муштумун түйгөн киши. Архив

Жаш балдардын токмогуна кабылган адам үн катты. Оштогу окуя

5132
(жаңыланган 11:07 05.02.2019)
Жабырлануучу 58 жашта экени айтылды.

БИШКЕК, 3-фев. — Sputnik. Эки өспүрүмдүн токмогуна кабылган улгайган адам балдарды кечиргенин Ош шаардык милициясынын маалымат кызматы билдирди.

Эскерте кетсек, окуянын видеосу социалдык тармакка тарап, анда эки бала колунда баштыгы бар кары адамга кол көтөрүп жатканы көрүнүп турат. Кийин милиция өспүрүмдөрдү тапканын, алар жабырлануучудан кечирим сураганы кабарлаган.

Маалыматта 58 жаштагы адам Ош шаарындагы мекемелердин биринде күзөт кызматында иштей турганы айтылат. Үч кызды багып-чоңойткон.

"Балдар жаштык кылып коюшту. Алардын келечегин бузгум келбейт, кечирдим. Алар жаштык кылса, мен токтолуп калган кишимин. Теңелгим жок" деп жабырлануучу кармалган балдардын үстүнөн арыз жазуудан баш тартты", — дешти милициядан.

Ушу тапта иликтөө иштери уланууда. Факты "ээнбаштык" катары катталган.

5132
Белгилер:
кечирим, ур-токмокко алуу, милиция, Ош
Тема боюнча
Ноокатта айыл мектебин оңдоп жаткан уста сабалды. Доочу мугалимге кине коюуда
Дарыгер-эпидемиолог Гүлнур Нуркалиева

Кутурмага кабылган адам айыкпайт. Дарыгер илдеттен сактануу жолдорун айтты

58
(жаңыланган 18:26 28.09.2020)
28-сентябрь — кутурма оорусуна каршы күрөшүүнүн эл аралык күнү. Мал-жаныбардан адамга жуккан илдетке Кыргызстан дагы өзгөчө маани берип келет.

Адистердин айтымында, кутурма айыкпас дарт, убагында эмдөө жүргүзүү менен кишини аман алып калууга болот. Кооптуу оорунун дагы башка жагдайлары тууралуу Sputnik Кыргызстан маалымат агенттигине Карантиндик жана өзгөчө кооптуу жугуштуу оорулар республикалык борборунун дарыгер-эпидемиологу Гүлнур Нуркалиева айтып берди.

— Кутурма жаныбардан адамга кантип жугат?

— Кутурма — борбордук нерв системасын жабыркаткан, айыкпас жана жугуштуу дарт. Аны менен жапайы жаныбарлар, маселен, карышкыр, түлкү, чөө, жарганат, жолборс, илбирс, кашкулак, жапайы ит жана башкалар ооруйт. Ошондой эле үй айбанаттары — ит, мышык, бодо мал жана майда жандыктар ылаңдайт. Адатта жырткычтардан үйдөгү жаныбарларга, ал эми алардан адамга жугат. Маселен, кутурма болгон түлкү итти тиштейт, ит адамды тиштейт дегендей.

Врач-эпидемиолог Республиканского центра карантинных и особо опасных инфекций МЗ КР Гулнур Нуркалиева
© Фото / предоставлено Гулнур Нуркалиевой
Карантиндик жана өзгөчө кооптуу жугуштуу оорулар республикалык борборунун дарыгер-эпидемиологу Гүлнур Нуркалиева

— Кутурма жаныбардын эти аркылуу жукпайбы? Маселен, айрымдар иттин этин дарычылык үчүн жешет.

— Теорияда жаныбардын эти аркылуу жана аны союп жаткан адамдын колунда кесик, жаракат болсо вирус кирип кетиши мүмкүндүгү айтылган, бирок практикада андай учур каттала элек.

— Ал эми кутурмага кабылган киши башка адамдарга жуктурабы?

— Жок. Мындай учур тарыхта болгон эмес.

Дене ууланат. Малдан адамга жуккан күйдүргүдөн кантип сактануу керек

— Илдетти жуктурган адамда симптомдор канча убакытта билинет?

— Кутурма жуктурган кишиде оорунун белгилери 14 күндөн 90 күнгө чейин, кээде бир жылга чейинки убакытта байкалат. Бул адамдын жаракат алган жерине жана жаш курагына жараша болот. Маселен, ит адамдын баш, бет, моюн жактарын тиштесе, инкубациялык убакыт кыска болот. Буттун булчуңдарынан же балтырынан тиштеген убакта инкубациялык мезгил узагыраак. Ошондой эле кутурма улгайгандарга караганда жаш балдарда кыска мөөнөттө байкалат. Анан ооруканага келген бейтап качандыр бир убакта ит тиштегенин эстейт.

— Дарт кишиге жабышкандан тарта соңку этабына чейинкисин айтып берсеңиз?

— Оорунун биринчи этабында адамдын тиштеген жери ачышып, кызарып, шишип баштайт. Вирус нерв жолдору аркылуу баш мээни жана жүлүндү катуу жабыркатып, адамдын психикасын өзгөртөт. Оорулуу киши кыжырданып, ачууланып, элден бекинип, жалгыз болгонду жактырат. Анан коркуп, жүрөктүн үшүн алган түштөрдү көрүп, чочуп ойгоно баштайт. Буга кошумча башы ооруп, алсырап, табити жоголуп, тамагы ооруп, эч нерсе жута албай калат. Ошол маалда дене табы 37,5 градуска чейин көтөрүлөт. Бул абал үч күнгө чейин созулат.

Ит кол салса эмне кылыш керек. Адистердин пикири

Экинчи этабында оору күчөп, элирүү пайда болот. Бул этап төрт күндөн жети күнгө чейин созулат. Адам суусайт, бирок сууну көргөндө эле булчуңдары тырышып, иче албай калат. Электр, күн жарыгынан, шамалдан, үндөн, ызы-чуудан корко баштайт. Жадагалса суунун шаркыраган добушунан сестенип, бурчка барып бүрүшүп отуруп алышат.

Врач-эпидемиолог Республиканского центра карантинных и особо опасных инфекций МЗ КР Гулнур Нуркалиева
© Фото / предоставлено Гулнур Нуркалиевой
Нуркалиева: кутурма адамга жан-жаныбардан жугат. Ал борбордук нерв системасын жабыркаткан, айыкпас, жугуштуу дарт

Ошондой эле оорунун экинчи баскычында адамдын дем алуусу оорлоп, үнү бүтүп, тердеп, шилекейи чууруп ага баштайт. Дене табы 40-41 градуска көтөрүлөт. Дарыгерлер мындай абалдагы бейтапты керебетке таңууга аргасыз болушат. Себеби оорулуу баш бербей жулунуп, кыйкырып, колуна эмне тийсе ыргытып, буюм-тайымдарды талкалап, жадагалса кийимдерин айрып салат.

Кутурманын үчүнчү этабында адам шал болот. Бирок бейтап тынчтанып, өзүнө келип, коркуу сезими жоголуп, тамак иче баштайт. Анан бул убакта айыгып баратат деп ойлошот. Анткен менен бул убактылуу көрүнүш. Бейтаптын буту баспай, дене табы 42 градуска көтөрүлүп, жүрөгү бат-баттан согуп, дем ала албай калат. Анан акыры кыйналып жатып каза табат.

— Демек, кутурмага кабылган бейтапты ооруканада кармоо дагы кыйын турбайбы?

— Дарыгерлер коопсуздук чараларын көрүшөт. Кутурма менен ооруган бир нече бейтап палатада чогуу жатпайт, бири-бирине кол салышы толук ыктымал. Палатанын ичине керебеттен башка ашыкча оокат коюлбайт, себеби аларды бүлүндүрүп салары же өзүнө зыян келтирери белгилүү. Ошондой эле алардын оорусун жеңилдетүү үчүн палатанын ичин караңгылатып, эшик-терезени жел кирбегендей жаап турушат.

Тогузбаева: шарп, кутурма, күйдүргү — адам өмүрү үчүн да кооптуу

— Ооруканадан бейтаптарды кантип айыктырышат?

— Кутурма айыкпас дарт. Ит тиштеп алган учурда кутурманын вакцинасын кечиктирбестен, инкубациялык убактысы өтө электе сайган учурда аман алып калууга болот. Калган учурда жашап кетүүгө мүмкүнчүлүк аз.

Кыргызстанда жылына 12-15 миң киши жаныбарлар тиштеп медициналык жардам алат. Акыркы убакта жылына бир-эки, кээде үч бейтап көз жумган учурлар болду. Өлүм катталбаган дагы учурлар бар.

ДССУнун 2030-жылы бул оорудан каза болгондордун санын азайтабыз деген планы бар. Кыргызстанда дагы ооруну алдын алуу боюнча бир катар иштер жасалып келет.

Врач-эпидемиолог Республиканского центра карантинных и особо опасных инфекций МЗ КР Гулнур Нуркалиева
© Фото / предоставлено Гулнур Нуркалиевой
Дарыгер: жаныбар тиштеп же тытып алганда алгач ошол жерди самындап таза жууп, йод же спирт менен сүртүү керек. Андан кийин ооруканага кайрылыңыз

— Жарандар кутурмага каршы вакцинаны кайдан алышат?

— Илдеттин вакцинасы өлкөдө жетиштүү, бекер берилет. Дарыны бардык ооруканадан, анын ичинде ФАПтардан тапса болот. Бирок аны жаныбар тиштеп кеткендин бардыгы эле ала бербейт. Маселен, ошол адамдын же кошунасынын ити болсо аны 10 күн байкоого алып, анан бейтапты эмдешет. Ал эми талаа-түздөн жапайы жаныбар же жолбун ит тиштесе кишинин жаракатына жана башка критерийине жараша вакцина сайылат.

Ошто ит тиштеген 19 жаштагы жигит кутурмадан каза болду. Чоо-жайы

Ит үйрөтүүчүлөр, кинологдор, аңчылар, корук кызматкерлери, мал доктурлар сөзсүз түрдө эмдөөдөн өтүп турушу керек.

— Кутурманы алдын алуу үчүн кандай чараларды көрүү керек?

— Жаныбар тиштеп же тытып алганда алгач ошол жерди самындап таза жууп, йод же спирт менен сүртүү керек. Андан кийин ооруканага кайрылуу кажет. Кутурма көп убакытта билингендиктен маани бербей жүрө берип, бейтаптар кечигип калып жатат.

Ошондой эле көчөдө жүргөндө жолбун иттен абайлоо керек. Үйдөгү ит, мышыктарды ветеринарга көрсөтүп туруу зарыл.

58
Белгилер:
маек, эмдөө, жаныбарлар, ит, кутурма, оору, Кыргызстан
Тема боюнча
Ветеринар: чириген аюнун этин тазалап, тишибиз күбүлүп кала жаздаган
Дарыгер компьютердик томография аппаратынын менен иштеп жатат. Архив

Өкмөт ар бир облуска убадалаган компьютердик томографияны сатып ала элек

23
(жаңыланган 17:38 28.09.2020)
Тиешелүү органдар компьютердик томография аппаратын сатып алуу аракетин көрүүдө, бирок качан келери белгисиз.

БИШКЕК, 28-сен. — Sputnik. Өлкөнүн жети облусуна компьютердик томография аппаратын сатып алуу процесси соңуна чыга элек. Бул тууралуу саламаттык сактоо министринин орун басары Нурболот Үсөнбаев маалымат жыйын учурунда билдирди.

Белгилей кетсек, мындан эки ай мурун Республикалык штабдын жыйынында премьер-министр Кубатбек Боронов ар бир аймакка компьютердик томография аппаратын алуу боюнча иштерди күчөтүү тапшырмасын берген.

"Бүгүнкү күндө жети компьютердик аппарат сатып алуу боюнча тендердик иштер жүргүзүлүп жатат. Аларды облустарга бөлүштүрүү планы бекитилген. Мындан сырткары, СПИД, кургак учук, малярия менен күрөш боюнча Глобалдык фонддун долбоорунан үнөмдөлгөн каражатка Республикалык жугуштуу илдеттер ооруканасына бир аппарат сатып алынууда. Япониянын грантынын эсебинен Улуттук госпиталга дагы бирөө коюлат", — деди Үсөнбаев.

Күмөн жараткан жаңы оорукананын курулушу эмнеге кечигүүдө. Видеорепортаж

Ал эми Бишкек менен Ош шаарында жаңыдан салынып жаткан жугуштуу илдеттер ооруканасынын курулушу эмнеге кечигип жатканына жооп бере алган жок. Суроону Архитектура, курулуш жана турак жай-коммуналдык чарба мамлекеттик агенттигине берүүнү сунуштады.

Соңку күндөрү өлкөдө эпидемиологиялык кырдаал кайра курчуй баштаганы байкалууда. Мындан улам Баткен облусу менен Ош шаарында бир нече карантиндик чектөөлөр киргизилди.

23
Белгилер:
тендер, сатуу-сатып алуу, томография
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал
Тема боюнча
Өлкөдө канча дем алдыруучу аппарат, кычкылтек концентратору бар экени айтылды
COVID менен күрөшүүгө керектелген товарларды ташыгандар салыктан бошотулду
Боронов жаңы ооруканалардын курулушунан шек санап, өзү көзөмөлдөмөй болду
Карабахтагы Мартуни шаары чырдан кийинки абалы

Карабах чыры: Түркия Азербайжанга жан үрөсө, РФ эч кимди кийлигишпөөгө чакырды

55
(жаңыланган 20:00 28.09.2020)
27-сентябрга караган түнү Армения менен Азербайжан чектешкен аймактагы өзүн-өзү эркин деп жарыялаган Тоолуу Карабах Республикасында жаңжал чыгып, таң аткыча аскердик кагылышууларга чейин жеткен. Бүгүн жүздөгөн аскерлердин көз жумганы айтылды.

БИШКЕК, 28-сен. — Sputnik. Түркия президенти Реджеп Тайип Эрдоган Карабахтагы кагылышуу боюнча пикирин айтып жатып, Армения Азербайжандын жерин оккупациялоо аракетин токтотушу керек деген оюн билдирди. Бул тууралуу РИА Новости агенттиги жазды.

"Армения баскынчылыгын токтотушу зарыл, антпесе ал жерде өз билгенин кыла берет. Талашта турган аймак Азербайжанга караштуу экенин баары билет”, — деди Эрдоган.

Ошондой эле Түркия лидери Карабах көйгөйүн Европадагы Коопсуздук жана кызматташтык уюму (ЕККУ) Минск кеңешмесинин алкагында 30 жылдан бери чече албай жатат деп айыптады.

Ал эми РФтин Федералдык жыйынынын Федерация кеӊешинин төрайымы Валентина Матвиенко дүйнөдөгү башка күчтөрдү Карабахтагы конфликтиге кийлигишпөөгө чакырды

“Болуп жаткан тирешке башка тараптардын кийлигишпөөсүн суранат элек. Андан көрө курал колдонууну токтотуп, маселени ЕККУнун Минск кеңешмесинин алкагында чечүүгө үндөйлү”, — деди Матвиенко.

Бул учурда Армения менен Азербайжандын ЖМКлары эки тараптан жасалган чабуулдарды чагылдырып, сүрөт, видеолорду байма-бай жарыялап жатышат.

Эске салсак, 27-сентябрга караган түнү Армения менен Азербайжан чектешкен аймактагы өзүн-өзү эркин деп жарыялаган Тоолуу Карабах Республикасында жаңжал чыгып, таң аткыча аскердик кагылышууларга чейин жеткен. Мунун келип чыгышына тараптар бири-бирин күнөөлөп жатат. Армения кечээ өз аймагында аскердик абал жарыялаган. Баку алардын аскерлерине жана бир нече айылга Ереван тараптан миномёттор менен аткылоо болгонун айтып чыккан. 28-сентябрь күнү эртең менен эки тараптан тең жүздөгөн аскерлер жарадар жана каза болгону айтылган.

Баку менен Ереван Карабахтагы кагылышууда жүздөгөн аскер каза болгонун билдирди

Белгилей кетсек, Карабах чыры 1988-жылдын февраль айында башталган. Анда Карабах автономдук облусу Азербайжан ССРинин курамынан чыгарын жар салган. 1992-1994-жылы куралдуу тирештин жыйынтыгында Азербайжан Карабахты колдон чыгарган. 1992-жылдан бери бул кырдаалды тынчтык жолу менен жөнгө салуу боюнча Европадагы Коопсуздук жана кызматташтык уюмундагы (ОБСЕ) Минск кеңешмесинин алкагында сүйлөшүүлөр жүрүп келет. Анда Азербайжан өз аймагынын бүтүндүүлүгүн көздөсө, Армения сүйлөшүүлөргө аралаша албаган Карабах Республикасынын кызыкчылыгын коргойт.

Кырдаал боюнча Россия ТИМи абалды тынчтык жолу менен жөнгө салуу боюнча эки тарапты тең атышууну токтотууга чакырууда. Ал эми Түркия Тышкы иштер министрлиги Азербайжандын тарапташы экенин моюндайт. Кыргызстан мүчөлүк кылган Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим уюму (ЖККУ) абалдын тынчтык жолу менен жөнгө салынышын көздөйт.

55
Белгилер:
пикир, кагылышуу, Азербайжан, Түркия, Армения
Тема боюнча
Путин менен Пашинян Тоолуу Карабахтагы абалды талкуулашты
Азербайжан менен Армения Карабах боюнча кепке келүүгө даярдыгын билдиришти
Карабах боюнча сүйлөшүүлөр жакында башталышы мүмкүн