Дарыгерлер операция учурунда. Архив

Күнүнө 50дөн адам каза табат. Жүрөктү жабыркаткан коркунучтуу 8 дарт

4365
(жаңыланган 19:27 24.02.2018)
Республикада жүрөк-кан тамыр оорулары орчундуу илдеттердин сап башында. 2017-жылы дарттан каза болгондордун 50дөн ашык пайызы дал ушул жүрөк-кан тамыр ооруларынан жапа чеккен.

Sputnik Кыргызстан маалымат агенттиги Саламаттык сактоо министрлигинин башкы кардиологу Акпай Сарыбаевге кайрылып, өлкөдөгү жүрөк-кан тамыр ооруларынын орчундуу түрлөрү, себептери жана дарылоо жолдору тууралуу сураштырып көрдү.

Главный кардиолог Министерства здравоохранения КР Акпай Сарыбаев во время интервью Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Максат Элебесов
Саламаттык сактоо министрлигинин башкы кардиологу Акпай Сарыбаев

Жүрөк-кан тамыр ооруларынын эң жайылган түрү инфаркт жана инсульт.

Кыргызстанда жүрөк-кан тамыр ооруларын дарылоо үчүн жылына орто эсеп менен 1,7 миллиард сом жумшалат. Былтыр саламаттык сактоо министрлигинин эсептик тобу жүрөк-кан тамыр ооруларынын экономикага тийгизген таасири 9 миллиарддан ашык сом экендигин аныктап чыккан. Чет өлкөдө саламаттык сактоо тармагына мамлекеттик бюджеттин 5-10 пайызы бөлүнсө, Кыргызстандыкы эки пайызды гана түзөт.

Акпай Сарыбаевдин айтымында, Кыргызстанда жүрөк-кан тамыр ооруларынан жыл сайын 18 миңден ашык, ал эми күнүгө 50дөй адам көз жумат.

1. Инфаркт — жүрөктүн булчуңдарына кандын жетпей калышы. Мында кан тамырлары май заттар (холестерин — ред.) менен бүтөлүп, кан өтпөй калат. Арыкты тазалабай койсоң суу акпай калгандай эле нерсе. Бул оору башталганда жүрөк сайгылашып, кысылып, көкүрөк ысып чыгат.

2. Инсульт — мээге кандын жетпей калышы. Натыйжада мээнин иштөөсү бузулат. Оорунун негизги себеби — жогору кан басым (гипертония) жана мээдеги артериалдык кан тамырлары май бүртүкчөлөрү менен бүтөлүп, кандын өтпөй калышы. Оору кармаганда адам эс-учун жоготуп жыгылат, жүрөгү начар иштейт, бир ыптасы кыймылдабай калат, сүйлөөсү бузулуп, дем алуу кыйындайт. Айрымдарыныкы адегенде колу, анан бир жак бети шал болуп, андан кийин сүйлөй албай калат.

3. Инфарктка да, инсультка дагы атеросклероз себеп. Мында кандын курамында холестерин көбөйүп кетет. Ал мээ кан тамырларынын ички катмарына жабышып отуруп чоңоюп, анан кан тамырларды кыса баштайт. Ушундан улам мээде кан айлануу системасы бузулат. Демек, холестериндин организмде чектелүү болгону дурус. Холестеринди адам жеген тамак-аштан алат, организм өзү да иштеп чыгат. Анын организмге пайдалуу да, зыяндуу да жагы бар.

4. Инфарктка да, инсультка дагы гипертония, башкача айтканда, жогорку кан басым да себеп болот. Бул ооруга стресс, психологиялык чыңалуу, чылым чегүү, спирт ичимдиктерин ичүү, кыймылдын аздыгы көмөкчү болот. Кыргызстанда 20 жаштан өйдө жарандардын 37-47 пайызынын кан басымы жогору.

5. Учурда беш миңдей киши жүрөк кемтик оорусунун операциясына муктаж. Жүрөк кемтигинин тубаса жана кийин пайда болгон түрү бар. Жүрөктүн тубаса кемтиги түйүлдүктүн өрчүү мезгилинде жүрөк жана ири кан тамырлардын туура эмес калыптанышынан келип чыгат. Мында клапандардын кемтигинен башка дүлөйчөлөр менен карынчалардын ортосундагы капталдарда да тешик болушу мүмкүн. Анда кандын бир бөлүгү жүрөктүн сол жагынан оң жагына өтүп, вена каны менен аралашып, кайра өпкөгө кетет же өпкөгө барбай эле жүрөктүн сол карынчасына, андан толтого барат. Натыйжада ткандарды кычкылтек менен камсыз кылуу бузулуп, жүрөккө күч келет. Ал эми кийин пайда болгон жүрөк кемтигине кан тамыр оорулары себеп.

6. Ревматизм – муундарды, жүрөк-кан тамыр тутумун, нерв системасын жана терини жабыркатуучу оору. Адатта ревматизм ангинадан кийин пайда болот. Аны стрептококк микробу жаратат. Адамдын муундары шишип ооруп, терисинде кызыл тегерек тактар пайда болот, демигет, эң негизгиси жүрөгүнө доо кетет. Оорунун алдын алуунун эң жакшы жолу тамагы ооруган же ангина болгон шартта дартты толук айыктыруу зарыл.

7. Аритмия — жүрөктүн иштөө ыргагынын бузулушу. Жүрөктөгү согуу ыргагы бузулганда аритмия пайда болот. Аны адамдын сырткы чөйрөдө болуп жаткан окуяларга болгон жооп-реакциясы десек болот.

8. Миокардит — жүрөк булчуңунун сезгениши, перикардит — жүрөктү каптап турган чел кабыгынын сезгениши, эндокардит — ички чел кабыгынын сезгениши.

Алдын алуу жолдору

— Оорудан оолак болсоңуз деле жылына бир жолу дарыгерге көрүнүп, кан басымыңызды өлчөтүп туруңуз. Кан басымы нормасында 140/90 миллиметрден төмөн болушу кажет.

— Тамеки тартып, чылым чеккендер дени сак адамдарга салыштырмалуу инфаркт, инсульт жана гипертония оорусуна тез чалдыгат. Бир даана тамеки кан басымды 10 миллиметрге чейин жогорулатып, атеросклероз оорусун үч эсе бат пайда кылат. Ошондуктан жаман адаттан баш тартканыңыз туура. Спирт ичимдиктери да кан басымды жогорулатып, жүрөк-кан тамыр оорусун шарттайт.

— Тез даярдалган жана каллориялуу тамак-аштарды, өзгөчө малдын майын ашыкча колдонгонду токтотуу кажет. Болбосо кандагы холестериндин өлчөмү көбөйөт. Андыктан туура тамактанууга өтүп, жашылча-жемишке басым жасап, кайнатылган тамакка жакын болгонуңуз туура. Айта кетчү нерсе, эркектердин белинин өлчөмү 102, аялдардыкы 88 сантиметрден ашпоосу кажет.

— Сергек жашоо образына адамды жаштайынан үйрөтүү зарыл. Өзгөчө кеңседе отуруп иштегендер аз кыймылдашат. Андыктан жок дегенде күнүгө 44 мүнөттөй жөө басып же чуркап туруу керек. Бул зат менен кан алмашууну жакшыртып, кан тамырлардын серпилгичтигин жоготпой ийкемдүү кылып турат. Көп кыймылдаган адамдын инфаркт жана инсультка кабылуу мүмкүнчүлүгү 18-20 пайызга азаят.

— Адам суткасына 7-8 саат укташ керек. Мында бүтүндөй организм эс алат да, өз калыбында иштейт. Уйкудан убакытты үнөмдөө адамды оорукчан кылат.

Дарыгер Акпай Сарыбаевдин айтымында, жүрөк-кан тамыр ооруларын өз алдынча дарылоо мүмкүн эмес. Илдеттин белгилери болгондо сөзсүз түрдө дарыгерге кайрылуу керек. Далилге негизделген медицина гана бейтаптарга туура жол көрсөтө алат.

4365
Белгилер:
маек, жүрөк, оору, КР Саламаттык сактоо министрлиги, Акпай Сарыбаев
Тема боюнча
Оор дартын уккан бейтап өксүп ыйлады. Хирургдун маеги
Гепатит деген кандай оору? Билинбей жеген дарттын себептери жана дабасы
Ашказан рагын айыктырса болобу? Онкохирург оорунун себеби, алдын алуу тууралуу
Кишенчен киши. Архив

Бизнесмен Жалил Атамбаев кармалып, камакка алынды

527
(жаңыланган 19:15 03.03.2021)
Шектүү мамлекеттик кызматта турганда мыйзамсыз негизде байыган деп УКМКнын тергөө абагына камакка алынды.

БИШКЕК, 3-мар. — Sputnik. Мыйзамсыз баюу фактысы боюнча Жалил Атамбаев кармалды. Бул тууралуу УКМКдан билдиришти.

Маалыматка караганда, ички иштер органдарынын мурунку кызматкери Атамбаевге каршы козголгон бир катар кылмыш иштери боюнча, анын ичинде мамлекеттик кызматта турганда мыйзамсыз баюу фактысы тууралуу тергөө иштери жүрүп жатат.

"Ички иштер органдарынын мурдагы кызматкери болуп саналган Жалил Атамбаев олуттуу финансылык ресурстарга ээ болуп, кымбат баалуу кыймылсыз мүлктү өзүнүн жакын туугандарынын атына каттатып алган", — деп айтылат маалыматта.

Шектүү Кылмыш-жаза кодексинин 323-беренесинин 2-бөлүмүнүн 2-пункту ("Мыйзамсыз баюу") боюнча кармалып, УКМКнын тергөө абагына киргизилди.

527
Белгилер:
бизнесмен, камак, мыйзамсыз, Жалил Атамбаев
Тема боюнча
Жеке клиниканын башкы дарыгери Матраимовдун абалы начар экенин айтты
УКМК ЖК депутаты Абжалиевди мыйзамсыз байыган деп иш козгоду
Ооруканадагы дарыгер. Архив

Жеке клиниканын башкы дарыгери Матраимовдун абалы начар экенин айтты

221
(жаңыланган 18:37 03.03.2021)
Матраимов УКМКнын тергөө абагынан жеке клиникага качан которулганы айтылган жок. Атайын кызмат бул боюнча комментарий берүүдөн баш тартты.

БИШКЕК, 3-мар. — Sputnik. Бишкектеги кардиологиялык жеке клиникалардын биринин башкы дарыгери Дамир Осмонов Бажы кызматынын жетекчисинин мурдагы орун басары Райымбек Матраимовдун саламаттыгы боюнча маалымат берди.

"Бейтаптын кан басымы кооптуу чекке жеткен абалда келди. Азыр дагы улам өзгөрүп жатат. Абалы туруктуу эмес. Чукул арада ден соолугун текшерүү керек, биринчи кезекте коронарографиядан жана бөйрөк артериясы боюнча текшерүүдөн өткөрүү зарыл. Анын абалы толук турукташканча медициналык көзөмөлдө болот", — деди Осмонов.

Матраимов УКМКнын тергөө абагынан жеке клиникага качан которулганы айтылган жок. Атайын кызмат бул боюнча комментарий берүүдөн баш тартты.

Бажы кызматынын жетекчисинин мурдагы орун басары буга чейин артериялык кан басымы жогорулап жатканын айтып даттанган. 

Эскерте кетсек, Матраимов экинчи ирет 18-февралда кармалып, эки күндөн кийин Биринчи май райондук соту эки айга камакка алуу чечимин чыгарган.

221
Белгилер:
абал, клиника, Райымбек Матраимов, Кыргызстан
Тема боюнча
Абактагы Райым Матраимов кан басымы көтөрүлүп жатканын айтты
Кыргыз опера өнөрүндөгү өзгөчө үндүү тенор, СССРдин эл артисти, профессор Токтоналы Сейталиев. Архив

Ит-мышык менен коюндашып жетим өскөн. Легендага айланган Сейталиев тууралуу 9 факты

0
(жаңыланган 20:08 03.03.2021)
Быйыл кыргыз маданияты жана опера искусствосу оор жоготууга учурады. Республикада опера ырчыларынын арасында экинин бири аталган, алтын көмөкөйлүү ырчы Токтоналы Сейталиев көз жумду.

Убагында Сейталиевдин талантына суктанган дүйнөлүк маданияттын дөө-шаалары аны булбулга теңешкен. Жакынкы өлкөлөр гана эмес, алыскы Швейцария өңдүү мамлекеттерден да иштөөгө чакыруулар түшкөн.

Sputnik Кыргызстан агенттиги кыргыз опера өнөрүндөгү өзгөчө үндүү тенор, СССРдин эл артисти, профессор Токтоналы Сейталиевдин өмүрүндөгү урунттуу учурларга токтолду.

Өмүр баяны. 1937-жылы Чүй облусунун Панфилов районунун Жайылма айылында карапайым колхозчунун үй-бүлөсүндө туулган. Эмгек жолун колхоздо иштеп баштап, 1956-1957-жылдары Кыргыз опера жана балет театрынын алдындагы бир жылдык опера жана хор студиясын аяктаган. 1957-1962-жылдары № 15 Фрунзе жумушчу жаштардын кечки мектебинде окуу менен бирге хор артисти болуп иштеп жүрүп, 1960-жылы окууну аяктаган. Андан кийин 1962-1969-жылдары Курмангазы атындагы Мамлекеттик искусство институтунун (Алма-Ата шаары, Казак ССРи) вокал факультетин бүтүргөн (азыркы Курмангазы атындагы Казак мамлекеттик консерваториясы). Казакстанга окууга кетип жатканда ошол кездеги маданият министри Күлипа Кондучалова "кайра келесиң, калып калба" деп айткан экен.

Алматыдагы консерваториянын профессору, Казакстандын эл артисти Бекен Жилисбаев Сейталиевди бир көргөндө эле "ой, бул алтын үндүү ырчы турбайбы. Сейталиев консерваторияга булбул болуп келди, булбул болуп кайра кетти. Мен аны бузган жокмун, калганы өзүнүкү" деп айткан жайы бар. 1969-жылы Казакстандан кайтып келгенден кийин Абдылас Малдыбаев атындагы Опера жана балет театрында солист болуп эмгектенген. 1969-2013-жылдар ичинде операнын солисти, алдыңкы сахна чебери, Кыргыз опера жана балет театрында вокал боюнча мастер-класстын жетекчиси болгон. 1995-2015-жылдар аралыгында Калый Молдобасанов атындагы Кыргыз улуттук консерваториянын жеке ырдоо классында иштеген.

 Народный артист СССР, лауреат премии имени Токтогула Сатылганова, профессор Токтоналы Сейталиев с супругой. Архивное фото
© Фото / из семейного архива Сейталиевых
Кыргыз опера өнөрүндөгү өзгөчө үндүү тенор, СССРдин эл артисти, профессор Токтоналы Сейталиев

Ит-мышык менен коюндаш өткөн жетимчилик. Токтоналы Сейталиевдин бала чагы абдан оор болгон. Белгилүү ырчы Токтобек Асаналиевдин айтымында, Сейталиев 7-8 жашында эле томолой жетим калып, бир туугандары да жок, жалгыздыктын азабын жакшы эле тартыптыр.

"Токтанаалы Сейталиевич аксакалды кыргыздын жүзү, кыргыз ырчыларынын атасы десек болот. Бул кишинин тагдыры, басып өткөн жолу өтө кейиштүү, экинчи жагынан өкүнүчтүү окуялар менен да коштолот. Негизинен апасы көп бала төрөгөнү менен арасынан эр жетип чоңойгону жалгыз Сейталиев болгон экен. Бала кезинде ата-энеси эки кулагына сөйкө тагып, мурдун да көзөп аман-эсен жүрсүн деп ырымдашат. Кичине кезинен көзү да жакшы көрчү эмес экен.

"Апам менен атам өлүп, үйдө жалгыз калдым. Кенедей кепе, үй ичинде эч кандай оокат жок. Болгону эки ит жана бир-эки мышык бар. Төшөнчү да жок, самандын үстүнө жатып уктап калам. Эки итим болсо эки жагыма, мышыктар төшүмө жатып алчу. Ошентип ит-мышык менен чогуу чоңойгом. Эртең менен мен турган кезде алар да туруп кетчү", — деп айтып калчу байкуш киши. Бирок деги бир суук тийип, оорубаптыр. Анын башынан өткөнүн айтып отурса, уккан адам ыйлачу", — деди Асаналиев.

Токтоналы Сейталиев негизинен чечен улутун жакшы көрчү экен. Анткени чечендер анын жону катуу жокчулук коштогон, ичсе тамакка, кийсе кийимге жетпей жүргөн бала чагында көп жолу тамак-ашын берип, каралашыптыр. "Токтоналы ага бир аз эс тартканда айылына келген чечендер менен иштешип калат. Аларга "араба түртүшүп жардам берип жүрчүмүн. Чечендер хор менен көп ырдачу. Анан өздөрүнүн ырларын өздөрү ырдай албай калар эле. Ырдап келип эле жогорку ноталарды ала турган жерине келгенде мени карап калышчу. Андан ары мен созуп кетчүмүн" деп көп эскерчү", — деди Асаналиев.

Окууга тапшыруусу. Жетимчилик, жокчулук менен жүрүп окууга өтүүгө жашы да өтүп калган маалда опера ырчыларына сынак болгонун угуп, капыстан эле опера дүйнөсүнүн босогосун аттап калат. "Бир күнү бир жерден опера-балет театрына таланттуу жаштарды алып жатканын угуп калып, "окууга кетип жатам" десе айылдаштары эптеп колдо болгон аппак материалдан көйнөк-дамбал тигип беришип, азык болсун деп чоң түйүнчөккө ун салып жөнөтүшөт. Анан ошол унду көтөрүп алып театрдын эшигинин алдына келсе, аппак дамбал кийген, кулак-пулагынын баары тешик, чачы-башы өскөн "немени" имараттын ичине киргизбей коюшат. Айла жок эшикте турса ошол экзамен ала тургандардын бири көрүп калып, келген себебин сурайт. "Ырчы болууну каалайм. Келсем, эшиктен киргизбей жатат" деп бул киши жөнүн айтса тиги киши киргизип коёт. Ошентип кезегин күтүп карап отурса, сынакка келгендер улам ырдап чыгып кетишет. Арасында кыйраткан деле эч кимиси жок. Бир маалда комиссия "эч ким калган жокпу? Баары ырдап бүтүштүбү, эми жыйынтыгын чыгаралы", — деп сураганда: "Мен бармын", — деп чыгат.

"Чакырганда унду бирөө көтөрүп кетчүдөй болуп, аны кошо алып кирдим, сахнада да капкара болгон рояль туруптур. Барып, анын үстүнө унду койсом эле "буф" этип бети-башымдын баары агала болуп эле жатып калдым. Анан өзүм айылда ырдап жүргөндөй эле бакырып-өкүрүп ырдасам баары оозун ачып калды. Ошентип өтүп кеткем. Кийин Сайра Кийизбаева жанына чакырып, кайдан болосуң деп сураштырып отуруп, ата-энем жогун да билди. Өмүрүмдө биринчи жолу адамдардан ошондо камкордук көргөм. Сайра Кийизбаева ата-энеси жок балдарга жардам берүүчү фонддорго жаздыртып, костюм-шым, кийим-кечемди алып беришип, жата турган жеримди да даярдап берди. Ошентип кудайдын барманы менен окуп калдым", — деп кеп кылчу", — деди Асаналиев.

Народный артист СССР, лауреат премии имени Токтогула Сатылганова, профессор Токтоналы Сейталиев
© Фото / пресс-служба МКИСиМП КР
Кыргыз опера өнөрүндөгү өзгөчө үндүү тенор, СССРдин эл артисти, профессор Токтоналы Сейталиев

Чыгармачылыгы. Токтоналы Сейталиев 50 жылдык ишмердүүлүгүндө улуттук операнын ар кыл жана жогорку чеберчиликтеги татаал жана көп кырдуу образдардын бүтүндөй галереясын камтып, Вердинин "Дон Карлос", Пуччинин "Жанни Скикки" (Ринуччо), Доницеттинин "Любовный напиток" (Неморино), Бойтонун "Мефистофель" (Фауст), Гунонун "Фауст" (Фауст), Мусоргскийдин "Борис Годунов" (Юродивый), Вердинин "Риголетто" (Герцог), "Травиата" (Альфред) жана башка дүйнөлүк жана кыргыз композиторлорунун опералык спектаклдеринде алдыңкы тенордук партияларын аткарган. 

Ал 1970-80-жылдары Азербайжан, Грузия, Латвия, Литва, Орто Азия жана Казакстан республикаларындагы жеке концертин активдүү коюп, советтик артисттердин концерттик бригадаларынын курамына кирип, Болгария, Польша, Сирия, Түркия, Алжир, Монголия, Швеция, Дания, Швейцария, Кипр, Иордания жана Японияга барган. Опералык ариялардан тышкары Сейталиевдин камералык репертуарына кыргыз жана орус композиторлорунун ырлары жана романстары кирген. Бойтонун "Мефистофель" операсын Асанкан Жумакматов Болот Миңжылкыев жана Токтонаалы Сейталиев үчүн койгон экен. 1984-жылы Москвада өткөн кыргыз маданиятынын күндөрү иш-чарасына Кыргызстандан "Мефистофель" операсын да алып барышат. Бул тууралуу Кыргыз эл артисти Сталбек Алмасбеков: "Москвадагы "Большой театрдын" залында алдыңкы катарда Болот Миңжылкыев менен австриялык жана советтик опера ырчысы Владимир Атлантов отурган болот. Ошондо Миңжылкыев Атлантовго тамашалап: "сен "до" нотасын алганда бир орундан кыймылдабайсың. Ал эми биздин Сейталиев "до" нотасын алганда бир колун өйдө көтөрүп алып сахнада басып жүрө берет" десе, Атлантов таарынып калат. Көп узабай сахнадан "Мефистофель" тартууланып Сейталиев "до" нотасын алып, сахнанын аркы башынан берки учуна чейин басып келди. Негизи мындайда басмак турсун, кыймылдай албай каласың. Эл укмуш кабыл алды. Жыйынтыгында дүйнөлүк маданият өкүлдөрү биздин өлкө тууралуу абдан жакшы ойдо калганын айтып, "Кыргызстанда дүйнөлүк деңгээлдеги эки опера ырчысы бар экен" деп, Миңжылкыев менен Сейталиевди белгилешкен", — деди телеге берген маегинде.

Алматы консерваториясында легендага айланганда. Мурда консерваториянын алдындагы эки жылдык даярдоо курсунда эле окуган Сейталиев профессионалдуу түрдө билим алуу үчүн Алматыга барып, атактуу опера ырчысы Бекен Жилисбаевдин классына кирип, ал кишинин колунда жети жыл сабак алган. Алар 1969-жылы окууну аяктаган алтын үндүү Сейталиевдин Казакстанда калып иштөөсүн суранышкан. Бирок улуу талант мекенине кайтып келе берген.

"Аскар Акаев президент болуп турганда Казакстандын камералык жана опера ырчысы Алибек Днишев келип, филармонияда концерт берди. Ошондо Токтоналы аке татынакай кийинип, кыпкызыл бабочкасын тагынып алып, бир кучак гүлүн көтөрүп сахнага чыгып куттуктаган. Аны көргөн Днишев: "Токтоналы Сейталиевич, азыркы убакка чейин Алма-Ата консерваториясында сиздин ырдаганыңыз, окууну кандай бүткөнүңүз легенда болуп айтылып жүрөт. Сиз окуп бүткөндөн кийин артыңыздан далай эле таланттар чыкты, бирок сиздей уламышка айланган бирөө да жок. Азыркыга чейин айтыласыз", — деп айткан", — деди Токтобек Асаналиев.

 Народный артист СССР, лауреат премии имени Токтогула Сатылганова, профессор Токтоналы Сейталиев с дочерью и супругой. Архивное фото
© Фото / из семейного архива Сейталиевых
Кыргыз опера өнөрүндөгү өзгөчө үндүү тенор, СССРдин эл артисти, профессор Токтоналы Сейталиев

Тамашакөй адам. Кыргыз улуттук академиялык опера жана балет театрынын солисти Кайымбек Кускаков жергиликтүү телеканалдардын бирине берген маегинде Сейталиевдин тамашакөйлүгүн эскерет.

"Театрда коллективдин ар кандай жыйындары өтүп турчу. Атын атабай эле коёюн, ошол кездеги маданият министри келип, жыйынга катышып калды. Чынын айтуу керек, өтө орой жана кекете сүйлөгөн адам экен. Аябай сүрүн көрсөттү. Бир кезде Токо (Токтоналы Сейталиев — ред.): "ай, ушу сенин үнүңдүн тембри аябай жакшы экен. Солист болуп бизге жумушка кирбейсиңби", — деди эле, театрдагы артисттердин баары "дуу" күлүп жиберишти. Отургандарды күлдүрүп, кайра заматта ыйлатып коё ала турган адам болчу. Өзүнүн 80 жылдыгында Током сахнада аябай жакшы сүйлөп, өткөн өмүрүнүн кызыктуу ирмемдерин айтып элди күлдүрүп, кайра "байкушум" деп байбичеси раматылык Гүланда (Гүланда Иманалиева — ред.) эжени эскерип, залда отургандарды ыйлатты", — деди Кускаков.

Үй-бүлөсү. Токтаналы Сейталиевдин чыгармачылыгынын ушундай бийик деңгээлге жетишине жубайы Гүланда Иманалиеванын ролу чоң болгон. Жолдошу Токтоналы Сейталиевдин аткарган ар бир партиясын жатка билгендигин үй-бүлөгө жакын адамдар айтышат. Консерваторияда Сейталиев вокалды окутса, жубайы маданияттан сабак берчү. Өмүрүнүн акыркы мезгилдеринде жубайы борбордогу атайын ооруканага жатып, катуу болуп калганда эле Токтоналы аганын да акыбалы начарлаганын кесиптештери эскеришет. Жубайы мындан үч жарым жыл мурда каза болгон. Эки талант эки кыз, бир уулду тарбиялап өстүрүшкөн. Кызы Гүлмира Сейталиева Петр Чайковский атындагы Москва консерваториясын аяктайт. Кыргызстанда ага чейин аталган окуу жайды Айсулуу Токомбаева гана бүтүргөн. Азыр ал кызы Дубайда жашап, маданият чөйрөсүндө эмгектенет.

Сыйлыктары. Көп жылдык чыгармачыл ишмердигинде ал ардактуу жана илимий наамдар, мамлекеттик жана эл аралык сыйлыктар, ошондой эле өкмөттүк сыйлыктарга татыган. 1995-жылы жеке ырдоо кафедрасынын профессору илимий наамы, Курмангазы атындагы Алматы мамлекеттик консерваториясынын ардактуу профессору, 1993-жылы Эл аралык "Алтын көпүрө" (Казакстан) сыйлыгынын лауреаты, Россия Федерациясынын Илим, жогорку билим берүү жана техникалык саясат министрлигинин Жогорку билим берүү комитетинин чечими менен ырдоо кафедрасында доценттин илимий наамы, 1972-жылы Кыргыз ССРинин эмгек сиңирген артисти, 1974-жылы Кыргыз ССРинин эл артисти, 1984-жылы СССРдин эл артисти ардактуу наамдары жана 1981-жылдагы концерттик программалары үчүн 1982-жылы Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон.

Каза болушу. Легендага айланган профессор Токтоналы Сейталиев узакка созулган оорудан улам дүйнөдөн кайтты. Сөөгү "Ала-Арча" көрүстөнүнө коюлду.

0
Белгилер:
ыр, театр, сахна, Токтобек Асаналиев, Болот Миңжылкыев, опера, Токтоналы Сейталиев
Тема боюнча
Атасыз балалык, автоунаа минбеген дирижёр. Асанкан Жумакматов тууралуу 5 факты
Атасы "маскарапоздун окуусу" деп жактырган эмес. Насыр Давлесов тууралуу 8 факты