Девушка фотографируется на озере Байкал в России

Байкалдагы бир күн. Муз эрип кеткенче Бурятияны бир көргөн оң

213
(жаңыланган 17:35 29.03.2020)
Байкалдан кеп козголгондо адатта Иркутск, Листвянка, Ольхон аралы ойго келет. Бирок дүйнөдөгү эң терең көлдүн жээгинин басымдуу бөлүгү Бурятия Республикасында жайгашкан.

Деңизге кириш ушул жерде – жергиликтүү эл Байкалды кумдуу жана суусу 25 градуска чейин жылый турган булуңдары менен көлдүн жантайма жээгин дал ушундай аташат. Бирок муздун алдындагы көлдө да көрчү нерсе толтура.

Эмнеге кышкысын Байкал поезддин үнүндөй добуш салат, ал эми жайкысын кандай жыттанат, жергиликтүү ыйыктарга кантип туура "табынып" жана кызылгаттын бадалдарын кайдан издөө керектигин – РИА Новости агенттигинин кабарчысы Ирина Овчинникованын макаласынан окуңуздар.

Тунук муз жана жергиликтүү ыйыктар

"Мөлтүр муз каптаган Байкалдын сүрөттөрүн көпчүлүк көрүп, тегиз муз каптаган деп ойлойт, бирок бардык жери эле тоңо бербейт", - дейт жергиликтүү туристтик ишканалардын биринин кызматкери Валентин. Адатта кургактагыдай эле ал да кар жамынат, муз шамал тийген жерлерде гана көрүнөт, көбүнесе – көлдүн түндүк тарабында.

Валентин муздун мынчалык жылмакай жана туптунук болгону үстүнөн куюлган суунун жылуулугунан улам экенин кошумчалайт. Көпкө чейин антип турбайт, бирок сүрөткө түшүп бүткөнчө жетет. Кооз сүрөт тартууну көздөбөгөндүктөн, түштүгүндөгү Танхой кыштагына бет алдык.

Улан-Удэден нары эки сааттык жол. Жолдо ашууну ашасыз, чокуларында жергиликтүү элдин салты менен жергиликтүү ыйыктарга табынып, тартуу калтырасыз. Тыйын, момпосуй таштап же жерге суу төгүп койсоңуз деле жетиштүү.

"Бул байыркы шамандык үрп-адат, — деп түшүндүрөт гид Дарима. — Бирок аны буддисттер да, православ, ал тургай атеисттер деле аткарат. Катаал климаты (кескин континенталдык, башкача айтканда, кышкысын – 40, жайкысын +40) алдын алып, азыраак тартуу кылып коюуга мажбурлап тургандай".

Диндердин ушундай аралашуусу жана сыйкырдын күчүнө ишеним бардык жерде байкалат. "Маселебиз болсо, адегенде шаманга айтабыз, анан ламага, аны бекемдөө үчүн бакшы атага деле бара беребиз", — деп тамашалашат жергиликтүүлөр.

Сүйлөшүп баратып убакытты сезбептирбиз, жолдон Байкал көрүнө баштады. Эми аны бойлой жүрүп отурабыз. Бирок көлдөн бизди белгилүү Транссиб темир жол бутагы бөлүп турат.

"Туристтерге адегенде Улан-Удэге учуп келип, Байкалдын түштүгү менен Иркустскиге келүүнү же кайра кайткан жолду ошондой уюштурууга кеңеш берер элем. Анан да түнкүсүн эмес, сөзсүз күндүзү!" — деп баса белгилейт Дарима.

Жайкысын мындай саякат маалында терезени ачып алыш керек, аба жаңы бышкан бадыраң жана бир аз дарбыз жыттанат.

Закымдар жана оркойгон муздар

Жээкке токтоп, 30 сантиметрлик карды кечип музга карай баратабыз. Бир караганда бул түз талаадай эле туюлат, Байкалдын реалдуулуктарына бут алдыбыздагы оркойгон муздардан улам ишене баштайсың. Муздун кесектери мында он метрге чейин кездешет.

"Кеп муздун бирдиктүү катмар эместигинде, ал ар кыл жыштыктагы, бири-бирине карай жылган фрагменттерден турат. Кагылышкан жеринде оркойгон муздар пайда болот, андайда добушу укмуш, жакын арада поезд өтүп бараткандай угулат", — деп түшүндүрөт Дарима.

Муздун чоң сыныктары торттун кесиминдей, анан да катмары ар кыл: бирюза, тунук, киргилденген. Биз барганда аба ырайы сонун эле, муз күнгө чагылып жылтылдайт. Биздин жолдуу экендигибизден деле эмес, негизи эле Бурятияда дээрлик жыл бою күн чайыттай тиет.

Байкалдын өз закымдары бар – күндүн чагылышынан маңдайдагы жээк жакын сезилет. Мындай туюм далай жолоочуларды азгырган дешет. Бирөөсү Листвянкага чейин төрт-беш чакырым деп ойлоп алат. Жергиликтүүлөрдүн он эсе ыраак дегенине ынанбай, муз менен жүрүп отурат. Бороонго калып, жолунан адашып, бир суткадан кийин үндөбөй, кыжырдана кайтканын кеп кылышат.

Иркутск жагынан, Бурятиядан да жээктер көрүнөт, бирок ал дагы закым, ал жакта болгону аска жана жарлар бар.

Кечүү

Байкалга келүүгө дагы бир шылтоо дал Танхой кыштагынан табылат, бул жээктеги үч кечүүнүн калдыктарынын бири ушул жерде.

Транссиб курулуп бүтө электе (көлдү курчаган эң татаал тилкелердин бири калган убак), XX кылымдын башындагы бир нече жыл бою "Байкал" жана "Ангара" аталган муз жаргыч ири кемелерди суу менен темир жол курамын жеткиришкен.

Абдан терең тоңгон убакта музга рельстик жол төшөп, вагондорду ат менен сүйрөтүшкөн. Мурдагы порт — азыр булуңдагы үч чакан ураган курулуш, бирок 1904-1905-жылдардагы орус-япон согушунун убагында мында курал-жарак жана азык-түлүктү кабыл алышкан.

Бул жактан анча ыраак эмес жерде бир-эки жыл мурун "Байкальская переправа" тарыхый-мемориалдык комплексин ачышкан.

Кызылгат бадалдары

Танхойдо дагы Юнесконун түйүнүнө кирген Байкал биосфералык коругунун борбордук багы жайгашкан. Бул жерде алп кедр дарактарынан сырткары миңдеген өсүмдүк түрлөрү, жаныбарлардын күрөң аюулар, эликтер, каман, багыш жана дагы ондогон түрү кездешет.

Мунун баарын үч экологиялык чыйыр менен чыгып өз көзүңүз менен көрүүгө болот.

Кышкысын чынында бир чакырымдык жалгыз гана жол ачык. Аягында орточо кыштоо, ичинде отун жагылган меш, жыгач секиче жана стол коюлган. Ушундай шарттарда токойдо аңчылар түнөйт. Корукта болсо кызматкер туристтик топторду тосуп алып, чай берип, кантка эзилген кызылгаттан сунат.

Анын айтымында, Бир жолкусунда Москвадан келген туристтер кызылгатты кандай бактан тергенин сурашкан (Бурятияда аларды таң калтыра турган кеминде бир нерсе табылды).

Коруктун директорунун орун басары Ирина Лясота кышында да, жайында да ыктыярчылар көп болорун, ал тургай алар үчүн өзүнчө турак жай корпусу курулганын айтат. Европа, Америкадан көп келишет, ал эми москвалыктар азыраак каттайт.

Коруктун Байкалдын жээгинде визит-борбору бар, 2017-жылы Владимир Путин өз сапарында аны көрүп кеткен (РФ президентинин сүрөтү аталган борбордун төрүндө илинүү).

Цивилизациядан оолак турган жерден мынчалык технологиялык стенд, экран, балдар үчүн антураждарды көрүш ойго келбейт, ал гана эмес, дары чөптөрдөн демделген чайдан ууртай көлгө суктанып отурчу кафеси да көркөм жасалгаланган. "Азыр баргузиндик суусарларга барабыз, капас бар", — деп калды гид. Темир капаска салынган зоопаркты элестеттик эле. Ал эми Гром менен Тучка таш, жыгач коюлган кенен вольердин ичинде кармалат экен. Бул жандыктардын "Твиттерде" өз баракчалары да бар, күн тартиби да эркин, каалаган убакта эс алышат. Биз барган тапта ага-карындаш жандыктар таттуу уйкуда экен.

Аларды ойгоо кезинде көрүш үчүн кайра бир келүүгө арзыйт. Күн узарган маалда Байкалда мөмөнүн жеңил жыты мурун өрдөйт.

213
Белгилер:
турист, кеме, тоо, муз, жаратылыш, Бурятия
Тема боюнча
Бишкектин бош калган көчөсүндө кырсыктаган унаалар. Видео
Кыргызстанда дагы 26 адам коронавирус жуктуруп алды
АКШда коронавирустан ымыркай чарчап калды
Колунда күйүп турган ширеңке менен киши. Архив

Вандалдар Бишкектин чок ортосундагы скульптураны өрттөп кетишти. Видео

265
(жаңыланган 23:13 25.10.2020)
Скульптура 2018-жылдан бери турган. Кээде анын лагын жаңыртуу үчүн атайын кызматтар алып кетип турушкан.

БИШКЕК, 25-окт. – Sputnik. Бишкектин Эркиндик проспектиндеги жыгачтан жасалган павлиндин скульптурасын вандалдар өрттөп кетишти. Бул тууралуу “Бишкек жашыл чарба” ишканасынын маалымат катчысы Аида Айдаралиева Facebook баракчасына жазды.

“Акыркы кезде вандалдар тууралуу бат-баттан жазып калганым абдан өкүнүчтүү. Павлиндин скульптурасы 2018-жылдан бери турган. Кээде анын лагын жаңыртуу үчүн алып кетип турчубуз. Эми аны вандалдар өрттөп салыптыр. Эмнеге мындай кадамга барышканы белгисиз”, - деди Айдаралиева.

Анын айтымында, видео төрт күн мурда тартылган.

265
Белгилер:
өрт, вандализм, скульптура, Бишкек
Тема боюнча
Дарыканадан акча уурдай качып, кайра кайтарып камалган жигиттин маеги
Талас облустук театрында режиссеру Чолпон Эрикова

Республика боюнча театрда иштеген үч эле айым бар. Режиссер Чолпондун маеги

250
(жаңыланган 22:13 25.10.2020)
Кыргызстанда айымдар арасынан чыккан театр режиссерлорун санай келгенде колдун беш манжасына да жетпейт. Алардын ичинде жаш режиссер Чолпон Эрикова да бар. Чолпон учурда Талас облустук театрында режиссер болуп эмгектенүүдө.

Sputnik Кыргызстан агенттиги 27 жаштагы Чолпон Эрикова менен маектешип, театр жана жаштар тууралуу азыноолок кеп курду.

Театр сизди эмнеси менен өзүнө тартты?

Мен мектепте окуп жүргөндө, бизге “Учур” театры келип спектакль коюп турчу. Алар менен Болот Тентимишов дагы көп келип калды. Актерлорду көрүп аябай таасирленгендиктен, 7-класстан баштап эле мектептеги майрамдарга сценка коюп, идеяларды айтып жүрдүм. Мен 9-класс болгондо апам Кыргыз драма театрына костюмер болуп иштеп калды. Апамды ээрчип театрга барып жүрүп кызыгуум артты. Кийин 11-классты бүтөрүм менен ушул кесипти тандап алдым.

Спектакль в Таласском областном театре. Архивное фото
© Фото / Адилет Кыштообаев
Чолпон Эрикова: өзгөчө Чыңгыз Мамаевдин Алыкулду ойногонун көрүп "буюрса ушул кишилер менен иштешем" деп кыялданчумун

Биринчи жолу көргөн спектаклиңиз эсиңиздеби?

Эсимде, “Учур” театрынын Алыкул Осмонов жөнүндө койгон спектакли болду. Актёрлор көзүмө бир башкача көрүнөр эле. Өзгөчө Чыңгыз Мамаевдин Алыкулду ойногонун көрүп  “буюрса ушу киши менен иштешем” деп кыялданчумун. Азыр минтип кыялым орундалып отурат. Апам театрда иштеп турган кезде залда отуруп алып жомокторду көп көрдүм. Ал кезде 10-класста окучумун. Чоңоюп калсам дагы жаш балача элестетип, жомоктун ичине кирип кетчү элем. Ошондон алган таасирден уламбы, Талас театрында үч жыл катары менен жомок койдум. Анын ичинен бирөөсү өзүмдүн автордук жомогум болду.

Режиссер Таласского областного театра Чолпон Эрикова
© Фото / Чолпон Эрикова
Чолпон Эрикова: алгачкы автордук спектаклимде ашыкча ысырапкорчулук сыпатталган

Актёрлорго таасирленип театрды тандапсыз. Эмне үчүн актриса болгон жоксуз?

Азыр театрда бир штатта режиссёр, жарым штатта актриса болуп иштейм. Негизи режиссерлук кесипке тапшырганда группада эки эле кыз болгондуктан бизди үч жыл актёрлор менен кошуп окуткан. Натыйжада  эки жактуу билим алып, 4-курска жеткенде өзүнчө бөлүнүп режиссер деген диплом алып чыктык. Бирок эки жакта тең иштөөгө тажрыйбам бар.

Спектакль в Таласском областном театре. Архивное фото
© Фото / Адилет Кыштообаев
Чолпон Эрикова: азыр театрларда иштеген жаштар көп. Алар деле мага окшоп жарыбаган маянага иштеп жатышат

Жаш режиссер катары алгачкы автордук спектаклиңизди койгону жатыпсыз...

Курманбек Токтоналиевдин "Дүрбөлөң" аттуу чыгармасын сахналаштырып спектакль коюунун алдында турам. Бул менин алгачкы автордук спектаклим. Мында ашыкча ысырапкорчулук сыпатталган. Жыл бою иштеп тапкан акчасын күзүндө аш-тойлорго сарптап салган элибиздин ашыкча салт-санаасы ашкереленет. Кошумча кошуунун терс жактары жөнүндө да айтылган. Кээде өлүмгө кайгырбай, келген кошумчаны эсептешип калган учурлар кездешет. Боз үйдөгү маркумдун жакындары келген кийиттерге көңүл бурууга мажбур. Себеби кайра бергенде өзүнүкүн өзүнө берип же кымбат кездеме алып келсе арзаныраагын берип уят болбойлу деп кооптонушат. Спектаклди ашыкча ысырапкорчулукту, кереги жок каадаларды токтолу деген мааниде койдук. Туугандар арасындагы таарынычтар да ушундан улам чыгат. Жамандык болгон үйдө эки же үч бодо мал союлат. Ушунун баары эле ысырапкорчулук. Азыр экономикалык каатчылык күч алып турганда мындай ашыкча жөрөлгөлөрдү кыскартуу жагын карасак болмок. Ушул жагын элге жеткирели дедик.

Музыка менен АКШны багынткан кыргыз кызы: ыйлаган күндөрүм көп болду

Режиссер Таласского областного театра Чолпон Эрикова
© Фото / Жылдыз Маликова
Чолпон Эрикова: мен 9-класс болгондо апам Кыргыз драм театрына костюмер болуп иштеп калды. Апамды ээрчип жүрүп театрга кызыгып калдым

Өзүңүз Ысык-Көлдүн кызы болсоңуз дагы кесибиңиздин артынан Таласка барып иштеп жатыпсыз. Кыйналган жоксузбу?

Мурда Таласка келип көрбөгөндүктөн абдан кыйналдым. Эч кимди тааныбайм. Шаардан адашып кеткен учурларым көп болду. Азыр көнүп калдым. Театрдын кызматкерлери өз ишинин патриоту болушат деп коет го, анысы кандай, бул тармакта иштегендер театрдан башка жакты эңсебей калат. Алган акчабыз аз болсо дагы күндүн ысык-суугуна карабастан иштей берет экенбиз. Азыр театрларда иштеген жаштар көп. Алар деле мага окшоп жарыбаган маянага иштеп жатышат. Бирок шаардагы театрларда иштеген жаштарга жеңилирээк. Анткени алар үн жаздырып, тартууларга барып кошумча акча таба алышат. Таластагы театрда жаштардан экөө элебиз. Бул жактан тажрыйба топтоп алайын деп жатам.

Маянаңыз канча?

Айына 4070 сом алам. Мага театр жатаканадан бөлмө бөлүп берген. Утурумдук жашаган жерим чечилгендиктен аз акча алсам дагы сүйүктүү кесибим менен иштөөгө мүмкүнчүлүк бар.

Имараты жок көчөдө калган дымагы күч артисттер. "Туңгучтун" таберик сүрөтү

Спектакль в Таласском областном театре. Архивное фото
© Фото / Адилет Кыштообаев
Чолпон Эрикова: азыр экономикалык каатчылык күч алып турганда ашыкча ысырапты кыскартуу жагын элге жеткирели дедик

Менимче Кыргызстанда режиссер айымдар аз эле болсо керек?

Ооба, республика боюнча театрда расмий түрдө иштеп жаткан режиссёр айымдардан үчөө эле бар. Бул тармакта көп жылдан бери эмгектенип келе жаткан эжелер Замира Акылаева, Эльвира Ибрагимова жана мен.

Алдыда кандай максатыңыз бар?

Буюрса, дагы көп-көп спектаклдерди коюп, өзүмдү сынап көргүм келет. Эл аралык фестивалдарга катышууну максат кылам. Ошондой эле келечекте  жеке театр ачууну көздөп жатам.

250
Белгилер:
маек, спектакль, режиссер, театр
Тема боюнча
Москвада кыргыз театрын ачкан Козубаева: репетиция батиримдин бир бөлмөсүндө өтөт
Айыл чарба министри Тилек Токтогазиев. Архив

Тилек Токтогазиев Айыл чарба министрлигиндеги көйгөйлөрдү ачыктады

154
(жаңыланган 00:23 26.10.2020)
Министрдин айтымында, ведомство Советтер Союзунан бери өзгөрбөгөндөй сезим калтырган. Анда керек болсо жылуулук жок экенин белгилеген.

БИШКЕК, 26-окт. – Sputnik. Айыл чарба министрлигинде жаңыланууну талап кылган нерселер көп экен. Бул тууралуу министр Тилек Токтогазиев өзүнүн Facebook баракчасы аркылуу түз эфирге чыгып билдирди. 

Ал кыска мөөнөттүн ичинде өзгөртүүлөрдү жасап, анда иштеп жаткан адистерге жакшыраак шарт түзүп берүүгө аракет жасай турганын белгиледи.

35 жашка чыкпай жогорку кызматты ээлеген аткаминерлер. Тизме

“Башка министрликтерге салыштырмалуу бул жактын айлыгы аз экен. Жакшы адистерге жакшы маяна төлөп бергидей кылышыбыз керек. Иштөө шарттары дагы начарыраак экен, мисалы жылуулук жок, суук. Ушунун баарын акырындык менен ордуна алып келебиз. Документтердин бардыгы кагаз түрүндө экен. Аны электрондук форматка өткөрүү зарыл”, - деди министр.

Токтогазиев кагаздар электрондук форматка өтсө ички процесстер, дыйкандарга кызмат көрсөтүүлөр батыраак жүрөрүн кошумчалады. Ал ошондой эле министрликте 888 киши иштей турганын, жалпы ведомство текшерилсин деген буйрук чыгарганын белгиледи.

“Азыр биз аудит баштадык. Жалпы министрлик текшерилсин деп Эсептөө палатасына кат менен кайрылдык. Бүт агенттиктер менен департаменттер текшерилет. Функционалдык анализ жүргүзүлүп, кайсы позициялар керек, кайсылары кереги жок экени аныкталат. Себеби бири-бирин кайталап калган штаттар болушу мүмкүн. Аларды кыскартууга туура келет”, - деди Токтогазиев.

Эң жаш министр алдыда чоң реформаларды жасоо ниети бар экенин кошумчалады.

154
Белгилер:
реформа, көйгөй, Тилек Токтогазиев, Айыл чарба жана мелиорация министрлиги
Тема боюнча
Тилек Токтогазиев жыйын өткөрүп, министрликтеги ишин эмнеден баштаарын айтты