Талаада ойноп жүргөн балдар. Архив

Актан, Аскар, Айида, Асыл. Атыңыздын маанисин билесизби?

8071
(жаңыланган 15:51 17.06.2018)
Ар бир ата-эне ымыркайлуу болгондо ылайыктуу ысым ойлонуп, анын маанисин түшүнүп койгону оң. Ысымдар тууралуу рубрика улантылат.

Буга байланыштуу Sputnik Кыргызстан агенттиги кыздар-балдардын кыргызча ысымдарын чогултуп, лексикалык маанилерине токтолмокчу. Бул ирет да "а" тамгасынан башталган кыздар менен балдардын 20 ысымын сунуштайбыз.

Эркек балдарга берилчү 10 ысым

Актан. Бул сөздүн лексикалык мааниси орусчага которгондо "оправдываться" дегенди түшүндүрөт. Бирок бул ысымды ата-энелер балдарына белгилүү манасчы, акын жана комузчу Актан Тыныбек уулунун урматына, ал адамдай улуу, ойчул болсун деген мааниде ыйгарышат.

Алтай. Бул сөз жердин, элдин аты. Ошондой эле чокусу асман тиреген, кооз Алтай деген тоолор бар. Мындан улам ата-энелер уулу "тоодой бийик, мекенин, эли-жерин коргогон эр азамат болсун" деп ушул атты беришкен. Ошондой эле бул сөздүн "алты ай" деген мааниси бар. Кокус бала ара төрөлүп же энесинин курсагында алты ай жатып эле жарык дүйнөгө келип калса "өмүрү узун болсун, турмуштук кокустуктарга кабылбасын" деген тилек менен бул ысымды ыйгарышкан.

Алтынбек. Алтын — баалуу таш. Ал эми "бек" деген сөздүн биринчи мааниси "бекем, жаны бекем болсун" деген маанини билдирсе, экинчиси "эл башчы" дегенди туюндурат. Мындан улам бул ысым эркек балдарга "эл башкарган, нарктуу, кадырлуу мырза болсун" деген тилек менен коюлат. Ошондой эле үй-бүлөдө алтынчы төрөлгөн бала болсо да ага Алтынбек деген ысым берилип жүрөт.

Аман. Бул сөздүн лексикалык мааниси "дени сак" дегенди түшүндүрөт. Мындан улам ата-эне баласы ар дайым "аман болуп, өмүрү узун болсун" деген жакшы ой менен бул ысымды наристеге коюп келет.

Ардак. Ардак "сый-урмат" деген маанини билдирет. "Ата-энесинин ардагы, урмат-сыйы болуп, тели-теңтушун, эли-журтун ардактагандардан болсун" деген тилекте көпчүлүгү эркек балдарга коюлуп келет.

Артык. Бул сөздүн эки мааниси бар бири "ашыкча" дегенди түшүндүрсө, экинчиси "мыкты" дегенди билдирет. "Балам башкалардан өзгөчө, артык, мыкты болсун" деген жакшы тилек ымыркайга ыйгарылып келет.

Арстан. Арстан — жаныбарлардын эң күчтүү, кайраттуусу. "Арстандай шер, эрктүү, күчтүү" болсун деген ой менен бул уул балдарга берилип жүрөт. Ошондой эле эл арасында Жолборс аттуу да мырзалар көп.

Алымбек. "Алым" деген сөздүн лексикалык мааниси "кадырына жетүү, сыйлай билүү" дегенди түшүндүрөт. "Уулу эл-журтка алымдуу бала болсун" деген максат менен айрымдары балдарын Алым, Алымбек же Алымкул атап келишет.

Аскар. Бул сөз "бийик, кол жеткис" деген маанини туюндурат. "Айылына душман келсе, аскар тоодой бел болсун" деген мааниде эркек балдарга коюлчу ысым.

Атабек. "Атанын уулу болуп, анын жолун жолдоп, ата-энесин сыйлаган уул болсун" деген мааниде берилген ысым.

Кыз балага берилчү 10 ысым

Айселки. Ай — бул асмандан, бийиктен тийген, караңгыны жарык кылган, шоола чачкан түбөлүктүү планета. Ал эми "селки" деген сөз "кыз, сулуу" деген маанини берет. Ата-энеси кызын "айдай сулуу, көрктүү селки жана акыл-эстүү, ыймандуу пенде болсун" деп ага ушул ысымды беришкен.

Айтурган. Бул ысымдын биринчи бөлүгү "ай" байыркы түрк тилинде "сулуу, көркөм асыл, аппак, нурдуу, акылдуу кымбаттуу" деген маанини билдирет. Ата-бабалар "кызым жашап кетсин, жүзүнөн дайыма нур чачырап турган кыз болсун" деп кыз балдарга ыйгарышкан.

Айчүрөк. Бул антропоним "ай" жана "чүрөк" деген эки бөлүктөн турат. Кыргыздардын элдик түшүнүгүндө, ушул кезде ай — сулуулуктун жана түбөлүктүүлүктүн символу. "Чүрөк" сөзү болсо "сулуу" дегенди туюнтат. Бул эки сөз биригип, сулуунун сулуусу, нурдуунун нурдуусу деген күчөтмө маанидеги түшүнүктөр байланышып, кыз балдарга берилет.

Айида. Бул ысым араб тилинен келген. "Айда" сөзү "пайда, киреше, сылык" деген маанини билдирет. Бул антропоним кыргыз жазмаларында Аида, Айида түрүндө жазылып эл арасында кеңири тараган. Алгач (XX кылымдын 70-80-жылдары) кыргыз интеллигенция үй-бүлөлөрүндө пайда болгон жана азыркыга чейин кыздарга берилип жүрөт.

Анар. Дарактын жана мөмө-жемиштин аты. Лексикалык өзөгүнө "анар" сөзү негиз болуп, ысым кыз балдарга (Анар, Анара, Анарбүбү, Анаргүл, Анаржан, Анарча), эркек балдарга да (Анар, Анаралы, Анарбай, Анарбото, Анаркул, Анармат) деп ыйгарылып жүрөт. Бала төрөлгөндө денесинин, мүчөсүнүн кандайдыр бир жеринде кызыл белги (кээде кочкулу, карасы же көгү) болсо, ал көбөйүп кетип, бала өлбөсүн деген тилек менен бул ысымды ыйгарышкан. Айрымдары бул атты кыздарга "кызыл жүздүү, сулуу кыз болсун" деген тилек менен ыйгарып келет.

Аруужан. "Аруу" деген сөз тазалыкты, сулуулукту түшүндүрөт. Мындан улам "кыздарынын жан дили таза болсун, аруулук аны ар дайыма коштоп жүрсүн" деген тилек менен кыз балага ыйгарышкан. Арууке деген ысым да ушундай маанини туюндурат. Акыркы кезде Аруузат деген ат көп кездешет.

Асел. Асел сөзү түштүк диалектилеринде "бал" деген маанини туюндурат. Мындай энчилүү ат дээрлик кыз балдарга "өзү да, тили да балдай ширин, жасаган тамагы да, элге болгон мамилеси да таттуу болсун" деп ыйгарышкан.

Асыл. Бул сөздүн лексикалык жактан "кымбат, баалуу" деген маанини билдирет. Ошондуктан ата-эне кыздары барктуу болсун деген тилек менен кыздарына бул ысымды ыйгарган. Айрымдары бул сөзгө мүчө улап Асылгүл, Асылкан деп да жүрүшөт.

8071
Белгилер:
ысым, каада-салт, ымыркай, Кыргызстан
Тема:
Кыргызча адам аттары (13)
Тема боюнча
Апенди, Аладдин, Тарзан... Жомок каармандарынын атын алып жүргөн кыргызстандыктар
Ошбай, Париж-Турат. Ысымы шаар атынан коюлган кыргызстандыктар

Кыргыз-казак чек арасындагы тыгын. Айдоочулардын көйгөйүн баяндаган видеорепортаж

7
Кыргыз-казак чек арасы. Бишкек — Торугарт жолу менен калаадан чыгып баратканда жүк ташуучу автоунаалардын узун кезеги алыстан көзгө даана көрүнөт. Кезек күткөн айдоочулардын көбү Казакстандан Кыргызстанга товар алып келип, кайра кете албай калгандар.

Казакстанга кирүү май айынын аягынан тарта кыйындай баштаган. Акыркы үч күн ичинде коңшу мамлекетке саналуу эле айдоочу кирген. Бирок 3-июндан тарта кыймыл бир аз жанданып, жүк ташыгандар чекесинен өтө баштаган.

Баарынан да тез бузулуп кетчү азыктарды ташыган айдоочулар санааркап жатышат. Жашылча-жемиштери чирип кетпеш үчүн күнү-түнү автоунаанын муздаткычтарын өчүрбөй жаткандыктарын айтышты.

"Россияга 22 тонна сабиз алып бара жаткам, тыгында турганыма үч сутка болду. Күн болсо кайнап, көчөдө 35 градус ысык. Көлөкө жок, талаада 40 градус ысыктай эле сезилип атат. Кондиционер жок болсо сабиз биринчи күнү эле чирип кетмек. Жашылча соолубай турсун деп муздаткыч иштеттим. Ага эле май сатып алганга алты миң сомдой чыгым болдум. Бул чыгымды эч ким төлөп бербейт. Эгер соолуган сабиз алып барсам, анда мага акча да төлөп беришпейт", — деди айдоочулардын бири Умар Ханмончи.

Ысыктын күнү кезек күтүп Умарга окшоп тургандар жүздөп саналат. Алардын баары өз акчасына күйүүчү май алып, кайсы маалда өткөрүп жиберет деп уйку бетин көрбөй кезегин күтүп турган чактары.

Мамлекеттик чек ара кызматынын маалыматы боюнча, азыркы тапта "Ак-Тилек" жана "Чон-Капка" өткөрмө пункттары гана иштеп жатат. Жүк ташуучу автоунаалардын узун кезегине ушул да себеп болушу ыктымал.

"Автоунаалар дезинфекциядан өтүп, айдоочулардан коронавируска анализ алып жатышат. Муну да эске алыш керек. Кыргыз тарап автоунааларды тез өткөрүү үчүн болгон күчүн жумшап жатканын баса белгилеп кетели", — дешти чек ара кызматынан.

Кыргызстандын жүк ташуучулар ассоциациясынын башчысы Темирбек Шабданалиев буга пандемиянын деле тиешеси жок деп эсептейт.

"Бул көйгөйгө үч жыл болду. Коронавирус Кыргызстан, Казакстанда пайда болгонго чейин эле айдоочулар чек арадан өтө албай 4-5 күндөп турушчу. Баарынан да үч суткалап тургандарга жаман болду. Дагы жакшы аларга жакын жашаган аймактагылар бекер тамак-аш алып келип берип жатышат", — деди Шабданалиев.

Кыргызстандын Экономика министрлигинин кызматкерлери жүк ташуучу автоунаалардын айдоочулары менен жолукканын айтып, алардын көйгөйүн укканын билдиришти.

"Жүк ташуучулардын ассоциация өкүлдөрү менен вице-премьер Эркин Асрандиев жолугат. Мындан тышкары казак тарап менен дагы сүйлөшүүлөр жүрөт. Ал жактан чечим кабыл алынгандан кийин гана жыйынтыгын билдире алабыз", — дешти маалымат кызматынан.

Экономика министрлигинин маалымат катчысы эксперттер көйгөйдү чечүү жолун издеп жаткандыктарын кошумчалады.

7
Белгилер:
жүк, айдоочу, чек ара, Казакстан, Кыргызстан
Тема боюнча
Казакстанга өткөрчү "Акжол" бекетинде ремонт качан бүтөрү айтылды
Мектеп бүтүрүүчүсүнүн аттестаты. Архив

Мугалим аттестатка акча сураса чалгыла! Мэрия вице-мэрдин телефонун жарыялады

32
(жаңыланган 22:03 03.06.2020)
Эгер аттестат жоголуп кетип же башка бир себептерден улам керек болуп калса, дубликатты 41 сомго, сырты менен кошкондо 61 сомго алса болот.

БИШКЕК, 3-июн. — Sputnik. Аттестаттар акысыз берилет, эгерде мектепте мугалимдер ата-энелерден кошумча акча сураса, вице-мэрдин түз өзүнө чалгыла. Бул кабарды мэриянын маалымат кызматы таратты.

"Урматтуу, ата-энелер жана балдар! Эгер силерден же тааныштарыңардан мектеп кошумча акы талап кыла турган болсо, дароо шаардын вице-мэри Татьяна Кузнецованын 0554 312038 номерине чалып же ушул эле WhatsApp номерине видео, сүрөт фактыларын жибергиле", — деп айтылат маалыматта.

Мэрия социалдык тармакта мугалимдер ата-энелерден аттестатка акча сурап жаткандыгы тууралуу маалыматтар тарагандыгын айтып, бул вице-мэр Татьяна Кузнецованын жеке көзөмөлүндө болорун эскертти.

"Аттестаттар акысыз берилет. Эгер ал документ жоголуп кетсе же башка бир себептерден улам керек болуп калса, дубликатты 41 сомго, сырты менен кошкондо 61 сомго алса болот. Анын акысы банк аркылуу гана төлөнөт", — деп эскертти мэриядан.

Муниципалитет мектеп жетекчилиги, мугалим, бала бакча кызматкерлери окуучу, ата-энеден акча сурап, талап кылууга укугу жок экенин кошумчалады.

Аттестаттар акысыз берилерин буга чейин Билим берүү жана илим министрлиги да эскерткен.

32
Белгилер:
мектеп, окуучулар, акча, аттестат, Бишкек мэриясы, Бишкек, Кыргызстан
Тема боюнча
Министрлик бүтүрүүчүлөр аттестатты акысыз аларын эскертти