Талас облусу. Архив

Шалдама, мекши, можу, чайанчы... Таласка барарда бир окуп коюңуз

1727
(жаңыланган 11:26 25.06.2019)
Ар жердин каада-салты түрдүүчө дегендей, тилинде дагы айырмачылыктар болот. Ал нерсени билип алуу ашыктык болбосо керек. Диалект тилдин бай болушун гана шарттайт. Sputnik Кыргызстан маалымат агенттиги жети дубандын говорун тизмектеп берүүнү улантат.

"Тибиртке" рубрикасынын бул жолку чыгарылышында Талас облусунун говоруна токтолдук. Өткөн жумаларда Баткен, Ысык-Көл, Ош, Нарын жана Чүй облустарынын диалектисин тизмектегенбиз.

Материал Ишеналы Арабаев атындагы Кыргыз мамлекеттик университетинин профессору, тилчи, диалектолог Толгонай Сыдыкованын жардамы менен жасалды.

Текмат — кур;

Ийнелик — төөнөгүч;

Илеки — элечек;

Байтама — чулгоо;

Бостек — чайнек;

Шырдамал — шырдак;

Кулакчын — жабуу;

Көпчүк — көрпөчө;

Можу — чөөгүн иле турган нерсе;

Чөмүч — сузгу;

Челек — чака;

Тапанча — көмөч казандын наны;

Тыбыт — чөбөгө;

Чапчак — бозо ачытуучу жыгач челек;

Чакалак — жүгөрүнүн сотосу;

Мекши — тооктун ургаачысы;

Чермий — чыптама;

Чайанчы — балчы;

Шалдама — этти, гүлчөтайды майдалап туурап, пияз жана башканы кошуп аралаштырган тамак;

Патнус — тарелканын чоңу;

Супара — териден жасалган буюм;

Дагара — кир жуучу буюм;

Көсө — от;

Кайдан — билбейм;

Кычкач — мык сууручу буюм;

Кыпчыкей — чок алуучу буюм.

1727
Белгилер:
тибиртке, диалект, Талас облусу
Тема:
Тибиртке — кыргызча туура сүйлөйбүз (75)
Тема боюнча
Соолук, капана, жээнчоро, байса... Чүйгө барганда сөз таппай убара тартпаңыз
Байым, бурадар, нөөп койдуңбу, зак... Нарынга барганда жашап жүргөндөй сүйлөшүңүз
Ава, тепек, бадоот... Ысык-Көлгө барганда жергиликтүүдөй сүйлөшүңүз
Кыргызстандын президенти Сооронбай Жээнбеков. Архив

КРдин мурунку жарандары менен алардын балдарына өзгөчө укуктар берилди. Жаңы мыйзам

1
(жаңыланган 11:55 10.08.2020)
Мыйзамдын максаты — мурда Кыргызстандын жарандыгында турган чет өлкөлүктөргө Кыргызстанда болуусуна, эмгектик укуктарына, мамлекеттик чек арадан өтүүсүнө, билим алуусуна жана дарылануусуна өзгөчө укуктарды, артыкчылыктарды берүү.

БИШКЕК, 10-авг. — Sputnik. Чет өлкөнүн жарандыгы бар мекендештердин укугу боюнча айрым мыйзам актыларына өзгөртүүлөр киргизилди. Документке президент Сооронбай Жээнбеков кол койгонун өлкө башчынын маалымат кызматынан билдиришти.

Мыйзам Жогорку Кеңеш тарабынан 2020-жылдын 11-июнунда кабыл алынган.

"Мыйзамдын максаты мурда Кыргызстандын жарандыгында турган чет өлкөлүктөргө Кыргызстанда болуусуна, эмгектик укуктарына, мамлекеттик чек арадан өтүүсүнө, билим алуусуна жана дарылануусуна өзгөчө укуктарды, артыкчылыктарды берүү болуп саналат", — деп айтылат билдирүүдө.

АКШнын санкциясын эске алып. Кыргызстанда жаңы паспорт кантип жасалууда

"Чет өлкөнүн граждандыгы бар мекендештин статусу" деген түшүнүк киргизилүүдө, башкача айтканда, мурда Кыргызстандын жараны болгон чет өлкөлүк жарандар "мекендеш" макамын алууга укуктуу. Ал төмөнкү адамдарга ыйгарылышы мүмкүн:

  • мурда КР граждандыгында турган чет өлкөлүктүн балдары же неберелерине;
  • мурда КР жараны болбой, кийин жарандык алган адамдардын балдарына жана неберелерине;
  • Кыргыз ССРинде туулган чет өлкөлүк граждандарга, ошондой эле алардын балдарына жана неберелерине;

Баса, мекендеш макамы Кыргызстан менен чектеш мамлекеттердин граждандарына ыйгарылбайт.

Мекендеш макамындагы жарандарга берилчү артыкчылыктар:

  • чет өлкөнүн граждандыгы бар мекендештер визасыз эле өлкөгө кире алат;
  • эмгек визасын, жумушка уруксат албастан ишканаларда, мекеме-уюмдарда иштөөгө же башка эмгектин түрү менен алектенүүгө укуктуу;
  • мыйзамдарда каралган, саламаттык сактоо жана билим берүү чөйрөлөрүндөгү акы төлөнүүчү кызмат көрсөтүүлөрдүн КР граждандары менен бирдей шарттарына укуктуу;
  • эгерде чет өлкөнүн жарандыгы бар мекендештин статусун алган чет өлкөлүк жаран айыл чарба жерлеринин мураскери болуп саналса, ал жер участогуна карата укугу пайда болгон учурдан тартып он жылдын ичинде аны КР жаранына берүүгө милдеттүү.
1
Белгилер:
мыйзам, укук, макам, жаран, Кыргызстан
Тема боюнча
Президент "Маалыматты манипуляциялоо жөнүндө" мыйзамга кол койгон жок. Себеби
Ооруканадагы дарыгерлер. Архив

COVID-19га күзүндө кабылгандар дартты оор көтөрүшү мүмкүн. Эксперттин пикири

80
(жаңыланган 11:54 10.08.2020)
SARS-CoV-2 күзүндө грипп, парагрипп жана буга чейин салыштырмалуу зыянсыз деп айтылган коронавирустар менен айкалышса кандай натыйжа болору азырынча белгисиз.

БИШКЕК, 10-авг. — Sputnik. Санкт-Петербургдагы Пастер атындагы Эпидемиология жана микробиология илим-изилдөө институтунун директору, академик Арег Тотолян коронавируска күзүндө кабылгандар буга чейин ооруп айыккандарга караганда бир топ кыйналышы мүмкүн экенин "Известия" басылмасына маек куруп жатып айтты.

Анын пикиринде, вирус жайылган маалда катуу обочолонгондор инфекцияны кандай кабыл аларын айтуу кыйын. Анын үстүнө SARS-CoV-2 күзүндө грипп, парагрипп жана буга чейин белгилүү болгон жана салыштырмалуу зыянсыз делген коронавирустар менен айкалышса кандай натыйжа болору да белгисиз.

Тыным албай көзөмөлдөгүлө. ДССУ эксперттери пандемия дагы көпкө созуларын айтты

"Сезондук инфекциялык илдеттер COVID-19 менен айкалышканда эмне болорун, абал курчуйбу, же тескерисинче антитело кадимки коронавирустан жакшы коргоно алабы, азырынча биз буга илимий негизде жооп берүүгө даяр эмеспиз", — деди академик.

Тотолян ошондой эле Роспотребнадзордун башчысы Анна Попованын сөздөрүн мисал келтирип, ал мурдагы жылдарга караганда эмдөө жүргүзүлбөгөн тумоонун башка түрлөрү таралышы мүмкүн экендигин эскертти.

Муну менен академик өлкө боюнча обочолонуу режимин киргизүү зарылдыгын айтууда. Ал илдет катталган гана аймакта чектөө чарасын колдонуу жетиштүү болорун белгиледи.

80
Белгилер:
инфекциялык оору, күз, бейтап, оору, агым, коронавирус
Тема:
Дүйнөгө жайылган коронавирус
Тема боюнча
Россияга Кыргызстандан жөнөтүлгөн вирустар изилденип бүттү. Күтүүсүз жыйынтык