Көчөдө бараткан кыз. Архив

Карантинден кийин кыргызстандыктар кандай өзгөрөт. Психологдордун пикири

1367
(жаңыланган 20:56 26.04.2020)
COVID-19 кыргызстандыктардын жашоосуна кыйла эле таасир этти. Биз "адамдардын кулк-мүнөзү, адаты өзгөрөбү же мурдагы калыбында эле калабы?" деген суроо менен психологдорго кайрылдык.

Бул тууралуу психолог Айгүл Ысыкеева, "Психоанализ.кг" психотерапия борборунун жетекчиси Муратбек Султанбеков жана Транзакттык анализдөө европалык ассоциациясынын мүчөсү Ильдар Акбутин ой бөлүштү.

— Карантин маалында катуу сакталып калган эрежелер, мисалы, колду бат-баттан жууп туруу, санитайзер колдонуу, аралыкты сактоо адатка айланып калабы?

Айгүл Ысыкеева: — Сөзсүз көпкө чейин адат болуп жүрөт. Анткени пандемиядан калган коркунуч бир топ убакытка чейин жашайт. Адамдарда өзүнүн ден соолугуна шек саноо болот. Эпидемия өмүргө, саламаттыкка кооптуулук жараткандыктан, айтылган эрежелерди сактабай коюудан эл коркот. Ошол себептен гигиена эрежелери башкы эреже катары кабыл алынып калат.

Психолог Айгуль Ысыкеева
© Фото / из личного архива Айгуль Ысыкеевой
Психолог Айгүл Ысыкеева

Муратбек Султанбеков: — Негизи эле азыркы колду бат-бат жууп, санитайзер колдонуп, аралыкты сактаганыбыз туура. Ал өзүбүзгө керек. Карантин бүткөндөн кийин да аны таштап салууга болбойт. Эпидемия дароо токтоп калбайт. Бир канча убакытка чейин сактанып жүрөбүз. Ал эми адатка айланар же айланбасы адамдын психологиясына жараша. Пандемиядан катуу чочулап калгандар көпкө чейин карантиндин эрежеси менен жашай берет.

Директор Центра психотерапии и психоанализа Муратбек Султанбеков во время интервью на радиостудии Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Психолог Муратбек Султанбеков

— Коронавирустан улам кол берип, өбүшүп же кучакташып учурашуу дээрлик токтоду. Муну кадимки учурашуу этикетине айлантуу мүмкүнбү?

А.Ы.: — Бул деле биздин сезимдерибизге байланыштуу. Ал психологияда айкын нерсе. Мисалы, 21 күн катары менен бир ишти белгилүү бир убакта жасай берсе, ал иш көнүмүш адат болуп калат. Убакыттын өтүшү менен бул адаттар да эстен чыгышы мүмкүн. Ар бирибиздин кабыл алуубузга да жараша болот. Кээ бирлер өтө тынчсызданып, эпидемия маалында депрессияга кабылат. Мындай адамдар учурашуунун жаңы этикетине өтүшү мүмкүн.

— Пандемиядан кийин адамдардын жашоого болгон көз карашы өзгөрөбү?

А.Ы.: — Сөзсүз өзгөрөт. Өзгөчө баалуулуктары алмашат деп ойлойм. Мурда адамдар материалдык нерселерге басым жасап калса, карантинде үй-бүлөлүк баалуулуктар, ден соолук биринчи орунга чыкты. Мага кайрылган жаш эле аталардан "мурда жумуш менен жүрүп, балдарымдын чоңоюп жатканына деле маани бербептирмин. Карантинде үй-бүлөм менен жакындап, кадимкидей балдарымдын кылыктарына балкып жатам" дегендер болду.

Ильдар Акбутин: — Учурда көптөр өзүнө "жашоодо эмнеге жетише алдым?" деген суроо узатууда. Биринин бизнеси талкаланса, кээ бири жумушсуз отурат. Адамдар жашоодо ишенимдүү жолдорду, таянычтарды издей баштады. Мындай шартта бирөө руханий жагынан изденүү менен дин тууралуу ойлонсо, экинчиси материалдык багытта план түзөт. Анткени дагы ушундай өзгөчө абал кайталана турган болсо, азыркыдай шартта калбоого аракеттенишет. Жашоодо тырышып, ишенимдүү бир нерсеге жетүү адамды бекемдейт жана жеткенден кийин жеңилдетет.

Психолог и инструктор по личной безопасности Ильдар Акбутин во время интервью на радио Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Психолог Ильдар Акбутин

— Карантинден кийин бири-бирибизден кооптонуп жашап калсак керек?

М.С: — Эми туугандар же жакшы санаалаш жакындар пандемиядан кийин мурдагыдай мамиледе болбой калат деп айтууга болбойт. Мамиле өзгөрбөйт. Тескерисинче, бекемделиши мүмкүн. Ал эми коомдук жайларда аралыкты сактап жүрө турганыбыз оң.

И.А.: — Жеке сурамжылоомдун натыйжасында бир кызык жагдайга туш болдум. Бизде көпчүлүгү вирустан эмес, жокчулуктан коркушат экен. Азыр көбүнчө адамдар айып пулдан коркуп үйдө отурушууда. Кыргызстандыктар коронавирустан өзүн коргоо үчүн үйдө болууда деп ишенимдүү айта албайбыз. Себеби алар эрки менен отурган жок.

— Пандемия кыргызстандыктардын социалдык жоопкерчилигин жогорулатабы?

М.С: — Өзгөчө кырдаал экономикалык, саясий жактан гана сынабастан, социалдык жактан да сынап жатат. Жаштардын арасында багытын билбегендер бар. Буларга кесибин тандоого чоң көмөкчү болот. Себеби алар дал ушул шартта дүйнөдөгү абалды карап, жеке анализ жүргүзө баштайт. Экинчиден, адамды үй-бүлөлүк баалуулуктарды сезе билүүгө түртөт. Аларды бири-бирине жакындатат. Мурда дайым жумушта жүргөн атасы эми эртели-кеч үйдө, анын көңүлүн алуу үчүн балдары сүрөт тартып, бир нерсе жасап аракеттенишет. Бул баланын жеке калыптануусуна пайда. Жубайлар да чечилбей келген маселени сөз менен чечип алуусу мүмкүн. Ошондой эле дал ушундай кырдаалда адам ынтымактын, биримдиктин барк-баасын билет. Ушундан улам жакындарынын алдында жоопкерчилик бекемдейт.

Кайталанма окшош күндөр адамга өз оюн анализдеп, электен өткөрүүгө ортоктош болот. Жеке мүмкүнчүлүктөрүн эсептеп, өзү үчүн жаңы нерселерге умтулуп, билим алуу кызыкчылыгы ачылат. Анткени ушинтип жүрө берсе кыйын кырдаалда эч ким жардам бербесин түшүнөт. "Мен киммин?" деп өзүн издей баштайт.

1367
Белгилер:
Кыргызстан, психолог, гигиена, карантин, пандемия
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал (1510)
Тема боюнча
Кожогелдиева: дасторкон үстүндө баарлашуу конфликттин алдын алат
Бишкекте балдар психологдору телефон аркылуу акысыз кызмат көрсөтөт
Заслуженный деятель науки, профессор Арапбай Марипов

Профессор, физика-математика илимдеринин доктору Арапбай Марипов дүйнөдөн кайтты

1
Марипов физика-математика илимдеринин доктору, Нью-Йорк илимдер академиясынын академиги, Эл аралык оптика коомунун мүчөсү болгон.

БИШКЕК, 6-июн. — Sputnik. 5-июнь күнү белгилүү илимпоз, профессор Арапбай Марипов 81 жаш курагында дүйнөдөн кайтты. Бул тууралуу анын жакындары кабарлады.

Марипов физика-математика илимдеринин доктору, Нью-Йорк илимдер академиясынын академиги, Эл аралык оптика коомунун мүчөсү болгон.

Профессор Арапбай Марипов 1939-жылы Ош облусунун Ноокат районундагы Кыргыз-Ата айылында жарык дүйнөгө келген. Москва мамлекеттик университетин 1964-жылы аяктаган. 1994-жылы "Кубулуп турган голографиясынын жаңы аспектилери" ("Новые аспекты радужной голографии") темасында докторлук диссертациясын жактаган. Жетимиштен ашык илимий макалаларды жарыялаган, анын ичинен бир монографиясы бар.

Арапбай Мариповдун сөөгү эртең, 7-июнда, "Ала-Арча" көрүстөнүндө жерге берилет.

1
Белгилер:
өлүм, профессор
Тема боюнча
Улуттук сүрөт өнөрүн көтөргөн Кыргыз эл сүрөтчүсү Баатыр Жалиев дүйнө салды
Бала бакчадагы балдар. Архивдик сүрөт

Балдар таза абада көп болушу керек. Бишкектеги бала бакчалар үчүн эрежелер

14
(жаңыланган 15:52 06.06.2020)
Эпидемияга каршы ыкчам комиссия документтерди иштеп чыгып, ал Саламаттык сактоо жана Билим берүү жана илим министрликтери менен макулдашылды.

БИШКЕК, 6-июн. — Sputnik. Бишкек мэриясы балдардын бакчада жүрүү боюнча жаңы эреже иштеп чыкты.

Эске салсак, Кыргызстанда мектепке чейинки билим берүү мекемелерине 5-июндан тарта иштей берүүгө уруксат берилген. Бирок мамлекеттик жана менчик бала бакчалардын тарбиячылары толугу менен COVID-19 вирусуна анализ тапшырышы шарт эле.

Мэриядан билдиришкендей, эпидемияга каршы ыкчам комиссия документтерди иштеп чыгып, ал Саламаттык сактоо жана Билим берүү жана илим министрликтери менен макулдашылды.

Эрежелер:

  • эртең менен бала кирип келе жатканда дене табы текшерилип, дарыгер кароодон өткөрөт;
  • кызматкерлер менен ата-энеден балада вирустун белгилери бар-жогу тууралуу маалымат алынат, анкета толтурулат;
  • имараттын ичинде бет кап кийүү керек;
  • бала бакча кызматкерлери маал-маалы менен бөлмөлөрдү тазалап, дезинфекциялап турууга милдеттүү;
  • бала бакчанын жетекчилиги иш тартибин өзгөртүүсү керек. Мисалы, тайпалар болушунча бири-биринен алыс болуп, байланышпашы зарыл;
  • аба ырайы мүмкүндүк берсе, балдарды болушунча сыртта, таза абада кармоого аракет кылынышы керек;
  • балдар топтошуп ойнобой, бири-биринен 1,5-2 метр аралыкта болушу керек;
  • бөлмөлөр балдар жок кезде желдетилип турушу зарыл. Күнүнө 4-5 ирет 15 мүнөттөн;
  • бала бакчалар үч режимде иштей алат: толук күн, кыска күн жана тайпалар смен менен;
  • канча тайпа иштээри бала бакча жайгашкан аймактагы эпидемиологиялык абалга байланыштуу.

Ошондой эле мэрия тарбиячы жана ата-энелер үчүн кеңештерди даярдады. Алар менен миниципалитеттин Telegram-каналынан тааныша аласыз.

14
Белгилер:
Бишкек мэриясы, эреже, бала бакча, Бишкек
Тема боюнча
Мэрия: бала бакча кызматкерлеринин көбү анализ тапшырды
Ош шаарында 100 орундуу бала бакчанын курулушу башталды
Бала бакча кызматкерлери COVID вирусуна анализ тапшырат