Хирург-онколог, Кыргыз мамлекеттик медициналык академиянын Илимий-практикалык борборунда директордун орун басары Бакыт Токтоказиев

Аял киши ракка кабылганын айткандан коркот экен. Хирург-онколог менен маек

2644
(жаңыланган 14:49 07.11.2019)
Бакыт Токтоказиев 29 гана жашта, ал билимин беш жылдай чет жактан тереңдетип келген. Учурда Кыргыз мамлекеттик медициналык академиянын Илимий-практикалык борборунда директордун орун басары болуп иштейт.

Хирург-онколог Бакыт Токтоказиев дарыгерлердин тобу менен быйыл жайында Нарын облусунун Ак-Талаа районуна атайын барып элди көрүп, алардын саламаттыгын текшерип келген. Айтымында, текшерүү учурунда гинекологиялык жактан рак илдетине чалдыккан аялдар арбын болуп чыккан. Ал бул интервьюда Кыргызстанда рак илдетинин кайсы түрү кеңири жайылганын айтып берди. Андан сырткары, эмнеге боордун мите курт оорусу кеңири тарап жатышынын себебине токтолду.

— Быйыл жайында аймактарга чыгып, элдин саламаттыгын текшерип келиптирсиңер. Бул ишти баштоого эмне себеп болду?

— Караштырып көрсөк, өлкөдө онкологиялык ооруга чалдыгып, хирургиялык операция талап кылынган, оорунун акыркы стадиясына жетип калгандар көп экен. Ошолорду көрүп биздин мекеменин жетекчилиги менен кеңешип, аймактарды кыдыруу чечимине келдик. Оорунун алдын алууга аракеттенүүнү максат кылдык. Анткени дарт эрте аныкталса, дарылоо бир топ жеңил болот эмеспи. Негизинен айрымдардын чоң шаарларга келүүгө шарты жок, ошондуктан алыскы аймактарга барууну туура көрдүк. Аймактарда адистер жетишпейт, текшере турчу аппараттар, жабдуулар жок.

— Кайсы аймактарга барып жетиштиңер?

— Нарын облусунун Ак-Талаа районунда болдук. Ал жакка үч адис — онкогинеколог, хирург-онколог, маммолог болуп барганбыз. Жеринен текшерүү жүргүзүү үчүн өз аппаратурабызды алып бардык. Онкологиялык ооруларга так диагноз коюш үчүн текшерүүдөн өтүү керек. Бейтапты көз менен карап туруп эле дартын аныктап коюу мүмкүн эмес. Албетте, оорунун айрым белгилери көз менен караганда деле көрүнүшү мүмкүн. Бирок ал так диагноз койгонго жардам бере албайт.

— Текшерүүлөрдүн жыйынтыгы кандай болду? Эл ден соолугуна кандай карайт экен?

— Өкүнүчтүүсү — эл саламаттыгына тийиштүү деңгээлде кам көрбөйт экен. Ак-Талаага барганда ошону сездим. 300дөй кишини көрдүк. Райондогу эң эле орчундуу көйгөйлөрдүн бири — аялдардын гинекологиялык ооруларынын көбөйгөнүн байкадым. Район боюнча бир эле гинеколог бар экен. Адистер тартыш болгондуктан, ал акушер да болууга аргасыз. Албетте, жаш адистерди тартуу боюнча аракеттер болуп жатыптыр, бирок азырынча жыйынтык анчейин жок. Бир четинен бул оорунун көбөйүшү адистердин жоктугунан да болуп жатат. Андан сырткары, эл да өзү кайрылбайт экен.

Хирург-онколог, заместитель директора научно-практического центра КГМА Бакыт Токтоказиев
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Хирург-онколог Бакыт Токтоказиев дарыгерлердин тобу менен быйыл жайында Нарын облусунун Ак-Талаа районуна атайын барып элди көрүп, алардын саламаттыгын текшерип келген. Айтымында, текшерүү учурунда гинекологиялык жактан рак илдетине чалдыккан аялдар арбын болуп чыккан.

— Дагы кайсы райондорду кыдырдыңар?

— Ак-Талаадан кийин Нарын районунда болуп, бирок элди бир эле күн көрүп калдык. Быйыл ушул эки районду гана кыдырганга жетиштик. Азыр башка райондор дагы "бизге келип текшерип кеткиле" деп кайрылып жатышат. Бул биздин илимий борбордун жасап жаткан иштеринин башталышы гана. Мындай иштер уланат.

— Рак илдетинин алдын алса болобу? Себеп дегенде баарынын эле Бишкекке келип текшерилгенге чама-чаркы туура келбейт да?

— Албетте, болот. Мисалы, Япония ашказан рагына чалдыккандардын саны боюнча дүйнөдө биринчи орунда турчу. Алар кандай кылды? Калкты толугу менен текшерүүгө алды. Гастроскопия жана колоноскопиядан өткөрдү. Рак илдетине кабылгандар оору өрчүп кете электе дарыланып, бул оорудан каза болгондордун саны бир кыйла төмөндөдү. Бүгүнкү күнү Япония ашказан рагын кантип дарылоо керектигин дүйнөгө үйрөтөт.

— Кыргызстанда дарттын кайсы түрү көп кездешет?

— Боордун мите куртунан жабыркагандар аябай көбөйүп жатат. Кыргызстан мал-жандуу келгендиктен эндемикалык аймактарга кирет. Нарын облусунда Ат-Башы менен Кочкор району, Ош облусунда Чоң Алай менен Кичи Алай дал ушундай аймактардын катарын толуктайт. Бул жерлерде альвеококкоз менен эхинококкоздун очоктору көп.

Ал эми рак оорусу тууралуу айта турган болсок, аялдар арасында эмчек рагы менен гинекологиялык оорулар көп болсо, эркектер арасында ашказан менен өпкө рагы кеңири жайылган.

— Аймактарга чыгып текшерүү иштерин жүргүзүү оорунун алдын алууда кандайдыр бир жардам береби? Адамдар өзүнө кам көрбөсө, сиздердин аракеттин натыйжасы кандай болот?

— Албетте, берет. Ак-Талаага барганда онкогинекологдор ракка өтүшүп бараткан учурларды аябай көп табышты, дарылашты. Башкача айтканда, гинекологиялык оору ракка айланып кете электе дарыланды. Эми ошол бейтаптар "ракка кабылып калдым" деп коркпой, жылына бир-эки жолу гинекологго кайрылып көзөмөлдө гана турушат. Аял кишилер гинекологиялык жактан ооруп жатканын, же рак илдетине чалдыкканын жакындарына, жолдошуна айткандан коркот экен. Мисалы, жаштар ажырашып кетебиз деп кооптонушат. Мен өзүм практикамда күйөөсүнө дарты тууралуу айткандан кийин ажырашып кеткен жуптарды көрдүм.

— Бизде онколог дарыгерлер жетиштүүбү?

— Чоң-чоң шаарларда эле жетиштүү болбосо, алыскы аймактарда тартыш. 

Хирург-онколог, заместитель директора научно-практического центра КГМА Бакыт Токтоказиев
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Токтоказиев: эл саламаттыгына тийиштүү деңгээлде кам көрбөйт экен. Эң эле орчундуу көйгөйлөрдүн бири - аялдардын гинекологиялык ооруларынын көбөйүшү.

— Акыркы убакта рак тууралуу көп угам. Ага чалдыккандар, көз жумгандар... Бул дарттын себеби, дарылоо ыкмасы табыла электиги түйшөлтөт.

— Ушундан улам пайда болду деп так кесе эч ким айта албайт. Анткени так жообу болсо дарылоо ыкмасы да табылмак. Ошондуктан ар кандай вариантта дарылаганга аракет кылабыз. Бул атадан балага өтүп тукум кууйт деген божомолдор бар. Инфекциядан да болушу мүмкүн. Аба, радиация же жеген тамактарыбыз да ооруну козгошу ыктымал.

— Технологиянын өнүккөн заманында медицина да тездик менен өнүгүп-өсүп жатпайбы. Билимиңизди, тажрыйбаңызды жогорулатып турасызбы?

— Ооба. Алгач Кыргызстандан медициналык академияны бүтүргөм. 6-курсту аяктагандан кийин Москвадагы Н.И.Пирогов атындагы Россия мамлекеттик медициналык университетине тапшырып, госпиталдык хирургия кафедрасында ординатураны эки жыл окудум. Андан сырткары, Москвада А.С.Логинов атындагы клиникалык илимий-практикалык борбордо онкология багытында билимимди тереңдетип, эки жыл Москва шаарындагы 31-ооруканада тажрыйба алдым. Андан кийин Кыргызстанга кайттым. Келгениме бир жылга чамалап баратат.

— Хирургдун баары эле биринчи жасаган операциясын эстеп калса керек?

— Эң биринчи операцияны Москвадан жасап сокур ичегини лапароскопия (терини кеспей, аны кичинекей кылып тешип алып жасалат) жолу менен алгам. Албетте, бир аз толкундангам.

— Кыргызстандагы айрым хирургдар "биздин жумуш күз келгенде кызыйт. Себеби эл мал-жандыгын жакага түшүрүп, картошкасын казгандан кийин ден соолугуна кам көрөт" деп тамаша-чыны аралаш айткандарын уккан элем. Ушундай нерсени сиз да байкай алдыңызбы?

— Кыргызстанга келгенде мен да ошону байкадым (күлүп). Россияда андай нерсе жок. Бейтаптардын көбү ооруп калса дароо келип дарыланганга аракет кылат. Кыргызстанда кышында жана жайында бейтаптар аз кайрылат, күз менен жазында көбөйөт. Тилекке каршы, биз биринчи орунга ден соолукту эмес, ишти коёт экенбиз. Ошол себептен да ушундай тенденция байкалат окшойт.

2644
Белгилер:
онкология, ден соолук, медицина
Тема боюнча
Балага телефон берип горшокко отургузуп койсо, геморрой болот да! Проктологдун маеги
Өттөгү ташты операциясыз жок кылса болобу? Дарыгер Сыргаев менен маек
Премьер-министр Садыр Жапаров. Архивдик сүрөт

Садыр Жапаров: абакта жатканда коронавирус менен ооруп айыктым

60
(жаңыланган 19:05 21.10.2020)
Өкмөт башчы өлкөдөгү эпидемиологиялык абал боюнча күн сайын кабар алып турарын, ооруканалар дары-дармек, медициналык каражаттар менен камсыз болорун билдирди.

БИШКЕК, 21-окт. — Sputnik. Абакта жатканда коронавирус менен оорудум. Бул тууралуу президенттин милдетин аткаруучу жана премьер-министр Садыр Жапаров BBC радиосуна маек берип жатып билдирди.

Жапаров дартты дары чөптүн жардамы менен жеңгенин белгилеген. Анын айтымында, дары чөп бир гана коронавируска эмес башка ооруларга дагы, мисалы, ашказандын рагына дагы миңдин бири. Аны кыргыздар илгертеден колдонуп келген.

"Ачык айтканда,Кара-Балтанын Финполициясынын кызматкерлеринин көбү коронавирустан атайын дары чөптүн жардамы менен айыгышты. Андан үй-бүлөсү менен сакайгандар болду. Ал дарыны Саламаттык сактоо министрлиги менен бирге сыноодон өткөрүп көрүш керек", — деди Жапаров.

Коронавирус: Бишкектеги ооруканаларда 400дөн ашуун бош орун бар

Мындан сырткары, ал өлкөдөгү эпидемиологиялык абал боюнча күн сайын кабар алып турарын, ооруканалар дары-дармек, медициналык каражаттар менен камсыз болорун кошумчалады.

60
Белгилер:
дары, абак, коронавирус, Садыр Жапаров
Тема:
Кыргызстандагы коронавирус жуктуруп алгандар
Тема боюнча
Министрлик: коронавирустан сакайган 7 кишиден кайра оорунун белгиси байкалды
ИИМ кызматкери. Архив

Милиция БШК мүчөлөрүн эмнеге суракка чакырды? ИИМдин жообу

92
(жаңыланган 18:12 21.10.2020)
Учурда ИИМдин тергөө кызматы 5-6-октябрь күндөрү Бишкектеги массалык башаламандык фактысы боюнча сотко чейинки өндүрүштү иликтеп жатат.

БИШКЕК, 21-окт. — Sputnik. Ички иштер министрлигинин маалымат кызматы Борбордук шайлоо комиссиясындагы абал тууралуу билдирүү таратып, сотко чейинки өндүрүштүн алкагында милиция күбөлөрдү суракка алып келүүгө милдеттүү экенин маалымдады.

Ага ылайык, учурда ИИМдин тергөө кызматы 5-6-октябрь күндөрү Бишкектеги массалык башаламандык фактысы боюнча сотко чейинки өндүрүштү иликтеп жатат. Бул иш Жазык кодексинин 264-беренесинин 1-бөлүмү ("Массалык башаламандык") боюнча Кылмыш жана жоруктардын бирдиктүү реестрине катталган.

"Массалык башаламандыкка түрткү болгон себептерди аныктоо максатында ИИМдин криминалдык милиция кызматы Борбордук шайлоо комиссиясынын бардык мүчөлөрүн күбө катары суракка алуу үчүн кабарлама берүүнү тапшырган", — деп айтылат маалыматта.

Бийлик кантип алмашты? Соңку окуялардагы урунттуу учурлар

Буга чейин ИИМдин кызматкерлери Борбордук шайлоо комиссиясынын мүчөлөрүн суракка алып кетүүгө аракет кылып жатканы кабарланган.

92
Белгилер:
күбө, митинг, сурак, БШК, ИИМ
Тема боюнча
БШК бул жолку шайлоого канча каражат кетерин кабарлады
БШК: милиция биздин мүчөлөрдү суракка алып кеткени жатат
Эл аралык валюталык фондунун имараты. Архив

МВФтин дүйнөнү сактап калуу аракети жакырчылык коркунучун жаратат

0
(жаңыланган 19:32 21.10.2020)
Эл аралык валюталык фонддун (МВФ) жетекчисинин билдирүүсүнө караганда, ири улуттук каржылык уюму Covid-19 пандемиясынын шылтоосу менен 1944-жылга кайтууга же кеминде эле 1944-жылды кайталагысы бар.

Эпидемиянын экономикалык жана гуманитардык кесепеттерин жеңүүгө дүйнөгө көмөкчү болуу туурасындагы МВФ жетекчисинин бул бийик сөздөрүнүн төркүнү башка чоң нерседе көрүнөт. Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдө бедели өтө төмөн каржылык структуранын гуманисттик ойлоруна бул вашингтондук уюмдун кезектеги карыздары "экономиканы көтөрүү үчүн МВФтин талаптарын" аткаруу үчүн социалдык программаларын кыскартып, мамлекеттик ишканаларын арзыбаган баага сатканын эч качан көрбөгөн киши гана ынанышы мүмкүн. Аталган финансылык уюм тууралуу Иван Данилов сереп салган. Анын макаласы РИА Новости сайтына жарыяланган.

Өнүгүп келе жаткан өлкөлөрдүн башкы кредитору (маңызында "планетанын башкы Шейлогу") дагы да баягы эле "глобализм" версиясын жайылтууга багытталат. Аны кандай жагдайда болбосун адилеттүү деп атоого болбойт.

Эгер Covid-19 эпидемиясынын башында батыш маалымат каражаттары жана серепчилери глобализм версиясындагы жашоо үчүн тынчсызданып, деглобализациядан чочулашса, азыр "негизги Шейлок" өзүнө дагы бир Бреттон-Вуд конференциясы керектигин айтып, башкача айтканда, 1944-жылы фонддун түзүлүшүнөн берки схема эпидемиянын курмандыгы болгонун, кызуусунда жаңы, жакшыртылган версиясын тезинен дүйнөгө жайылтууну көздөөдө.

Эл аралык валюталык фонддун бөлүштүрүүчү-директору Кристалина Георгиева Андорра фондунун киришине арналган расмий билдирүүсүндө тарыхый учур келгенин белгиледи.

"Биз 190-мүчөбүз катары Андорраны күтүп турганыбызда МВФтин иши адамзаттын бир туугандыкка негизделген кызматташтык жана шериктештигинин баалуулуктарынын күбөсү болуп саналат.

Бүгүн биздин алдыбызда жаңы бреттон-вуд "учуру" турат. Миллиондон ашуун өмүрдү алып кеткен пандемия. Дүйнөлүк экономиканы 4,4% га кыскартып, келерки жылы өндүрүштү 11 триллион долларга кыскартууга алып келе турган экономикалык катастрофа. Адамзат он жылдардан берки ири кыйроо жана улам тереңдеп бара жаткан жакырчылык менен бет келди. Кайрадан биз эки ири милдетти аткарууга: каатчылык менен бүгүн күрөшүп, мыкты келечекти түзүүгө тийишпиз" – деди ал өз сөзүндө.

Американын вакцинага акчасы жеткен жок

1944-жылдагы конференциядан анык эмес бир эпизодду эске салып коюу дурус. Ал конференцияда ар кандай өлкөлөрдүн 44 өкүлү Эл аралык валюталык фонддун уставына кол койгон. Конференцияга чакырылган советтик дипломаттар глобалдык фонд-кредитордун сунушталган иш эрежелери менен таанышкан соң кетип калышкан. Уюштуруучуларга да алар жаңы структура "Уолл-стриттин эле филиалы" болот деп айтышкан. Алардын айтканындай эле болду. "Бреттон-Вудс 2.0" деле ошол эле принциптер менен иш алпарат дегенге негиз бар. Мисалы, МВФтин директор-бөлүштүрүүчүсү эпидемия жүрүп жаткан убакта өнүгүп келе жаткан өлкөлөр алган карыздардын тунуктугу үчүн түйшөлөт. МВФ бүгүн эмнени сунуштап турат: "Биз карыздардын ачыктыгына умтулуп, кредиторлордун координациясын күчөтүүгө умтулуубуз зарыл. "Чоң жыйырманын (G20)" "Суверендүү карызды жөнгө салуунун жалпы негиздери" жаатындагы дискуссиясы, ошондой эле суверендүү карызды, анын ичинде жеке тармакты да катыштыруу менен жөнгө салуунун түзүлүшүн жакшыртууга чакырыгыбыз бизди шыктандырат. Биз мүчө өлкөлөрүбүз менен биргеликте алардын саясатын колдойбуз".

Сыртынан жакшы эле, бирок, америкалыктардын "эрежелерге негизделген дүйнөлүк түзүлүштү сактоо" дегени "Россия Крымды кайтарууга тийиш", ал эми "карыздын ачыктыгы" дегени бул Кытайга тиешелүү.

Февралда эле японилык экономикалык Quartz басылмасы өнүгүп келе жаткан өлкөлөргө кытай таасири менен МВФ жана Дүйнөлүк банктын күрөшү туурасында жазган.

"Ири кредитор болуп саналбаса да, африкалык өлкөлөрдө капиталдын таасирдүү булагына айланган Кытайдын таасирине МВФ жана Дүйнөлүк банк тынчсызданат. Дүйнөлүк банктын президенти Дэвид Малпасстын айтымында, көйгөй ачыктыктын жоктугунда. "Жаңы кредиторлордун айрымдары Париж клубуна кирбейт, менимче, бул туурасында айтканыбызда адамдар муну Кытай деп түшүнүүгө тийиш", – деген эле Малпасс. "Алар (кытайлык структуралар – авт. тактоосу) насыялоонун көлөмүн кеңейтишти. Бул кайсы бир мааниде жакшы. Бирок алар түзгөн контрактта жарыялабоо туурасында пункт камтылат. Бул Дүйнөлүк банк же жеке секторго келишимдин шарттары кандай экенин көрүүгө тыюу салат". Карызды кечүү маселелери эки тараптуу сүйлөшүүлөрдө Кытайдын өзү менен эмес, МВФ жана Батыш өлкөлөрүнүн катышуусунда көп тараптуу форматтын алкагында чечилген.

Жаңы дүйнөлүк каржылык бир туугандыкты куруу аракети Пекин абдан жолтоо болуп жаткан колониалдык эмес схеманы кандай жол менен болсо да коргоп калуу далалатындай туюлат.

Европа Россияга каршы жаңы санкциялардын азабын тартабы?

МВФ жаркын келечек түзүүгө ниеттенген дагы бир принцип росссиялык экономикалык коопсуздук жана бюджетине түз коркунуч туудурат. "Пандемия көрсөткөндөй, биз эми саламаттыкты сактоо тармагындагы алдын ала көрүлчү чараларды, климаттын өзгөрүшүн көз жаздымда калтыра албайбыз. Климаттын өзгөрүшүнө өзгөчө көңүл бурабыз, анткени, ал макродеңгээлде чечүүчү мааниге ээ жана өсүү жана өнүгүүгө олуттуу коркунуч жаратат. Бул адамдар жана планета үчүн да абдан кооптуу. Биздин изилдөөлөр көрсөткөндөй жашыл инвестициялар менен көмүртектин жогорку баасынын туура айкалышында 2050-жылдары экологиялык, миллиондогон жумуш орду түзүлгөн дүйнө курууга мүмкүнчүлүгүбүз бар. Төмөн пайыздык чен менен салынган туура инвестициялар эртеңки күнү төрт эсе дивиденд алып келиши мүмкүн. Болочоктогу чыгымдарды жоюп, экономикалык кирешени өбөлгөлөп, өмүрлөрдү сактап жана жалпыга социалдык жана экологиялык пайда алып келиши ыктымал.

Иш жүзүндө бул Батыш өлкөлөрү технологиялык прогресстин жыйынтыктыктары менен 150 жыл жыргап, ал эми калган дүйнө "климатты өзгөртүү" деген ураан алдында түбөлүк жакырчылыкка тушугушу мүмкүн. Анткени, бул маңызында арзан электр кубатын, жеткиликтүү баадагы бензин, кышкысын жетиштүү баада жылуулук жана жөнөкөй эле үзгүлтүксүз электр кубаты менен жабдууга тыюуну туюндурат.

Жашыл энергетика түзгөн жумуш орундары — бул эл аралык чиновник, экологиялык активисттер жана жашыл энергетикадагы европалык жана америкалык компаниялардын акционерлери. Булар мамлекет жана керектөөчүлөрдүн эсебинен өз өндүрүмдөрүн жогорулатылган баада таңуулап сата алышат.

МВФтин жетекчиси айткан "көмүртектин жогору баасы" Евробиримдик улам Россияга каршы киргизери менен опузалап келген "көмүртек тарифинин" эле кабары.

Россияга каршы көмүртек тарифтери киргизилсе, РФтин экспортчулары (социалдык программалары менен бирге россиялык бюджет да) жылына ондогон миллиард долларды жоготот, бирок Грета Тунбергдин күйөрмандары жана жашыл экономиканын тарапташтары бакытка бөлөнүшөт.

МВФ сүрөттөп жаткан жаркын келечек — эзоп тили менен жазылган антиутопия,

экология — бул жакырчылык, транспаренттүүлүк (тунуктук) — бул Вашингтон менен МВФке баш ийүү.

"Бреттон-Вудс 2.0" үчүн эмес, тескерисинче, 1944-жылы АКШда түптөлгөн ушул глобалдык желмогузду түп-тамырынан жоготуу үчүн биз чындап тарыхый учурдун алдында турабыз.

0
Белгилер:
уюм, финансы, Россия, АКШ, Эл аралык валюта фондусу
Тема боюнча
Трамп менен Путинден "октябрдык күтүүсүз белек"