Кыргызстандын инженер Санжар Жумабеков

100 эсе арзан! Кыргызстандык жигит жасалма дем алдырчу аппараттын аналогун жасады

3344
(жаңыланган 12:58 14.04.2020)
Мурда Санжар Жумабеков Кыргызстанда адамга түспөлдөштүрө алгачкы роботту кураган. Эми 24 жаштагы жигит реаниматологдор менен биргеликте жасалма дем алдыруу түзүлүшүн жаратуу менен алек.

Коронавирус пандемиясынын тушунда жасалма дем алдыруу аппараты жетиштүүбү деген маселе бүт өлкөнү ойго сала баштады. Себеби ошол эле Италияда бул жабдыктын жетишсиздигинен адамдар каза болуп жатпайбы... Жаш инженер Санжар Жумабеков кырдаалга бөлөкчө карап, арзан аналогун ойлоп чыгууга эмнеге болбосун деп ой толгогон.

— Сиз ойлоп тапкан жасалма дем алдыруу аппараты туурасында кенен сүйлөшсөк. Кандайча ойго келди?

— Коронавирус пандемиясы өлкөлөрдүн дээрлик бардыгын чулгады, жасалма дем алдыруу аппараты Италия, Испания, АКШда жетишсиз болуп жатат. Көптөгөн өлкөлөр аларды сыртка сатууга дароо тыюу салышты. Менин билишимче, Кыргызстанда болгону 550нүн тегерегинде гана жасалма дем алдыруучу аппарат бар. Кырдаал курчуп кетсе, алар жетпей калышы ыктымал. Биз андайга даяр болгубуз келет.

Негизи өпкөнү жасалма дем алдыруу аппаратынын наркы 2 миллион рублдин тегерегинде, биздин аналог андан алда канча арзан. Өздүк баасы эң кымбат дегенде 20 миң сомго айланат. Эгер командабызды көбөйтө алсак, күнүнө 10 даана курашыбыз мүмкүн!

Молодой инженер Санжар Жумабеков в джайлоо
© Фото / предоставлено Санжаром Жумабековым
Санжар Жумабеков: Негизи өпкөнү жасалма дем алдыруу аппаратынын наркы 2 миллион рублдин тегерегинде, биздин аналог андан алда канча арзан. Өздүк баасы эң кымбат дегенде 20 миң сомго айланат. Эгер командабызды көбөйтө алсак, күнүнө 10 даана курашыбыз мүмкүн!

— Бул жөнөкөй түзүлүш эмес да, өпкөнү жасалма дем алдыруу аппаратынан адам өмүрү көз каранды. Аппарат ынанымдуу, коопсуз болушу шарт...

— Кебиңиздин төркүнүн түшүндүм. Биз реаниматологдор менен кеңешип турабыз. Атүгүл өпкөнү жасалма дем алдыруу аппараты боюнча пикир да бир дарыгер менен баарлашкандан кийин ойго келген. Ал ооруканада бир жолу жарык өчүп, анын айынан медиктер үч саат бою Амбу кабы аркылуу абаны (өпкөнү убактылуу жасалма дем алдыруучу механикалык түзүлүш — ред.) кол менен толтурушканын айтып калды. Абаны кол менен толтуруу аябай оор, доктурлардын алы келбей калат, ошентип бул процессти автоматташтырууну чечтик.

Биздин аппарат адамдын жүзүнө тагылган бет кап жана аба толтурулган кабы бар Амбу жабдыгынын негизинде жасалат. Бир үлгүсү эбак даяр, ал жамандыр-жакшыдыр иштейт, бирок биз реаниматологдор менен кеңешүүнү улантып жатабыз. Мисалы, салмактуу адамга аба көбүрөөк талап кылынат, ал эми арыкчырай кишиге азыраак керек. Түзүлүштү абанын басымын өзгөртө алчудай жөнгө салууга тийишпиз. Азыр ушундай учурларын караштырып жатабыз.

— Өзүңүз туурасында да сүйлөшсөк кантет?

— Бишкектеги кадыресе үй-бүлөдө туулгам. Атам балдар хирургу болуп иштеген, апам "Дордой" базарында соода кылчу. Роботторго кызыгуум бала кезимде эле пайда болгон, анда биз кичинекей кол желдеткичтердин тетиктеринен оюнчук машиналарды курачубуз. Алар саратанда абдан ыңгайлуу болчу.

Робот техникасы менен алектенүү үчүн мектепте алгебра, геометрия жана физиканы жакшы окуу зарыл. Бул боюнча көйгөйүм деле жок эле, 2013-жылы политехтин энергетика факультетине тапшырдым.

Молодой инженер Санжар Жумабеков с роботом созданным в КР
© Фото / предоставлено Санжаром Жумабековым
Жумабеков: Роботторго кызыгуум бала кезимде эле пайда болгон, анда биз кичинекей кол желдеткичтердин тетиктеринен оюнчук машиналарды курачубуз. Алар саратанда абдан ыңгайлуу болчу.

— Эмнеге робототехника эмес, энергетика багытын тандаган элеңиз?

— Роботторду өздөштүрө баштасам, иш таппай калчудай туюлган, ал эми энергетика Кыргызстанда абдан өнүккөн.

Гидроэлектр станциясында иштегим келген, бирок практикага барганымда ал багыт мага туура келбей турганын түшүндүм. Мамлекеттик башка бардык структуралардагыдай эле ал жакта бюрократия күч. Андан тышкары, бул эки адистиктин теориялык негизи бир.

— Кийин билимиңизди Москвада уланткан турбайсызбы, жергиликтүү окуу жайдан ал жактагы билим алуу кандай айырмаланат?

— Ооба, үчүнчү курста Москва энергетикалык институтуна которулгам. Ал жакта окутуучулар абдан катаал, бир суроого жооп бере албай калсаң, кайра тапшырууга аргасыз болосуң. Бир экзаменге эле 2-3 жолу кирчүбүз, айрым студенттер 15 ирет тапшырышчу! Эптештире албагандар окуудан чыгарылчу.

— Эмнеге Кыргызстанга кайтууну чечтиңиз? Россияда энергетиктерге абдан жакшы төлөшөт го?

— Туура айтасыз, айрыкча мунай компанияларында маяна жогору. Россияда энергетиктердин айлыгы 100 миң доллардын тегерегинде, бирок мен балдарга робот техникасы курстары менен алектенүү үчүн баары бир үйгө кайттым. Өз билгенимден бөлүшкүм келген.

Молодой инженер Санжар Жумабеков
© Фото / Санжар Жумабеков
Жаш инженер Жумабеков: үчүнчү курста Москва энергетикалык институтуна которулгам. Ал жакта окутуучулар абдан катаал, бир суроого жооп бере албай калсаң, кайра тапшырууга аргасыз болосуң. Бир экзаменге эле 2-3 жолу кирчүбүз, айрым студенттер 15 ирет тапшырышчу! Эптештире албагандар окуудан чыгарылчу.

— Курстарыңызга дароо окуучулар агыла баштадыбы?

— Жок, ата-энелердин көбү эмнеге керектигин дегеле түшүнгөн эмес. "Мындан көрө балдарга муздаткыч оңдоону үйрөтсөңөрчү" дешкен. Бирок биз өжөрлөнө робот техникасы өнүгүү үчүн пайдалуу экенин узакка түшүндүрчүбүз. Кийинчерээк ата-энелер да муну түшүнүштү.

Бир бала ойлоп тапкан түзүлүштү ата-энеси сата да баштаган, ошентип ал курсту гана аяктабастан, киреше да тапкан. Так эмне жасаганы эсимде жок, бирок курста ал "акылдуу үй" системасын үйрөнгөн. Мисалы, алакан чабуу менен жарыкты жандырып-өчүрүп, терезе пардаларды жабылгыдай кылууга болот.

Ушул тапта биздин мектеп Бишкекте гана эмес, франшизасы менен анын филиалын Ошто да ачтык.

— Бир жарым жыл мурун маалымат каражаттарынын баары өлкөдөгү биринчи роботту жасаганыңыз туурасында жазып чыгышкан.

— Москвада билим алып, аны менен катар Бишкекте курстун ишин да алып баруум керек болчу. Ошондо өзүмдү иште алмаштырчу роботту ойлоп тапкам. Майда-чүйдө тетиктерине буюртма бердик, 3D-принтерден жүзүн бастык. Үч ай аралыгында аны эл алдына чыгарчу деңгээлге жеткирдик, бирок тилекке каршы, аягына чыгара албадык.

Азыр роботторго 2 миллион сом сарпталган, ал суроолорго жооп кайтарып жана маңдайында киши турганын биле алат. Биз аны үй жыйнап, тамак жасоого үйрөткүбүз келет, бирок бул чоң чыгымды талап кылат. Ошентсе да аягына чыгарганыбызда сатыкка коебуз.

— Дүйнөдө учурдагы абалдан корккон жоксузбу?

— Албетте, кооптуу! Коронавируска каршы күрөшкө аттанар алдындагы врачтардын жүзүн көргөндө жаман болом. Алар согушка бараткандай туюлат, анткени өздөрү да жуктуруп алышы ыктымал. Мындай кыйын кезде биз бирдиктүү болуп, колубуздан келишинче бири-бирибизге көмөктөшөлү, үйдөн бейчеки чыкпайлы.

3344
Белгилер:
дарыгерлер, техника, окуу, робот, Кыргызстан, бейтап, коронавирус, аппарат
Тема боюнча
Ири айып салынат. Таиланддан келген кыргызстандык карантиндеги жашоосу тууралуу
Колунда күйүп турган ширеңке менен киши. Архив

Вандалдар Бишкектин чок ортосундагы скульптураны өрттөп кетишти. Видео

302
(жаңыланган 23:13 25.10.2020)
Скульптура 2018-жылдан бери турган. Кээде анын лагын жаңыртуу үчүн атайын кызматтар алып кетип турушкан.

БИШКЕК, 25-окт. – Sputnik. Бишкектин Эркиндик проспектиндеги жыгачтан жасалган павлиндин скульптурасын вандалдар өрттөп кетишти. Бул тууралуу “Бишкек жашыл чарба” ишканасынын маалымат катчысы Аида Айдаралиева Facebook баракчасына жазды.

“Акыркы кезде вандалдар тууралуу бат-баттан жазып калганым абдан өкүнүчтүү. Павлиндин скульптурасы 2018-жылдан бери турган. Кээде анын лагын жаңыртуу үчүн алып кетип турчубуз. Эми аны вандалдар өрттөп салыптыр. Эмнеге мындай кадамга барышканы белгисиз”, - деди Айдаралиева.

Анын айтымында, видео төрт күн мурда тартылган.

302
Белгилер:
өрт, вандализм, скульптура, Бишкек
Тема боюнча
Дарыканадан акча уурдай качып, кайра кайтарып камалган жигиттин маеги
Талас облустук театрында режиссеру Чолпон Эрикова

Республика боюнча театрда иштеген үч эле айым бар. Режиссер Чолпондун маеги

266
(жаңыланган 22:13 25.10.2020)
Кыргызстанда айымдар арасынан чыккан театр режиссерлорун санай келгенде колдун беш манжасына да жетпейт. Алардын ичинде жаш режиссер Чолпон Эрикова да бар. Чолпон учурда Талас облустук театрында режиссер болуп эмгектенүүдө.

Sputnik Кыргызстан агенттиги 27 жаштагы Чолпон Эрикова менен маектешип, театр жана жаштар тууралуу азыноолок кеп курду.

Театр сизди эмнеси менен өзүнө тартты?

Мен мектепте окуп жүргөндө, бизге “Учур” театры келип спектакль коюп турчу. Алар менен Болот Тентимишов дагы көп келип калды. Актерлорду көрүп аябай таасирленгендиктен, 7-класстан баштап эле мектептеги майрамдарга сценка коюп, идеяларды айтып жүрдүм. Мен 9-класс болгондо апам Кыргыз драма театрына костюмер болуп иштеп калды. Апамды ээрчип театрга барып жүрүп кызыгуум артты. Кийин 11-классты бүтөрүм менен ушул кесипти тандап алдым.

Спектакль в Таласском областном театре. Архивное фото
© Фото / Адилет Кыштообаев
Чолпон Эрикова: өзгөчө Чыңгыз Мамаевдин Алыкулду ойногонун көрүп "буюрса ушул кишилер менен иштешем" деп кыялданчумун

Биринчи жолу көргөн спектаклиңиз эсиңиздеби?

Эсимде, “Учур” театрынын Алыкул Осмонов жөнүндө койгон спектакли болду. Актёрлор көзүмө бир башкача көрүнөр эле. Өзгөчө Чыңгыз Мамаевдин Алыкулду ойногонун көрүп  “буюрса ушу киши менен иштешем” деп кыялданчумун. Азыр минтип кыялым орундалып отурат. Апам театрда иштеп турган кезде залда отуруп алып жомокторду көп көрдүм. Ал кезде 10-класста окучумун. Чоңоюп калсам дагы жаш балача элестетип, жомоктун ичине кирип кетчү элем. Ошондон алган таасирден уламбы, Талас театрында үч жыл катары менен жомок койдум. Анын ичинен бирөөсү өзүмдүн автордук жомогум болду.

Режиссер Таласского областного театра Чолпон Эрикова
© Фото / Чолпон Эрикова
Чолпон Эрикова: алгачкы автордук спектаклимде ашыкча ысырапкорчулук сыпатталган

Актёрлорго таасирленип театрды тандапсыз. Эмне үчүн актриса болгон жоксуз?

Азыр театрда бир штатта режиссёр, жарым штатта актриса болуп иштейм. Негизи режиссерлук кесипке тапшырганда группада эки эле кыз болгондуктан бизди үч жыл актёрлор менен кошуп окуткан. Натыйжада  эки жактуу билим алып, 4-курска жеткенде өзүнчө бөлүнүп режиссер деген диплом алып чыктык. Бирок эки жакта тең иштөөгө тажрыйбам бар.

Спектакль в Таласском областном театре. Архивное фото
© Фото / Адилет Кыштообаев
Чолпон Эрикова: азыр театрларда иштеген жаштар көп. Алар деле мага окшоп жарыбаган маянага иштеп жатышат

Жаш режиссер катары алгачкы автордук спектаклиңизди койгону жатыпсыз...

Курманбек Токтоналиевдин "Дүрбөлөң" аттуу чыгармасын сахналаштырып спектакль коюунун алдында турам. Бул менин алгачкы автордук спектаклим. Мында ашыкча ысырапкорчулук сыпатталган. Жыл бою иштеп тапкан акчасын күзүндө аш-тойлорго сарптап салган элибиздин ашыкча салт-санаасы ашкереленет. Кошумча кошуунун терс жактары жөнүндө да айтылган. Кээде өлүмгө кайгырбай, келген кошумчаны эсептешип калган учурлар кездешет. Боз үйдөгү маркумдун жакындары келген кийиттерге көңүл бурууга мажбур. Себеби кайра бергенде өзүнүкүн өзүнө берип же кымбат кездеме алып келсе арзаныраагын берип уят болбойлу деп кооптонушат. Спектаклди ашыкча ысырапкорчулукту, кереги жок каадаларды токтолу деген мааниде койдук. Туугандар арасындагы таарынычтар да ушундан улам чыгат. Жамандык болгон үйдө эки же үч бодо мал союлат. Ушунун баары эле ысырапкорчулук. Азыр экономикалык каатчылык күч алып турганда мындай ашыкча жөрөлгөлөрдү кыскартуу жагын карасак болмок. Ушул жагын элге жеткирели дедик.

Музыка менен АКШны багынткан кыргыз кызы: ыйлаган күндөрүм көп болду

Режиссер Таласского областного театра Чолпон Эрикова
© Фото / Жылдыз Маликова
Чолпон Эрикова: мен 9-класс болгондо апам Кыргыз драм театрына костюмер болуп иштеп калды. Апамды ээрчип жүрүп театрга кызыгып калдым

Өзүңүз Ысык-Көлдүн кызы болсоңуз дагы кесибиңиздин артынан Таласка барып иштеп жатыпсыз. Кыйналган жоксузбу?

Мурда Таласка келип көрбөгөндүктөн абдан кыйналдым. Эч кимди тааныбайм. Шаардан адашып кеткен учурларым көп болду. Азыр көнүп калдым. Театрдын кызматкерлери өз ишинин патриоту болушат деп коет го, анысы кандай, бул тармакта иштегендер театрдан башка жакты эңсебей калат. Алган акчабыз аз болсо дагы күндүн ысык-суугуна карабастан иштей берет экенбиз. Азыр театрларда иштеген жаштар көп. Алар деле мага окшоп жарыбаган маянага иштеп жатышат. Бирок шаардагы театрларда иштеген жаштарга жеңилирээк. Анткени алар үн жаздырып, тартууларга барып кошумча акча таба алышат. Таластагы театрда жаштардан экөө элебиз. Бул жактан тажрыйба топтоп алайын деп жатам.

Маянаңыз канча?

Айына 4070 сом алам. Мага театр жатаканадан бөлмө бөлүп берген. Утурумдук жашаган жерим чечилгендиктен аз акча алсам дагы сүйүктүү кесибим менен иштөөгө мүмкүнчүлүк бар.

Имараты жок көчөдө калган дымагы күч артисттер. "Туңгучтун" таберик сүрөтү

Спектакль в Таласском областном театре. Архивное фото
© Фото / Адилет Кыштообаев
Чолпон Эрикова: азыр экономикалык каатчылык күч алып турганда ашыкча ысырапты кыскартуу жагын элге жеткирели дедик

Менимче Кыргызстанда режиссер айымдар аз эле болсо керек?

Ооба, республика боюнча театрда расмий түрдө иштеп жаткан режиссёр айымдардан үчөө эле бар. Бул тармакта көп жылдан бери эмгектенип келе жаткан эжелер Замира Акылаева, Эльвира Ибрагимова жана мен.

Алдыда кандай максатыңыз бар?

Буюрса, дагы көп-көп спектаклдерди коюп, өзүмдү сынап көргүм келет. Эл аралык фестивалдарга катышууну максат кылам. Ошондой эле келечекте  жеке театр ачууну көздөп жатам.

266
Белгилер:
маек, спектакль, режиссер, театр
Тема боюнча
Москвада кыргыз театрын ачкан Козубаева: репетиция батиримдин бир бөлмөсүндө өтөт
Айыл чарба министри Тилек Токтогазиев. Архив

Тилек Токтогазиев Айыл чарба министрлигиндеги көйгөйлөрдү ачыктады

215
(жаңыланган 00:23 26.10.2020)
Министрдин айтымында, ведомство Советтер Союзунан бери өзгөрбөгөндөй сезим калтырган. Анда керек болсо жылуулук жок экенин белгилеген.

БИШКЕК, 26-окт. – Sputnik. Айыл чарба министрлигинде жаңыланууну талап кылган нерселер көп экен. Бул тууралуу министр Тилек Токтогазиев өзүнүн Facebook баракчасы аркылуу түз эфирге чыгып билдирди. 

Ал кыска мөөнөттүн ичинде өзгөртүүлөрдү жасап, анда иштеп жаткан адистерге жакшыраак шарт түзүп берүүгө аракет жасай турганын белгиледи.

35 жашка чыкпай жогорку кызматты ээлеген аткаминерлер. Тизме

“Башка министрликтерге салыштырмалуу бул жактын айлыгы аз экен. Жакшы адистерге жакшы маяна төлөп бергидей кылышыбыз керек. Иштөө шарттары дагы начарыраак экен, мисалы жылуулук жок, суук. Ушунун баарын акырындык менен ордуна алып келебиз. Документтердин бардыгы кагаз түрүндө экен. Аны электрондук форматка өткөрүү зарыл”, - деди министр.

Токтогазиев кагаздар электрондук форматка өтсө ички процесстер, дыйкандарга кызмат көрсөтүүлөр батыраак жүрөрүн кошумчалады. Ал ошондой эле министрликте 888 киши иштей турганын, жалпы ведомство текшерилсин деген буйрук чыгарганын белгиледи.

“Азыр биз аудит баштадык. Жалпы министрлик текшерилсин деп Эсептөө палатасына кат менен кайрылдык. Бүт агенттиктер менен департаменттер текшерилет. Функционалдык анализ жүргүзүлүп, кайсы позициялар керек, кайсылары кереги жок экени аныкталат. Себеби бири-бирин кайталап калган штаттар болушу мүмкүн. Аларды кыскартууга туура келет”, - деди Токтогазиев.

Эң жаш министр алдыда чоң реформаларды жасоо ниети бар экенин кошумчалады.

215
Белгилер:
реформа, көйгөй, Тилек Токтогазиев, Айыл чарба жана мелиорация министрлиги
Тема боюнча
Тилек Токтогазиев жыйын өткөрүп, министрликтеги ишин эмнеден баштаарын айтты