Атчан адамдар. Архив

Туягынан от чыгып... "Манас" эпосундагы аргымактарды билесизби? 1-бөлүк

1531
(жаңыланган 13:05 28.02.2019)
Эзелтеден кыргыз эли жылкы баласына өзгөчө мамиле жасап, жоокерчилик заманда ажырагыс жолдошу болуп келген, аларга ысым да ыйгарылган.

Аргымактар азыр да ордун жоготкон жок. Көк бөрү, улак, ат чабыш, эр эңиште ээсин байгелүү кылып, улуттук оюндун көркү болуп келет. Ал гана эмес, эң мыкты аттар миллион долларга чейин бааланып, кымбат унааларды артка калтырат.

Бүгүнкү "Тибиртке" рубрикасынын чыгарылышында тулпарына ат коем дегендердин кулагына күмүш сырга катары "Манас энциклопедиясы" (1995-жыл) китебинин жардамы менен эпостогу күлүктөрдү жана алардын ээлерин тизмектедик.

Акборчук — Кыргыл чалдын байгеге чапкан күлүгү. Көкөтөйдүн кара ашындагы ат чабышка кошулуп, марага бешинчи келет;

Аккула (Каккула же Ак сур ат деп да айтылат) — эпостун бардык варианттарында Манастын жанга өлчөлүү негизги тулпары;

Акмоюн — Шыгайдын күлүк аты. Көкөтөйдүн ашындагы ат чабышта байгеге илинет;

Аксаргыл — Манас жоого минген аттарынын бири. Текестин ордуна кан көтөрүлгөн Тейиштин тоюнда Манас баатырдын Сайкалга каршы эр сайышка чыкканда минген аты;

Аксаргыл — Жамгырчынын тулпары. Көкөтөйдүн ашында "Жамгырчынын алтын баштуу Аксаргылы" деп байгеге чабылганы айтылат;

Аксур — Ажыбайдын күлүгү. Алмамбет баатырдын Манаска келип кошулушунун урматына өткөрүлгөн тойдогу ат чабышта марага төртүнчү болуп келет;

Актулпар — Темиркандын тулпары. Темиркан өзүнүн ордуна Семетейди кан шайлаганына арнап өткөргөн тойдогу ат чабышта байгеге кошкон;

Акшагыл — Каныкейдин атасы Каракандын минген аты;

Алгара — Коңурбайдын тулпары. Эпостун бардык варианттарында кытайдын башкы баатыры, кол башчынын тулпары катары кеңири сыпатталат;

Аргымак — Музбурчактын байгеге чапкан күлүгү. Көкөтөйдүн кара ашында ат чабышта марага алтынчы келет;

Ардакбоз — Көкөтөйдүн минген аты;

Аркарбоз— Кутунайдын байгеге чапкан күлүгү. Алмамбеттин Манаска келишине арналып өткөрүлгөн тойдогу ат чабышта марага алтынчы болуп келет;

Арчатору — Көкөтөйдүн ашында Бокмурун Манаска тартуулаган тулпар;

Аскара — Тазбайматтын байгеге чапкан күлүгү;

Ачбуудан — Жолойдун жоого минген аты жана байгеге чапкан күлүгү;

Бозайгыр — Көкөтөйдүн тулпарларынын бири;

Бозжорго — Бакайдын жоого минген аты;

Бозжорго — Чыйырдынын Алмамбетти тосуп чыкканда минген аты;

Бозтайлак — Жакыптын минген аттарынын бири, Камбарбоздун үйүрүнөн. Чыйырды Манасты издегенде мингени айтылат;

Жармаңдай — Алымсарыктын минген аты;

Желкызыл — Тейиш кандын байгеге чапкан күлүгү. Көкөтөйдүн кара ашындагы ат чабышта байгелүү орунду ээлеген тулпар катары сүрөттөлөт;

Желтаман — Эштектин байгеге чапкан күлүгү. Манастын төрөлүшүнө арналган тойдо байгеге чабылат;

Кара ат— Үрбүнүн күлүгү. Көкөтөйдүн ашында байгеге чабылат;

Кара ат — Чынкожонун укмуштуу канаттуу аты. Саякбай Каралаевдин вариантында айтылат;

Карала — Агыштын байгеге чапкан күлүгү;

Карала — Ажыбайдын байгеге чапкан күлүгү. Алмамбеттин Манаска келишине арналып өткөрүлгөн тойдогу ат чабышта алтынчы болуп келет;

Карасур — Ошпур байдын байгеге чапкан күлүгү. Алмамбеттин келишине арнап өткөрүлгөн тойдогу ат чабышта байгелүү орундардын бирин ээлейт;

Карасур— Айдаркандын байгеге чапкан күлүгү. Тейишкандын тоюндагы ат чабышта Аккуладан кийин келет;

Карткүрөң— Ажыбайдын аты. Эпосто аркасы бийик, маңдайы калың, туягы чулу, кайыптын тукуму, чаалыкпас тулпар катары сүрөттөлөт.

1531
Белгилер:
тулпар, күлүк, ысым, жылкы, Манас эпосу
Тема:
Тибиртке — кыргызча туура сүйлөйбүз (75)
Тема боюнча
Урпактарды "чыйпылдак", "быйпылдак" деген уят! Тилдеги аша чапкандык
Билчү белеңиз? Араб жана фарс тилинен кирген сөздөрдүн тизмеги
Тарыхый сөздөрдүн маанисин билесизби? Зоолу, бычан, шап, оттук...
Медициналык кызматкер коронавирус менен ооругандар стационарда. Архив

Министрлик: коронавирусту дарылоонун 4-протоколу даярдалып жатат

4
(жаңыланган 13:16 06.08.2020)
Протокол түзүп жаткан эксперттер коронавирус боюнча жаңы маалыматтарды топтоп, ага анализ кылып, бейтапка ылайык келген сунуштарды документке киргизип жатат.

БИШКЕК, 6-авг. — Sputnik. Кыргызстанда коронавирусту дарылоо боюнча протоколдун 4-версиясы даярдалып жатат. Бул тууралуу Саламаттык сактоо министрлигинин штаттан тышкаркы кеңешчи-инфекционисти Айнура Кутманова брифингде билдирди.

Анын айтымында, протокол түзүп жаткан эксперттер коронавирус боюнча жаңы маалыматтарды топтоп, ага анализ кылып, бейтапка ылайык келген сунуштарды документке киргизип жатат.

Кутманова протоколдун 4-версиясы Россиядан келген дарыгерлерге да көрсөтүлүп, алар тажрыйбасына таянып сунуштарын айтышкан.

"Жаңыртылган документке текшерүүдөн өтүп бүтө элек вируска каршы дары-дармектерди киргизген жокпуз. Анткени алардын натыйжалуулугу далилденген эмес", — деди адис.

Кыргызстанда коронавирустан дагы 589 бейтап айыкты

Кутманова жаңы протоколго коронавируска кабылган кош бойлуу аялдарды дарылоо, башка бейтаптарды реабилитациялоо, реанимацияда дарылоо иштерине толуктоолор киргизилип жатканын кошумчалады.

"Документти тез арада бүтүрүүгө аракет кылып жатабыз. Андай кийин министрдин буйругу менен бекийт", — деди инфекционист.

Эске салсак, өлкөдө коронавирус жуктуруп алгандардын саны 38 569га жетип, анын ичинен 30 099у айыкты. Тилекке каршы, оору 1 147 адамдын өмүрүн алды.

4
Белгилер:
медик, оору, протокол, дарылоо, коронавирус, Кыргызстан
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал
Тема боюнча
Бир суткада 549 кыргызстандыктан COVID табылды
Ак кунастар. Архив

Ак кунастарды 23 жаштагы жигит аткан. Сузак милициясы сүрөттөгү жарандарды кармады

59
(жаңыланган 12:34 06.08.2020)
Буга чейин басылмалардын биринде атылган ак кунастарды кармап сүрөткө түшкөн кишилер тууралуу маалымат чыккан.

БИШКЕК, 6-авг. — Sputnik. Жалал-Абад облусунун Сузак райондук милициясы Кызыл китепке киргизилген ак кунастарды аткан кишини кармады. Бул тууралуу ОИИБдин маалымат кызматы кабарлады.

Ага ылайык, 4-август күнү коргоого алынган ак кунастарды кармап сүрөткө түшкөн кишилер тууралуу маалымат жарыяланган.

Мындан улам Биотүрдүүлүктү сактоо жана өзгөчө корголуучу жаратылыш аймактары департаменти тарабынан ак кунастарды аткандарга чара көрүү үчүн Жалал-Абад ОИИБине кат жолдонгон.

Сүрөт "Короче" телеграмм каналына коюлган.

Анын негизинде Сузак райондук милиция канаттууну аткан жаранды аныктаган.

"Окуя 30-июль күнү саат 14:30 чамасында Сузак районунун Кара-Дарыя айыл аймагында болгон. 23 жаштагы жергиликтүү тургун сайсыз курал менен дарыянын жээгинде учуп бараткан үч ак кунасты атып, андан кийин сүрөткө түшкөн. Кийин анын 20 жаштагы бир тууган иниси дагы атылган ак кунастарды кармап сүрөткө түшүп, социалдык тармакка чыгарып жиберген", — деп айтылат маалыматта.
Подозреваемый в отстреле белых аистов в Джалал-Абадской области
© Фото / пресс-служба УВД Джалал-Абадской области
Кызыл китепке киргизилген ак кунастарды атууга шектелген жаран

Милиция Жалал-Абадда жоголгон эже-сиңдини Баткенден тапты. Кыздардын жообу

Кечээ аталган факты Кылмыш жана жоруктардын бирдиктүү реестрине Жоруктар жөнүндө кодексинин 144-беренеси ("Жаныбарларды жана өсүмдүктөрдү жок кылуу") менен катталып, сотко чейинки өндүрүш иши ачылган.

Ал эми сайсыз ок атуучу курал боюнча акт түзүлүп, соттук-баллистикалык экспертиза дайындалган.

Тергөө аракеттери уланып жатат.

59
Белгилер:
кармоо, Сүрөт, сатуу, милиция, ОИИБ, Жалал-Абад облусу
Тема боюнча
Ноокенде 10 жашар кызды зордуктаган бала өмүр бою эркинен ажыратылды