Чабан. Архив

Манасты эр уулу менен тең кылган Ошпур койчу тууралуу 7 факты

981
(жаңыланган 10:01 16.09.2019)
Манас анда Манас атка коно элек, Чоңжинди деген ат алып жүргөн кезде атасы анын тарбиясыз болуп калганын түшүнүп, Ошпур деген койчуга кайра тарбиялоо үчүн берет.

Биз бүгүн баатырды тарбиялап, ата-энесине, эли-журтуна эр жүрөк, мекенчил адам кылып кайра берген ошол каарман тууралуу 7 факт сунуш кылабыз.

Жакып кан ишенген Ошпур. Бул каарман эпосто койчу деп айтылат, бирок анын койчулук кесиби баяндалбайт, биринчи кезекте тарбиячы катары көрсөтүлөт. Баласынын тарбиясыз болуп жатканын байкаган бай Жакып байбичеси Чыйырдыга мындай дейт: "Аңдасам балаң акыл аз, жөнүн таппайт, дөөлөт мас, тил азар деймин, динге кас, мал азабын балага, бир тарттырып көрөлү, жайлоодогу койчуга, алты ай малай берели, эркелетип олтурбай катыктырып көрөлү, сөз айтууга жатыксын, сөөгү бышып катыксын, малдын баркын билгизип, малай кылып киргизип, дүнүйө баркын билгизип, түк кап барып киргизип, Ошпур деген койчу бар, оңдоп койсун ошолор". Көрүнүп тургандай, Чоңжинди деп аталып жүргөн балада терс сапаттар ("акыл аз", "жөнүн таппайт", "дөөлөт мас", "тил азар", "динге кас", "жүрүп кетет кээ бирде бир ай да колун жуубастан", "арам-адал түк билбейт", "басып жүрөт кээ күнү байлатпаган жиндидей") пайда болуп, бала ошого калыптанып келе жатат, аны эми ушундайда оңдоо керек, ал үчүн бала "эркелебесин", "катыксын", "сөз айтууга жатыксын", "сөөгү бышып катыксын", "малдын баркын билсин", "малай барып кирсин". Ал эми андай тарбиясыз абалдан чыгаруунун бир жолу — Ошпурга малай катары берүү.

Ошпурдун тарбиялоо усулдары жана формалары. Байлыгы ашып-ташкан кан Жакып эмне үчүн кенедей баласын алыстагы койчуга берип жатат? Берип жатып "Кээде ач болсун, кээде ток, кеби тийсе ур да, сок" дейт. Бул келечекте баатыр болор баланын камын көрүү: биринчиден, бала ата-энесинен канчалык алыс болсо, ата-энени, мекенди ошончолук сагынуу сезими менен өсөт; экинчиден, койчу баланы жумшап, эмгекчилдикке тарбиялайт; үчүнчүдөн, тамак-аш кайдан келерин бала жашынан түшүнөт; төртүнчүдөн, анын ата-энеге эркелөөсү жоголот. Анан ал Кадообай уулу Чегебай менен бирге козу кайтарып, акысына мал кылмак болот. Ошпур туура тарбиялоо үчүн аны малай кылып, козу бактырат, эрте тургузуп, кеч жаткырат ж.б.

"Ошпур" деген сөздүн мааниси. Кыргыз тилинин сөздүктөрүндө "ошпур" деген сөздүн лексикалык мааниси мындай: биринчиси, чийки заттан (сырьёдон) темир эритип алганда "бир ошпур", "эки ошпур" деп санашкан экен; экинчиси, унаалардын, көлүктөрдүн начарларын, тез арып калгандарын айткан, мисалы, "ошпур ат", "аты ошпур чыгыптыр" дешет. Карап көрсөк, "Манастагы" Ошпур чын эле али быша элек чийки баладан чыныгы курч темирдей баатырды чыгарып жатат.

Ошпурду Ошпирим деген пикир да бар. Жакып баласын Ошпур деген койчуга берип жатпайбы. Ал жашаган жер азыркы Ош шаары болгон дешет. Бул шаарды эскилер ушу күнгө чейин эле Ошпирим, Ошпир дешет. Бала Манас дал ушул Ошпур койчунукунда жүргөндө чилтендер карышкыр болуп кубулуп бир үңкүргө баштап кетет эмеспи, Ош шаарындагы Сулайман-Такта Кырк-Чилтен аттуу үңкүр мына ошол үңкүр деп айтылат.

Чоңжинди менен Ошпурдун биринчи каршылыгы. Кыргыздарды эзип, алман алып, эркиндикке чыгарбай аткан калмактардын кылганына жини келип, Чоңжинди алардын оттук ташын, бычагын, курун тартып алып койгондо алар малай ээси деп Ошпурга даттанып келет. Муну уккан жана калмактардан корккон Ошпур: "Ойноп алсаң бере кой, оттук менен бычагын, ушу бейлиң бар болсо, сени ойрон кылып бычамын", — деп катуу тилдейт. Анын бул сөзү балага катуу тиет жана Ошпурга тике карап, алар олжо экенин айтып, олжо кайра кайтпай турганын, жолдош балдарына бөлүп берип койгонун айтат.

Манас эпосу. Архивдик сүрөт
© Пресс-служба правительства / Сабыр Аильчиев
Ошпур баланы тарбиялоодон баш тартканы да бар. Чоңжинди өтө эле копол, кайра тартпас, баш ийбес, тентек боло берет. Ошпур болсо бай Жакыптан коркот, балага катуу айтуудан тайсалдайт, ошондо эмне кыларын билбей бул балээден кутулайын деп, анын жаман жүрүм-турумун бүт айтып берет, "балаңды кайра өзүң ал, өзүң албасаң, аз күн койсоң угасың аксакал Ошпур өлдү деп" деген таарынычын билдирет.

Манасты тарбиялоодо Ошпурдун эмгеги чоң. Бул тууралуу эпосто "Ошпурга барып көк жалың, эрешен тартып, эр болду, эр уулу менен тең болду" деп айтылат. Кан Жакыптын алдына койгон максатына дал ушул каарман жеткирген, анын уулу Ошпурдун тарбиясы менен мекенчил, согушка дасыккан инсан катары калыптанган.

981
Белгилер:
факты, тарбия, Манас эпосу
Тема:
Кыргыздын көркөм өнөрү, белгилүү инсандары жөнүндө фактылар (392)
Тема боюнча
Сагынбайдын Манасы жазылбай калмак. Фольклорчу Каюм Мифтаков тууралуу 6 факты
Атка жеңил, тайга чак, уйкусу жок эр Сыргак тууралуу 9 факты
Ооруканадагы дарыгерлер. Архив

Өткөн суткада 404 киши коронавирус жуктуруп, 8 бейтап каза болду

48
(жаңыланган 11:30 15.05.2021)
Азыркы тапта 1 717 бейтап стационарда дарыланууда. Анын ичинен 449 бейтаптын абалы оор болсо, 90 кишиники өтө оор деп бааланууда.

БИШКЕК, 15-май — Sputnik. Өткөн суткада коронавирус 404 кишиден табылып, 349 бейтап айыкты. Бул тууралуу Республикалык штаб кабарлады. 

Жуктургандар:

  • Бишкек шаары – 294;
  • Ош шаары – 4;
  • Чүй облусу – 65;
  • Ош облусу – 2;
  • Талас облусу – 1;
  • Нарын облусу – 9;
  • Ысык-Көл облусу – 20;
  • Жалал-Абад облусу – 9.

Ушуну менен илдет илештиргендердин жалпы саны 100 249га жетти. Анын ичинен 93 302 бейтап дартты жеңген.

Айыккандар:

  • Бишкек шаары – 200;
  • Ош шаары – 6;
  • Чүй облусу – 97;
  • Ош облусу – 2;
  • Нарын облусу – 14;
  • Ысык-Көл облусу – 21;
  • Жалал-Абад облусу – 8;
  • Баткен облусу – 1.

Тилекке каршы, бир сутка ичинде коронавирустан сегиз киши каза тапкан. Анын төртөө Бишкектен болсо, үчөө Чүйдөн, дагы бири Талас облусунан экени айтылды. Ушуну менен каза тапкандардын саны 1 695ке жетти.

Азыркы тапта 1 717 бейтап стационарда дарыланууда. Анын ичинен 449 бейтаптын абалы оор болсо, 90 кишиники өтө оор деп бааланууда.

48
Белгилер:
статистика, коронавирус, Кыргызстан
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал
Тема боюнча
Лабораториялык борбордун жетекчиси: вирус барган сайын өзгөрүп жатат
ТИМ Түркияга бара турчуларга сактык полисин алууну эскертти. Артыкчылыгы
Милиция кызматкери. Архив

Жол кырсыгын болтурбайлы. Милиция ыктыярчыларга эскертүү берди

28
Кайгуул кызматкерлери оорулууларга жардам берген ыктыярчыларды түшүнүү менен кабыл аларын, бирок автоунаа өткөн жолдун тилкесине чыкпоону суранышты.

БИШКЕК, 15-май — Sputnik. Бишкекте ыктыярчылар менен кайырчылар арасында түшүндүрүү иштери жүргүзүлдү. Буга алардын жол тыгынын жаратып жатканы тууралуу маалыматтар себеп болгонун Милициянын кайгуул кызматы кабарлады.

Ага ылайык, айдоочулар милиционерлерге кайыр сурагандар чоң көчөлөрдө тыгын жаратып, кээде кырсыкка да учуратып жатканын айтып кайрылышкан. Ошондой эле алардан айланып өтөбүз деп "Коопсуз шаардын" камераларына түшүп калып жатканын айтышкан.

Мындан тышкары, милиционерлер ыктыярчылар менен да сүйлөшкөн.

"Кызматкерлер катуу оору менен алышып жаткандарга жардам берген ыктыярчыларды түшүнүү менен кабыл алат. Анткен менен жол кырсыгын, тыгындарды жана ар кандай кырдаалдарды алдын алуу үчүн автоунаа өткөн жолдун тилкесине чыкпоону суранат", — деп айтылат маалыматта.

Кайгуул милиция тараткан сүрөттөн чоң желим бөтөлкөгө каражат чогулткан ыктыярчыларды көрүүгө болот.

28
Белгилер:
түшүндүрүү иштери, тыгын, жол кырсык, кайырчы, ыктыярчылар, милиция, Бишкек
Тема боюнча
Айтикул уулу: жыл башынан бери Бишкекте 841 жол кырсыгы катталды
Жолдо бараткан унаа. Архив

Токмокто эки кишини сүзүп, качып кеткен айдоочу кармалды

0
(жаңыланган 12:04 15.05.2021)
Кырсыкка кабылган 20 жана 16 жаштагы жарандар ар кандай жаракат алып, аймактык ооруканага жеткирилген.

БИШКЕК, 15-май — Sputnik. Чүйдүн Токмок шаарында эки адамды сүзүп, окуя болгон жерден качып кеткен шектүү кармалды. Бул тууралуу Чүй облустук милициясынын Жол коопсуздугун камсыздоо башкармалыгынын маалымат кызматы билдирди.

Жума күнү, 14-майда, болжол менен саат 22:30дар чамасында Токмок шаарынын Ленин көчөсүнөн өтүп бара жаткан жарандарды белгисиз бирөө унаа менен сүзүп кеткен.

"Айдоочу жабырлануучуларга жардам берүүнүн ордуна окуя болгон жерден из жашырып кеткен. Жолдон өтүп бараткан 20 жана 16 жаштагы тургундар ар кандай жаракат менен аймактык ооруканага жеткирилген. Ошол эле күнү изи сууй электе шектүү К.Р. аттуу айдоочу аныкталып, колго түшүрүлгөн. Ал Токмок шаарынын 34 жаштагы тургуну болуп чыкты", — деп айтылат билдирүүдө.

Окуя териштирилип жатат, ал эми автоунаа айып короого киргизилди.

0
Белгилер:
Кыргызстан, Токмок, жол кырсык, шектүү
Тема:
2021-жылдын башынан бери Кыргызстанда болгон жол кырсыктар
Тема боюнча
Түптө жүрөк үшүн алган жол кырсыктан 18 жаштагы улан көз жумду. Сүрөт
Айтикул уулу: жыл башынан бери Бишкекте 841 жол кырсыгы катталды