Профессор, медицина илимдеринин доктору, клиниканын директору Гүлнара Асымбекова

Балалуу болууга шартың жок болсо, уругуңду тоңдуруп кой. Дарыгер менен маек

4055
(жаңыланган 16:52 23.07.2019)
Кыргызстанда бир нече жылдан бери эркектердин уругун жана энелик клетканы тоңдуруп коюп, кийин каалаган убагында пайдалануу мүмкүн болуп келет. Бирок балалуу болуудан убактысы өтүп, уругу жарабай калганда адистерге кайрылгандардын саны да арбын экен.

Адамдын урук, клеткаларын сактоо өлкөдөгү жеке медициналык жайларда гана ишке ашып келет. Кайрылгандар клиника менен келишим түзүп, акы төлөп турушат. Болочок "балдары" болсо канча жыл болсо деле сакталып тура берет экен.

Бул туурасында кененирээк Sputnik Кыргызстан маалымат агенттигине профессор, медицина илимдеринин доктору, клиниканын директору Гүлнара Асымбекова айтып берди.

Директор клиники профессора Асымбековой, экс вице-премьер-министр по социальным вопросам КР Гульнара Асымбекова во время интервью Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Профессор, медицина илимдеринин доктору, клиниканын директору Гүлнара Асымбекова

— Аялдын энелик клеткаларынын саны чектелүү болот, ал кээде отуздан өтүп деле түгөнүп калат деп уккам. Бул чынбы?

— Туура, энелик клеткалар кыздар төрөлгөндө эле пайда болуп, 35 жашка чейин жаш, таза болуп эсептелинет. Айрымдардын 35 жашка жетпей эле энелик клеткасынын сапаты бузулуп, саны азайып кетет. Бул көйгөйдү болтурбоо үчүн айыз циклинин өлчөмү аз же көп экенин, убактысынан эрте же кеч келип жаткандыгына көңүл буруу керек.

Ал эми эркектердин уругу аялдарга салыштырмалуу узак убакытка чейин санын дагы, сапатын дагы жоготпойт.

— Басылмалардан Кыргызстанда эркектердин уругун тоңдуруу мындан 10 жыл мурун эле ишке аша баштаса, аялдардын энелик клеткаларын сактоо 5-6 жыл кечирээк башталганын окудум. Мунун зарылчылыгына токтоло кетсеңиз?

— Негизи уругун сактайт элем деген адамдар аз. Бизге балалуу болбой жатабыз дегендер көп келет. Эркектердин уругун тоңдуруп коюу эл ичинде азыр деле жаңы түшүнүк. Балдар арасында тукумсуздук көп болгонуна карабастан, баары эле убагында ооруну дарылап же уругун сактап коюуну билишпейт. Кээ бирлери эле интернеттен окуп келип калышат. Алардын мындай кадамына жумушта жүрүп убактысынын жоктугу же оорусу себеп. Бөтөнчө онкологиялык оору менен жабыркаган бейтап химия терапия алганда урук, клеткалар жараксыз болуп калат. Биз бейтаптардан уругуңарды тоңдуруп койгула деп суранат элек. Дарылана берсин, бирок айыккандан кийин баары кеч болуп калышы ыктымал. Онкологдор дагы бул боюнча көбүрөөк маалымат берип койсо жакшы болмок, биз деле жайылтканга аракет кылабыз, бирок маалымат жетпей жаткандай.

Ал эми кыздар окуусун бүтүп, иштеп, карьера жасап жүрүп күйөөдөн кеч калып жатышат. Анан 40 жаштан кийин балалуу боло албай жатам деп келишет. Мындан беш жыл эртерээк келсе, кепилдик бере аларыбызды айтабыз. Негизи эле бойго бүтүрүү оор процесс. Дени-карды соо кыздарда деле наристелүү болуу мүмкүнчүлүгү 40 пайыз болуп эсептелинет.

Ишенбейсиз, бирок бизге кыздарды көбүнчө энелери ээрчитип келет. Алар "кызым күйөөгө чыкпай калды, сарсанаа болуп жатам, жумурткаларын тоңдуруп коюңуз" деп кайрылышат. Ошондой эле дартына байланыштуу келгендер бар.

Профессор, доктор медицинских наук, директор клиники Гульнара Асымбекова (вторая справа) с коллегами
© Фото / Юлия Кросс
Дарыгер Асымбекова: эркектер арасында тоңгон уругун эритип, балалуу болгондор толтура. Бизге кайрылган кыздар клеткасын азырынча ала элек.

— Урук, клеткаларын сактайм дегендер эмне кылышы керек?

— Эркектерди үч ай тамеки тартпа, арак ичпе, саунага барба дейбиз. Уругун тапшырарда үч күн жыныстык катнашта болбошу керек. Спермасын алгандан кийин ВИЧ, ОРВИ, гепатит өңдүү ооруларынын бар-жогун аныктайбыз. Андан соң урукту реактивдер менен тазалап, атайын контейнерлерге салып, азот менен 200 градус суукка тоңдурабыз.

Мындан аял кишиникин тоңдуруу оорураак. Технологиясы башка. Алар эркектердей жөн гана уругун өздөрү тапшыра алышпайт. Наркоз берип, ийне аркылуу жатын тушунан энелик клеткаларын сордуруп алабыз. Ага чейин айыз циклинде клеткасын стимуляция жасап, башкача айтканда, дары-дармектер аркылуу көлөмүн чоңойтобуз. Реактивдер менен тазаланган клетканы флягага окшош Дьюра идишине салабыз. Аталган идиш атайын бөлүмдөрдөн жана сандыкчалардан турат. Ар бир сандыкчага бейтаптын жеке номери жана аты-жөнү жазылып, каттоого алынат. Андыктан алмашып кетүү коркунучу жок.

— Мындай иш канча турат?

— Урукту, клеткаларды алуу, тазалоо, тоңдуруу процесстери жалпысынан 600-700 доллар турат. Тоңдурулгандан кийин ай сайын 15 доллар же 1000 сомдон ашык акча төлөнөт. Болжолу менен бир жылда 12 миңден ашык акча кетсе, 5-6 жылда 70 миңден ашык сарпталат. Кайрылгандар менен атайын протокол түзүлүп, алар маалы менен кабарлашып турушат.

— Урук, клеткалар канча жыл сакталышы ыктымал?

— Канча жыл болсо сапаты начарлай берет деп айтышат. Он жылдан бери иштеп жатабыз, бири да бузулуп кеткен жок. Биздин клиникада 2007-жылы сакталган урук дагы деле турат, эң алды 2-3 күн мурда келип тапшырып кетти. Негизи 20 жылдан ашык сакталат деп айтышат.

Профессор, доктор медицинских наук, директор клиники Гульнара Асымбекова (справа) с коллегой
© Фото / Юлия Кросс
Асымбекова: уругун сактайт элем деген адамдар аз, көбү билбейт. Бизге балалуу болбой жатабыз дегендер көп кайрылууда.

— Такыр эле сактаганга жарабай калган учурлар болобу?

— Ооба, андай учурда ачык эле айтабыз. Кээде эркектердин уругунун кыймылы, параметрлери жана тоңдурууга, эритүүгө чыдамдуулугу жок болуп чыгат. Ошондой эле уруктар жаш, бышып жетилген жана жетилип кеткен деп бөлүнөт. 18 жаштан жогоркулардыкын бышып жетилди деп эсептейбиз. Ал эми аялдар мүмкүн болсо 30-35 жашка чейин тоңдуруп койгону дурус экенин жогоруда белгиледик.

— Уруктарын тоңдуруп коюп пайдалаган адамдар болдубу?

— Эркектер арасында тоңгон уругун эритип, балалуу болгондор толтура. Бизге кайрылган эки кыз турмушка чыкты. Бирок энелик клеткаларын алыша элек, кыязы, балалуу боло албай калсак гана алабыз деп жүрүшөт окшойт.

— Аялдар, эркектер урук клеткасын башкаларга саткан учурлар барбы?

— 30 жашка чейинки кыздар оорукчан же улгайган аялдарга энелик клеткасын берип жүрүшөт. Алар нотариалдык келишим түзүп, баасын чечишип алат. Бирок биз аларды табыштырып, ортомчулук кызматты аткарбайбыз. Болгону донордун энелик клеткасы жарайбы же жокпу деп текшерип беребиз. Ошондой эле балдар дагы уругунан берген учурлар кеңири тараган.

Профессор, доктор медицинских наук, директор клиники Гульнара Асымбекова с пациенткой
© Фото / Юлия Кросс
Гүлнара Асымбекова: бойго бүтүрүү — оор процесс. Дени-карды соо кыздарда деле наристелүү болуу мүмкүнчүлүгү 40 пайыз болуп эсептелинет.

— Арадан жылдар өткөндө уруктарын алып, балалуу болом дегендер ЭКУнун жардамын алышабы?

— Ооба, жасалма инсеминация жана ЭКУну колдонушат.

Жасалма инсеминация — эркектин уругун аялдын жатынына жайгаштыруу менен бойго бүтүрүү. Алгач эркектин уругу лабораторияда тазаланып, тоңдурулат. Аялдын жумуртка клеткасы сперма менен кошулууга даяр болгон учурда тоңдурулган урук аялдын жатынына атайын катетер шприцтин жардамы менен киргизилет.

Ал эми экстракорпоралдык уруктандыруунун (ЭКУ) ыкмасында аялдын бышып жетилген урук безин, ошол эле учурда эркектин да спермасын алып лабораторияда экөөнү бир пробиркага жайгаштырат. Пробиркада түйүлдүк пайда болгондон кийин ал аялдын жатынына салынат.

Урукту сактап коюунун эки түрү бар. Биринчисинде эркектин уругу же аялдын энелик клеткасы өзүнчө тоңдурулат. Экинчи түрү — кийинчерээк балалуу болобуз деген жубайлардын уругу менен клеткасы ЭКУга даярдык сыяктуу уруктандырылып, тоңдурулат.

4055
Белгилер:
Гүлнара Асымбекова, маек, ден соолук, медицина, урук, эркек, Кыргызстан
Тема боюнча
Турмушка кеч же эрте чыкса эмне болот? Гинекологдун маеги
Эркектер эрте же кеч үйлөнсө эмне болот? Уролог менен турмуштук маек
Бишкек ТЭЦ ишкананын директору Андрей Воропаев. Архивдик сүрөт

Бишкек ТЭЦтин жетекчиси Воропаев билдирүү жасады

270
(жаңыланган 15:24 29.10.2020)
Бишкекте саат 13.10дор чамасында массалык түрдө жарык өчө баштады. Анын айынан светофорлор иштебей жол тыгыны жаралды. Ал эми Бишкек ТЭЦтен оргуштап буу чыккан.

БИШКЕК, 29-окт. — Sputnik. Бишкек ТЭЦинде эч кандай авария болгон жок. Бул тууралуу ишкананын директору Андрей Воропаев журналисттерге билдирди.

Анын айтымында, биринчи подстанциянын коргонуучу системасы иштеп кеткен.

Авария эмес. "Түндүк электр" Бишкек ТЭЦте эмне болгонун тактады

"Кабатыр болууга эч кандай негиз жок. Авариялык коргонуучу система иштеп кеткендиктен ТЭЦтен буу чыкты. Ал түтүн эмес. Мындай көрүнүш биринчи жолу болуп жаткан жок. Буу казан жарылып кетпеши үчүн бууну чыгарып салды", — деди Воропаев.

Ал ошондой эле учурда калыбына келтирүү иштери 75 пайызга аяктап калганын, бир сааттын ичинде баары жайында болорун белгиледи.

Белгилей кетсек, Бишкекте саат 13.10дор чамасында массалык түрдө жарык өчө баштады. Анын айынан светофорлор иштебей жол тыгыны жаралды. Ал эми Бишкек ТЭЦтен оргуштап буу чыккан.

Учурда эмне болуп жатканын Sputnik агенттигинин тексттик трансляциясынан окуңуздар.

270
Белгилер:
БУУ, ТЭЦ, Бишкек, Кыргызстан
Тема боюнча
Авария эмес. "Түндүк электр" Бишкек ТЭЦте эмне болгонун тактады
"Түндүк электр": жарык ТЭЦтеги аварияга байланыштуу өчүп жатат
Жарык жапырт өчкөндөн кийинки ТЭЦтеги абал. Видео
Кыргыз темир жолу ишканасында вагондорду араалап салышкан

Вагондорду араалап салышкан. "Кыргыз темир жолунун" бөлүм башчысы кармалды

54
(жаңыланган 15:26 29.10.2020)
Тергөө маалында аталган ишкананын айрым кызматкерлери темир жол вагондорун уруксат кагаздары жок эле араалап салганы аныкталган.

БИШКЕК, 29-окт. — Sputnik. "Кыргыз темир жолу" мамлекеттик ишканасынын Жүктөрдү ташуу жана коммерциялык иштер башкармалыгынын жетекчиси кызматынан кыянаттык менен пайдаланды деп шектелип кармалды. Бул тууралуу Экономикалык кылмыштуулукка каршы күрөшүү боюнча мамлекеттик кызматтан (Финансы полициясы) билдиришти.

  • Кыргыз Темир Жолу мамлекеттик ишканасынын Жүктөрдү ташуу жана коммерциялык иштер башкармалыгынын жетекчиси кызматынын кыянаттык менен пайдаланды деп шектелип кармалды
    "Кыргыз Темир Жолу" мамлекеттик ишканасынын Жүктөрдү ташуу жана коммерциялык иштер башкармалыгынын жетекчиси кызматынын кыянаттык менен пайдаланды деп шектелип кармалды
    © Фото / пресс-служба ГСБЭП
  • Тергөө маалында аталган ишкананын айрым кызматкерлери темир жол вагондорун уруксат кагаздары жок эле араалап салганы аныкталган
    Тергөө маалында аталган ишкананын айрым кызматкерлери темир жол вагондорун уруксат кагаздары жок эле араалап салганы аныкталган
    © Фото / пресс-служба ГСБЭП
  • Кармалган жетекчиге бүгүн Биринчи май райондук соту тарабынан баш коргоо чарасы тандалат
    Кармалган жетекчиге бүгүн Биринчи май райондук соту тарабынан баш коргоо чарасы тандалат
    © Фото / пресс-служба ГСБЭП
  • Учурда чыгымдын көмөлү такталууда
    Учурда чыгымдын көмөлү такталууда
    © Фото / пресс-служба ГСБЭП
1 / 4
© Фото / пресс-служба ГСБЭП
"Кыргыз Темир Жолу" мамлекеттик ишканасынын Жүктөрдү ташуу жана коммерциялык иштер башкармалыгынын жетекчиси кызматынын кыянаттык менен пайдаланды деп шектелип кармалды

Тергөө маалында аталган ишкананын айрым кызматкерлери темир жол вагондорун уруксат кагаздары жок эле араалап салганы аныкталган.

"Мындан улам мамлекетке материалдык чыгым келтирилген. Шарт боюнча, ишкананын балансында турган мүлк жарактан чыкса Мамлекеттик мүлктү башкаруу фонду менен макулдашуудан кийин гана жок кылынышы керек. Бирок фонд вагондорду жок кылууга уруксат кагазын бербегенин билдирди", — деп айтылат кабарда.

Кармалган жетекчиге бүгүн Биринчи май райондук соту тарабынан баш коргоо чарасы тандалат.

Учурда чыгымдын көлөмү такталууда.

54
Белгилер:
чыгым, мыйзам, шектүү, коррупция, жетекчи, Кыргыз темир жолу, Кыргызстан
Тема боюнча
Кымырылган 9 млрд. сом: Салык кызматы Финполдун кинеси негизсиз экенин айтты
УКМК: коррупциялык иштерге күбө болгондор үчүн ишеним телефондор иштей баштады
Акча каражаттары. Архив

Өлкө бюджетинин дефицити дагы 8 млрд. сомго көбөйдү

0
(жаңыланган 15:48 29.10.2020)
Учурда жаңы куралган өкмөттүн алгачкы жыйыны өтүп жатат. Анда кыска мөөнөттө экономиканы турукташтыруу жана бюджетке өзгөртүү киргизүү маселеси талкууланууда.

БИШКЕК, 29-окт. — Sputnik. Кыргызстандын бюджетинин тартыштыгы 35,6 миллиард сомго жетти. Бул тууралуу премьер-министр Садыр Жапаров өкмөттүн жыйынында билдирди.

Учурда 2020-жылдын бюджетине өзгөртүүлөрдү киргизүү маселеси талкууланып жатат.

Ага ылайык, бюджеттин киреше бөлүгү 137,2 миллиард сом (1,8 млрд. көбөйүп жатат). Ал эми чыгаша бөлүгү 172,8 миллиард сомго жетти, муну менен мурда кабыл алынган бюджетке 9,7 миллиард сом кошулуп жатат.

Кымырылган 9 млрд. сом: Салык кызматы Финполдун кинеси негизсиз экенин айтты

Анын натыйжасында бюджеттин тартыштыгы 35,6 миллиард сомду түзүп, дефициттин көлөмү дагы 7,9 миллиард сомго көбөйдү.

Ал эми өлкөнүн ички дүң продукциясы тогуз айда 400,2 миллиард сом болуп, 2019-жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу 6 пайызга төмөндөгөнү маалым болду.

Жапаров учурда жаңы куралган өкмөттүн алгачкы жыйынын өткөрүп жатат. Анда кыска мөөнөттө экономиканы турукташтыруу жана бюджетке өзгөртүү киргизүү маселеси талкууланууда.

ЖК, президент жана өкмөттүн аппараттары бюджеттен канча каражат алары айтылды

Белгилей кетсек, республикалык бюджетке ушуну менен экинчи ирет өзгөртүү киргизилип жатат. Коронавирустун кесепетинен улам июнь айында дагы өзгөртүү киргизилип, бюджеттин тартыштыгы 27 692,2 миллион сом менен бекитилген.

0
Белгилер:
өзгөртүүлөр, тартыштык, бюджет, өкмөт, Садыр Жапаров
Тема боюнча
Садыр Жапаров: Ак үйдү оңдоого 450 млн. эмес, 10 эле млн. сом кетет
Кыргызстан миллиондогон доллар жоготобу? Эксперттердин кооптонуусу