Маанайы жок аял. Иллюстративдик сүрөт

Күйөөсү 30 жыл урган аял соттун сөзүн угуп нес болду. Кризистик борборлордун иши

1181
(жаңыланган 18:28 25.05.2020)
Толкун Төлөкова жардамга муктаждардын арасындагы 30 жыл бою чоң муштум жеп өмүр сүргөн аялдын тагдырын эстеп кейиди. Айтымында, акыры ал чыгынып, милицияга кайрылууга даайт. Жардамга кризистик борбордун кызматкерлери кол сунуптур.

Кризистик борборлор ассоциациясынын аткаруучу директору Толкун Төлөкова Sputnik Кыргызстандын кабарчысына карантин маалында жарандар кабылган окуялар, кризистик борборлордун көйгөйлөрүнөн кеп салып берди. 

Исполнительный директор Ассоциации кризисных центров Толкун Тюлекова
© Фото / из личного архива Толкун Тюлековой
Кризистик борборлор ассоциациясынын аткаруучу директору Толкун Төлөкова

— Кризистик борборлор үй-бүлөлүк зордук-зомбулукка кабылгандарга кантип жардам берет?

— Биз психологиялык, юридикалык жана социалдык жардам көрсөтөбүз. Бирок, тилекке каршы, кээ бир борборлордо каржылоонун жоктугунан улам бир-эки гана адис эмгектенет. Алар караманча тартыш. Мисалы, ар бир аял жок эле дегенде үч психологиялык консультацияга муктаж. Ар бири кеминде эле бир саатка созулат. Андан тышкары, айрым борборлордо жалгыз гана юрист иштейт. Ал же кылмыш ишин, же жарандык ишти гана алып барат. Көрсөтүлгөн социалдык жардамдын эбегейсиздигин элестете да албайсыздар. Кыз-келиндердин документтерин кайра жасатып беребиз, мамлекеттик органдарга кайрылабыз. Анткени көпчүлүгү кайда барышты, кантип арыз жазышты билбейт. Ошондой эле балдарды бакчага же мектепке киргизүү маселелери чыгат. Себеби чоң муштум күйөөлөрүнөн кеткен аялдардын орточо экиден-төрттөн баласы бар. Анан да кыргызстандыктар үстүндө эмне болсо, үйдөн ошол боюнча чыгышат. Мындай учурда аларга жана балдарына кийим-кече, бут кийим, ич кийим, жеке тазалык каражаттары өңдүү жардам топтоо зарыл болот... Жакында эле бизге үч келин кайрылды. Зордук-зомбулуктан улам сүтү чыкпай калыптыр. Ымыркайларына атайын азык керектелди. Мындан сырткары, бизге кайрылгандардын жумушка орношуусуна да көмөктөшүүбүз кажет. Бир кесипти өздөштүрүү үчүн кай бирлерин ар кандай курстарга жаздырабыз.

— Айрым маалыматтар боюнча, 24-марттан 24-апрелге дейре Бишкекте зордук-зомбулук боюнча 162 учур катталган. Былтыр ушундай эле маалда бул көрсөткүч 100дүн тегерегинде экен. Карантинде үй-бүлөлүк зордук-зомбулук күч алдыбы?

— Буга бир нече фактор таасир этти. Мисалы, көп адамдар күнүмдүк оокатын тапкан жумуштарда иштечү. Алган акчасына дароо азык-түлүк алып, артканын турак жай ижарасына чогултушчу. Карантин маалында алар жумушсуз калышты. Баарынан жаманы — кырдаалдын жакшырышынан үмүт үзгөндөрү. Ошол себептен адамдар кыжырланып, агрессивдүү боло башташты.

Ар биринде эле өз-өзүнчө бөлмөлөрдө жашоого, өз мейкиндигине ээ болууга шарт жок. Ата-энелер азыр күнү-түнү балдарынын жанында болуп, алар менен бирге окууга аргасыз. Баары эле муну көтөрө албайт. Мындай көйгөйлөрдү чечүү ниетинде карантин башталганда кризистик борборлор калкка психологиялык жардам көрсөтүү үчүн ишеним телефондорун ачкан.

Президент Ассоциации кризисных центров Толкун Тюлекова во время интервью на радио Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
“Карантин учурунда үй-бүлөлүк зордук-зомбулук жасалган учурлар кездешти”, - деди Толкун Төлөкова

— Карантин шартында кайсы көйгөйлөр менен көп кайрылышат?

— Эң оболу гуманитардык жардам көрсөтүүнү, азык-түлүк сатып берүүнү суранышты. Көп адамдарга психологиялык жардам керек. Айрымдар балдарына түзүлгөн кырдаалды түшүндүрүп берүүнү өтүнүштү. Кээ бири насыя төлөө, шаар ичинде жүрүү, дарыгерге баргандагы коопсуздук тууралуу сурашты... Мындан тышкары, жарандардын көбү эмгек укуктарынын бузулушуна даттанышты.

Анан, албетте, үй-бүлөлүк зордук-зомбулук да жок эмес. Ушундай учурларда адистер биринчи кезекте кырдаалдын курчтугун баалоого, өмүргө жана саламаттыкка коркунуч болуп-болбогонун түшүнүүгө, ошондой эле коопсуздук планын түзүүгө көмөктөшүшөт. Аялдар менен биргеликте жагдайдан чыгуу жолдорун талкуулашат.

Эгер юридикалык жардам зарыл болсо, ишке жактоочуларды тартабыз. Мындай учурлар үчүн биздин жактоочулардын окуу борбору менен келишимибиз бар. Алар зордук-зомбулуктан жабыр тарткандарга кеп-кеңеш берип, акысыз кызмат көрсөтүшөт. 

— Үй-бүлөлүк зордук-зомбулук боюнча маалыматтар укук коргоо органдарына дайым жетеби?

— Жок, албетте. Кээ бири коркконунан милицияга кайрыла албайт. Айрымдары үйдөн кеткиси келип, көмөктөшүүнү өтүнүшөт. Биз аялдарга алардын укугун түшүндүрүүгө, көндүрүүгө аракет кылабыз. Бирок кандай болсо да өздөрү чечим кабыл алышат.

— Билишимче, пандемиядан улам азыр кризистик борборлор аялдарды кабыл албайт. Ушундайбы?

— Өтө муктаждарды карантин убагында да кабыл алышат. Айрымдарына туугандарыныкына жетип алууга жардам көрсөтсө, кээ бирин баш калкалаар жайларга жеткирүүгө көмөктөшөт. Башка арга жок.

Эгер мамлекеттик же эл аралык уюмдардан түзүк каржылык жардам болсо, кыйла көп кишиге көмөктөшмөкпүз. Азыр бир кризистик борборго жылына 600-800 миң сом бөлүнөт. Өзүңүз калчап көрүңүз, ар бир аялга бир күндүк үч маал тамагына 80-100 сомдон каралган. Бул каражатка биз кайрылган аялдардын да, алардын балдарынын да тамагына жеткирүүгө тийишпиз. Карантин маалында баш калкалаар жайларда бет кап, санитайзерлер, азык-түлүк болушу зарыл. Бирок адегенде муздатуучу жабдуулар  же азык-түлүк сактоо үчүн орун барбы деп сураңыз... 

  • Команда ассоциации кризисных центров развозит гуманитарную помощь женщинам
    Кризистик борборлор ассоциациясынын командасы аялдарга жардам көрсөтүүнү биринчилерден болуп колго алган
    © Фото / предоставлено Толкун Тюлековой
  • Команда ассоциации кризисных центров развозит гуманитарную помощь женщинам
    Кайрылуулардын көбүрөөгү гуманитардык жардам көрсөтүү, азык-түлүк сатып берүү боюнча түшкөн
    © Фото / предоставлено Толкун Тюлековой
  • Команда ассоциации кризисных центров развозит гуманитарную помощь женщинам
    Карантин маалында алар жумушсуз калгандыктан, бир топ кыйналды
    © Фото / предоставлено Толкун Тюлековой
1 / 3
© Фото / предоставлено Толкун Тюлековой
Кризистик борборлор ассоциациясынын командасы аялдарга жардам көрсөтүүнү биринчилерден болуп колго алган

— Кризистик борборлордо аялдар менен балдарды коронавируска текшеришеби?

— Бизге кайрылган бардык аялдар сурамжылоодон өтөт. Соңку убактарда кайда барышканын, ким менен байланышканын тактайбыз. Андан соң медицина кызматкерлерин чакырабыз. Эгер кандайдыр бир клиникалык белгилери байкалса, коронавируска тест тапшыртышат. Ал эми бул убакта аялдар обочолонгон бөлмөлөргө жайгаштырылат.

— Үйдө кордук көргөндөргө кол сунуу үчүн өкмөт эмнелерге көңүл бурушу кажет?

— Үй-бүлөлүк зордук-зомбулук көйгөйүн комплекстүү карап, ар бир топтун өзгөчөлүктөрүн өзүнчө эске алуу абзел. Мисалы, көп балалуу аялдар, кош бойлуулар. Мындан сырткары, алимент төлөө жана бизге кайрылган аялдардын мүлк укугун камсыздоо маселесин көтөрүү керек. Кордук көргөн аялдарга комплекстүү көмөк көрсөтүү үчүн атайын мамлекеттик жана социалдык жатакана ачуу зарыл.

— Запкы жеген аялдарга үйдөн кетиш үчүн алдын ала сумка даярдап коюуга кеңеш берилерин эшиткеним бар. Биринчи кезекте эмнелерди жанына алуусу абзел?

— Ооба, аны "кабатыр баштыгы" деп койсок болор. Жеңил, ыңгайлуу, бирок ошол эле учурда сыйымдуу болгону жакшы. Аялдын өзүнүн, балдарынын документтери, ичкен дары-дармеги, бир аз кийим-кече жана тазалык каражаттары, анан да сөзсүз түрдө үйдүн ачкычы болгону дурус. 

Исполнительный директор Ассоциации кризисных центров Толкун Тюлекова
© Фото / из личного архива Толкун Тюлековой
Төлөкова: Биз аялдарга алардын укугун түшүндүрүүгө аракет кылабыз. Бирок кандай болсо да чечимди өздөрү кабыл алышат.

— Өз тажрыйбаңыздагы үй-бүлөлүк зордук-зомбулуктун кандай учурун эң оор деп эсептээр элеңиз?

— Айтыш татаал, себеби кордук көргөндөрдүн ар бирине кыйын. Көпчүлүгү жылдап кордукка чыдап жүрө берет... Мисалы, бир аял  өмүр бою кордук көргөн. Капысынан биздин бир семинарга катышып калат. Ошондон кийин 30 жылда биринчи ирет милицияга кайрылууга даайт. Баштан-аяк, арыз жазуудан жумушка киргенге чейин жардамдаштык.

Бир убакта сот фемиданын атынан эмес, эркек катары анын жолдошун жарга такап: "Аялыңа кол көтөрүүгө сенин кандай акың бар?!" – деп сурабаспы. Анын бул сөзүнөн улам ал келин айран-таң калды. Эркектер кол көтөрбөстөн, аялдарга болуша да билерин күтпөптүр ал. Соттук отурумдан кийин "эгер ушундай болорун билгенде эбак эле жардам сурап кайрылмак экенмин" деп өкүндү.

Биз кол сунган дагы бир келин 12 жыл бою катуу кемсинип, экономикалык запкы көрүп жана күйөөсүнөн таяк жеп келген. Колуна тийген маянасын күйөөсү тартып алып, уруп-сабачу экен. Үйдүн ижарасын да төлөбөй, ал тургай кан-жанынан жаралган балдарына тамак-аш да алып бербей кордогон. Жумалап, кээде айлап үйгө жолобойт, бул убакта аялы жана балдары ачка отурушчу.

Күйөөсү менен ажырашууга бир нече жолу аракет кылат. Бирок уулун мектептен жаңы көчкөн үйүнө чейин аңдып барып таап алат да, баягынын баары кайрадан башталат. Жарым жылдан кийин ал келин бизге кайрылды. Ошентип баары түп-тамырынан бери өзгөрдү. Бүгүн анын туруктуу маянасы бар, бала-чакасы менен социалдык турак жайда турат.

1181
Белгилер:
үй-бүлө, эркек, ур-токмокко алуу, психология, жардам, зордук-зомбулук, аял, сот, борбор
Тема боюнча
Батырбекова: адам энергиясын туура пайдаланса узак жашайт
Психолог: карантин үй-бүлө менен байланышты чыңдоого шарт түзөт
Беларустагы башаламандыктын катышуучусун кармап жаткан милиция кызматкери

Беларустагы башаламандыкта 68 кабарчы кармалып, 20дан ашыгы дагы эле камакта

42
(жаңыланган 23:57 13.08.2020)
Буга чейин бир катар жергиликтүү жана чет элдик кабарчыларга карата күч колдонуп, аларды камакка алган фактылар болгон.

БИШКЕК, 13-авг. — Sputnik. Беларуста укук коргоо кызматкерлери 9-августтан бери 68 кабарчыны кармаган, 20дан ашыгы дагы эле камакта. Бул тууралуу РИА Новости агенттиги жазып чыкты.

Беларустагы журналисттер ассоциациясынын маалыматына ылайык, 23 журналист камакта.

"13-август саат 17.40ка карата 23 журналист камакта жатат. 9-августтан бери жалпы 68 кабарчы кармалган. Аларга карата күч колдонгон 29 учур катталган", — деп жазылган ассоциациянын Telegram-каналында.

Лукашенко: митингге чыккандарды чет мамлекеттен туруп көзөмөлдөшкөн

Башаламандыкта буга чейин "Комсомольская правданын" журналисти менен айдоочусу сабалган. Кийин жергиликтүү погончондор BBC кызматынын үч кызматкерине кол салган деп айтылат маалыматта. Андан сырткары, Onliner порталынын эки кабарчысына күч колдонуп кармаган.

Ага чейин бир катар россиялык жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлдөрү да колго түшүп, айрымдарын Беларусь беш жылга өлкө аймагына кирүүгө тыюу салып, коё берген.

42
Белгилер:
кармоо, журналист, Беларусь
Тема:
Беларустагы нааразылык акциялары
Тема боюнча
Минскидеги башаламандык таңга жуук токтоду
Лукашенко: митингге чыккандарды чет мамлекеттен туруп көзөмөлдөшкөн
Эгин талаа. Архив

Жумага карата аба ырайы

49
(жаңыланган 21:03 13.08.2020)
Синоптиктер 14-августта түнкүсүн өлкөнүн кээ бир райондорунда өткүн өтүп, күн күркүрөшү күтүлөрүн маалымдашты.

БИШКЕК, 13-авг. — Sputnik. Жума күнү, 14-августта, күндүз республиканын тоолуу райондорунда өткүн өтүп, күн күркүрөйт, дыйканчылык аймактарында күн ачык болот. Бул тууралуу Кыргызгидромет билдирди.

Батыштан соккон шамалдын ылдамдыгы секундасына 4-9 метрден кээ бир райондордо 15-20 метрге жетет.

Абанын температурасы Чүйдө +27...+32, Талас аймагында +26...+31, Ош, Жалал-Абад, Баткен облустарында +29...+34, Ысык-Көл жана Нарын жергесинде +20...+25 градус болору айтылды.

Күндүн табы Бишкекте +29...+31, Ош калаасында +32...+34 градуска чейин жетсе, Чолпон-Атада термометрдин көрсөткүчү +22...+24 градуска көтөрүлөт.

49
Белгилер:
Кыргызстан, аба ырайы
Тема боюнча
Шашылыш билдирүү! Бүгүн, эртең тоолуу аймактарда сел жүрөт