Филология илимдеринин кандидаты, Кеп маданияты боюнча университеттерде жана курстарда мугалим, өлкөбүздүн мыкты диктору Айнура Кабатай кызы

Айнура Кабатай кызы: кеп бул визиттик карточка

(жаңыланган 17:57 08.07.2018)
Бүгүнкү күндө диктор болууну самаган жаштарыбыз арбын. Бирок бул кесиптин артында кандай мээнет жатканын көптөр биле бербейт. Бул ирет аталган кесиптин күнгөй-тескейине токтолдук.

Филология илимдеринин кандидаты, "Кеп маданияты" боюнча университеттерде жана курстарда мугалим, өлкөбүздүн мыкты диктору Айнура Кабатай кызы ийгиликтүү алып баруучу болуунун сырлары жана ар бир адам оратор болуу үчүн кандай аракеттерди көрүү керектигин айтып берди.

— Алгач эле айтсаңыз, мыкты диктор кандай талаптарга жооп бериши керек?

— Сүрөткө түшүүдө "фотогеничность" деген термин колдонулуп келсе, радиодо "радиофоничность" жана телевидениеде "телегеничность" делет, башкача айтканда, экрандан жагымдуу көрүнүү. Бул көп нерседен көз каранды. Кээде байкайсыңарбы, татынакай, тембри, үнү жагымдуу диктор сүйлөп жатат, бирок аны уккуң келбей кандайдыр бир кыжырданууну пайда болуп, башка каналга которуп жибересиң. Бул ошол инсандын ички маданиятына да байланыштуу. Анан албетте, үн, дикция, дүйнө тааным кенен болушу керек. Айрым учурда редактор шашып ката кетирип алса, тексттин маанисин бузбай оңдоп, элге туура маалымат жеткирүү зарыл. Советтер Союзу учурунда теле тармагындагы абройлуу адис бекеринен телевидение – бул рентген деп айтпаса керек. 
Телеведущая, диктор телеканала НТС Айнура Кабатай кызы во время интервью Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Эламан Карымшаков
Филология илимдеринин кандидаты Айнура Кабатай кызы: сүрөткө түшүүдө "фотогеничность" деген термин колдонулуп келсе, радиодо "радиофоничность" жана телевидениеде "телегеничность" делет, башкача айтканда, экрандан жагымдуу көрүнүү

— Сиз алгач медицина боюнча билим алып, кийин журналистика тармагында окуганыңызды билебиз. Деги эл, теле алып баруучу болуу үчүн университеттин журналистика факультетин бүтүрүү шартпы же шыгы барлар билимсиз эле бул кесипти алып кете алабы?

— Негизи бизде жалаң дикторлорду тарбиялаган бөлүмдөр жок. Кеп техникасы деген сабактар да тилекке каршы аз. Болсо да тиешелүү деңгээлде көңүл бурулбай келет. Бирок мектептен базасы жакшы болуп, гуманитардык билимдерди мыкты окуса, дикциясы жакшы болуп, үнү да уккулуктуу угулса алып баруучу боло алат. Бирок билим алсаң дагы да жакшы. Дагы да тереңдетип, эл аралык журналистиканын негиздерин, стандарттарын үйрөнүп, иштесе абдан пайдалуу да.

— Диктордун жумушу оңой, татынакай болуп эфирге чыгып, тексти окуп кетип калат деп айтып калышат. Чын эле ошондойбу?

— Диктор күн сайын үнүнө көнүгүүлөрдү жасап, дем алуусун жөнгө салуусу керек. Мисалы мен жаңы эфирге келген учурда абдан эле кыйналгам. Кадр артында узун тексттерди окуганда аба жетпей ызаланып кетчүмүн. Ошентип жети жыл кыйналып, толкунданып жүрдүм. Андан кийин устатым туура дем алууну үйрөтүп, узун тексттерди да кыйналбай окуп калдым. Эфирге чыкканга чейин мына ушундай даярдыктар талап кылынат. 

Телеведущая, диктор телеканала НТС Айнура Кабатай кызы во время выездов
© Фото / предоставлено Айнурой Кабатай кызы
Айнура Кабатай кызы: диктор күн сайын үнүнө көнүгүүлөрдү жасап, дем алуусун жөнгө салуусу керек

— Айнура Кабатай кызынын жаңылыктарды окуганы менен мимика-жесттери төп келет деп айтып калышат. Бул нерсени кантип айкалыштыруу керек?

— Бул жерде да эң алгач туура дем алып, үндү тарбиялоо талап кылынат. Тилекке каршы, кыргыз элине белгилүү бир чыгармачыл инсан каза болгондо ал жаңылыкты кубануу менен окуган дикторду көргөм. Мындай учурда телекөрүүчүдө бул нерсеге диктор гана эмес, ошол телеканал да ал кишинин көзү өткөнүнө кайдыгер мамиледе экен деген пикир калат. Адам жашоодо кайгырганда жүзүнөн жылмаюу кетип, үнү басаңдап, жай темп менен сүйлөй баштайт. Экранда да жашоо мыйзамдары боюнча интонацияны колдонуу абзел. Негизи эле дикторлук — бул чоң жоопкерчиликтүү жумуш болгондуктан кылдаттык менен мамиле жасоо керек.

— Айрым теле алып баруучулар эфир учурунда диалект сөздөрдү колдонуп жиберишет..

— Бул өтө көйгөйлүү нерсе. Советтер Союзу учурунда эфирдеги кеп маданиятын көзөмөлдөп турган атайын көркөм кеңештер бар эле. Тилекке каршы, учурда андайлар жок. Кадр саясаты солгундап, айрым редакторлордун билим деңгээли да төмөндөп кеткендей. Телевидение — адамдын аң-сезимине абдан чоң таасир бергендиктен, анда айтылып жаткан сөздөр адабий тилде болуусу шарт. Эгер ушул боюнча калтырсак, адабий тилибиз жок болуп кетүүсү мүмкүн. 

Телеведущая и диктор телеканала НТС Айнура Кабатай кызы во время подготовки к эфиру
© Фото / предоставлено Айнурой Кабатай кызы
Айнура Кабатай кызы: үн, дикция, деги эле кеп маданиятын сактоо бул ийгиликке бир кадам

— Туура сүйлөө ийгиликке жетүүдө канчалык роль ойнойт?

— Кеп — бул визиттик карточка. Бир окуяны мисал катары айта кетейин. Бир программаны алып баруу үчүн бир орунга эки кыз ат салышып калды. Биринин үнү, экинчисинин жазуу жөндөмдүүлүгү жакшы экен. Экинчи кыздын жазган текстин окусаң ыйлагың келет, бирок үнү начар болгондуктан, жумушка биринчи кызды алышты. Ошондуктан үн — башкы курал. Жагымдуу үнүнөн улам болочок жолдошу менен таанышып, турмушка чыккан окуучум да болду. Андыктан үн, дикция, деги эле кеп маданиятын сактоо бул ийгиликке бир кадам.

Белгилер:
кеп, маданият, Айнура Кабатай кызы
Тема боюнча
Диктор Аина Исакова: экинчи жубай болууга аял моралдык жактан даяр болуш керек
Диктор Мирзат Муканов: белгилүү адамдардын күйөө баласы болом деп ойлогон эмесмин
Кадыр түн учурунда мусулмандар. Архив

Кадыр түн качан болору айтылды

(жаңыланган 16:56 22.04.2021)
Шарият боюнча бул түн миң айдан да артык деп эсептелет. Орозонун 26-күнүнөн 27-күнүнө караган түнү белгиленип келет.

БИШКЕК, 22-апр. — Sputnik. Быйылкы Кадыр түн 9-майга караган түнү белгиленет. Бул тууралуу муфтияттын маалымат кызматы кабарлады.

Орозо быйыл 13-апрелге караган түнү башталды. Кадыр түн дайыма орозонун 26-күнүнөн 27-күнүнө караган түнү белгиленип келет.

Шарият боюнча бул түн миң айдан да артык деп эсептелет. Эгерде Кадыр түнү инсан эки ирет намаз окуса, 84 жыл бою ибадат кылганга барабар соопко ээ болот деп айтылат. 

Белгилер:
муфтият, орозо, Кадыр түн, Кыргызстан
Тема:
Орозо-2021
Тема боюнча
Касиеттүү түн интернет менен өтпөшү керек! Кадыр түнгө карата 7 "болбойт"
Бишкек шаары. Архив

Эртең Бишкектин 56 көчөсүндө электр кубаты болбойт. Тизме

(жаңыланган 16:35 22.04.2021)
"Түндүк электр" ишканасы электр энергиясын убактылуу өчүрүү оңдоп-түзөө иштерине байланыштуу болуп жаткандыгын айтышты.

БИШКЕК, 22-апр. — Sputnik. Эртең борбор калаанын 56 көчөсүндө электр кубаты убактылуу өчүрүлөт. Бул тууралуу "Түндүк электр" ишканасынын сайтында кабарланган.

Бул күнү бригадалар тирөөчтөрдү орнотуп, үйлөрдүн, короолордун ичиндеги кабелдерди иретке келтирип, оңдоп-түзөө иштерин жасайт.

Электр кубаты төмөнкү жерлерде болбойт:

  • 09:00дөн 12:00гө чейин — Островская, Сухомлинов, Бакаев, Целинная көчөлөрүндө, андан сырткары Ак-Өргөө конушунда (Ашар, Ак шоокум, Адышева көчөлөрүндө) болбойт;
  • 09:00-19:00 — Алыбаев, Маликов, Термечиков, Захарьев көчөлөрүнүн тилкелеринде;
  • 09:30-14:00 — 10-кичи райондо (№36, 36/1, 37/1, 37, 38 үйлөр);
  • 09:30-17:00 — Ахунбаев, Бектенов көчөлөрүндө, Балхаш туюк көчөсүндө, 9-кичи райондо (№6Б үй), Арча-Бешик конушунда (Кызыл-Адыр, Термечиков, Камбар-Ата, Бердибаев, Эр-Тайлак, Шералиева, Проектируемая, Арча-1 көчөлөрүндө);
  • 09:30-18:00 — Лев Толстой, Леваневская, Строительная, Красная, Тыныбеков, Матыев көчөлөрүнүн тилкесинде, Көлмө жана Алтын-Бешик конуштарында (Максат, Медина, Республиканская, Мыскал, Кулиев, Полевая, Азаттык, Коммунаров, Айкөл, Козу-Баглан, Жийде, Жаз, Минская, Багратион, Краснодонцев жана Малышев көчөлөрүндө);
  • 10:00-14:00 —Урожайная жана Аламүдүн көчөлөрүнүн тилкелеринде;
  • 10:00-17:00 — Жумабек, Осмонкул, Баетов көчөлөрүнүн тилкелеринде;
  • 12:00-17:00 — Шота Руставели, Севастопольская, Үчүнчү линия көчөлөрүндө, Чыңгыз Айтматов проспектисинде, Абдраев, Месароша көчөлөрүндө, Чугуев туюк көчөсүндө, 5-кичи райондо (№79-83, №72/1, №64, 65 үйлөр) өчүрүлөт.
Белгилер:
өчүрүү, электр кубаты, Бишкек
Тема боюнча
Кыргызстандын аймактарына кар түштү. Видео жана сүрөттөр