Белгилүү алып баруучу, тамада Санжар Мыкыев

Тамада Санжар Мыкыев: күйөө баланы тоюнда сабап... ошолор да доспу

(жаңыланган 11:39 22.10.2018)
Санжар Мыкыевдин чыгармачылыгы тууралуу канча сын айтылбасын ал түшүнүү менен кабыл алып, жыйынтык чыгарганга аракет кылат. Атүгүл "Тамашоу" долбоорунда жылдызы жанган жигит куйкум тамашаларды да көтөрөт. Бирок "намысыма шек келтирген киши жоопсуз калбайт" дейт өзү...

Мыкыевди коомчулук шоумен, тамада катары тааныйт. Той, кечелерден сырткары ал мамлекеттик ири иш-чараларды дагы алып барат.

— Аскер кызматкеринин үй-бүлөсүндө чоңойгон экенсиз. Мектепти көчүп-конуп окусаңыз керек?

— Өзүм Алайдан болгонум менен, сиз айткандай, барбаган жерим калган жок. Атам чек арачы болгондуктан, Кытай, Тажикстан, Тоолуу Бадахшан, Мургаб, Сары-Таш, Афганистан тарапка чейин бутубуз басты.

Эсимде, кичирээк чагымда апам иним Тимур экөөбүздү салюттарды карагыла деп ойготту. Терезени карасак асманда ар кандай түстө жарык пайда болуп, тарсылдаган үн чыгып жатыптыр. Бир маалда каалганы тээп бир жоокер кирип келди. Көрсө, биз жайгашкан аскер базада кол салуу болуп, солдаттар аткан сигналдык ракетаны апам салют деп ойлоптур. Биздин терезедеги караанды көргөн атам санааркап, берки жигитти жөнөткөн экен. Учурунда билинбейт, бирок кийин ойлоп көрсөм, ошондой күлкүлүү жагдай түзүлүптүр.

Кыргызский телеведущий, тамада Санжар Мыкыев  на площади Ала-Тоо в Бишкеке во время празднования 27-летия независимости Кыргызстана
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Мыкыев: чоң-чоң иш-чараларды алып баруу менен мамлекетке пайдам тийип жатат

— Атаңыз аскер адамы болсо, чыгармачылык сизге кимден берилген?  Же апаңыз өнөргө жакын адамбы?

— Апам музыкант. Пианинодо ойноп, жаш балдарга сабак берет. Өзүм санжырага кызыгам. Жети атама чейин сураштырсам, анын бири Ормотой сөзгө чечен, анын атасы Мыкый да чукуп сүйлөгөн адам болгон дешти. Алып баруучулукка жетелеген өнөр эки жактан тең берилсе керек деп ойлойм.

Балалык темасын улай айтсам, ата-энемден алыс чоңойдум. 7-классымдан тарта түрк лицейине окуп кеттим. Жакындарымды эс алуу күнү гана көрчүмүн. Мектепти аяктаганда эл аралык "Ала-Тоо" университетинин программист бөлүмүнө тапшырып, орус, англис, түрк тилдерин өздөштүрдүм. Лицейде, университетте жүргөндө ар темада жергиликтүү олимпиададан тарта Дүйнөлүк олимпиадага чейин барып, алдыңкы орундарга илинчүмүн.

Программисттик ишти лицейде жүргөндө эле "чагып" койгондуктанбы, студент кезде убактым бош жана кызыксыз өтө баштады. Анан өзүмдү спортко арнайын деп кикбокска жазылдым. Бала кезде каратэ менен да машыккам. Оюмда мындан ары спортчу болуп кетем деп аракет кылып жүрдүм. Бир жыл машыктым. Жаракат ала бергенден улам токтотуп салдым.

Биринчи курста окуп жүргөндө студенттердин КВН долбооруна кызыгып, курама командасына кирдим. Кийин чакан иш-чараларды алып бара баштадым. Андан ары "Тамашоу" долбоору ачылып, "Достук" деген команданы түптөдүк. Мени элге тааныткан ушул оюндар болду.

Университетте алып баруучу болуп жүргөндө иш-чара болсо эле Мирбек Атабековду чакыра берчүбүз. Ал ошол кезде эле Канат Култаев менен иштечү. Култаев сыртымдан баамдап жүрсө керек, "телеге келип көрбөйсүңбү" деди эле баш тарткан жокмун. Алгачкы жолу көгүлтүр экранда "Муз-Обо" берүүсүн алып бара баштадым. Кийинчерээк той, жакшылыктарга дагы өтүп кеттим.

Кыргызский телеведущий, тамада Санжар Мыкыев во время интервью на радиостудии Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Алып баруучу саясаттан таптакыр түшүнүгү жок экенин айтат

— Бир суроо менен алып баруучулук, тамадалык иштерге кантип аралашып калганыңызды айта кеттиңиз. Бакыйган окуу жайды бүтүрүп, бир нече тилди билгенден кийин дипломуңуз алып баруучулукка эле жумшалып калганына өкүнбөйсүзбү?

— "Бөдөнөнү сойсо да касапчы сойсун" дейт. Колуман келбеген ишке аралашпайм. Азыркы заманда тил билүүнү артыкчылык катары деле көрбөйм. Ири иш-чараларды алып баруу менен мамлекетке пайдам тийип жатат. Маселен, ага Көчмөндөр оюндары, эл аралык форумдар, мааракелер кирет. Ал жактардан деле бир нече тилде сүйлөйбүз. Мындан тышкары, програмисттик иштерди аткарган командам бар.

— Мурдагы маектердин биринде "саясатка кызыкпайм, анткени бардыгы качып кете берет" деп айтыптырсыз. Азыр кандай пикирдесиз?

— Ошол кезде чын-тамашасы менен айтылса керек. Негизи эле саясаттан түшүнүгү жок адаммын. Санап отурса саясаттын жакпаган жерлери арбын.

— "Тамашоу" долбоору сиздердин убакта абдан күчтүү чыкты эле. Жеке оюмда, азыр оюнчуларды кой, команданын атын жатка билбей калдык.

— "Тамашоу" жаңы чыкканда эл күтүп көрчү. Анткени жаңы бир  көңүл ачуучу нерсе катары ордун тапты. Ар бир эле иш көнүмүшкө айланганда кызыгы тарап кеткенсийт. Анын сыңары учурда көрөрмандын бардыгы "Тамашоунун" сезону кайсыл мезгилде боло тургандыгын жатка билишет. Экинчиден, биздин убакта социалдык тармактар популярдуу  эмес болчу. Азыр кааласа оюнду интернеттен деле көрүп алышат. Азыр деле уучубуз куру эмес деңизчи, бирок ошол убакта кудай бир берсе керек, активдүү балдар, кыздар чогулган экенбиз. Бири-бирине окшобогон таланттуу жаштар арбын болчу. Ар бир нерсенин өз убактысы бар деп ойлойм.

Кыргызский телеведущий, тамада Санжар Мыкыев на ущелье Кырчын во время III Всемирных игры кочевников
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Тамада: ырчылардын бардыгы менен мамилем жакшы

— Бир жыл мурда сиз, Гүлжайна Атаканова жана Назира Жетигенова үчөөңөр алып барган КТРКнын "Салам Кыргызстан" көрсөтүүсү конокторду ашкере сындагандан улам коомчулуктан талкуусуна алынып, а түгүл жетекчиңиздер жабылат деген таризде билдирүү таратты эле. Бирок көп өтпөй кайрадан алып бара баштадыңыздар…

— Биринчиден, маалымат тараткан айрым журналисттерге алкыш. Эртең менен телефонду ачсам митинг болгондой ар бири "Салам Кыргызстан" тууралуу уу-дуу кептерди удургутуп жаза бериптир. Биздин берүүнүн сезондору бар. Ар бири аяктаганда тыным алабыз. Алып баруучу айымдардын убактысы тар. Тартуу иштеринин биринде мен жалгыз чыгып калдым. Андан кийин Гүлжайна (Атаканова. — ред.) эже менен иштедик. Андан кийин Назира Жетигенова эжекебиз келип кошулду.

Бизди берүүнүн талылуу жерлерин кескилеп элге жайылткан адам болду. Ал айымдын аты деле бизге белгилүү. Биздин "ашынган" күйөрманыбыз го деп ойлоп калам.

Жанындагы кесиптештеримди атайын иликтеп көрүп чакырганбыз. Программада бири кайын эненин, экинчиси келиндин образын бериши керек болчу. Ойду жеткирүүдө адабий эмес, элге жакын тилди тандадык. Анүстүнө программа кечинде көрсөтүлөт. Эл чарчап, чаалыгып келгенде бир жакшы маанай тартуулаганга далалат кылдык. Берүүдөн кийинки ушакташуу да ушул образга багытталган. Негизи ал деле артисттердин көзүнчө тартылат. Күлүп жакшынакай эле кабыл алып отурушат. Жакшы-жаман пикирлер айтылууда, реакция болуп жатса демек элге кызык.

— Коноктордун арасында тамашаны туура эмес кабыл алып же жактырбай чыгып кеткен, бүткөндөн кийин нааразылыгын айткандар болдубу?

— Жок, андай болгон жок. Биз келген конокторду сыйлайбыз..

Кыргызский телеведущий, тамада Санжар Мыкыев во время интервью на радиостудии Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Мыкыев: ата-энем, тууган-туушкандарыма асылган кишилерге кармана албайм

— Сиз алып барган үч мыкты тойду атасаңыз.

— Алар абдан көп. Кыргыздын уул-кыздарынын чет элдиктери менен баш кошуусу кызык. Биринчи кезекте алар салттары менен айырмаланат эмеспи. Америкалык кудагыйларды акцент менен "кулдугубуз бар" деп айттырганга чейин барганбыз.

— Той убагында кандай кызыктуу учурлар кездешет?

— Кесиптештеримде шумдуктуу окуялар болот экен. Мушташып кетип же кыз мурдагы жигитине кетип калган учурлар болот дешти.  Эң эле күтүүсүз болгону, күйөө баланы достору туура эмес жакка отургуздуң деп сабап салышкан. Андайлар дос деле эмес. Орун жок болсо бир жөн, бизге жакпаган жер деп керсейишкен. Той адамдын пейилине жараша өтөт. Тогуз жылдан бери муну жакшы билем. Ушуга байланыштуу бир окуя эсиме түштү. Жубайлар той өткөргөндө "жетекчилик кечикпейт, бир аз кармалат" деген принцип менен бардык тойго саат тогузда барчу экен. Өздөрүнүн тою саат ондо башталды. Кудалардан башка киши жок. Баарыбыз тунжурап турабыз. Эже басып келип себебин түшүндүрүп берди. Анан той учурунда байке эл алдына чыгып кечирим сурап, эми тойлорго убагында барабыз деп убада беришкен.

— Тамаданын кыжырын кайнаткан көп эле нерсе бар. Алардын бири ырчылар кезекке карабай эл алдына чыкканга ашыгып, тамада менен айтышып, мунун айынан чыр чыкканын да көрүп жүрөбүз.

— Ырчылардын бардыгы менен мамилем жакшы, арасында душманым жок. Бардыгына калыс мамиле жасайм. Бирок беш кол тең эмес, ар кандай ырчылар бар. Кичипейилдик, дипломаттык менен түшүндөргөнгө аракет кылам.

Эгер чыгармачылыгыма, ишиме байланыштуу маанилүү сындар айтылса туура эле кабыл алам. Сын айткан киши деле сага убактысын коротуп жатат. Тамаша айтса да көтөрөм. Бирок жеке беделиме, ата-энем, тууган-туушкандарыма асылган кишилерге кармана албайм. Ачуум чукул, андай адамдар жоопсуз калбайт. Аны командам жакшы билет. Бирок дароо эле айтып коеюн, ачууга алдырып жаңжал чыгарган күндөрүм чанда.

Кыргызский телеведущий, тамада Санжар Мыкыев на ущелье Кырчын во время III Всемирных игры кочевников
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Алып баруучу: алдыга койгон пландарымды кагазга убакыт, сааты менен жазып алам

— Сыр болбосо тойдогу "ставкаңыз" канча?

— Бир жумушту узак убакыт аркалап жатсаң демек пайдасын көрүп жатасың. Тойго чакырсаңыз айтам.

— Түшүнүктүү…  Жакшылыктан эле кезигип жүрөлү. Өзүңүздү 10 жылдан кийин кандай элестетесиз?

— Жубайым менен бир кызды тарбиялап жатабыз. Көбүрөөк уул-кыздуу болууну самайм. Иш жаатында пландар көп. Алар керек болсо кагазга убакыт, сааты менен жазылган.

Белгилер:
тамада, алып баруучу, той, маек, Санжар Мыкыев, Кыргызстан
Тема боюнча
Кыргыз тилин үйрөнүп, тойлордун көркүн ачкан нигериялык жигиттин тарыхы
Тамада Вячеслав Мантусов: кыргыздын адабий тилин үйрөнүүгө кириштим
Бишкектеги Өлбөс полк акциясы. Архив

Башкы санитардык дарыгер: быйыл Бишкекте "Өлбөс полк" жүрүшү өтпөйт

(жаңыланган 13:37 23.04.2021)
Дарыгердин айтымында, "Өлбөс полк" жүрүшүн токтотууга шаарда эпидемиологиялык абалдын начарлап бара жатканы себеп болууда.

БИШКЕК, 23-апр. — Sputnik. Быйыл Бишкекте "Өлбөс полк" жүрүшүнө уруксат берилген жок. Бул тууралуу Sputnik Кыргызстан редакциясына борбор калаанын башкы санитардык дарыгери Кубан Кундашев билдирди.

Анын айтымында, акцияны өткөрүүгө тыюу салуу чечимин шаардык Эпидемияга жана эпизоотияга каршы комиссиясы кабыл алды.

Кундашев эске салгандай, быйыл Бишкек шаарынын күнү (29-апрель) жана Жеңиш майрамы (9-май) массалык түрдө майрамдалбай турган болгон.

 Главный врач Центра санэпидемнадзора Бишкека Кубан Кундашев выступает на брифинге
© Фото / Республиканский штаб КР по борьбе с COVID-19
Борбор калаанын башкы санитардык дарыгери Кубан Кундашев
"Вирус жугузгандардын саны өсүп бара жатат. Мындан тышкары, Саламаттык сактоо министрлиги май жана июнь айында коронавирустун үчүнчү толкуну болот деп божомолдоодо. Массалык иш-чараларга уруксат берип койсок, санитардык эрежелер бузулушу мүмкүн", — деди дарыгер.

Ал эми Россияда "Өлбөс полк" жүрүшүн эки форматта өткөрүү каралып жатат. Алгачкысы 9-майда онлайн-форматта, экинчиси 24-июнда реалдуу форматта өтүшү мүмкүн.

Белгилер:
Кубан Кундашев, "Өлбөс полк" акциясы, Бишкек
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал
Тема боюнча
Жеңиш күнүнө арналган республикалык көк бөрү мелдеши Таласта өтөт
Улуу тоолор басмаканасы кол өнөрчү Айдай Асангулованын Элечек китеби

Салттуу баш кийимди даңазалаган "Элечек" китеби улуттук сынактан баш байге алды

(жаңыланган 13:39 23.04.2021)
"Элечек" китеби — сүрөтчү, дизайнер Айдай Асангулова башында турган "Кийиз дүйнө" коомдук фондунун көп жылдан бери чогулткан эмгегинин жыйынтыгы.

БИШКЕК, 23-апр. — Sputnik. "Улуу тоолор" басмаканасы сүрөтчү, дизайнер Айдай Асангулованын "Элечек" китебин басып чыгарганы үчүн "Китеп искусствосу" сынагынан баш байгени алды. Бул тууралуу Sputnik Кыргызстан агенттигине сыйлык ээлери маалымдады.

Руководитель проекта Кийиз дүйнө — көчмөн руху Айдай Асангулова со своей книгой Элечек занявшим первое место в национальном конкурсе Искусство книг
© Фото / Доолот Рысбаев
"Улуу тоолор" басмаканасы кол өнөрчү Айдай Асангулованын "Элечек" китебин басып чыгарганы үчүн "Китеп искусствосу" сынагынан баш байгени алды

Алардын айтымында, аталган улуттук сынак типографиялар арасында өткөрүлгөн. Басма баш байгени "Алтын мукаба" номинациясында алган. Иш-чара жылда уюштурулат.

Книга руководителя проекта Кийиз дүйнө — көчмөн руху Айдай Асангуловой Элечек занявшее первое место в национальном конкурсе Искусство книг
© Фото / Доолот Рысбаев
"Элечек" китеби — кол өнөрчү Айдай Асангулова башында турган "Кийиз дүйнө" коомдук фондунун көп жылдан бери чогулткан эмгегинин жыйынтыгы

"Элечек" китеби — сүрөтчү, дизайнер Айдай Асангулова башында турган "Кийиз дүйнө" коомдук фондунун көп жылдан бери чогулткан эмгегинин жыйынтыгы. Аталган фонд кыргыздын салттуу элечегин жайылтуу максатында иштеп, аялдардын баш кийимин ийне-жибине чейин изилдеп келе жатат. Аталган китепте элечектин 20 түрү, алардын келип чыгуу тарыхы менен кошо башка да салттуу кийимдер тууралуу маалыматтар бар. Эмгектеги маалыматтар көздүн жоосун алган сүрөттөр менен коштолгон. Китеп кыргыз, орус, англис тилдеринде чыккан.

Белгилер:
басмакана, эмгек, сынак, китеп, элечек
Тема боюнча
Кыргыз аялынын ич кийиминен сырт кийимине чейин. Көчмөн модасынын сырлары
Май куйуучу станция. Архив

Россия бензин баасын тизгиндейт. ЕАЭБде мунайдын кымбаттоосу токтойбу?

Россия бензиндин баасын кармап туруу жана ички рынокту турукташтыруу боюнча жаңы чараларды көрүүдө. Өлкөнүн өкмөтү бензиндин экспортуна утурумдук чек коюу боюнча да ойлонуп жатат.

Экономисттер Россия бийлиги жасаган кадамдардын шарапаты Евразиялык экономикалык биримдиктин өлкөсүнө да тийиши мүмкүндүгүн айтууда.

Россиядагы бензиндин баасын тизгиндөө иши ЕАЭБ өлкөлөрүнө да таасирин тийгизерин Sputnik иликтеп көрдү.

Баанын көтөрүлүшүнө себеп боло турчу нерсе

Россиянын Финансы жана Энергетика министрликтери Россиянын ички отун рыногу үчүн демпфердик механизмдин чен өлчөмдөрүн жөнгө салуу боюнча өз ара макулдашты. Бул туурасында аталган ведомствонун шейшемби күнү, 20-апрелде, биргелешип жасаган билдирүүсүндө айтылган.

1-майдан тарта ички рынок үчүн бензиндин индикативдик наркы (өкмөт аныктаган дүң баа — ред.) өзгөрүп, ал 4 миң рублге чейин түшөт. Учурда анын баасы бир тоннасына 56,3 миң сом. Мындан сырткары, 2023-жылдын 1-январынан тарта бензиндин базалык наркы жыл сайын азыркы 5 пайыздын ордуна 3 пайыздан гана индексация болуп турат.

Демпфер биринчи ирет 2019-жылы ишке кирген. Максат — 2018-жылдагы отун кризисинин кайрадан кайталанышына жол бербөө эле. Анда мунайдын дүйнөлүк рынокто кымбаттап кетишинен улам Россияда бензиндин наркы жогорулап, өкмөт нефть компаниялары менен сүйлөшүп, бааны "тоңдуруп" коюуга аргасыз болгон.

Демпфердик механизмде чет жактагы кымбат мунайдан улам нефтини кайра иштетүүчү россиялык компаниялар кенемте алат, төлөгөн салыгынын кайсы бир бөлүгү аларга кайтарып берилет. Бул төлөмдөр мунайчыларга дүйнөлүк баадан чочулабай, продукцияны ички рынокко алып келүүгө түрткү берет.

Мындай система бензиндин баасын өзүнүн чен өлчөмү менен гана көтөрүүгө мүмкүнчүлүк берет.

Мунайдын наркы инфляциянын жылдык деңгээлинен жогору өспөйт (2020-жылы өсүш 2,5 пайызды түзгөн, бул инфляциядан эки эсе төмөн), бирок дүйнөлүк баа ылдыйлаганда арзандабайт. Ошентип баа кескин "чайпалганда" да ички рынок корголгон боюнча калат.

Демпфердин өзү индикативдик эсеп жана сырткы рыноктогу актуалдуу баа менен каралат. Индикативдик баанын боло турган төмөндөөсү (тоннасына 56,3 миң рубль) деген нерсе, продукцияны дүйнөлүк баанын шартында ички рынокко алып келгенде мунайчылардын (компаниялар) кайра кайтарылган төлөмдү көбүрөөк алгандыгы. Sputnik собол узаткан эксперттердин пикиринде, мындай кадам Россиянын ички рыногунда бензиндин баасынын көтөрүлүшүн токтотууга мүмкүнчүлүк берет.

"Өкмөт кенди казууга коюлган салыкты жогорулатат. Ал арада рубль түшүп, нефть кымбаттоодо. Эгерде индикативдик бааны ылдыйлатпаганда, өлкөнүн ичине ташып келүү демпфер жасаганда деле пайдасыз болуп калмак. Андыктан муну рыноктун учурдагы шарт-абалына ылайыкташтырышты. Бензин эми арзандабай калды, бирок анын кымбатташы, кыязы, жакынкы күндөрү токтошу мүмкүн", — деген божомолун айткан Улуттук энергетика институтунун директорунун орун басары Александр Фролов.

Россиянын рыногуна удаа эле... башкалары

Быйылкы жылдын башынан тарта Евразиялык экономикалык биримдиктин мамлекеттеринде да бензиндин баасы асмандаган.

Өткөн жылы АИ-92 үлгүсүндөгү бензиндин баасы бир литрине Арменияда 2,64 пайызга, Кыргызстанда 4,3, Казакстанда 6,5, Беларуста 1,4 пайызга өскөн.

Ушул эле мезгилде АИ-95 үлгүсүндөгү бензиндин баасы бир литрине Арменияда 6,2 пайызга, Кыргызстанда 6, Казакстанда 7,9, Беларуста 1,16 пайызга көтөрүлгөн.

Армения менен Кыргызстандын рыногундагы мындай абал бул мамлекеттердин нефтини өз алдынча кайра иштетпегендигинен, аны Россиядан сатып алгандыгынан улам жаралган. Андыктан аталган продукциянын наркы мунайды кайра иштетүүчү россиялык заводдор берген баага байланыштуу болот.

Демпферди жөнгө салуу Россиянын рыногун тойгузушу, тагыраагы, толук камсыздашы керек. Ошондо гана Кыргызстанга бериле турган россиялык бензиндин наркынын түшүшүнө жагымдуу шарт түзүлөрүн Эл аралык ишкерлер кеңешинин аткаруучу директору Аскар Сыдыков билдирген.

"Кыргызстанда бензиндин кымбатташы Россия рыногундагы дефициттин кесепети. Россияда нефть продукцияларынын тартыштыгы байкалары менен баа бир аз көтөрүлө түшөт. Бизде да мындай көрүнүш кездешип жатат, бирок бул Кыргызстанда масштабдуу болууда. Себеби бизде демпфер жок эмеспи. Кыргызстандагы нефтетрейдерлер анча кубаттуу эмес, алардын мунайды көп көлөмдө сактап турууга шарты жок, бааны жөнгө салууга кудурети жетпейт. Демпфердин жаңы чен-өлчөмдөрү бизге да шарапатын тийгизет деп өтө ишенип турабыз. Россияда бул жаатта тартыштык жок болсо, Кыргызстан бензинди арзаныраак ала баштайт", — деп түшүндүргөн Сыдыков.

Дал ушундай эле көз карашын Кыргызстандагы Нефтетрейдерлер ассоциациясынын аткаруучу директору Канат Эшатов да билдирген. Анын айтымында, өлкөдөгү отун рыногу Россия рыногунун артынан эле ээрчийт.

"Россия продукция берген бирден-бир тарап болгондуктан, биздин рынок Россияныкынан толук көз каранды. Эгерде аларда баанын өсүшү токтосо, бир нече жума айырма менен бизде да ошондой абал болуп, турукташат. Россиялык заводдор пайдалуу кенди казганы үчүн ири салыктарды төлөгөндүктөн, жыл башынан тарта бензиндин сатык баасы 4-6 пайызга өсүп кетти. Эгерде салыкчылар көбүрөөк акча кайтарып берсе, мунайды кайра иштеткен заводдор продукцияны бир аз арзаныраак сата баштайт", — деген Эшатов.

Арменияда деле ушундай абал. Республиканын рыногундагы отун продукцияларынын баасын Кыргызстандагыдай эле факторлор аныктап жатат. Алар да мунайда кайра иштете албагандыктан Россиядан келе турган нефтиге көз каранды болуп отурат.

Ал эми Казакстанда абал, тескерисинче, жергиликтүү кубаттуулуктан улам отунга болгон бардык муктаждыктарын жаап алган. Эгерде 2018-жылга чейин ачык түстөгү мунай заттарын (бензин, керосин жана дизель – Sputnik) Россиядан арбыныраак, 500 миңден 1 миллион тоннага чейин алып турган. Бирок кийинки убакта кадыресе азайтканын (2019-жылы 20 миң тоннага жакын, ал эми 2020-жылы 2 миң тоннанын тегерегинде) экономикалык баяндамачы Сергей Домнин айтып берди.

"Казакстан менен Россиянын экономикасындагы, нефть рынокторундагы өз ара байланыштарга жана жалпы чек арага карабастан обочолонуп турат. Өлкөлөрдө мунай зат боюнча рыноктун ар башка схемадагы иши, кайра иштеп чыгуудагы баалардын ар түрдүү болушу, акциз төлөмдөрү жана бензиндин чекене баасы ар башка. Казакстанда бензин ички факторлордон улам кымбаттоодо (мунай заттары менен нефтинин экспортунун көбөйүшү, салыктын өсүшү — ред.). Андыктан Россия рыногундагы кырдаал бизге таасирин тийгизе албайт", — деп эсептейт Домнин.

Россиядагы демпфер Беларустагы бензиндин кымбатташын токтото алышы арсар. Республика продукцияны мунайды кайра иштетүүчү эки заводдон чыгарат. Алар ички муктаждыкты канааттандыра турган көлөмдө (ал тургай экспортту да) гана өндүрөт.

Январдан февралга чейин 1,68 миллион тонна мунай продукцияларын сыртка саткан. Бул былтыркыга караганда 2,3 эсе көп. Ири импортёрлор Украина (546,5 миң тонна), Европа биримдиги (940,2 миң тонна) жана Улуу Британия (138,7 миң тонна) болгон.

Беларусь стратегиялык изилдөөлөр институтунун эксперти Алексей Авдониндин айтымына караганда, аларда бензиндин кымбаттап кетишине мунай заттарынын дүйнөлүк кымбаттоосу таасир этти. Ал эми Россиядагы демпферди жөнгө салуу бул тенденцияны өзгөртө албайт.

Жаңы пайда

Россиянын вице-премьери Александр Новактын суроо-талап кайнап турган учурда бензиндин сыртка чыгарууга тыюу салынбайт деген билдирүүсү Россиянын ЕАЭБ боюнча өнөктөштөрүнүн абайлаган оптимизмин жандандырышы мүмкүн.

"Бул маселени жакында талкуулайбыз. Энергетика, Экономикалык өнүгүү министрликтеринин, Монополияга каршы федералдык кызматтын сунуштарын угуп, чечимди биргелешип кабыл алабыз. Себеби анын терс таасирлери болушу мүмкүн, тагыраагы, компаниялар өндүрүш көлөмүн төмөндөтүп жибериши ыктымал", — деп айтканын "Интерфакс" агенттиги жазган.

ЕАЭБ мамлекеттерине мындай тыюу салуу киреби же жокпу Новак так айткан жок.

Sputnik сурамжылаган эксперттердин пикиринде, экспорттук кандай гана чектөөлөр болбосун соңку жылдардагы тажрыйба көрсөткөндөй Бажы биримдигинин курамындагы мамлекеттерге тиешелүү болбойт.

Мындай болгон учурда Армения менен Кыргызстанга бериле турган бензиндин көлөмү азайбастан, көбөйүшү мүмкүн. Жыйынтыгында демпфердин жаңыланышы менен кош натыйжа болуп, отун рыногу толот. Бул — бензинди эң акыркы болуп колдонгондордун чөнтөгүнө, тагыраагы, бензиндин баасына оң таасирин тийгизет.

Белгилер:
мунай, эксперт, кымбаттоо, баа, бензин, Беларусь, Казакстан, Армения, Россия, Кыргызстан
Тема:
ЕАЭБдеги Кыргызстан