Успешный садовод Аскар Сулайманов из Иссык-Куля

Тогуз гектардан 180 тоннага чейин карагат алабыз. Түптүк дыйкан менен маек

3210
(жаңыланган 19:23 15.08.2020)
Ысык-Көл облусунун 58 жаштагы тургуну Аскар Сулайманов быйыл 10 гектарга жакын жерге карагат тигип, көпчүлүккө үлгү болууда. Анткени облус аймагында аталган мөмө багын чоң аянтка тиккендер жокко эсе.

Чет өлкөлөрдөн билип, алардын тажрыйбасын айылда колдонгон дыйкан, ишин сүйгөн элеттик менен Sputnik Кыргызстан агенттигинин кабарчысы маек курду.

— Тогуз гектар жерге карагат тигүү үчүн канча каражат жумшадыңыз?

— Карагат өстүрүү үчүн балдарымдын беш жылкысын, үч уюн саттым. Акчанын басымдуу бөлүгү көчөт алганга жана тегерегин тор менен тосуп чыгууга кетти. Анан өзүбүз колдонгонго жаңы экскаватор алып койдук. Ортосундагы жыгач казыктарды айылдаштардан ар бирин 20 сомдон сатып алдык. Алар кубануу менен эле даярдап беришти. Кудайга шүгүр, бир нече жылдан кийин карагаттарыбыз да, айланасындагы дарактар да жашылданып калат. Жерди болсо айылдаштардан узак мөөнөткө ижарага алдым. Өзүм суу курулушу боюнча инженермин, бул аянтты толугу менен тамчылатып сугарууга өткөрөбүз. Башына суу соргуч коюп, сууну үнөмдөп сугарабыз. Ошол эле маалда түтүктөр аркылуу жер семирткичтерди да кетиребиз. Азыр керектүү жабдыктарды алып даярдап койдук. Жерди башында алганда таш аябай көп болчу, тогуз гектардын баарын тазалап чыктык.

85 гектар жерди эки киши сугарып жетишет. Тоңдогу жаңычыл багбан менен маек

— Карагат өстүрүүгө ыктап кетүүңүзгө эмне себеп болду?

— 2000-жылдары эл капысынан айыл өкмөт башчысы кылып шайлап, ал кызматты алты ай аркалагам. Кийин Швейцариянын, Япониянын уюмдары менен иштеп, дыйкан, малчылар менен биргеликте бир катар долбоорлорду ишке ашыргам. 2006-жылы Япониядан айыл чарба продукцияларынын маркетинги боюнча билим алып, окуумда жер-жемиштерге басым жасалган. Карагат Ак-Суу, Түп жана Жети-Өгүз менен Ысык-Көл райондорунун айрым жерлеринде сонун өсөт. Ошондуктан аталган райондогу дыйкандар бул өсүмдүккө ыкташы керек. Япондор кантип башкалардан арзан жана сапаттуу продукцияны чыгарам деп катуу ойлонушат. Алар менен сүйлөшүп калсам, буудай өстүрүү боюнча Казакстан менен жарышсаңар алардын тебелендисине каласыңар, картошка боюнча Беларусь менен Россиядан ашып өтө албайсыңар деп айткан эле. Ошондуктан Ысык-Көл облусундагылар сапаттуу үрөн чыгаруу, мөмөлүү бак, жер-жемиш өстүрүү менен алектенгиле деп кеп-кеңешин беришкен. Менимче, ошолор түрткү болду. 

Успешный садовод Аскар Сулайманов из Иссык-Куля
© Sputnik / Мирбек Сакенов
Аскар Сулайманов: карагат өстүрүү үчүн балдарымдын беш жылкысын, үч уюн саттым. Акчанын басымдуу бөлүгү көчөт алганга жана тегерегин тор менен тосуп чыгууга кетти

— Келечекте түшүмдү сатуу жагы кандай болуп калат?

— Түшүм жыйнаган маалда сатып алуучу издеп убара болбойсуң, карагат ушундай өсүмдүк. Япондор өздөрү экологиялык таза карагат өстүрө алсаңар, биз бардыгын сатып алууга даярбыз деп айткан. Европа жана Азиянын өнүккөн өлкөлөрүндө карагатка азыраак шекер кошуп джем, балдардын тамагын жасашат. Ага дүйнө жүзүндө суроо-талап күч. Кыргызстандын бардык аймагына карагат тигип салса дагы жалгыз Кореяны толук камсыздай албайбыз. Азыр элдин баары С витамини адамга зарыл экендигин түшүндү. Андыктан чийки зат сатуу жагынан көйгөй болбойт. Түп районундагы Чоң-Таш айылынын жайгашкан жери дагы Алматы шаарынан 300 чакырым эле алыстыкта. Казакстанга өзүбүздүн карагатты ортомчусуз алып бара алабыз.

Талаада ыйлаган күндөр болду. Чөлдү кирешелүү бакка айланткан Маджиковдун маеги

— Эсебиңиз боюнча үч жылдан соң канча түшүм алып каласыз?

— Төрт жылдан кийин ар бир гектар жерден 10 тоннадан 20 тоннага чейин түшүм алышыбыз керек. Кудай буюрса тогуз гектардан жыл сайын 180 тоннанын айланасында алып калабыз. 

Успешный садовод Аскар Сулайманов из Иссык-Куля
© Sputnik / Мирбек Сакенов
Аскар Сулайманов: япондор буудай өстүрүү боюнча Казакстан менен жарышсаңар алардын тебелендисине каласыңар, картошка боюнча Беларусь менен Россиядан ашып өтө албайсыңар. Ошондуктан Ысык-Көл облусундагылар сапаттуу үрөн чыгаруу, мөмөлүү бак, жер-жемиш өстүрүү менен алектенгиле деп кеп-кеңешин беришкен

— Көчөт өстүрүп, аны өлкөнүн бардык аймактарына да сатат экенсиз. Муну дыйкандар эриш-аркак алып кетиши керекпи?

— Негизи бир иштин эле майын чыгара жасаш керек. Бирок кошумча каражат табуу максатында көчөт өстүрүү зарыл болууда. Биз Польшадан алып көчөттөрдү Ысык-Көлдө көбөйтүп жатабыз. Аны Нарын, Ош, Жалал-Абад облусундагы дыйкандар алдын ала акчасын төлөп сатып алууда.

Ишкер Жылтырова: КРден тонналап чыгарылган чөптөн Европада кымбат дары жасалат

— Сизде билим, тажрыйба дагы бар экен. Чийки түшүмдү эле сата бербей, аны кайра иштетип жакшы киреше көрүү планыңызда барбы?

— Быйыл карагаттын бир килограммы 200 сомго чыгып, көпчүлүгү карагат өстүргүсү келип калды. Бирок бул учур жыл сайын бир айга чейин эле созулат, чийки затты алуучулар да аз. Биз ал учурду узартышыбыз керек. Мисалы, жарым фабрикат кылып чыгарууну жолго салып алсак, өзүбүз каалагандай 1,5 жылга чейин сактап сатып, кошумча баада кардарларга сунуштай алабыз. Азыр айыл өкмөт менен сүйлөшүп, эски кырманды сурап жатабыз. Буюрса быйыл алып, карагатты кайра иштетүүчү база курабыз. Анткени үч жылдан кийин биз ал жайга муктаж болобуз. 

Успешный садовод Аскар Сулайманов из Иссык-Куля
© Фото / Мирбек Сакенов
Аскар Сулайманов: биз башкалардын ишин, ыкмасын көрүп үйрөнүшүбүз керек. Буга чейин Германия, Франция, Польша, Японияга барып, алардын айыл чарбасын көрүп келгем. Ар бир адамдын өзүнүн кесиби болот, дыйкан жер иштетиши керек

— Айыл чарбанын казанында көп жылдан бери кайнап келе жаткан экенсиз. Биздеги адистердин жетишсиздиги боюнча эмне дейсиз?

— Кээде тегерек стол, түрдүү талкууларга чакырып калышат. Ошондо жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу органдарында, мамлекеттик түзүмдө иштеген айыл чарба боюнча кесипкөй эмес адистер өтө эле көп экенин байкайм. Айрымдары бул тармактагы жаңычылдыктар жөнүндө такыр маалыматы жок болсо, дагы бири такыр түшүнбөйт. Бул деген асманда учуп бараткан учакты адистигин жөндөй албагандар башкарып жатат дегендей эле кеп. Бизде азыр кадр жетишсиздиги эң чоң маселе.

Трактор курап, чакан ГЭС салган замандаштар. Элеттик жаратмандардын эмгеги

— Көпчүлүк кыргызстандыктар элет жеринде мал чарбасы же дыйканчылык менен алектенет. Адискөй дыйкан катары сизди түйшөлткөн маселелерди айта кетиңизчи...

— Биз башкалардын ишин, ыкмасын көрүп үйрөнүшүбүз керек. Буга чейин Германия, Франция, Польша, Японияга барып, алардын айыл чарбасын көрүп келгем. Ар бир адамдын өзүнүн кесиби болот, дыйкан жер иштетиши керек. Колунан келбегендер айыл чарбага жолобогону эле жакшы. Айылда эле көрүп жүрөбүз, бирөөнүн жылкысы сыланган, экинчисиники ырбыйган. Кыргызстанда 90-жылдары жер бөлүштүрүлгөндө бардыгына үлүш тийди. Жер иштете алганы дагы, албаганы дагы жерлүү болгон. Айыл өкмөт болуп иштеп жүргөндө айылга тиешелүү жерлерди анализ кылдым. Элдин жалпы айдоо жери 700 гектар болсо, анын 34 гектары бири-биринин ортосундагы чек экен. Душман кол салып тартып албай эле жөн эле жатат. Мисалы, кичинекей эле жерде алты чек бар. Ар биринин узундугу 600 метр, туурасы бир метр болот, алты сотых жер калып жатат. Аны алтыга көбөйтсөң 36 сотых, ал аянт бир үй-бүлөнүн жараган эле бир айдоо жери болуп атпайбы. Жыйынтыгында үч жолу зыян тартып жатабыз. Биринчиден, эрозия, экинчиден, отоо чөптөрдүн уругу арыктар менен тарап жатат, үчүнчүдөн, бош турган жер колдонулбайт. Мен келечекте ошонун баарын эске алган, дыйкандарга жакшы мүмкүнчүлүктөрдү ачкан кооператив түзүү планымда бар. Буюрса, анын ишмердүүлүгүн бүт Кыргызстанга үлгү кылабыз.

3210
Белгилер:
маек, багбан, Кыргызстан
Тема боюнча
Талаада ыйлаган күндөр болду. Чөлдү кирешелүү бакка айланткан Маджиковдун маеги
Ишкер Жылтырова: КРден тонналап чыгарылган чөптөн Европада кымбат дары жасалат
Трактор курап, чакан ГЭС салган замандаштар. Элеттик жаратмандардын эмгеги
85 гектар жерди эки киши сугарып жетишет. Тоңдогу жаңычыл багбан менен маек
Колунда күйүп турган ширеңке менен киши. Архив

Вандалдар Бишкектин чок ортосундагы скульптураны өрттөп кетишти. Видео

301
(жаңыланган 23:13 25.10.2020)
Скульптура 2018-жылдан бери турган. Кээде анын лагын жаңыртуу үчүн атайын кызматтар алып кетип турушкан.

БИШКЕК, 25-окт. – Sputnik. Бишкектин Эркиндик проспектиндеги жыгачтан жасалган павлиндин скульптурасын вандалдар өрттөп кетишти. Бул тууралуу “Бишкек жашыл чарба” ишканасынын маалымат катчысы Аида Айдаралиева Facebook баракчасына жазды.

“Акыркы кезде вандалдар тууралуу бат-баттан жазып калганым абдан өкүнүчтүү. Павлиндин скульптурасы 2018-жылдан бери турган. Кээде анын лагын жаңыртуу үчүн алып кетип турчубуз. Эми аны вандалдар өрттөп салыптыр. Эмнеге мындай кадамга барышканы белгисиз”, - деди Айдаралиева.

Анын айтымында, видео төрт күн мурда тартылган.

301
Белгилер:
өрт, вандализм, скульптура, Бишкек
Тема боюнча
Дарыканадан акча уурдай качып, кайра кайтарып камалган жигиттин маеги
Талас облустук театрында режиссеру Чолпон Эрикова

Республика боюнча театрда иштеген үч эле айым бар. Режиссер Чолпондун маеги

266
(жаңыланган 22:13 25.10.2020)
Кыргызстанда айымдар арасынан чыккан театр режиссерлорун санай келгенде колдун беш манжасына да жетпейт. Алардын ичинде жаш режиссер Чолпон Эрикова да бар. Чолпон учурда Талас облустук театрында режиссер болуп эмгектенүүдө.

Sputnik Кыргызстан агенттиги 27 жаштагы Чолпон Эрикова менен маектешип, театр жана жаштар тууралуу азыноолок кеп курду.

Театр сизди эмнеси менен өзүнө тартты?

Мен мектепте окуп жүргөндө, бизге “Учур” театры келип спектакль коюп турчу. Алар менен Болот Тентимишов дагы көп келип калды. Актерлорду көрүп аябай таасирленгендиктен, 7-класстан баштап эле мектептеги майрамдарга сценка коюп, идеяларды айтып жүрдүм. Мен 9-класс болгондо апам Кыргыз драма театрына костюмер болуп иштеп калды. Апамды ээрчип театрга барып жүрүп кызыгуум артты. Кийин 11-классты бүтөрүм менен ушул кесипти тандап алдым.

Спектакль в Таласском областном театре. Архивное фото
© Фото / Адилет Кыштообаев
Чолпон Эрикова: өзгөчө Чыңгыз Мамаевдин Алыкулду ойногонун көрүп "буюрса ушул кишилер менен иштешем" деп кыялданчумун

Биринчи жолу көргөн спектаклиңиз эсиңиздеби?

Эсимде, “Учур” театрынын Алыкул Осмонов жөнүндө койгон спектакли болду. Актёрлор көзүмө бир башкача көрүнөр эле. Өзгөчө Чыңгыз Мамаевдин Алыкулду ойногонун көрүп  “буюрса ушу киши менен иштешем” деп кыялданчумун. Азыр минтип кыялым орундалып отурат. Апам театрда иштеп турган кезде залда отуруп алып жомокторду көп көрдүм. Ал кезде 10-класста окучумун. Чоңоюп калсам дагы жаш балача элестетип, жомоктун ичине кирип кетчү элем. Ошондон алган таасирден уламбы, Талас театрында үч жыл катары менен жомок койдум. Анын ичинен бирөөсү өзүмдүн автордук жомогум болду.

Режиссер Таласского областного театра Чолпон Эрикова
© Фото / Чолпон Эрикова
Чолпон Эрикова: алгачкы автордук спектаклимде ашыкча ысырапкорчулук сыпатталган

Актёрлорго таасирленип театрды тандапсыз. Эмне үчүн актриса болгон жоксуз?

Азыр театрда бир штатта режиссёр, жарым штатта актриса болуп иштейм. Негизи режиссерлук кесипке тапшырганда группада эки эле кыз болгондуктан бизди үч жыл актёрлор менен кошуп окуткан. Натыйжада  эки жактуу билим алып, 4-курска жеткенде өзүнчө бөлүнүп режиссер деген диплом алып чыктык. Бирок эки жакта тең иштөөгө тажрыйбам бар.

Спектакль в Таласском областном театре. Архивное фото
© Фото / Адилет Кыштообаев
Чолпон Эрикова: азыр театрларда иштеген жаштар көп. Алар деле мага окшоп жарыбаган маянага иштеп жатышат

Жаш режиссер катары алгачкы автордук спектаклиңизди койгону жатыпсыз...

Курманбек Токтоналиевдин "Дүрбөлөң" аттуу чыгармасын сахналаштырып спектакль коюунун алдында турам. Бул менин алгачкы автордук спектаклим. Мында ашыкча ысырапкорчулук сыпатталган. Жыл бою иштеп тапкан акчасын күзүндө аш-тойлорго сарптап салган элибиздин ашыкча салт-санаасы ашкереленет. Кошумча кошуунун терс жактары жөнүндө да айтылган. Кээде өлүмгө кайгырбай, келген кошумчаны эсептешип калган учурлар кездешет. Боз үйдөгү маркумдун жакындары келген кийиттерге көңүл бурууга мажбур. Себеби кайра бергенде өзүнүкүн өзүнө берип же кымбат кездеме алып келсе арзаныраагын берип уят болбойлу деп кооптонушат. Спектаклди ашыкча ысырапкорчулукту, кереги жок каадаларды токтолу деген мааниде койдук. Туугандар арасындагы таарынычтар да ушундан улам чыгат. Жамандык болгон үйдө эки же үч бодо мал союлат. Ушунун баары эле ысырапкорчулук. Азыр экономикалык каатчылык күч алып турганда мындай ашыкча жөрөлгөлөрдү кыскартуу жагын карасак болмок. Ушул жагын элге жеткирели дедик.

Музыка менен АКШны багынткан кыргыз кызы: ыйлаган күндөрүм көп болду

Режиссер Таласского областного театра Чолпон Эрикова
© Фото / Жылдыз Маликова
Чолпон Эрикова: мен 9-класс болгондо апам Кыргыз драм театрына костюмер болуп иштеп калды. Апамды ээрчип жүрүп театрга кызыгып калдым

Өзүңүз Ысык-Көлдүн кызы болсоңуз дагы кесибиңиздин артынан Таласка барып иштеп жатыпсыз. Кыйналган жоксузбу?

Мурда Таласка келип көрбөгөндүктөн абдан кыйналдым. Эч кимди тааныбайм. Шаардан адашып кеткен учурларым көп болду. Азыр көнүп калдым. Театрдын кызматкерлери өз ишинин патриоту болушат деп коет го, анысы кандай, бул тармакта иштегендер театрдан башка жакты эңсебей калат. Алган акчабыз аз болсо дагы күндүн ысык-суугуна карабастан иштей берет экенбиз. Азыр театрларда иштеген жаштар көп. Алар деле мага окшоп жарыбаган маянага иштеп жатышат. Бирок шаардагы театрларда иштеген жаштарга жеңилирээк. Анткени алар үн жаздырып, тартууларга барып кошумча акча таба алышат. Таластагы театрда жаштардан экөө элебиз. Бул жактан тажрыйба топтоп алайын деп жатам.

Маянаңыз канча?

Айына 4070 сом алам. Мага театр жатаканадан бөлмө бөлүп берген. Утурумдук жашаган жерим чечилгендиктен аз акча алсам дагы сүйүктүү кесибим менен иштөөгө мүмкүнчүлүк бар.

Имараты жок көчөдө калган дымагы күч артисттер. "Туңгучтун" таберик сүрөтү

Спектакль в Таласском областном театре. Архивное фото
© Фото / Адилет Кыштообаев
Чолпон Эрикова: азыр экономикалык каатчылык күч алып турганда ашыкча ысырапты кыскартуу жагын элге жеткирели дедик

Менимче Кыргызстанда режиссер айымдар аз эле болсо керек?

Ооба, республика боюнча театрда расмий түрдө иштеп жаткан режиссёр айымдардан үчөө эле бар. Бул тармакта көп жылдан бери эмгектенип келе жаткан эжелер Замира Акылаева, Эльвира Ибрагимова жана мен.

Алдыда кандай максатыңыз бар?

Буюрса, дагы көп-көп спектаклдерди коюп, өзүмдү сынап көргүм келет. Эл аралык фестивалдарга катышууну максат кылам. Ошондой эле келечекте  жеке театр ачууну көздөп жатам.

266
Белгилер:
маек, спектакль, режиссер, театр
Тема боюнча
Москвада кыргыз театрын ачкан Козубаева: репетиция батиримдин бир бөлмөсүндө өтөт
Айыл чарба министри Тилек Токтогазиев. Архив

Тилек Токтогазиев Айыл чарба министрлигиндеги көйгөйлөрдү ачыктады

212
(жаңыланган 00:23 26.10.2020)
Министрдин айтымында, ведомство Советтер Союзунан бери өзгөрбөгөндөй сезим калтырган. Анда керек болсо жылуулук жок экенин белгилеген.

БИШКЕК, 26-окт. – Sputnik. Айыл чарба министрлигинде жаңыланууну талап кылган нерселер көп экен. Бул тууралуу министр Тилек Токтогазиев өзүнүн Facebook баракчасы аркылуу түз эфирге чыгып билдирди. 

Ал кыска мөөнөттүн ичинде өзгөртүүлөрдү жасап, анда иштеп жаткан адистерге жакшыраак шарт түзүп берүүгө аракет жасай турганын белгиледи.

35 жашка чыкпай жогорку кызматты ээлеген аткаминерлер. Тизме

“Башка министрликтерге салыштырмалуу бул жактын айлыгы аз экен. Жакшы адистерге жакшы маяна төлөп бергидей кылышыбыз керек. Иштөө шарттары дагы начарыраак экен, мисалы жылуулук жок, суук. Ушунун баарын акырындык менен ордуна алып келебиз. Документтердин бардыгы кагаз түрүндө экен. Аны электрондук форматка өткөрүү зарыл”, - деди министр.

Токтогазиев кагаздар электрондук форматка өтсө ички процесстер, дыйкандарга кызмат көрсөтүүлөр батыраак жүрөрүн кошумчалады. Ал ошондой эле министрликте 888 киши иштей турганын, жалпы ведомство текшерилсин деген буйрук чыгарганын белгиледи.

“Азыр биз аудит баштадык. Жалпы министрлик текшерилсин деп Эсептөө палатасына кат менен кайрылдык. Бүт агенттиктер менен департаменттер текшерилет. Функционалдык анализ жүргүзүлүп, кайсы позициялар керек, кайсылары кереги жок экени аныкталат. Себеби бири-бирин кайталап калган штаттар болушу мүмкүн. Аларды кыскартууга туура келет”, - деди Токтогазиев.

Эң жаш министр алдыда чоң реформаларды жасоо ниети бар экенин кошумчалады.

212
Белгилер:
реформа, көйгөй, Тилек Токтогазиев, Айыл чарба жана мелиорация министрлиги
Тема боюнча
Тилек Токтогазиев жыйын өткөрүп, министрликтеги ишин эмнеден баштаарын айтты