Хирург-онколог, Кыргыз мамлекеттик медициналык академиянын Илимий-практикалык борборунда директордун орун басары Бакыт Токтоказиев

Аял киши ракка кабылганын айткандан коркот экен. Хирург-онколог менен маек

2636
(жаңыланган 14:49 07.11.2019)
Бакыт Токтоказиев 29 гана жашта, ал билимин беш жылдай чет жактан тереңдетип келген. Учурда Кыргыз мамлекеттик медициналык академиянын Илимий-практикалык борборунда директордун орун басары болуп иштейт.

Хирург-онколог Бакыт Токтоказиев дарыгерлердин тобу менен быйыл жайында Нарын облусунун Ак-Талаа районуна атайын барып элди көрүп, алардын саламаттыгын текшерип келген. Айтымында, текшерүү учурунда гинекологиялык жактан рак илдетине чалдыккан аялдар арбын болуп чыккан. Ал бул интервьюда Кыргызстанда рак илдетинин кайсы түрү кеңири жайылганын айтып берди. Андан сырткары, эмнеге боордун мите курт оорусу кеңири тарап жатышынын себебине токтолду.

— Быйыл жайында аймактарга чыгып, элдин саламаттыгын текшерип келиптирсиңер. Бул ишти баштоого эмне себеп болду?

— Караштырып көрсөк, өлкөдө онкологиялык ооруга чалдыгып, хирургиялык операция талап кылынган, оорунун акыркы стадиясына жетип калгандар көп экен. Ошолорду көрүп биздин мекеменин жетекчилиги менен кеңешип, аймактарды кыдыруу чечимине келдик. Оорунун алдын алууга аракеттенүүнү максат кылдык. Анткени дарт эрте аныкталса, дарылоо бир топ жеңил болот эмеспи. Негизинен айрымдардын чоң шаарларга келүүгө шарты жок, ошондуктан алыскы аймактарга барууну туура көрдүк. Аймактарда адистер жетишпейт, текшере турчу аппараттар, жабдуулар жок.

— Кайсы аймактарга барып жетиштиңер?

— Нарын облусунун Ак-Талаа районунда болдук. Ал жакка үч адис — онкогинеколог, хирург-онколог, маммолог болуп барганбыз. Жеринен текшерүү жүргүзүү үчүн өз аппаратурабызды алып бардык. Онкологиялык ооруларга так диагноз коюш үчүн текшерүүдөн өтүү керек. Бейтапты көз менен карап туруп эле дартын аныктап коюу мүмкүн эмес. Албетте, оорунун айрым белгилери көз менен караганда деле көрүнүшү мүмкүн. Бирок ал так диагноз койгонго жардам бере албайт.

— Текшерүүлөрдүн жыйынтыгы кандай болду? Эл ден соолугуна кандай карайт экен?

— Өкүнүчтүүсү — эл саламаттыгына тийиштүү деңгээлде кам көрбөйт экен. Ак-Талаага барганда ошону сездим. 300дөй кишини көрдүк. Райондогу эң эле орчундуу көйгөйлөрдүн бири — аялдардын гинекологиялык ооруларынын көбөйгөнүн байкадым. Район боюнча бир эле гинеколог бар экен. Адистер тартыш болгондуктан, ал акушер да болууга аргасыз. Албетте, жаш адистерди тартуу боюнча аракеттер болуп жатыптыр, бирок азырынча жыйынтык анчейин жок. Бир четинен бул оорунун көбөйүшү адистердин жоктугунан да болуп жатат. Андан сырткары, эл да өзү кайрылбайт экен.

Хирург-онколог, заместитель директора научно-практического центра КГМА Бакыт Токтоказиев
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Хирург-онколог Бакыт Токтоказиев дарыгерлердин тобу менен быйыл жайында Нарын облусунун Ак-Талаа районуна атайын барып элди көрүп, алардын саламаттыгын текшерип келген. Айтымында, текшерүү учурунда гинекологиялык жактан рак илдетине чалдыккан аялдар арбын болуп чыккан.

— Дагы кайсы райондорду кыдырдыңар?

— Ак-Талаадан кийин Нарын районунда болуп, бирок элди бир эле күн көрүп калдык. Быйыл ушул эки районду гана кыдырганга жетиштик. Азыр башка райондор дагы "бизге келип текшерип кеткиле" деп кайрылып жатышат. Бул биздин илимий борбордун жасап жаткан иштеринин башталышы гана. Мындай иштер уланат.

— Рак илдетинин алдын алса болобу? Себеп дегенде баарынын эле Бишкекке келип текшерилгенге чама-чаркы туура келбейт да?

— Албетте, болот. Мисалы, Япония ашказан рагына чалдыккандардын саны боюнча дүйнөдө биринчи орунда турчу. Алар кандай кылды? Калкты толугу менен текшерүүгө алды. Гастроскопия жана колоноскопиядан өткөрдү. Рак илдетине кабылгандар оору өрчүп кете электе дарыланып, бул оорудан каза болгондордун саны бир кыйла төмөндөдү. Бүгүнкү күнү Япония ашказан рагын кантип дарылоо керектигин дүйнөгө үйрөтөт.

— Кыргызстанда дарттын кайсы түрү көп кездешет?

— Боордун мите куртунан жабыркагандар аябай көбөйүп жатат. Кыргызстан мал-жандуу келгендиктен эндемикалык аймактарга кирет. Нарын облусунда Ат-Башы менен Кочкор району, Ош облусунда Чоң Алай менен Кичи Алай дал ушундай аймактардын катарын толуктайт. Бул жерлерде альвеококкоз менен эхинококкоздун очоктору көп.

Ал эми рак оорусу тууралуу айта турган болсок, аялдар арасында эмчек рагы менен гинекологиялык оорулар көп болсо, эркектер арасында ашказан менен өпкө рагы кеңири жайылган.

— Аймактарга чыгып текшерүү иштерин жүргүзүү оорунун алдын алууда кандайдыр бир жардам береби? Адамдар өзүнө кам көрбөсө, сиздердин аракеттин натыйжасы кандай болот?

— Албетте, берет. Ак-Талаага барганда онкогинекологдор ракка өтүшүп бараткан учурларды аябай көп табышты, дарылашты. Башкача айтканда, гинекологиялык оору ракка айланып кете электе дарыланды. Эми ошол бейтаптар "ракка кабылып калдым" деп коркпой, жылына бир-эки жолу гинекологго кайрылып көзөмөлдө гана турушат. Аял кишилер гинекологиялык жактан ооруп жатканын, же рак илдетине чалдыкканын жакындарына, жолдошуна айткандан коркот экен. Мисалы, жаштар ажырашып кетебиз деп кооптонушат. Мен өзүм практикамда күйөөсүнө дарты тууралуу айткандан кийин ажырашып кеткен жуптарды көрдүм.

— Бизде онколог дарыгерлер жетиштүүбү?

— Чоң-чоң шаарларда эле жетиштүү болбосо, алыскы аймактарда тартыш. 

Хирург-онколог, заместитель директора научно-практического центра КГМА Бакыт Токтоказиев
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Токтоказиев: эл саламаттыгына тийиштүү деңгээлде кам көрбөйт экен. Эң эле орчундуу көйгөйлөрдүн бири - аялдардын гинекологиялык ооруларынын көбөйүшү.

— Акыркы убакта рак тууралуу көп угам. Ага чалдыккандар, көз жумгандар... Бул дарттын себеби, дарылоо ыкмасы табыла электиги түйшөлтөт.

— Ушундан улам пайда болду деп так кесе эч ким айта албайт. Анткени так жообу болсо дарылоо ыкмасы да табылмак. Ошондуктан ар кандай вариантта дарылаганга аракет кылабыз. Бул атадан балага өтүп тукум кууйт деген божомолдор бар. Инфекциядан да болушу мүмкүн. Аба, радиация же жеген тамактарыбыз да ооруну козгошу ыктымал.

— Технологиянын өнүккөн заманында медицина да тездик менен өнүгүп-өсүп жатпайбы. Билимиңизди, тажрыйбаңызды жогорулатып турасызбы?

— Ооба. Алгач Кыргызстандан медициналык академияны бүтүргөм. 6-курсту аяктагандан кийин Москвадагы Н.И.Пирогов атындагы Россия мамлекеттик медициналык университетине тапшырып, госпиталдык хирургия кафедрасында ординатураны эки жыл окудум. Андан сырткары, Москвада А.С.Логинов атындагы клиникалык илимий-практикалык борбордо онкология багытында билимимди тереңдетип, эки жыл Москва шаарындагы 31-ооруканада тажрыйба алдым. Андан кийин Кыргызстанга кайттым. Келгениме бир жылга чамалап баратат.

— Хирургдун баары эле биринчи жасаган операциясын эстеп калса керек?

— Эң биринчи операцияны Москвадан жасап сокур ичегини лапароскопия (терини кеспей, аны кичинекей кылып тешип алып жасалат) жолу менен алгам. Албетте, бир аз толкундангам.

— Кыргызстандагы айрым хирургдар "биздин жумуш күз келгенде кызыйт. Себеби эл мал-жандыгын жакага түшүрүп, картошкасын казгандан кийин ден соолугуна кам көрөт" деп тамаша-чыны аралаш айткандарын уккан элем. Ушундай нерсени сиз да байкай алдыңызбы?

— Кыргызстанга келгенде мен да ошону байкадым (күлүп). Россияда андай нерсе жок. Бейтаптардын көбү ооруп калса дароо келип дарыланганга аракет кылат. Кыргызстанда кышында жана жайында бейтаптар аз кайрылат, күз менен жазында көбөйөт. Тилекке каршы, биз биринчи орунга ден соолукту эмес, ишти коёт экенбиз. Ошол себептен да ушундай тенденция байкалат окшойт.

2636
Белгилер:
онкология, ден соолук, медицина
Тема боюнча
Балага телефон берип горшокко отургузуп койсо, геморрой болот да! Проктологдун маеги
Өттөгү ташты операциясыз жок кылса болобу? Дарыгер Сыргаев менен маек
Газ өндүрүү. Архивдик сүрөт

Атаандаштыкка чыдабай... Европа менен Азия АКШнын суюлтулган газынан баш тартууда

145
(жаңыланган 21:50 09.07.2020)
Европа жана Азияда көгүлтүр оттун баасы көп жылдык төмөнкү чекке жетти. Ушул тапта америкалык суюлтулган газды сатып алуу кажетсиз. Ал түгүл муну АКШнын Энергетика министрлиги да моюнга алды.

Кардарлар бул жайга пландалган жүздөн ашуун газ ташуудан баш тартты. Натыйжада экспорт 63,6 пайызга кулады. Эмнеге океан ар жагындагы газдын эч кимге кереги жок болуп калышынын себебин биздин өнөктөш – РИА Новости агенттиги тактап көргөн.

Баа түштү

Былтыр АКШда жаратылыш газынын нетто-экспорту 54,7 миллиард куб метрге жеткен, бул 2018-жылдагыга караганда 20,7 миллиардга көбүрөөк. Эң ири суюлтулган газ өндүрүүчү Cheniere Energy компаниясынын маалыматына таянсак, биринчи кварталда дүйнөлүк рыноктогу соода көлөмү 100 миллион тоннага чыккан, бул 2019-жылга салыштырмалуу он миллион тоннага көп. Мындай өсүштү негизинен америкалыктар камсыз кылган.

Пландар да абдан дымактуу эле: 2020-жылы — 67,2 миллиард кубометр, 2021-жылы — 79,5... Мындай көрсөткүчтөрдү АКШнын Энергетика министрлигинин Энергетикалык маалымат башкармалыгы (EIA) жар салган. Бирок алар болжогондой болбой турганы анык болуп калбадыбы.

Жаңы кооптуулук: Катар газ "согушуна" кирүүгө ниеттенип жатат

Кыштын жылуу болуп калышынан улам сунуштун көп болушу, коронавирус пандемиясынын айынан суроо-талаптын чектелиши Европа жана Азиянын газ рыногун кыйратты. Ошентип, Европадагы TTF голландиялык хабында жылдын биринчи төрт айындагы орточо баа былтыркы жылдын ушул маалына караганда эки эсе ылдыйлады. Японияга споттук ташуулар 44 пайызга кыскарган.

Апрелде эле америкалык суюлтулган газдын Европага экспорттолушу экономикалык жактан жөнсүз болуп калган. Ири европалык жана азиялык компаниялар июнь-июль айларына келишимдерин жокко чыгарган.

Bloomberg маалыматына таянсак, АКШда суюлтулган газ заводдорундагы жүктөө апрелде 30 пайызга азайган. Май айына карата экспорт үчтөн бирге кыскарган. Буга коронавирустан улам киргизилген чектөөлөр да себеп болгон.

Экономикалык жактан жөндөмсүз

АКШнын Энергетика министрлигинин Энергетикалык маалымат башкармалыгы (EIA) июндагы божомолу алда канча жагымсыз эле. Европалык жана азиялык сатып алуучулар суюлтулган газдын 110 партиясынан баш тарткан: июнь-июль айларына – 70, ал эми августта 40 партияны алышпайт.

Биринен сала бири банкрот болуп... АКШ сланец туңгуюгунан чыга албай калабы

Америкалык деңиз терминалына газ ташуу март айынын аягынан бери эки эсеге азайган, тагыраагы, суткасына 277 миллион кубометрлик рекорддук көрсөткүчкө түшкөн.

"Европа жана Азиядагы жаратылыш газына болгон төмөн споттук баа АКШдан экспорттоонун экономикалык жөндөмүн чабалдаткан. Ал мындай баага өтө сезимтал", — дейт EIA талдоочулары.

Алардын баамында, АКШдан июнда Европа жана Азияга суткасына орточо 101 миллион кубометр жөнөтүлгөн, ал эми бул жана келерки айда 62 миллион кубометрди түзөт. Бул экспорттук потенциалдын 25 пайызынан ашпайт.

Төмөндөй берет

Океан ар жагындагы газдан кардарлардын баш тартышы кеминде эле жайдын аягына чейин уланары, АКШдагы фьючерстик баалар Европадагыдан сентябрга дейре жогору кармалып турары боюнча серепчилердин божомолдору чын чыкты.

Ансыз да илең-салаң иштеп жаткан суюлтулган газ өндүрүүчү америкалык алты завод январь-апрель аралыгында, май айында кубаттуулугун 65 пайызга ылдыйлаткан. Platts Analytics өткөн айдагы түрмөгүндө июлдун башында 50% болорун жазган.

АКШнын Кытайга карата кытмыр планы: пандемиядан улам ачылган көшөгөлөр

"Анткени баа артыкчылыгы дээрлик жоголду, америкалык ташуулардан баш тартуу мезгилдин гана маселеси болгон", — дейт америкалык Стратегиялык жана эл аралык изилдөөлөр борборунун серепчиси Никос Цафос.

Улуттук энергетикалык коопсуздук фондунун улук талдоочусу Игорь Юшков түшүндүргөндөй, ушул тапта сатып алуучулар америкалык суюлтулган газга төлөп берчү баа суюлтуу жана жеткирүүгө сарпталган операциялык чыгымдарды да жаппайт.

Баарынан да америкалык тун жана ири Sabine Pass терминалы көп жабыркады, кубаттуулукту баа кымбат убакта сатып алышкан, ал эми ишке киргизилген 2016-жылы кырдаал өзгөрүп кеткен. Андан бери завод чыгым эле тартып келген.

Энергетика министрлигинин маалыматы боюнча, 2020-жылдын алгачкы төрт айында АКШдан суюлтулган газды экспорттоо орточо суткасына 218 миллион кубометрди түздү, бирок апрелден майга чейинки аралыкта 17%га кыскарды.

EIA башкармалыгындагылар сентябрда газ ташый башташат, себеби жаратылыш газына дүйнөлүк суроо-талап акырындап калыптанууда.

Рынокту газ "каптады"

Анткен менен ири инвестбанктардын жагдайы анчалык эмес. Аналитиктер көгүлтүр оттун кору дүйнөдө толуп калганын айтышат. Суюлтулган газдын эл аралык соодасы кыйрап, америкалык сланецчилердин бардык сатуу каналдарын бүтөп койду.

Мунайдын баррели кайра 40 долларга көтөрүлгөнү мунайчылар казууну кайра жандандырып, кыйыр өндүрүм катары рынокко арзан газды арбын чыгарууда.

"Баррели миң доллардан": америкалык план мунай рыногун "муңайтышы" ыктымал

Европадагы баанын төмөндөшүнөн улам BofA Securities аналитиктери белгилегендей, ага суроо-талап жок. Азыр аны сыртка сатуунун ордуна резервуар жана сактагычтарга кайра куюштуруп жатышат.

Goldman Sachs эсеби боюнча экспорттун жоюлушунан улам америкалык запас 21,52 миллиард кубометрге көбөйөт. Бир жыл мурун катталган деңгээлдин үчтөн бирине, беш жыл аралыгындагы орточо көрсөткүч 18 пайызга өскөн.

Октябрга карата аталган өлкөнүн газды сактоо шарты бүтөт, бул суюлтулган газды казуунун жана өндүрүүнүн кескин кыскарышына кептейт.

145
Белгилер:
божомол, соода, рынок, атаандаштык, Азия, Европа, АКШ, нефть, Мунай, газ
Тема боюнча
"Тезинен аткаруу зарыл": АКШ Россияны эмнеге жазалагысы бар?
Жамгырду аба-ырайы. Архивдик сүрөт

Жумага карата аба ырайы

73
(жаңыланган 21:02 09.07.2020)
10-июлда түнкүсүн тоолуу өрөөндөрдө жамгыр жаап, күн күркүрөп, бийик тоолуу райондордо кар жаайт, ал эми дыйканчылык аймактарда жаан-чачын күтүлбөйт.

БИШКЕК, 10-июл. — Sputnik. Жума күнү, 10-июлда, күндүз көпчүлүк аймактарда мезгил-мезгили менен жаан жаап, күн күркүрөп, бийик тоолуу райондордо кар жаайт. Бул тууралуу Кыргызгидромет билдирди.

Маалыматка ылайык, өлкөнүн кээ бир жерлеринде жаан-чачын катуу жаашы күтүлөт. Айрым аймактарда мөндүр жаай турганы айтылды. Ал эми батыштан соккон шамалдын ылдамдыгы секундасына 4-9 метрден кээ бир райондордо 15-20 метрге жетет.

Жамгыр, добул жана кар жаайт. Кыргызгидромет шашылыш билдирүү таратты

Абанын температурасы Чүйдө +26...+31, Талас аймагында +25...+30, Ош, Жалал-Абад, Баткен облустарында +28...+33, Ысык-Көлдө +21...+26 жана Нарын жергесинде +20...+25 градус болору болжолдонду.

Бишкек жана Ош шаарларында жамгыр жаап, күн күркүрөйт. Күндүн табы борборубуз Бишкекте +29...+31, Ошто +31...+33 градуска чейин көтөрүлсө, Чолпон-Атада термометрдин көрсөткүчү +21...+23 градуска жетет.

73
Белгилер:
Кыргызстан, аба ырайы
Тема боюнча
Алдыда аптаптуу ысык болбойбу? Бир жумага карата аба ырайы