ичинде жүздөгөн бала жанын кыйганын аныктады. Кыргыз милициясы төрт күндө бир жолу бир өспүрүм өз өмүрүнө кол саларын белгилейт.

Кыргыз мамлекеттик медицина академиясынын психиатрия жана наркология кафедрасынын башчысы Татьяна Галко өспүрүмдөр суицидге бул тууралуу маалыматы жоктугунан барарын айтты.

Дарыгер өспүрүмдөр менен балдар майда-чүйдөдөн деле жанын кыйышы мүмкүн экенин белгиледи. Өлүм деген эмне экенин, андан ары эч нерсе жок экенин анча аңдай беришпейт. Адатта мындай чечим дароо кабыл алынат.

Пропавший 13 июня 2011 года Шабдан
© Фото / Таштан Бейшеев
2011-жылдын 13-июнунда жоголуп кеткен Шабдан

Алты жыл мурун уурдалган бала азыркыга чейин изделүүдө

Таштан Бейшеев уулун алты жылдан бери издеп келет. Акыркы жолу Эрмекти атасы 2011-жылы көргөн. 2017-жылы уулу 7ге чыкмак.

Ал күнү наристе көк топу, өңү ачык свитер жана жашыл чыптама кийип жүргөн.

Короодо ойноп жүргөн Шабдандын ата-энеси уй саап келүү үчүн короого киришет. Кайра келсе эле бала жок, болгону оюнчуктары ар кайсы жерде жаткан болот. Сууга чуркашат, бирок издөөдөн эч майнап чыкпайт.

Нарындын Сары-Булак айылынын жашоочулары Шабданга окшош баланы атчан аял алып кетип баратканын көргөндөрүн айтышкан.

Акыркы ирет алты жыл мурун көргөн уулун ата-энеси дагы деле үмүт өчүрбөй издеп келишет.

Кыргызстанда жылына 600гө чукул бала жоголот. Алардын дээрлик 90 пайызы табылып, ата-энелерине кайтарылат.

Бирок 2001-жылдан ушул күнгө чейин 38 наристе табылбай, ата-энени кан какшатып келет.

Мужчина прижимает руку девочки. Архивное фото
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Наристе кызды колунан жетелеп бара жаткан киши

3 жашар кызды скотчтоп зордуктаган зөөкүр

Малика (аты өзгөртүлдү ред.) ал кезде болгону үч жашта болчу. Үйгө үй-бүлөнүн жакын досу келет. Бир аздан кийин ар ким өз иши менен кетет да, Малика агасы менен калат.

Атасынын досу үйдөгүлөрдүн кеткенин акмалап турат да, үйгө кирип Маликаны алып кетет. Токойго алып барып, скотч менен чырмап туруп зордуктап, ошол жерге таштап баса берет.

Наристени токойдун жанынан өтүп бараткан жолоочулар таап алып, ооруканага алып барышат. Оор абалдагы бөбөккө бир нече ирет операция жасалат.

Милиция зөөкүрдүн изине түшүп, көп өтпөй аны кармаган. Учурда ал түрмөдө жазасын өтөп жатат. Ал эми жабыркаган кыз байма бай психологдор менен иштешүүгө аргасыз.

Укук коргоо органдары берген маалымат боюнча 2016-жылдын жыйынтыгы менен жүздөн ашуун бала зордуктоого туш болгон.

"Сезим" кризистик борборунун психологу Гүлмира Тюлекееванын айтымында, балдар көбүнесе жакын адамдарынан жабыр тартат.

Адис өз балдарына дыкат көңүл бөлүүгө, курчап турган адамдарды көздөн өткөрүп турууга чакырат.

Молодые люди собирают мусор в столичной свалке
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Таштанды жайда иштеген балдар

Таштандынын балдары

Айбек 12 жашта. Ал бир жылдан бери таштанды иргеп, акыр-чикир төгүлчү жерде иштейт. Кошуна балдар бул жерден күнүгө 200 сомго чейин тапса болорун үйрөтүп коюшкан.

Бала жакыр үй-бүлөдө жашайт, үч баланын ата-энеси базарда эмгектенет. Акча жетишпейт.

Таштанды жайга Айбек биринчи жолу мектептен кийин келип, өзүнүн алгачкы иш акысы 60 сомун алган. Атасына берип, мындан ары жардам берерин айтканы менен акчаны кантип таап жатканын оозунан чыгарган эмес.

Бүгүнкү күндө Айбек мектепке айына эки жолу барып, калган убактысынын баарын таштанды жайында өткөрөт.

Өспүрүм бул жерден күнүгө 50 килограммдан ашуун таштандыны иргейт. Мектепке баруунун кажети деле жок деген Айбек күн сайын 100 сомдон 200 сомго чейин акча таап алат.

Ушу тапта таштанды жайында ондон ашуун жашы жете элек бала иштейт."Кыргызстандагы иштеген балдар. Балдар эмгегин иликтөө 2014-2015" иликтөөсүнүн жыйынтыгында ар бир үчүнчү бала тыюу салынганына карабай ишке тартылганы белгилүү болду.

Мужчина за рулем автомобиля. Архивное фото
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Унаа айдап бараткан киши

Окуучуну коюп кеткен айдоочу бир жылдан кийин жол кырсыгынан каза болгон

Елена менен Владимир Шульгиндердин уулу беш жыл мурун маршрутканын алдында калып каза болгон. Андрейди мектептен үйгө карай жол чийинден өтүп баратканда маршрутка коюп кеткен. Бала ооруканага бараткан жолдо Тез жардам унаасынан көз жумган.

Айдоочу кан жутуп отурган ата-энеден чөгөлөп кечирим сурап, иш козголгон эмес. Бир жылдан кийин уулунун өмүрүнө забын болгон айдоочу өзү да жол кырсыгынан каза болгонун билишти.

Дагы бир жылдан кийин Владимир да дөңгөлөк алдында калып набыт болот.

Үстүбүздөгү жылдын январь-апрель айларынын аралыгында өлкө аймагында 1684 жол кырсыгы катталса, андан 144 чоң киши жана 11 бала каза болгон.

888
Белгилер:
суицид, зордук-зомбулук, Кыргызстан
Тема боюнча
Өспүрүмдөр үчүн ишеним телефонуна 1,5 жылда миңден ашуун адам кайрылган
Казакстанда окуучу 8 жашар кызды педофилден сактап калды
Алай районунда жаңы ачылган жугуштуу илдеттер ооруканасы

Алай районунда 60 орундуу жугуштуу илдеттер ооруканасы ачылды. Сүрөт

29
Алгач имарат мектеп катары колдонууга берилген, коронавирус күчөгөндөн кийин оорукана катары иштетүү буйругу чыккан.

БИШКЕК, 29-ноя. — Sputnik. Алай районунда 60 орундуу жугуштуу илдеттер ооруканасы ачылып, пайдаланууга берилди. Бул тууралуу өкмөттүн Оштогу өкүлчүлүгүнүн маалымат кызматы билдирди.

  • Алай районунда 60 орундуу жугуштуу илдеттер ооруканасы ачылып, пайдаланууга берилди
    Алай районунда 60 орундуу жугуштуу илдеттер ооруканасы ачылып, пайдаланууга берилди
    © Фото / пресс-служба полпредства правительства в Ошской области
  • Ага ылайык, аталган имарат 1996-жылы курулуп бүткөн
    Ага ылайык, аталган имарат 1996-жылы курулуп бүткөн
    © Фото / пресс-служба полпредства правительства в Ошской области
  • 1999-жылы орто мектеп катары колдонууга берилген
    1999-жылы орто мектеп катары колдонууга берилген
    © Фото / пресс-служба полпредства правительства в Ошской области
  • Пандемиялык кырдаалда зарылчылыктан улам кайрадан оорукана катары иштетүү боюнча буйрук чыгарылып, оңдоп-түзөө, жабдуу жумуштары толук бойдон жергиликтүү бюджеттен, райондук өнүктүрүү фондунан каржыланып, жеке демилгелер менен ишке ашырылды.
    Пандемиялык кырдаалда зарылчылыктан улам кайрадан оорукана катары иштетүү боюнча буйрук чыгарылып, оңдоп-түзөө, жабдуу жумуштары толук бойдон жергиликтүү бюджеттен, райондук өнүктүрүү фондунан каржыланып, жеке демилгелер менен ишке ашырылды
    © Фото / пресс-служба полпредства правительства в Ошской области
1 / 4
© Фото / пресс-служба полпредства правительства в Ошской области
Алай районунда 60 орундуу жугуштуу илдеттер ооруканасы ачылып, пайдаланууга берилди

Ага ылайык, аталган имарат 1996-жылы курулуп бүткөн. 1999-жылы орто мектеп катары колдонууга берилген. Пандемиялык кырдаалда зарылчылыктан улам кайрадан оорукана катары иштетүү боюнча буйрук чыгарылып, оңдоп-түзөө, жабдуу жумуштары толук бойдон жергиликтүү бюджеттен, райондук өнүктүрүү фондунан каржыланып, жеке демилгелер менен ишке ашырылды.

Учурда толук бүтүп, жабдылган портативдүү рентген да орнотулду. Оорукана коронавирус илдетине чалдыккан бейтаптарды кабыл алат.

Эскерте кетсек, өкмөттүн Оштогу өкүлү Жарасул Абдураимов ушул айдын башында курулуш иштеринен кабар алган.

29
Белгилер:
мектеп, курулуш, имарат, оорукана, Алай району
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал
Тема боюнча
Жуктургандар, айыккандар. Кыргызстандагы коронавирус боюнча абал
Ош шаарында беш жаңы мектеп курулуп жатат. Даректери
Өкмөттүн маалымат кызматынын мурунку жетекчиси Чыңгыз Эсенгулов. Архив

Чыңгыз Эсенгул уулунун эгизи Кундуз: экөөбүз тең милиционер болууну самачубуз

342
(жаңыланган 18:21 29.11.2020)
Элибиз эзелтеден эле эгиздерге өзгөчө мамиле жасап, ал тургай аларга карата ар кандай ырым-жырымдарды да колдонуп келген.

Кээде эгиздердин бири коомчулукка белгилүү болсо, айрым учурда экөө тең ар тармакта ийгиликке жетишип, таанымал эгиздер атыгышат.

Бул ирет Sputnik Кыргызстан агенттигинин кабарчысы өкмөттүн маалымат кызматынын мурунку жетекчиси Чыңгыз Эсенгуловдун эгизи Кундуз Эсенгул кызы менен баарлашты. Кундуз учурда Нарында жашайт, кесиби боюнча юрист. Жолдошу менен эки уулду тарбиялап, аларга татыктуу тарбия берип келишет.

— Чыңгыз Эсенгулов коомчулукка белгилүү адам. Ал адамдын эгизи бар экенин көбү билбесе керек. Өзүңүз тууралуу айта кетсеңиз?

— Мен 1987-жылы Нарын шаарында туулуп-өскөм. Кийин беш жашымда Бишкекке көчүп кеткенбиз. Бирок 8-классымда кайрадан Нарындагы орто мектепте окудум. Себеби эжеме кол кабыш кылууга туура келди. Улуу эжем ошол учурда турмушка чыгып, жаш аялмет эле. Кийин 9-класстын базасы менен юридикалык колледжде билим алдым. Аны бүтөрүм менен эле Юридикалык академияга тапшыргам. Кесибим боюнча юристмин. Азыр Нарын шаардык сотунда судьянын катчысы болуп иштейм.

Руководитель пресс-службы правительства Кыргызстана Чынгыз Эсенгулов во время интервью Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Кундуз Эсенгул кызы: Мен эгизим менен абдан сыймыктанам. Биздин атабыз кичинебизде эле каза болуп калган. Ошол себептен Чыңгызды бир эсе агамдай, бир эсе атамдай көрөм.

— Үй-бүлөңүз менен Нарында жашайт турбайсызбы?

— Ооба. Жолдошумдун кесиби электрик. Азыр ушул тармакта башкы көзөмөлдөөчү болуп эмгектенет. Мектепте окуган эки уулубуз бар. Экөөбүз 2007-жылы Самара шаарынан таанышып, кийин Кыргызстанга келип баш коштук. Кайра Россияга барып беш жыл жашап, жолдошум жалгыз бала болгондуктан Нарынга келүүгө туура келген.

Экс-глава пресс-службы правительства Чынгыз Эсенгулов с близнецом Кундуз Эсенгул кызы
© Фото / из личного архива Кундуз Эсенгуловой
Чыңгыз Эсенгулов эгизи Кундуз Эсенгул кызы жана апасы менен

— Эми эгизиңиз тууралуу сүйлөшсөк. Эгиздин түгөйү болгон жакшыбы?

— Ооба, жакшы. Мен эгизим менен абдан сыймыктанам. Биздин атабыз кичинебизде эле каза болуп калган. Ошол себептен Чыңгызды бир эсе агамдай, бир эсе атамдай көрөм.

Руководитель пресс-службы правительства Кыргызстана Чынгыз Эсенгулов во время интервью Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Чыңгыз менен Кундуздун ортосу 15 мүнөт. Биринчи болуп жарыкка Чыңгыз келген.

— Азыр да жакынсыздарбы? Дегеним, эки башка бүлө куруп, өз түйшүгүңөр бар дегендей...

— Ооба, башка бир туугандарыбызга караганда экөөбүз аябай жакын болуп калдык. Сырдашабыз. Мен Бишкекке барганда сөз жок Чыңгыздыкына барам. Ошол жакта болом. Анын үстүнө апам да уулунун колунда. Биздин үйдө Чыңгыз жалгыз уул бала болгондуктан ага таянам. Анын үстүнө төрөт убагында экөөбүздүн ортобузда 15 мүнөт айырма болуп, ал менден биринчи төрөлүптүр. Мага байке дагы, атанын ордуна ата да болуп, ушу күнгө чейин жанымда жүрөт. Кадимкидей эле атама эркелегендей эркелейм. Чыңгыз ажыга барган кезде эмнегедир менде да абдан жагымдуу сезимдер болгон. Ал кезде мен Россияда элем. Меккеден мага видео аркылуу байланышып "мына, Меккеде жүрөм" деп сүйүнүп көргөзгөн эле. Ошол сезимдер эсимде, мен да кошо баргандай болгом. Чыңгызды материалдык болбосо да моралдык жактан дайыма колдогонго аракет кылып келем.

Экс-глава пресс-службы правительства Чынгыз Эсенгулов с близнецом Кундуз Эсенгул кызы
© Фото / из личного архива Кундуз Эсенгуловой
Чыңгыз Эсенгуловдун эгизи Кундуз Эсенгул кызы менен

— Кичинеңерде чогуу ойноп, издешкен жакын белеңер же кадимки бир туугандардай эле өстүңөрбү?

— Албетте, кичинекей кезде урушкан учурлар көп эле болот. Ойноп жатып урушасың, кайра табышасың. Чыңгыз өзү абдан ак көңүл. Бирөөгө көп таарынбайт. Же бат эле жазылып кетет. Экөөбүз 6-класска чейин бир класста окудук. Апабыз Россияда иштегендиктен, 6-классты ошол жактан окуганбыз. Андан кийин Нарынга кетип калдык. Чыңгыз Нарындагы Кыргыз-түрк лицейинде окуду. Жогоруда айткандай, биз 1-класста окуп жүргөндө эле атабыз каза болуп калган. Апам жалгыз өзү беш баланы тарбиялап, жогорку билим берди. Бизди ушул даражага жеткирген ошол киши. Апам билими боюнча биолог болгондуктан Нарындагы медициналык окуу жайда сабак берчү. Бирок турмуш шартка байланыштуу кийин Россияга барып соода кылып жүрдү. Кичинекей кезибизде Чыңгыз экөөбүз бир бала бакчага барып, чогуу ойноп, жетелешип чоңойдук. Мен ооруп калсам, Чыңгыз да ооруп калчу. Же тескерисинче болчу. Ортодо кандайдыр бир байланыш бар, башка бир туугандарыңа караганда, баары бир өзгөчө жакындык болот экен. Чыңгыз Бишкекте жүрүп ичинен кыжалат болуп жатса, мен да сезем. Кадимкидей өзүмчө жаман боло берем.

Заведующий отделом информационного обеспечения Аппарата правительства Кыргызстана Эсенгул уулу Чынгыз
© Пресс-служба правительства / Сабыр Аильчиев
Чыңгыз Эсенгулов буга чейин өкмөттүн маалымат кызматын жетектеп келген

— Кесип тандоого келгенде эмне түрткү берди. Кандайча тандап калдыңыздар?

— Чыңгыз кичинесинен эле музыкага жакын болчу. Ал кезде "Ямаха" алуу кыял эле да. Жыгач рейкага "Ямаханын" сүрөтүн тартып алып эле черте берчү. Бизге "Руки вверхтин" ырларын ырдап, концерт да коюп берген учурлары болгон. Бирок экөөбүз тең чоңойгондо милиция кызматкери болууну самачубуз. Кийин ал Кыргыз улуттук университетинин экономика факультетинде окуп, мен апамдын сунушу менен юридикалык жогорку билимге ээ болдум. Апам "сен юрист болууга татыктуусуң, юрист же сот болгонуңду көргүм келет" деп айткандыктан, мен ушул кесипти тандап кеткем. Чыңгыз жөндөмүнө жараша журналистика айдыңында эмгектенип калды.

Экс-глава пресс-службы правительства Чынгыз Эсенгулов с близнецом Кундуз Эсенгул кызы
© Фото / из личного архива Кундуз Эсенгуловой
Кундуз Эсенгул кызы: Чыңгыз кичинесинен эле музыкага жакын болчу. Ал кезде "Ямаха" алуу кыял эле да. Жыгач рейкага "Ямаханын" сүрөтүн тартып алып эле черте берчү. Бизге "Руки вверхтин" ырларын ырдап, концерт да коюп берген учурлары болгон.

— Тукумунда эгиз болгондо гана эгиз төрөлөт дешет го...

— Атамдын таенеси эгиз төрөгөн экен. Келечекте бизде да эгиз болор деп күтөбүз. Менин үй-бүлөмдө же Чыңгызда, мүмкүн эжелерибиздин үйүндө эгиз бөбөктөр төрөлүп калар .

342
Белгилер:
Нарын, кесип, оюн, окуу, эгиз, Чыңгыз Эсенгул уулу
Тема боюнча
Чыңгыз Эсенгул уулу: мен кара тору бала болсом, эгизим узун бойлуу, ак жуумал
Эсенгул уулу: эжемдин сунушу менен радиого аралашып калгам
Медициналык кызматкерлер COVID-19дан каза болгон адамдын өрттөө үчүн көтөрүп жатышат. Архив

Сөөгү өрттөлүп, о дүйнөгө узаган "маркум" кайтып келди. Индиядагы окуя

0
(жаңыланган 19:37 29.11.2020)
Эркек киши коронавирус инфекциясы менен ооруканага жаткырылып, бир нече күндөн кийин каза болду деген кабар келген.

БИШКЕК, 29-ноя. — Sputnik. Индияда эркек киши үй-бүлөсү сөөгүн ооруканадан алып кетип өрттөп салгандан бир жумадан кийин үйүнө келди. Бул тууралуу NDTV телеканалына таянуу менен РИА Новости жазды.

Ноябрдын башында 75 жаштагы кишини коронавирус инфекциясы менен ооруканага жаткырышкан. Бир нече күндөн кийин ал каза болду деген кабар жакындарына угузулган. Сөөгү вирусту алдын алуу протоколуна ылайык сакталып, жакындарына анын бети гана көрсөтүлгөн.

Туугандарынын айтымында, сөөктү өрттөп, атайын ырым-жырымды өткөрүүгө даяр турушкан. Бирок аларга ооруканадан чалышып, сакайып чыккан жакынын алып кетүүнү өтүнүшкөн.

"Биздин оозубуз ачылып калды. Атабызды аман-соо үйгө алып келдик. Бирок кимдин сөөгүн өрттөгөнүбүздү билбейбиз", — деген кишинин уулу.

Кийин териштире келгенде, үй-бүлө мүчөлөрү коронавирус жуктурган дагы бир улгайган бейтапты кремациялаганы белгилүү болгон.

0
Белгилер:
өрттөө, сөөк, коронавирус, Индия
Тема:
Дүйнөгө жайылган коронавирус
Тема боюнча
Казакстанда эки ай мурда сөөгү жерге берилген адам үйүнө кайтып келди